به بهانه انتشار کنسرت ارکستر مضرابی (III)

“چهارمضراب دشتی” با اجرای گروه سنتور ارکستر مضرابی، دهمین قسمت از این کنسرت است که یکی از چشمگیرترین قسمتهای این برنامه است. این چهارمضراب یکی از چندین چهارمضراب دشتی فرامرز پایور است که محبوب نوازندگان این ساز است و قطعه ای به غایت زیبا و تکنیکی برای سنتور نوازان؛ انتخاب این قطعه برای اجرا با این تعداد سنتور، نشان از جسارت بالای گروه و رهبر آن دارد.

قطعه بعدی که یازدهمین قسمت از برنامه است، تصنیف بسیار ضعیف “شراب عشق” است. “شراب عشق” تصنیفی است که بارها در کتاب “پیوند شعر و موسیقی” این آهنگساز، مورد مثال قرار گرفته و الحق یکی از بی اشکال ترین و در عین حال سردترین ساخته های خالق “بیژن و منیژه” است. در این تصنیف به وضوح قالب شدن وجه علمی (و بالطبع دور از خلاقیت) آهنگساز، مشخص است.

همیشه در برخوردهایی که با این شخصیت بزرگ هنری داشته ام این سئوال برایم پیش می آمده که چطور مغزی که مملو از فرمول و قواعد و قوانین است، به صورتی تغییر شکل می دهد که ناگهان “دئو برای سنتور” و “بیژن و منیژه” با آن ترکیب جدید و خلاقانه را پدید می آورد؟

حسین دهلوی حتی در تنظیمهایش از قطعات وزیری و صبا (مخصوصا در “بند باز” و “به زندان”) به شکلی کل اثر را مورد بازسازی قرار می دهد که حال و هوای کار به شکل عمیقی تغییر میکند، گویی هیچ سابقه شنیداری و الگویی در طی این سالها در ذهن دهلوی ثبت نشده!

ولی وقتی پای قوانین خاصی مثل پیوند شعر و موسیقی پیش می آید، این قالبها به قدری دست و پاگیر و خشک می شوند که ذوق بی نظیر دهلوی را به بند می کشند و تصانیفی مانند “شراب عشق” بوجود می آیند که هیچ چیزش شبیه آثار دهلوی نیست به جز غلط نداشتن “پیوند شعر و موسیقی” آن!

البته ذکر این نکته لازم است که به خودی خود، قواعد پیوند شعر موسیقی که دهلوی در کتاب خود مورد معرفی قرار می دهد باعث سردی یا کلیشه ای شدن تصنیفی نمیشود، (همانطور که بسیاری از تصنیف های مرتضی محجوبی و علی تجویدی، این قواعد را رعایت میکند) ولی وقتی بدون هیچ پیش زمینه و حال خاصی، با شعر مواجه شویم، بدون شک دم دست ترین ملودی ها هم تولید خواهد شد.

قسمت دوازدهم و پایانی این دی وی دی، “فانتزی برای گروه تنبک و ارکستر مضرابی” است که قبلا هم این اثر را در آلبوم آثار حسین دهلوی، با تنظیم برای “ارکستر ملی” شنیده ایم. در این قطعه هم چهارچوب، ریتم های پیش ساخته مرحوم حسین تهرانی، دست آهنگساز را بسته است البته نه به شدت “شراب عشق” ولی از نظر سطح آهنگسازی، قابل مقایسه با دیگر ساخته های آهنگساز نیست. هرچند وقتی ریتم های تهرانی را مجسم می کنیم، متوجه می شویم، دهلوی خلاقیت قابل توجهی در گذاشتن ملودی بر روی ریتمها داشته که شاید به ندرت این توانایی را کسی داشته باشد.

آلبوم تصویری “ارکستر مضرابی”، با اینکه به هیچ وجه در حد و اندازه آثاری که پیشتر از دهلوی شنیدیم نیست ولی باز کننده دریچه ای است به سوی صدای هایی جدید از موسیقی ایرانی که در اقلا ۴ ترک از این دی وی دی، این موضوع ثابت شده است و اگر بقیه ترکها نیز همچون قسمتهای نام برده، فضای اصلی آنها مضرابی بود، بدون شک با اثری قوی تر برخورد داشتیم.

Audio File قسمتی از اجرای “نخست گلبانگ مضرابی” را ببینید

دهلوی در جلد این اثر، ابراز امیدواری می کند که برای این نوع ارکستر هم آهنگسازان، قطعه بنویسند تا رپرتوار این ارکستر گسترش پیدا کند هرچند شاید این حرکتها فقط از شخص دهلوی برآید که چنین همتی داشته باشد که برای کوچکترین و کم اهمیت ترین مسائل ارکستری، استانداردی را با کمک متخصصین تعیین می کند!

به یاد دارم که حتی در تلاش قابل ستایشی که سال گذشته برای احیا این ارکستر بوجود آمد، رهبر آن ارکستر قصد داشت سازهای جدیدی مانند رباب، سنتور سوپرانو (و برای تبدیل آن به یک ارکستر ملی از سازهایی مانند کمانچه و قیچک) استفاده کند که بعید است که حسین دهلوی خود چنین کاری کند و اجازه دهد، چند سازی که هنوز در مورد منطق آکوستیکی آنها سئوالاتی مطرح است به راحتی وارد ارکستر شوند.

