علوانی فقط یک آواز نیست (V)

طور علوانی از دیدگاه موسیقی
در ابتدا باید چند مورد ویژگی و تفاوت اطوار با مقامات و توضیحی را در مورد ساز “ربابه” را باید بگوییم:
همان طور که اطلاع دارید ما در مکاتب عرب هفت مقام اصلی داریم که شامل: بیات، راست، نهاوند، حجاز، سه گاه، عجم و صبا و عده ای دیگر با اضافه کردن دو مقام “کرد” و “نوا اثر” تعداد آنها را تا نه عدد می دانند. (۱۷) در کل باید مقامات دارای هشت درجه صعودی و نزولی می باشد. از اتصال و یا انفضال و یا ادغام دو تتراکورد (جنس یا دانگ) به هم دیگر تشکیل می شوند. در مقامات ما دارای نت آغاز، اوج، متغیر و فرود موقت می باشیم. یکی از فرق های اصلی مقامات با سیستم دستگاهی موسیقی ایران در وسعت دستگاه نسبت به مقام می باشد.

audio file بشنوید اجرایی از طور علوانی را با تکنوازی سامی نسیم

audio file بشنوید اجرایی از طور علوانی را با صدای علوان الشویع

برای نمونه گوشه شهناز را در دستگاه شور (۱۸) تقربیاً معادل یک مقام در موسیقی مقامی مکاتب عرب می شود. دوم مدلاسیون (تحویلات) بسیار زیاد در بین مقامات و موسیقی عرب می باشد. به صورتی که ما حرکت بعدی نوازنده و یا خوانده را نمی توانیم حدس بزنیم، زیرا قادر است بدون هیچ محدودیتی از هر مقام به مقامی دیگر انتقال پیدا کند. اما در موسیقی دستگاه کمتر شاهد این نوع مولاسیون ها می باشیم. حال همانطور که گفته شد اطوار بیشتر متعلق به بخش عام مردم می باشد. پس ما در طورها مشاهده می کنیم که درجات صوتی بسیار بالا و یا هرگز از درجه اکتاو مورد استفاده قرار نمی گیرند و مثلا طور علوانی تا درجه پنجم صوتی یک مقام را بیشتر اشاره نمی کند.

تنوع جمله های موسیقی در اطوار نسبت به مقامات بسیار کم و تکراری می باشد. به صورتی که مداوم یک سری از جملات با فرمی خاص شروع و فرود می نمایند. در اطوار ما کمتر شاهد مولاسیون (تحویلات) می باشیم و در کل باید بگوییم اطوار به نوعی به یک شعر خوانی بسیار محزون شبیه اند و درجه اول انتقال مفهوم شعر اهمیت فراوان دارد تا تکنیکهای موسیقایی. شاید بتوان گفت اطوار را معادل گوشه های شعری(مانند: مثنوی، رباعی، چهار پاره…) در موسیقی دستگاهی ایران مقایسه نمود. (۱۹) در مورد تکنیکهای رایج در طور علوانی باید گفت طور علوانی به اشتباه خیلی از افراد که بر این عقیده می باشند. که این طور در مقام حجاز اجرا می شود. باید بگویم که اگر با دقت بیشتری به فواصل طور علوانی گوش بدهیم. با کمی مقایسه می توان به این موضوع دست پیدا کنیم که تقریبا این طور در فواصل در دستگاه همایون و مخصوصاً گوشه شوشتری (که منسوب به شوشتر یکی از شهرستانهای خوزستان می باشد. شوشتری یکی از مهم ترین گوشه های دستگاه همایون است) می باشد. (۲۰)

پی نوشت
۱۷- الموسوعه الموسیقیه المختصره، نوشته: عبدالمنعم خلیل، ص ۱۰۱
۱۸- موسیقی ایران شامل هفت دستگاه است که «شور» یکی از آنهاست. هر دستگاه داری زیر مجموعه های به نام” گوشه” است و شهناز یکی از گوشه های مهم دستگاه شور می باشد.
۱۹- گوشه های که در آنها فرمشان تابع نوع قالب شعری آنها می باشد و جملات ملودی بر اساس وزن شعری آنها اجرا می شود و معمولا جزو گوشه های آخر هر دستگاه اجرا می شوند که پرکاربرد ترین آنها مثنوی ها.
۲۰- کتاب «واژه نامه موسیقی ایران زمین» نوشته مهدی ستایشگر، جلد ۲، ص ۱۱۶ – ۱۱۷

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (II)

گویی نام او دچار همان «نسیانی» شده است که «خورخه لوئیس بورخس»، نویسنده‌ی بزرگ آرژانتینی در آرزویش بود؛ یعنی واروژان و آثارش به‌گونه‌ای واقعی وارد فرهنگ و زندگی روزمره‌ی ما شده که این ورود مثل هوایی که هر لحظه تنفس می‌کنیم، آن‌قدر طبیعی و واقعی بوده که برای بیشتر ما ملموس نیست. از طرف دیگر عوامل متعدد که از‌جمله‌ی آن بی‌تمایلی خود واروژان به عکس‌انداختن و مصاحبه‌کردن، باعث شده تا «نسیانِ افسانه‌ای» درباره‌اش اتفاق بیفتد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VII)

پس هرچه علم میدان مشترک جهان آینده را می آفریند، هنر با ایجاد حیطه های فردی و منطقه یی معرفت شناسی خود، زمینه را برای گریز از هیچ انگاری این نوع از استحاله فردی فراهم می آورد. علم به همان اندازه که عقل جمعی می آ فریند، ناچار است هنر را برای توان زایش ارزش های فردی اش پاس بدارد. بنابراین جهانی شدن به معنی استحاله فردیت ها در فرهنگ جهانی نیست، بلکه برعکس به معنی امکان بیشتر حضور خلاق و زاینده فردیت ها در میدان گسترده و جذاب تر است. هرچه علم پیشرفت کند به همان اندازه نیاز ما به هنر نیز بیشتر می شود.

