گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

مرروی کوتاه بر تاریخ نگاری موسیقی ایرانی از ۱۳۰۰ تاکنون (II)

در سال ۱۳۳۵ جلد دوم و جلد سوم سال‏ها پس از درگذشت مؤلف منتشر شد. این کتاب که به معرفی موسیقی، سازها و موسیقی‏دانان دوره‏ های تاریخی پس از اسلام به صورت کوتاه می‏ پردازد در جلد اول بیشتر به شرح وقایع موسیقی در دوران قاجار، خصوصاً اواخر قاجار، اختصاص دارد و در جلد دوم به شرح اقدامات استاد وزیری، از جمله ایجاد هنرستان و اصلاحات در مبانی نظری موسیقی، آموزش و اجرای کنسرت‏ها توسط ایشان، محدود می شود و در جلد سوم شامل وقایع موسیقی در دروه‏ ی پهلوی اول و دوم، مانند شرح آموزش موسیقی در مدارس، هنرستان ‏های موسیقی، تأسیس رادیو، انتشارات حوزه‏ ی موسیقی و معرفی موسیقی‏دانان شاخص است. (شایان ذکر است که جلد سوم با تصحیح و افزوده ‏های دکتر ساسان سپنتا انتشار یافت.)

در سال ۱۳۳۵ جلد دوم و جلد سوم سال‏ها پس از درگذشت مؤلف منتشر شد. این کتاب که به معرفی موسیقی، سازها و موسیقی‏دانان دوره‏ های تاریخی پس از اسلام به صورت کوتاه می‏ پردازد در جلد اول بیشتر به شرح وقایع موسیقی در دوران قاجار، خصوصاً اواخر قاجار، اختصاص دارد و در جلد دوم به شرح اقدامات استاد وزیری، از جمله ایجاد هنرستان و اصلاحات در مبانی نظری موسیقی، آموزش و اجرای کنسرت‏ها توسط ایشان، محدود می شود و در جلد سوم شامل وقایع موسیقی در دروه‏ ی پهلوی اول و دوم، مانند شرح آموزش موسیقی در مدارس، هنرستان ‏های موسیقی، تأسیس رادیو، انتشارات حوزه‏ ی موسیقی و معرفی موسیقی‏دانان شاخص است. (شایان ذکر است که جلد سوم با تصحیح و افزوده ‏های دکتر ساسان سپنتا انتشار یافت.)

پس از این تاریخ ما فقط با مقالات پراکنده‏ای، تک نگاری‏ ها و تاریخچه‏ ها، در حوزه‏ ی تاریخ موسیقی ایران در نشریات موسیقی یا غیر موسیقی مواجه هستیم تا انقلاب ایران، از این میان می ‏توانم چند مورد را معرفی کنم: کتاب «ایران گاهوراه دانش و هنر (هنر موسیقی روزگار اسلامی) نوشته‏ ی محمدعلی امام شوشتری که در سال ۱۳۴۸ منتشر شد، «پژوهشی کوتاه درباره‏ ی استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایرانی» که در سال ۱۳۵۰ توسط دکتر داریوش صفوت نوشته شد و مقالاتی مانند «تاریخ موسیقی نظامی ایران» نوشته‏ ی حسینعلی ملاح در سال ۱۳۴۵، «سرگذشت راه گم کردن موسیقی ایران، درباره ‏ی سرگذشت موسیقی ایران نوشته ی روح الله خالقی» که در اردیبهشت ۱۳۵۷ توسط حسن شایگان نوشته شده و «گسترش موسیقی در پنجاه سال شاهنشاه ی پهلوی» که درشهریور ۱۳۵۵ توسط غلامرضا خوشنویسان نگاشته شد.

چنانچه مشاهده می‏ شود هر کدام از مقالات یا کتب به مقطعی خاص و یا به موضوعی کاملاً محدود پرداخته ‏اند و البته که هر کدام در جای خود مفید است.

در همین دوران موسیقی پژوه ی دیگر به نام حسن مشحون در همان سال‏های پیش از انقلاب دست به کار نوشتن کتابی در مورد تاریخ موسیقی ایران بود ولی نتیجه‏ ی فعالیت ایشان تا چندین سال پس از انقلاب در دسترس عموم قرار نگرفت.

اما عمده‏ ی تألیفات و انتشارات در سه ده ه‏ی اخیر صورت گرفته است. همچنین برخی از مطالب گذشته تجدید چاپ شده ‏اند. از مهمترین موارد می‏ توان به مقالات موضوعی و روشنگر در حوزه‏ ی تاریخ و نظریه‏ ی موسیقی ایران در دوران‏ های مختلف اشاره کرد که عموماً در فصلنامه‏ ی موسیقی ماهور منتشر شده ‏اند و از میان مؤلفین این مقالات می‏ توانم به دکتر هومان اسعدی (به خصوص در مورد دوران تیموری) و دکتر حسین میثمی (به خصوص دوران در مورد دروان صفویه) و دکتر امیرحسین پورجوادی را نام ببرم.

کتاب مرحوم حسن مشحون که در سال ۱۳۷۳ در دوجلد و در ۱۳۸۰ به صورت یک مجلد منتشر شد، حاوی اطلاعات خوبی است لیکن، با توجه مطالب بیان شده در مقدمه‏ ی گردآورنده (صص ۱۱-۱۵) و متن کتاب، نیاز به ویرایش دارد. کتاب مشحون نسبت به کتاب خالقی دارای تفاوت‏ هایی است از جمله اینکه قسمت اعظم آن وقف فعالیت‏های استاد وزیری نشده است، بخش تاریخ موسیقی پس از اسلام اندکی مفصل ‏تر و همچنین در برخی موارد مربوط به موسیقی قاجار و معاصر دارای جزئیات بیشتر است.

هادی سپهری

متولد ۱۳۵۶ تهران
فوق لیسانس اتنوموزیکولوژی از دانشگاه هنرهای زیبا اتنوموزیکولوگ و نوازنده تار، سه تار، دیوان، دف و تنبک

۱ نظر

بیشتر بحث شده است