جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی

حسن ناهید
حسن ناهید
یکی از مهم‌ترین اصولی که همواره اساتید هنر از جمله اساتید موسیقی در ایران به رسم دیرین به هنرجویان خود آموزش داده و می‌دهند رعایت اخلاق، نظم و جدیت در کار است. شاید در ابتدای امر هنرجو پی به راز این نکات و تأثیر آن در آینده‌ی هنری خود نبرد؛ ولی آنچه مسلم است این است که هنرمندانی که در تاریخ نام آنها ماندگار بوده و از آنها همیشه به نیکی یاد می‌شود در دوران زندگی خود این اصول را سرلوحه‌ی اعمال و رفتار خود قرار داده‌اند. در روزگار ما هستند اساتید و هنرمندانی که در کنار تبحر و جایگاه والای هنری خود، به عنوان یک معلم اخلاق نیز می‌توان از آنها یاد کرد.

استاد حسن ناهید از جمله بارزترین و متمایزترین هنرمندان از این دست می‌باشد. همراهی و همنوازی در مهم‌ترین ارکسترها وگروه‌های موسیقی ایرانی به عنوان نوازنده‌ی نی در طی حدود پنجاه سال اخیر از جمله ارکستر بزرگ سازهای ایرانی (نصرت‌الله گلپایگانی)، ارکستر نوازندگان سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر (ارکستر پایور)، ارکستر سازهای ایرانی (مرتضی حنانه)، ارکستر درویش، ارکستر سماعی، ارکستر رودکی، گروه اساتید، گروه عارف و نیز اجرا در برنامه‌های مختلف رادیویی، اجرای کنسرت‌های بسیار در کشورهای مختلف و علاوه بر آن سابقه‌ی تدریس طولانی در هنرستان موسیقی ملی، دانشگاه‌های موسیقی و سایر مؤسسات آموزشی موسیقی تنها بخشی از فعالیت هنری حسن ناهید می‌باشد.

اما آنچه بیش از همه نام استاد حسن ناهید را در بین تمامی هنرمندان و اساتید موسیقی متمایز و درخشان می‌کند، اخلاق والا و وارستگی اوست که این امر مورد تأیید تمامی کسانی است که در این سال‌ها با استاد ناهید همکاری داشته‌اند. داشتن نظم و جدیت در کار، تواضع و فروتنی، مهربانی و متانت در کنار تبحر و توانایی بسیار در اجرای ساز نی چه در ارکستر و چه به عنوان تکنواز، از استاد ناهید شخصیتی منحصربه‌فرد و تمام‌عیار ساخته که کمتر نمونه‌ای چنین در بین موسیقیدانان می‌توان یافت. در بین سازهای کلاسیک ایرانی، نی‌ آخرین سازی بود که توانست قابلیت خود را در همنوازی با ارکستر نشان دهد که این امر نیز با همت والا و توانایی استاد ناهید فرصت ظهور پیدا کرد.

با اینکه استاد ناهید در ابتدای سال‌های جوانی به واسطه‌ی زندگی در شیراز و محدودیت وسایل ارتباطی، امکان ارتباط مستقیم با استاد کسایی را نداشت اما به دلیل علاقه‌ی وافر وی به فراگیری ساز نی، از طریق رادیو و به‌طور غیر مستقیم توانست اصول مقدماتی نوازندگی نی را بیاموزد و با عزیمت به تهران نیز توانست به عنوان اولین نوازنده‌ی نی که از روی نت می‌نواخت خود را در جامعه‌ی موسیقی مطرح نماید. هر چند در ابتدا شیوه‌ی نوازندگی استاد ناهید به‌صورت لبی بوده و حتی تا زمانی‌ که در تهران و در ارکسترهای مختلف نوازندگی می‌کرد ترکیبی از شیوه‌ی لبی و دندانی را به‌کار می‌برد؛ بدین معنا که برای صدای بم از شیوه‌ی دندانی و برای صدای اوج، غیث و نیز صدای بم نرم از شیوه‌ی لبی استفاده می‌نمود.

