جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی

حسن ناهید
حسن ناهید
یکی از مهم‌ترین اصولی که همواره اساتید هنر از جمله اساتید موسیقی در ایران به رسم دیرین به هنرجویان خود آموزش داده و می‌دهند رعایت اخلاق، نظم و جدیت در کار است. شاید در ابتدای امر هنرجو پی به راز این نکات و تأثیر آن در آینده‌ی هنری خود نبرد؛ ولی آنچه مسلم است این است که هنرمندانی که در تاریخ نام آنها ماندگار بوده و از آنها همیشه به نیکی یاد می‌شود در دوران زندگی خود این اصول را سرلوحه‌ی اعمال و رفتار خود قرار داده‌اند. در روزگار ما هستند اساتید و هنرمندانی که در کنار تبحر و جایگاه والای هنری خود، به عنوان یک معلم اخلاق نیز می‌توان از آنها یاد کرد.

استاد حسن ناهید از جمله بارزترین و متمایزترین هنرمندان از این دست می‌باشد. همراهی و همنوازی در مهم‌ترین ارکسترها وگروه‌های موسیقی ایرانی به عنوان نوازنده‌ی نی در طی حدود پنجاه سال اخیر از جمله ارکستر بزرگ سازهای ایرانی (نصرت‌الله گلپایگانی)، ارکستر نوازندگان سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر (ارکستر پایور)، ارکستر سازهای ایرانی (مرتضی حنانه)، ارکستر درویش، ارکستر سماعی، ارکستر رودکی، گروه اساتید، گروه عارف و نیز اجرا در برنامه‌های مختلف رادیویی، اجرای کنسرت‌های بسیار در کشورهای مختلف و علاوه بر آن سابقه‌ی تدریس طولانی در هنرستان موسیقی ملی، دانشگاه‌های موسیقی و سایر مؤسسات آموزشی موسیقی تنها بخشی از فعالیت هنری حسن ناهید می‌باشد.

اما آنچه بیش از همه نام استاد حسن ناهید را در بین تمامی هنرمندان و اساتید موسیقی متمایز و درخشان می‌کند، اخلاق والا و وارستگی اوست که این امر مورد تأیید تمامی کسانی است که در این سال‌ها با استاد ناهید همکاری داشته‌اند. داشتن نظم و جدیت در کار، تواضع و فروتنی، مهربانی و متانت در کنار تبحر و توانایی بسیار در اجرای ساز نی چه در ارکستر و چه به عنوان تکنواز، از استاد ناهید شخصیتی منحصربه‌فرد و تمام‌عیار ساخته که کمتر نمونه‌ای چنین در بین موسیقیدانان می‌توان یافت. در بین سازهای کلاسیک ایرانی، نی‌ آخرین سازی بود که توانست قابلیت خود را در همنوازی با ارکستر نشان دهد که این امر نیز با همت والا و توانایی استاد ناهید فرصت ظهور پیدا کرد.

با اینکه استاد ناهید در ابتدای سال‌های جوانی به واسطه‌ی زندگی در شیراز و محدودیت وسایل ارتباطی، امکان ارتباط مستقیم با استاد کسایی را نداشت اما به دلیل علاقه‌ی وافر وی به فراگیری ساز نی، از طریق رادیو و به‌طور غیر مستقیم توانست اصول مقدماتی نوازندگی نی را بیاموزد و با عزیمت به تهران نیز توانست به عنوان اولین نوازنده‌ی نی که از روی نت می‌نواخت خود را در جامعه‌ی موسیقی مطرح نماید. هر چند در ابتدا شیوه‌ی نوازندگی استاد ناهید به‌صورت لبی بوده و حتی تا زمانی‌ که در تهران و در ارکسترهای مختلف نوازندگی می‌کرد ترکیبی از شیوه‌ی لبی و دندانی را به‌کار می‌برد؛ بدین معنا که برای صدای بم از شیوه‌ی دندانی و برای صدای اوج، غیث و نیز صدای بم نرم از شیوه‌ی لبی استفاده می‌نمود.

این موضوع خصوصاً برای نوازندگان نی قابل درک است که تا چه حد استفاده همزمان از این دو شیوه و ایجاد تعادل در هر دو صدا از لحاظ نگهداری کوک مشکل و نیازمند تبحر بالا در نوازندگی می‌باشد. زیرا صدای تولید شده به روش لبی به‌طور طبیعی حدود نیم‌پرده بالاتر از صدای تولیدشده با شیوه‌ی دندانی است. اما بعدها استاد ناهید به توصیه‌ی استاد کسایی شیوه‌ی دندانی را به‌طور کامل جایگزین شیوه‌ی مرسوم نوازندگی خود نمود.