از روزهای گذشته…

اردوان کامکار و سنتور نوازی معاصر

اردوان کامکار و سنتور نوازی معاصر

اردوان کامکار که کوچکترین عضو گروه خانواده کامکار است، در زمانی که هنوز پا به دهه دوم زندگی خود نگذاشته بود به همراه برادرش هوشنگ کامکار کنسرتو سنتوری تصنیف کرد که در کاستی به نام “بر تارک سپیده” (همراه با یک کنسرتو کمانچه از برادرش) به بازار عرضه شد.
گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

به خاطر استفاده از آرشه باروک، تمپو ها تغییر کرده اند که چشم انداز کاملا متفاوتی را ایجاد می کند. راستش من دیوانه صداهای درونی هستم. از لحاظ ساختار موسیقیایی به صدای سولیستی علاقه ای ندارم. در این تور کنونی، هر روز چیزه های ظریف و کوچکی را به ارکستر می گویم و از این بات بسیار خوشحالم زیرا این امر خود موسیقی پیچیده ای است. مانند رگ های بدن. ما نباید تنها به بدن فکر کنیم بلکه باید از شریان های بی شمار خود نیز آگاه باشیم و بدانیم که این شریان ها در موسیقی باخ بسیار حیاتی هستند زیرا موسیقی نبض خود را وام دار آنهاست. در اینجاست که خون جریان دارد و این همان چیزی است دغدغه من است.
یکصدمین سال تولد روح الله خالقی

یکصدمین سال تولد روح الله خالقی

شاید تنها ساخت سرود «ای ایران» کافی بود تا نام روح الله خالقی را در موسیقی ایران جاودان سازد. ولی خالقی نه تنها سازنده این سرود، بلکه آفریننده دهها اثر به یادماندنی دیگر مانند «حالا چرا»، «می ناب» و «رنگارنگ» است؛ بنیانگذار هنرستان موسیقی ملی و نویسنده دهها مقاله و چندین کتاب پژوهشی در زمینه تاریخ و تئوری موسیقی ایرانی است.
فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

در سال ۱۹۸۸، جفری گل (Jeffrey Gall) آمریکایی (که بازیگر علی البدل مریلین هورن در «ارلاندوی» هندل بود) نخستین کنترتنوری شد که نقشی اصلی را در Met خواند. اکنون با وجود خواننده های جوانی که نقش هایی را که روسینی و بلینی برای کنتر آلتوها نوشته اند اجرا می کنند، رپرتوار اوایل قرن نوزدهم به صحنه رقابت تبدیل شده است.
موسیقی و ایدئولوژی (I)

موسیقی و ایدئولوژی (I)

بحث در مورد موسیقی و خصوصیات ذاتی آن امری است مشکل. این موضوع را میتوان دلیل دو بعدی بودن موسیقی دانست؛ یعنی موسیقی از جهتی متاثر از اندیشه و عواطف بشری و نشات گرفته از یکسری فعل و انفعالات ذهنی است و از جهتی دارای قواعد و اصولی است که با معیارهای مادی و حقیقی تا حدی قابل تجزیه و تحلیل و ارزیابی میباشد.
موسیقی و جنسیت (IV)

موسیقی و جنسیت (IV)

این دست اندرکاران بر این نظراند که بهتر است محدودیت در موسیقی داخل پدید آورند، آنها فکر می کنند در این شرایط مخاطبان موسیقی، دیگر به این هنر گوش نخواهند داد. این حضرات نمی دانند یا نمی خواهند بدانند که این مخاطبین به ناچار به موسیقی کشورهای همجوار و بین المللی متمایل خواهند شد.
ECM

ECM

شرکت ECM (مختصر شده از عنوان Edition of Contemporary Music) یکی از شرکتهای معتبر در موسیقی میباشد که در سال ۱۹۶۹ در شهر مونیخ آلمان توسط Manfred Eicher تاسیس شد.
به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (III)

به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (III)

لازم به یاد آوری است که علاوه بر بسیاری از سنت گرایان، حتی برخی از غرب گرایان هم چون دکتر هرمز فرهت هم در کل با چند صدایی کردن موسیقی ایرانی مخالفت دارند و بر این اعتقادند که این عمل ظرایف و پیچیدگی های موسیقی ایرانی را زایل میکند چراکه به زعم آنها هم موسیقی ایرانی ذاتا خصلت تک نوازی و بداهه پردازی دارد. (از جمله رجوع شود به مصاحبه با هرمز فرهت مندرج در گزارش موسیقی ۱۹).
طاهری: هنرمند باید از جامعه جلوتر باشد

طاهری: هنرمند باید از جامعه جلوتر باشد

پژمان طاهری آهنگساز و نوازنده سنتور که این روزها نامش با تصنیف “ایران کهن” با صدای شهرام ناظری سر زبانها افتاده است، همراه با گروه خود مشغول اجرای کنسرتی است به نام “از مشروطه تا کدام آزادی”. عطا نویدی از خبرنگاران سایت با این هنرمند مصاحبه ای انجام داده که میخوانید.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

در قسمت قبل دیدیم که چگونه اطلاعات، گرما، الکتریسیته (در اصل هر وجودی که توانایی جریان داشتن داشته باشه) همواره از قطبی که پتانسیل بیشتر دارد به سمت قطبی که پتانسیل کمتر دارد جاری میشود، قوانین ریاضی و فیزیکی زیادی وجود دارد که این مطلب را تائید میکند.