این موضوع خصوصاً برای نوازندگان نی قابل درک است که تا چه حد استفاده همزمان از این دو شیوه و ایجاد تعادل در هر دو صدا از لحاظ نگهداری کوک مشکل و نیازمند تبحر بالا در نوازندگی می‌باشد. زیرا صدای تولید شده به روش لبی به‌طور طبیعی حدود نیم‌پرده بالاتر از صدای تولیدشده با شیوه‌ی دندانی است. اما بعدها استاد ناهید به توصیه‌ی استاد کسایی شیوه‌ی دندانی را به‌طور کامل جایگزین شیوه‌ی مرسوم نوازندگی خود نمود.

توضیح اینکه نوازندگی به شیوه لبی به معنای این است که صدای نی از طریق گذاردن سر نی بر روی لب‌ها تولید می‌گردد که این روش امروزه نیز در بین نوازندگان محلی رایج است. اما در شیوه‌ی دندانی سر نی بین دندان‌های پیشینِ بالایی قرارگرفته و هوا از طریق زبان وارد نی شده و صدای نی تولید می‌گردد. این شیوه در بین نوازندگان اصفهان رایج و مرسوم گردید و امروزه نیز نوازندگان نی هفت‌بند ایرانی از این شیوه استفاده می‌کنند.

به هر حال جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی بر هیچ کس پوشیده نبوده و بسیاری از نوازندگان نسل امروز به‌صورت مستقیم و یا با واسطه تحت تأثیر تعلیمات و آموزه‌های این استاد گران‌قدر قرار گرفته‌اند. دوازدهم تیر ماه سال‌روز تولد استاد حسن ناهید می‌باشد و برای این استاد فرهیخته و دوست‌داشتنی طول عمری با برکت همراه با تندرستی و سلامت آرزومندیم.

Nay.ir

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور» منتشر شد

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور»، حاوی نُه اثر از درویش خان و موسی معروفی است که در اوایل دهه ی سی توسط طلیعه کامران برای سنتور بازنویسی و اکنون با ویرایش مجدد و اجرای آنها توسط شهاب مِنا ارائه شده است.

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.

از روزهای گذشته…

“موسیقی همه زندگی من است” (VI)

“موسیقی همه زندگی من است” (VI)

فلسفه ما بر مبنای صداقت موسیقی است، هر کاری که انجام می دهیم با موسیقی و صوت ارتباط پیدا می کند. فکر می کنم بهترین قاضی آثار سارا وائوگن خود شخص اوست. من سعی می کنم جهت اجراها را به سمت و سویی بکشانم که به او این امکان را دهد که آنچه را می خواهد، بخواند.
“موسیقی همه زندگی من است” (I)

“موسیقی همه زندگی من است” (I)

متنی که پیش رو دارید، مصاحبه ای است که در سال ۱۹۷۲ انجام شده با سارا لوئیز وائوگن (Sarah Lois Vaughan) خواننده سرشناس جاز آمریکایی که در زمینه پاپ و راک نیز فعالیت داشت.
گزارشی از تمرین ارکستر خنیاگران مهر

گزارشی از تمرین ارکستر خنیاگران مهر

سه‌شنبه پنج مرداد ماه سال جاری، در ساعت ۲۱/۳۰ ارکستر خنیاگران مهر به سرپرستی نیوشا بریمانی با آهنگسازی بهزاد عبدی و خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت به روی صحنه می رود. گزارشی که می خوانید حاصل دیداری از تمرین این گروه است که در سالن رودکی تالار وحدت انجام شده است.
بتهوون و Missa Solemnis- قسمت سوم

بتهوون و Missa Solemnis- قسمت سوم

میسا سولمنیس، سازهای متعدد و ترکیب آوایی بسیار مفصلی دارد. این تنظیم با شکوه و پر عظمت بتهوون، به گروه نوازندگان و خوانندگان بسیار بزرگی نیاز داشت که همین امر موجب بروز مشکلی دیگر برای اجرای این قطعه در کلیسا فراهم میکرد. این قطعه خود به پنج قسمت کایری Kyrie (مناجات)، گلوریا Gloria (تسبیح)، کردو Credo (ایمان)، سنکتوس Sanctus (تقدس) و اگنوس دی Agnus Dei (بره خداوند) تقسیم شده است.
هنر شنیدن (I)

