تریوی زهی، اثرِ یِفیم گالیشُف (I)

تریوی زهی، اثرِ یِفیم گالیشُف (ساخته‌شده به سالِ: ۱۹۱۴، بازسازی: ۱۹۲۵)
اثرِ فوق می‌تواند یکی از جنجال‌برانگیزترین آثارِ قرنِ بیستم به شمار بیاید، اگر و فقط اگر، آرنُلد شوِنبِرگ، تا پیش از جولای سالِ ۲۱ آن را به‌نحوی شنیده باشد، یا نُتِ آن را دریافت کرده باشد یا حتی از یک دوست چیزی از اثر دانسته باشد؛ شاید دراین‌صورت دیگر نتوان از شوِنبرگ به‌عنوانِ مبدعِ بلامنازعِ نظامِ دوازده-تُنی یاد کرد.

هرچند پژوهش‌گران و دانش‌مندانِ موسیقی از نیمه‌ی دومِ قرن بیستم به بعد کوشش کردند تا خاستگاه‌ها (ursprüngen)ی این ابداعِ شوِنبرگ را بیابند، می‌توان به‌قطع گفت که «تریوی زهی در پنج موومان» اثرِ یِفیم گالیشُف (Єфим Голишев) خاستگاهِ اصلیِ این موسیقی است – و این ربطی به توجه و تفتّنِ شوِنبرگ به اثر هم ندارد؛ چراکه به‌هرحال اثر، هفت/هشت سال پیش از نخستین اثرِ دوازده-تُنیِ شوِنبرگ، «پنج قطعه، اُپوسِ ۲۳؛ قطعه‌ی شماره‌ی پنج: “والس”»، نوشته شده است و برخلافِ سایرِ آثارِ پیش‌گامانِ شوِنبرگ، افزون بر تشابهاتِ ساختاری در طرز و قصدِ استفاده نیز مشابه است.

نخستین پژوهش‌گران درباره‌ی «سمفونیِ فاوست» اثرِ لیست سخن گفته‌اند؛ اما هرکسی که سوادِ تخصصی داشته باشد، می‌داند که طرزِ استفاده‌ی لیست نسبت به شوِنبرگ پاک متفاوت است، و درواقع استفاده‌ی شوِنبرگ از این نظام در context (= همامتنِ) موسیقیِ لیست نوعی نقضِ غرض به شمار می‌آید؛ وگرنه چرا اصلاً خاستگاهِ آن را خودِ باخ ندانیم که در فوگِ دوازدهم از مجلدِ اولِ WTC از همین¬گونه کروماتیسمِ گسترده در ساختارِ یک سوژه‌ استفاده می‌کند؟ از پنج/شش دهه‌ی پیش نیز پژوهش‌ها در موردِ «پاره‌‌ی Acte Préalable» اثرِ آلکساندر اسکریابین آغاز شد و به دنبالِ آن هم موجی از پسا-اسکریابینیسم به پا شد و «دو پوئِم» اُپوس. ۸ اثرِ آرتور وَنسان لوریه (Arthur Vincent Lourié)، و «هنگامه‌ی وجود (La journée de l’existence)» اثرِ ایوان ویشنِگ‌رادسکی و چند اثرِ دیگر را کاندیدای خاستگاهِ آهنگ‌سازی به این روش دانستند.

اما درنهایت، همان مشکلی که در موردِ لیست وجود داشت، در موردِ اسکریابین و تمامِ آن موسیقی‌دانانِ پسا-اسکریابینیِ دیگر نیز به‌نحوی‌دیگر وجود داشت: طرزِ به‌کارگیریِ متفاوت از این روش. جُرج پِرل از همان نخستین کسانی بود که با نشان دادنِ تمایزهای بنیادینِ ساختاری و روش‌های استفاده‌ی این موسیقی‌دانان و دیگرانی از قبیلِ بارتُک و استراوینسکی از ایشان نشان داد که ایشان نه خاستگاهِ موسیقیِ دوازده-تُنیِ شوِنبرگ بلکه بخشی از سیرِ تکوینیِ یک اندیشه اند. اُلیوِر نِی‌بِر استدلال‌های جالبی در موردِ بارتُک کرد که همان دم فراموش شد.