توضیح اینکه نوازندگی به شیوه لبی به معنای این است که صدای نی از طریق گذاردن سر نی بر روی لب‌ها تولید می‌گردد که این روش امروزه نیز در بین نوازندگان محلی رایج است. اما در شیوه‌ی دندانی سر نی بین دندان‌های پیشینِ بالایی قرارگرفته و هوا از طریق زبان وارد نی شده و صدای نی تولید می‌گردد. این شیوه در بین نوازندگان اصفهان رایج و مرسوم گردید و امروزه نیز نوازندگان نی هفت‌بند ایرانی از این شیوه استفاده می‌کنند.

به هر حال جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی بر هیچ کس پوشیده نبوده و بسیاری از نوازندگان نسل امروز به‌صورت مستقیم و یا با واسطه تحت تأثیر تعلیمات و آموزه‌های این استاد گران‌قدر قرار گرفته‌اند. دوازدهم تیر ماه سال‌روز تولد استاد حسن ناهید می‌باشد و برای این استاد فرهیخته و دوست‌داشتنی طول عمری با برکت همراه با تندرستی و سلامت آرزومندیم.

Nay.ir

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آلبوم «انگاره‌ها»؛ به‌آهنگ‌سازی و نوازندگیِ مهران بدخشان منتشر شد

این اثر که نخستین آلبوم مهران بدخشان به‌عنوان آهنگ‌ساز و نوازنده است؛ شامل مجموعه‌ای از قطعات پیانوییِ آهنگ‌ساز است که تحتِ عناوین پرلود در می‌بمل مینور، واریاسیون‌ بر روی تمی عاشقانه، شش‌قطعه کوتاه برای پیانو، دو قطعه تغزلی، امپرومتو و سونات پیانو شماره ۱ (در دو موومان) عرضه شده‌است.

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (IV)

در این دوره وضعیت موسیقیدانان بسیار بهتر شد. خسرو پرویز بزم ها و مجالس بسیاری داشت. در حجاری طاق بستان در کرمانشاه یک شکار به تصویر کشیده شده که تعداد زیادی چنگ، موسیقار، دف های چهارگوش، شیپور، نی، سازهای کوبه ای و یک نفر در حال دست زدن را نشان می دهد. چنگ های مثلث و افقی در این دوره بسیار رایج بوده است.

از روزهای گذشته…

تاثیر ساختار جملات بر ادیت در ویولون (II)

تاثیر ساختار جملات بر ادیت در ویولون (II)

در ادامه مطلب پیشین، برای روشن تر شدن موضوع با استفاده از نمونه هایی از آثار تصنیف شده این ساز به بررسی چگونگی تاثیر ساختار جملات بر ادیت در ویولن خواهم پرداخت. همزمان با سیر تکامل آرشه در طی تاریخ و بدست آمدن امکان ساخت آرشه هایی با توانمندی و قابلیت های بیشتر اجرایی، سیر تکامل و ابداع تکنیک های مختلف دست راست نیز در آثار آهنگسازان و نوازندگان نیز به چشم می خورد.
ارکستر سمفونیک تهران در زمان جنگ

ارکستر سمفونیک تهران در زمان جنگ

ارکستر سمفونیک تهران پیش از انقلاب مانند بیشتر ارکستر سمفونیک های جهان فعالیتی در چهارچوب موسیقی سمفونیک داشت و حتی در برنامه های تشریفاتی هم حضور چشمگیری نداشت. هیات انتخاب قطعه برای ارکستر نسبت به امروز استقلال بیشتری داشت و بی توجه به مسائل سیاسی روز به اجرای رپرتوار معمول جهانی و کم و بیش آثار برجسته آهنگسازان سمفونیک ایران میپرداخت. پس از انقلاب با بوجود آمدن موج قوی هنر سیاسی و هنر مربوط به انقلاب، ارکستر سمفونیک تهران به عنوان یک عنصر بی طرف هنری شناخته میشد و روز به روز سازمان این ارکستر با تهدید فروپاشی مواجه بود.
مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (V)

مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (V)