هنر شنیدن (I)

هر حسی آنګاه که مستقل به کار ګرفته شود، دریچه ای است برای دست یابی به عرصه خیال و میدانی برای تجربه خلاق ذهنی. هرچه بر تعداد حس ها در قلمرو و ارتباط با اثر افزوده می شود از دامنه پرسش آفرینی نسبت به پدیدار بویژه در عرصه ارتباط به اثر هنری کاسته می شود. نمونه های زیادی می توان عرضه کرد.
بداهه نوازی، محاسن و معایبش

بداهه نوازی، محاسن و معایبش

موسیقی می تواند به دو صورت به اجرا برسد، موسیقی پیش ساخته و موسیقی بداهه یا خلق در لحظه. موضوع این مطلب بداهه نوازیست که در این مقاله نگاهی به محاسن و معایب آن خواهیم داشت.
خرید گیتار (II)

خرید گیتار (II)

از سوی دیگر بسیاری از گیتارهای مارک دار که با نام سازنده ای اسپانیایی عرضه میشود و دارای لیبل از کارخانه مشهوری نیز میباشند نیز، استاندارد لازم را ندارند چرا که در حال حاضر بازار گیتار ایران اشباع شده است از سازهای تقلبی که با نام اصلی بفروش میرسد. بسیاری از سازهای چینی با تغییر لیبل داخلی (برچسب داخل گیتار) و تعویض آن با یک لیبل از یک مارک مشهور گیتار در بازار به فروش میرسد و مسلما به هیچ عنوان تشخصیص این مورد از سوی کسی که آشنایی با این ساز ندارد ممکن نیست و حتی بسیاری از اساتید نیز از تشخیص آن عاجز میمانند.
ابن سینا : علم موسیقی دو بخش است، ترکیب نغمات و اوزان

ابن سینا : علم موسیقی دو بخش است، ترکیب نغمات و اوزان

حسین ابن سینا ابن عبدالله معروف به ابن سینا دانشمند، فیلسوف و پزشک بزرگ قرن چهار و پنجم هجری قمری از بزرگان و علمای موسیقیدان زمان خود بوده است.
گوران: از تک تک اعضای ارکستر تشکر می کنم

گوران: از تک تک اعضای ارکستر تشکر می کنم

ممکن است همه نوازندگان ما در این سطح نباشند ولی پتانسیل رسیدن به این توانایی را دارند. بعضی از نوازندگان ایرانی مثل آقای فریوسفی این امکان برایش فراهم شده که در ارکسترهای درجه یک جهانی نوازندگی کند و ثابت کند که این توانایی را داشته ولی خیلی های دیگر این امکان برایشان فراهم نشده ولی شاید این توانایی را هم امروز داشته باشند.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (V)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (V)

دوره ی عباسیان را می توان دوره ی احیای مجدد فرهنگ و هنر ایرانی دانست. ایرانیان توانسته بودند به دربار نفوذ کنند و با این نفوذ فرهنگ و آداب رسوم و حتی لباس بومی خود را وارد حکومت عباسیان کردند و اتفاقاً با استقبال خلفای عباسی روبه رو شد. اولین خلیفه ی عباسی ابوالعباس سفاح نام داشت. او به پیروی از پادشاهان ساسانی به ترویج هنر وموسیقی ایرانی پرداخت. موسیقی از دربار پای خود را فراتر گذاشت و به خانه های اشراف و ثروتمندان نیز نفوذ کرد. این نفوذ به حدی بود که داشتن کنیز رامشگر از تجملات زندگی محسوب می شد. درهنگام شب از اکثر خانه ها صدای ساز و رقص و آواز شنیده می شد. حتی گهگاهی بین موسیقیدانان و شاعران رقابتی شکل می گرفت.