موسیقی و معنا (III)

به‌رغم بی‌اعتنایی گسترده‌ی فلاسفه و نظریه‌پردازانِ معنا به ایده‌های نشانه‌شناختی پیرس و حتی رد آنها، این ایده‌ها سهم مهمی در ارائه‌ی نظریه‌های مؤثر در باب معنای موسیقی داشتند (مانند Nattiez 1990 ). با این حال موسیقی به آسانی با تمایزات طبیعی- قراردادی که از مسائل بنیادی نظریه‌ی پیرس است، تطابق نمی‌یابد. موسیقی در میان امور طبیعی و قراردادی جایگاه مبهمی دارد؛ همچنین بیان معنا با رویکرد نشانه‌شناختی نیازمند جایگاهی مشخص بین این دو امر است که مبهم بودن جایگاه موسیقی این امکان را محدود می‌سازد.

ممکن است چنین به نظر برسد که در حقیقت، معنا ارتباطی میان یک چیز و مدلول آن است (و برعکس)، اما سرچشمه‌ی معنا در اندیشه‌ی پیرس، ذهن است. به نظر او «تفکر با زبانِ نشانه‌ها صورت می‌گیرد» (نقل قولی از پیرس درVioli 1999 ). این ایده که درک ذهن در معناشناسی‌ ضروری است، در علوم شناختی معاصر، مرکز توجه قرار گرفته و از محورهای اصلی فلسفه‌ی معاصر زبان و معناست. گفته می‌شود حالت‌ها و فرایندهای ذهنی، نیت‌مندی یا درباره‌گی (۸)

از خود نشان می‌دهند (Dennett 1987,1995) و به پدیده‌هایی در ورای خود ارجاع می‌دهند. برای درک اینکه زبان به چه روش‌هایی حامل معناست می‌توان مفهوم درباره‌گیِ ذهن را به کار برد که این امر با بررسی چگونگی به کارگیری زبان، برای بیان درباره‌گیِ حالت‌های ذهنی میسر می‌شود.

رویکرد دیگری که به شدت در تقابل با رویکردهای مبتنی بر تبیین معنا در چهارچوب انتزاعی مناسبات نظام‌های صوری قرار می‌گیرد، نظریات تجربه‌گرایان است که لیکاف (Lakoff) و جانسون (Johnson) از پیشروترین آنها هستند (نک.Johnson,1987; Lakoff, 1987 ). از این منظر، معنا متعلق به روابط میان ذهن و جهان است که به سبب ذات تجربه‌های ما از زیستن در جهان ادراک می‌شود و نه با اصول منطق صوری. معنا به سبب اَشکال حسی- حرکتی ایجاد می‌شود (Lakoff 1987: 267) که «ساختارهای نسبتاً ساده و تکرار شونده‌ای در زندگی روزانه‌ی جسمانی ما هستند» و می‌توانند شکل‌هایی چون «ظرف‌ها، مسیرها، پیوندها» را به خود بگیرند. این اشکالِ تصویری- اندامی، مفاهیم پیشینی لازم را برای تشکیل و ترکیب تصورات به دست می‌دهند که بنیان معنا در تجربه‌ی جسمانی ما از بودن در جهان هستند. جیکن داف (Jackendoff) نیز در نگرشی تجربه‌گرایانه به معنا، شیوه‌ی نسبتاً متفاوتی را برگزیده است (۱۹۸۷, ۲۰۰۲) اگرچه نگرش او به معنا، بیشتر به ساختار و کارکرد زبان معطوف است. همان‌طورکه در ادامه خواهد آمد نظریه‌های تجربه‌گرایان، به ویژه نظرات لیکاف و جانسون، در فهم ذات معنا در موسیقی مؤثر بوده‌اند.

ایده‌های مرجع و مفهوم، نشانه‌های طبیعی و قراردادی، و درباره‌گی، از جهات گوناگون به تفاسیری کمک می‌کنند که در آنها چیزی می‌تواند معنادار باشد؛ اما ظاهراً موسیقی مشکلاتی بر سر راه هر یک قرار می‌دهد. معمولاً نمی‌توان موسیقی را، مانند زبان، برای ارجاع به وضعیتی از جهان به کار برد. دست‌کم از نظر تولید معنا براساس ایده‌ی مرجع و مفهوم، موسیقی به یقین نمی‌تواند مانند زبان کارآمد باشد. رابطه‌ی معنای موسیقایی با هر تمایزی میان نشانه‌های طبیعی و قراردادی نیز مبهم است. همچنین روشن نیست مفهوم درباره‌گی چگونه می‌تواند بیانگر این مطلب باشد که ذهن به هنگام پرداختن به موسیقی به چه چیز توجه دارد.