اما حسابِ دو نفر از بقیه متفاوت بود: یکی همان یِفیم گالیشِف که اثرِ جنجال‌برانگیزِ مذکور از اوست، و دیگری یُزِف ماتیاس هاوِر که فعلاً به او هم کاری نداریم. در موردِ هاوِر که از نزدیکانِ خودِ شوِنبرگ هم بود همین بس که وایتال همین چند سالِ پیش در کتابی با نامِ “The Cambridge Introduction to Serialism” هم مابه‌الامتیازات و هم مابه‌الاشتراکاتِ اندیشه‌ی هاوِر با شوِنبرگ را نشان داده و در نهایت بنا به تقریرِ وایتال، شوِنبِرگ همان قهرمانِ بلامنازعِ داستان است. اما یِفیم گالیشِف، که تقریباً هیچ کجا نه از او اسمی آمده و نه به‌عنوانِ یک آهنگ‌ساز از او چندان یادی می‌کنند. جز چند مقاله‌ی غیرِ حرفه‌ای از قبیلِ آن‌چه ایان پِیس نوشته، چیزی به چشم نمی‌خورد. پِیس از شاگردانِ پیانوِ شاندُر بوده و پژوهش‌گری پویا است.

گالیشِف پیش‌ازآن‌که به برلین برود نقاشی می‌کرد و پدرش از دوستانِ صمیمیِ واسیلی کاندینسکیِ نقاش بود و همین روابط او را وادار کرد تا بعدها عضوِ سرسختِ انجمنِ دادائیست‌ها شود؛ البته زیرِ تأثیر مانیفِست‌های همین انجمن اثری می‌کشد با عنوانِ «گیوتینِ دایره‌ای موسیقایی (Musikalische Kreisguillotine)» که او خودش آن را یک «ضدِ سمفونی» خوانده‌بود و آن را در نمایشگاه عرضه می‌کند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

افق‌های مبهم گفت‌وگو (IV)

از چنین راستایی می‌توانیم گفت‌وگو با دیگری فرهنگی را در موسیقی شدنی‌تر بیابیم زیرا آغاز راهش سهل‌تر می‌نماید ( و تنها می‌نماید وگرنه دلیلی نداریم که حقیقتاً باشد). احساس اولیه از دریافت دیگریِ فرهنگ موسیقایی اگر به خودبزرگ‌بینی منجر نشود، همچون طعمه‌ای فریبنده پنجره‌ی گفت‌وگو را می‌گشاید. نخست به این معنا که بدانیم دیگری موسیقایی نیز وجود دارد. بر وجود او آگاه شویم. و سپس خواست فهمیدن او پدید آید. و این خواست مفاهمه چیزی افزون بر آن دارد که پیش‌تر میان دریافت‌کننده و دیگری مؤلف برشمرده شد. اینجا پای «خود» به مفهوم هویت جمعی نیز در میان است.

احمد نونهال: گروه های کر با چالش روبرو هستند

گروه کُر «شانته» به‌ رهبری احمد نونهال با همکاری جشنواره موسیقی صبا در دومین رویداد تابستانه پنج قطعه موسیقی کرال را در موزه نگارخانه کاخ گلستان اجرا کرد. احمد نونهال رهبری جوان و پر انگیزه است و توانسته با وجود مشکلات مختلف این گروه جوان را به روی صحنه ببرد. امروز گفتگوی محمدهادی مجیدی را با او می خوانید:

از روزهای گذشته…

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

از میان ویژگی‌های کار ملی‌گرایان موسیقایی؛ استفاده از مواد و مصالح موجود محلی و مخصوصا موسیقی قومی، گرایش به افسانه‌ها و…، استفاده از نشان‌ها و جاها: نمادهای ملی و مولفه‌های مهمِ جغرافیایی و فرهنگی به عنوان منبع الهام و هویت‌نمون ساختن موسیقی، برجسته است اما به دلیل هویت متمایز موسیقاییِ پیشاپیش دردسترس، ملی‌گرای موسیقایی ایرانی اجباری نداشته تا آنها را در جایی دیگر بجوید و در کار خود حل کند. نزد او منابع موسیقایی، چنان که دیدیم بی هیچ تلاشی، مسلم بوده است. بدین سان، ملی‌گرایی موسیقایی بیش از آن که به سوی ذهنیت آرمانی ملی‌گرایانه پیش برود به سوی سازمان‌دهی ملی‌گرایانه پیش رفت.
اولین کنسرت مسعود شعاری در مادرید

اولین کنسرت مسعود شعاری در مادرید

مسعود شعاری نواساز و نوازنده برجسته سه تار، شنبه شب گذشته برای اولین بار در مادرید کنسرتی را با عنوان «موسیقی جان» اجرا کرد که با استقبال کلیه حاضران در سالن کالج ماریا ویرخن Colegio Maria Virgen رو به رو شد.
سلطانی: کیج در پی یک نظام انسانی مستقل از برتری ها و اختلاف ها بود