با ظهور” ابن‌ هیثم‌ “(متوفّی‌ به‌ سال‌ ۴۳۰/۱۰۳۹) ما به‌ اثری‌ چون‌ “شرح‌ قانون‌ اقلیدس”‌ راه‌ می‌بریم‌، آن‌ هم‌ به‌ همراه‌ اثری‌ دیگر چون‌ “مقاله‌ فی‌ شرح‌ الارمونیقی”‌ . این‌ اثر به‌ احتمال‌ با مقدمه‌ بر هارمونیک”‌ Introductio Harmonica” نوشته‌ی‌ “کلئونیدس‌ Cleonides ” یکی‌ است‌. “رساله‌ فی‌ تأثیرات‌ اللحون‌ الموسیقیه‌ فی‌ النّفوس‌ الحیوانیه‌” اثر دیگری از ابن‌هیثم‌ بود که‌ به‌ بررسی‌ انبوه‌ بی‌شمار پدیده‌هایی‌ می‌پرداخته‌ که‌ اذهان‌ ملّتهای‌ مسلمان‌ را طّی‌ ادوار متوالی‌ به‌ خود سرگرم‌ می‌داشته‌ است‌ – پدیده‌هایی‌ از این‌ شمار که‌ گامهای‌ اشتران‌ را می‌توان‌ به‌ قدرت‌ موسیقی‌ تندتر و یا کندتر کرد، و اسبان‌ را می‌توان‌ با جادوی‌ موسیقی‌ به‌ آب‌ خوردن‌ واداشت‌، و خزندگان‌ را می‌توان‌ جادو کرد و بر جای‌ میخکوب‌ نمود، و پرندگان‌ را می‌توان‌ به‌ نیروی‌ آن‌ به‌ دام‌ افکند.
تندرلی

تندرلی

نسیم عصر با لطافت و نرمی درخت ها را نوازش میدهد، درختها در حال رقصیدن، نسیم را در آغوش خود میگیرند …
” Let It Be” اثر مک کارتنی (I)

” Let It Be” اثر مک کارتنی (I)

“Let It Be” اثر پاول مک کارتنی، در مارس سال ۱۹۷۰ به صورت تک آهنگ و در آلبومی به همین نام به بازار عرضه شده است ( هر چند برخی متن این ترانه را نتیجه همکاری مشترک مک کارتنی و لنون می دانند). الهام بخش این ترانه در حقیقت خوابی بوده که مک کارتنی در آن مادرش – مری مک کارتنی (Mary McCartney) – را در حالیکه جمله “Let It Be” را به او گوشزد نموده، دیده است.
خداحافظی بی بی کینگ و بازگشت فرانک سیناترا

خداحافظی بی بی کینگ و بازگشت فرانک سیناترا

بی.بی. کینگ (B.B. King) گیتاریست افسانه ای بلوز قصد دارد در اوایل سال آینده یک سری برنامه اجرا کند که “تور خداحافظی بی.بی. در بریتانیا” (B.B.’s Farewell U.K. Tour) نام دارد. برای این پنج اجرای استادیومی، گیتاریست نام دار ایرلندی، گری مور (Gary Moore) به کینگ خواهد پیوست. قرار است در هر کنسرت گری مور برنامه آغاز را اجرا کند و به احتمال زیاد در برنامه پایانی نیز به کینگ ملحق شود.
Outside Playing ، قسمت اول

Outside Playing ، قسمت اول

حتما” شنیده اید که بعد از اجرای موسیقی توسط برخی خوانندگان یا نوازندگان ساز، عده ای صحبت از خارج خواندن یا نواختن خواننده یا نوازنده می کنند، می خواهیم صحبت کوتاهی راجع به این موضوع داشته باشیم و کمی آنرا بررسی و تحلیل کنیم.
رنگین چون هزار دستان (II)

رنگین چون هزار دستان (II)

خود حنانه در جایی اشاره می‌کند که نادرستی این موضوع را با برداشتن ملودی از روی بخش همراه آثار دیگر آهنگسازان هم‌دوره‌اش (و حتا استادش محمود) کشف کرده: «همراهی تفاوتی با کرساکف یا نمونه‌های مشابه نداشت». او در موسیقی ایرانی اصالتی می‌دید شایسته‌ی توجه و البته نه شایسته‌ی نگهبانی به مفهوم جلوگیری از هر گونه تغییر. این موضوع را می‌توان در این یاداشت‌ها دید:
تنظیم همراهی برای ملودی

تنظیم همراهی برای ملودی

در ادامه مطلب قبل راجع به همراهی جلوتر از هارمونی در این نوشته سعی می کنیم با ذکر یک مثال موضوع را بیشتر روشن کنیم. هر چند در آینده روشهای بهتر و حرفه ای تری را برای همراهی و اجرای یک ملودی معرفی خواهیم کنیم.
ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

پگی لی را به خاطر درک ریتم قوی و شیوه بیان خاصش که با برملا نکردن قدرت کامل صدایش به آن قدرتی باورنکردنی می بخشید، معمولا با بیلی هالیدی (Billie Holiday) مقایسه میکنند. لی با احترام فراوان از هالیدی یاد میکند اما او همواره ماکسین سالیوان (Maxine Sullivan 1987-1911) خواننده جاز بی نظیری که متاسفانه ترانه ضبط شده کمی از او در دست است را به عنوان الگوی اصلی خود میشناسد و گفته است : “من سادگی و مختصر و مفید بودن کار او را دوست دارم. او آنقدر خوب با شنونده ارتباط برقرار میکند که بلافاصله میتوان مقصود ترانه او را درک کرد.”