پی نوشت
۸ – Intentionality or Aboutness

یک دیدگاه

  • ارسال شده در خرداد ۱۹, ۱۳۹۵ در ۱:۳۱ ب.ظ

    ممنون عالی بود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

از روزهای گذشته…

سومین جشنواره هنرمندان خود آموخته

سومین جشنواره هنرمندان خود آموخته

بی گمان به اعتبار همه دستاوردهای فرهنگی و هنری که زمینه های بی شماری را جهت تبلور ارزش های به هنجار فراهم می سازد، به شهود تازه ای از ثبت لحظه های تاریخمند دست می یابیم که به یمن حضور مفاخر هنری که پشتوانه های ملی ماست ، حاصل شده است.
سرگشته در تودرتوی زمان (II)

سرگشته در تودرتوی زمان (II)

اندیشیدن و مهار طیف‌های صوتی در جهت بیان هنری توانایی دیگری است که او از آهنگسازان فرانسوی اواخر قرن بیستم وام گرفته است، اما آن را هم به شکلی شخصی و به‌ویژه مرتبط با تکنیک بسط و گسترشی که پیش از این در مورد آن صحبت کردیم به کار می‌گیرد.
Yahoo! Music

Yahoo! Music

موتور جستجوگر یاهو وارد بازار دانلود موسیقی شد. مسئولان یاهو یک قیمت خوب رقابتی برای عضویت در این بخش پیشنهاد کردند. بخش Yahoo! Music Unlimited که از ۱۱ مه (۲۱ اردیبهشت) شروع به کار کرده است به کاربران امکان میدهد تاترانه مورد علاقه خود را در بین بیش از یک میلیون ترانه انتخاب کرده و ترانه ها را از طریق یاهو مسنجر به یکدیگر برسانند و یا اینکه آنها را به حافظه های سیار منتقل کنند.
بد فهمی از گفتار وزیری (III)

بد فهمی از گفتار وزیری (III)

این جریان تا سالهای پایانی دهه چهل شمسی ادامه داشت، همزمان با تاسیس «مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ملی ایران» رادیو در اواخر دهه چهل، پر شده بود از موسیقی های عامیانه و سطحی که البته بعضی از شاگردان مکتب وزیری هم جزو پدیدآورندگان آن بودند.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (V)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (V)

حساسیت ارتعاش یک صفحه مرتعش شده را می توان در آزمایشگاه آکوستیک با روشهای پیشرفته Jansson و Alonso اندازه گیری کرد (تصویر ۹-۱). برای این کار صفحه مورد نظر بوسیله نوارهای لاستیکی آویزان می شود و بر روی آن محرک و اندازه گیر صوت نصب می گردد. با تغییر دادن فرکانس به آرامی، حساسیت ارتعاشی بدست می آید و در همین حال نتیجه میدان (وسعت) ارتعاش اندازه گیری می شود.
طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (I)

طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (I)

دکتر حسین عمومی، در فضای موسیقی دستگاهی ایران چهره‌ای کاملاً شناخته‌شده است. او نی‌نواز و ردیف‌دانی است که سبکش را در ادامۀ سبکِ بزرگانی چون نایب‌اسدلله و حسن کسایی، از نوازندگان و موسیقی‌دانان مکتب اصفهان، می‌دانند. علاوه بر این، او در زمینۀ پژوهش و نیز طرّاحی و اصلاح ساختار دو ساز تنبک و نی فعالیّت‌هایی داشته که با بازخوردهایی مثبت از سوی جامعۀ موسیقی مواجه شده است.
تدارک ارکستر (VIII)

تدارک ارکستر (VIII)

در مراحل ضبط از یک اثر ارکستری (که معمولا هم اجرای یک موسیقی کلاسیک را انجام میدهند) عمومآ از میکروفونهای خازنی با دیاگرام کوچک استفاده میشود؛ چرا که دریافت دقیق صدای آن برای این کار بسیار مناسب است. از شرکتهایی که اختصاصآ در زمینه تجهیزات ضبط موسیقی کلاسیک فعالیت دارند، میتوان به Sennheiser و Schoeps و DPA اشاره داشت. محل نصب میکروفونها از بالای سازها تا ارتفاع چهارمتری خواهد بود.
لیر یا چنگ ارجان؟ (III)

لیر یا چنگ ارجان؟ (III)

محسن شهرنازدار در مقاله “سازشناسی و سازهای اقوام ایرانی” مطالبی را در مورد باستانشناسی و اهمیت آن در شناخت موسیقی قدیم ایران مطرح کرده است. او اعتقاد دارد مهمترین اسناد حضور موسیقی در دوران باستانی ایران، یافته های باستان شناسی است. تاریخ تمدن موسیقی در فلات ایران، صرفا بر اساس اشاراتی که در متون کهن تاریخی در این باره وجود داشته است، از دوره هخامنشی عقب تر نمی رفته است اما امروزه یافته های باستان شناسی گواهی می دهند که تاریخ حضور موسیقی و ساز در تمدن ایرانی به هزاره های قبل تر از تاریخ هخامنشیان و به دوران تمدن عیلامی و حوزه های تمدنی کوچک تر در فلات ایران باز می گردد.
صنعت موسیقی در خطر همه جانبه

صنعت موسیقی در خطر همه جانبه

این روزها بازار فروش صفحه، علی رغم انتشار آلبومهای تازه ای از خوانندگان و گروههای پر طرف دار در سبکهای مختلف، کساد است. عده ای از مردم از این بازار کساد موسیقی متعجب میشوند اما در موسیقی، موفقیت قبلی یک هنرمند لزوما موفقیتهای بعدی او را تضمین نمیکند.
“موسیقی همه زندگی من است” (III)

“موسیقی همه زندگی من است” (III)

اینطور گمان نمی کنم. تمرین پیش از اجرا بسیار اهمیت دارد. زمانی که مدتی استراحت دارم یا پیش از اجرا تمرین ندارم، صدایم دچار لرزه می شود اما پس از یکی دو اجرا صدایم باز می گردد، آن مشکل هم به این خاطر بوده که حدود یک ماه و نیم هیچ تمرینی نداشتم. زمانی که شما در یک گروه هستید محدودیتهایی دارید.