سلطانی: کیج در پی یک نظام انسانی مستقل از برتری ها و اختلاف ها بود

بسیاری از صاحب نظران عقیده دارند که تغییراتِ عناصر موسیقایی در آثار موسیقی مینی مال به قدری کند است که می توان آن را موسیقی خلسه آور نامید. اما غالب مینی مالیست ها این برچسب را هم قبول ندارند. آن ها معتقدند که باید به دقت و با روند های نظام مند مواضعشان را تنظیم کنند.
عشق‌بازی می‌کنم با ˝نام˝ او (I)

عشق‌بازی می‌کنم با ˝نام˝ او (I)

پیش از آنکه به بررسی این اثر بپردازیم، لازم است مروری کوتاه بر “مثنوی” و “مثنوی‌خوانی” در موسیقی کلاسیک و ردیفی ایران داشته باشیم. “مثنوی‌”ها، نام گوشه‌هایی هستند که در برخی دستگاه‌ها اجرا می‌شوند و همانطور که از نام آن بر می‌آید، بر روی شعری در قالب مثنوی خوانده می‌شوند. مثنوی اصفهان، مثنوی افشاری (مثنوی پیج) و مثنوی بیات ترک از این دسته‌اند.
شبی بر فراز عمارت سنگی

شبی بر فراز عمارت سنگی

دومین اجرای مستقل آکو (موسیقی آنسامبل هارمونیکا)، پنج شنبه نهم شهریور، در دو سانس، در سالن عمارت روبه‌رو برگزار شد. در این اجرا، گروه هارمونیکانوازان آکو*، به سرپرستی الیاس دژآهنگ**، این قطعات را اجرا کردند:
رامین بحیرایی و سجاد محرابی «مثنوی نوا» را اجرا می کنند

رامین بحیرایی و سجاد محرابی «مثنوی نوا» را اجرا می کنند

بیست و هشتمین دوره نشست تخصصی آواز ایرانی در فرهنگسرای ارسباران اجرا می شود. در این نشست تخصصی و آموزشی که سومین سال فعالیت خود را طی می‌کند، بحث‌ها و سخنرانی‌‌های تخصصی درباره آواز ارائه می شود. دیگر وظیفۀ مهم برگزارکنندگان «آیین آواز» معرفی آوازخوانان برجستۀ جوان و میانسال به جامعه هنری است. در بیست و هشتمین دوره نشست تخصصی آواز ایرانی به شناخت و بررسی جایگاه آوازی استاد اقبال آذر خواننده پر آوازه موسیقی دستگاهی پرداخته خواهد شد.
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

اگر بخواهیم تمایزات اصلی و مهم تحولات در آثار هنری و به ویژه موسیقی را در دو تمدن آب و خاک بررسی کنیم می توانیم اینگونه دو تمدن را بررسی کنیم.
او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (I)

او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (I)

فردریک فرانسیس شوپن (Fredric Francois Chopin) در مارچ سال ۱۸۱۰ میلادی در شهر زلازولا لهستان متولد شد و در اکتبر ۱۸۴۹ میلادی در ۳۹ سالگی از دنیا رفت. او ابداع کننده نوآوری­هایی در فرم­های سونات، والس، نوکتورن، اتود، پرلود و پولونز بوده است.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (IX)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (IX)

ساختمان این ساز که همانند تار است، یک پارچه از چوب است، دارای چهار رشته سیم از جنس «زه» و دو رشته سیم از جنس مس زرد است که این دو رشته اخیر به یکی از دو سوی دسته ساز نصب شده است؛ این ساز را با یک قطعه مس کوچک که به آن «مضراب» می گویند، می نوازند؛ در ایران دیگر متداول نیست، ولی در سمرقند و بخارا نواختن آن معمول است.
روش سوزوکی (قسمت چهل و هفتم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و هفتم)

موتسارت را همیشه تحسین خواهم کرد. لطافت و عشقی را که فقط روح و جانی متعالی می‌تواند درک کند و این عشق می‌تواند عمق درد انسان را دریابد، می‌تواند تولد، مرگ، ناپایداری، فنا، تنهایی و انزوای زندگی را و عشق را با تمام عظمتش نه تنها در آثار مینورش بلکه در آثار ماژورش با غمی نافذ بیان کند.