بطور کلی ارکستر مضرابی ارکستری است با مشکلات زیاد؛ از کوک سازها گرفته تا نحوه هماهنگ کردن زخمه ها گرفته تا جنس مضراب و … رپرتوار این ارکستر نیز فعلا بسیار محدود است و جمع کردن نوازندگانی که تا این حد توانایی داشته باشند نیز بسیار مشکل (فراموش نکنیم که در ترکیب این ارکستر مهرداد دلنوازی، ملیحه سعیدی، حسین بهروزی نیا و چندین شاگرد درجه یک فرامرز پایور حضور داشتند که این افراد سرگروه دسته سازهای تخصصیشان بودند.)

در نمونه اجرایی که در فیلم مشاهده میشود با توجه به دقت بسیار زیادی که روی کوک، نوع تقریبا یکسان مضرابها و هماهنگی زده شدن مضرابها شده و با توجه به نوازندگان ماهری که ذکر آن آمد، هنوز صدای ارکستر از کیفیت درجه یکی بهره مند نیست و در تمام موارد نام برده تا حدی ضعف دیده می شود (البته صدابرداری ضعیف هم به شنیده شدن صداهای غیر ضروری از ارکستر اضافه کنید) و کلا کار با این ارکستر چندین برابر کار با ارکسترهای زهی یا بادی و … مشکلتر است به صورتی که انگار تمام نوازندگان پیتزیکاتو می زنند و همواره مشکل روی هم نیافتادن زخمه ها وجود دارد؛ دقیقا همین مشکل را ارکسترهای چنگ نوازی که در دنیا فعال هستند دارند.

البته چنانکه در جلد این آلبوم، آهنگساز از تجربیاتش گفته، این ارکستر با سه استاندارد می تواند بدون مشکل صدا دهی کار کند که ارکستر کوچک ۲۸ تا ۳۳ نفری، ارکستر متوسط ۶۴ تا ۶۶ نفری و ارکستر بزرگ ۹۴ تا ۱۳۰ نفری است.

با توجه به شرایط فعلی، این ارکستر احتمالا در صورتی که بخواهد فعالیت کند باید به همان شکل ارکستر مضرابی کوچک فعال باشد البته اگر ذوق آهنگسازی هنوز جوشان باشد که بشود این رپرتوار را گسترش داد!

2 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در مهر ۱۵, ۱۳۸۷ در ۹:۵۸ ب.ظ

    سلام…
    دست مریزاد ، عجب نقد با ظرافت و پر صلابتی ،(جز به جز) – مثل نوشته های بالزاک بزرگ ، قلمتان همیشه پر بار باشد .

  • ارسال شده در مهر ۱۸, ۱۳۸۷ در ۷:۰۹ ب.ظ

    salam,Sayte shoma behtari sayte mosighi iran ast.Lotfan ghataat tasviri bishtari az Ostadan Payvar<,ZARIF,Esmaili roye web site bogzarid

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

امینی: انتقال نت ها کار وقت گیری است

قرار است یعنی این مجموعه آلبوم ۸ تایی در یک جزوه پارتیتور چاپ شود و گروه‌ها از این به بعد می‌توانند یک پارت ارکستر کامل هم داشته باشند و اگر خواستن استفاده کنند.

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VI)

در پی تظاهرات های ضد دولتی ماه های اخیر که به کشته شدن یکی از نوازندگان اِل سیستما به نام آرماندو کانیزالس (Armando Cañizales) نیز منجر شد، گوستاوو “خشونت و سرکوب” را شدیدا محکوم کرد و از رییس جمهور، نیکلاس مادورو درخواست کرد که “به صدای مردم گوش فرادهد”.

از روزهای گذشته…

ویژگی های یک سنتور خوب (VI)

ویژگی های یک سنتور خوب (VI)

به طور کلی تا امروز، اینکه بین سازهای بسیار خوب کدام سازها واقعا درجه یک هستند قضاوت بسیار مشکل است تا وقتی که رشته ی “ساز سازی” و “ساز شناسی” به عنوان یک رشته حرفه ای نگریسته و کار نشود و اجماع نظرها اتفاق نیفتد و کیفیت سازها با سطوح مختلف استاندارد نشود ماجرا همین خواهد بود. بنابراین سازی که مثلا استادی قیمت یک میلیون تومان را برای آن تعیین می کند، استاد دیگر بعید نیست آن ساز را یک ساز متوسط تلقی کند و بیش از چهارصد هزار تومان بر روی آن قیمت نگذارد و این بازار آشفته تا به سرو سامان برسد سلیقه افراد همیشه به عنوان موثرترین چاشنی عمل خواهد کرد، به طوری که نتیجه آن کماکان دورتر شدن از مبحث استاندارد خواهد بود چرا که بازه ی سلیقه ی افراد بسیار گسترده و تابع عوامل گوناگون است.
مصاحبه با کیت جرت (I)

مصاحبه با کیت جرت (I)

در سال ۱۹۹۹ جف دایر (Geoff Dyer)، نویسنده کتاب تحسین شده و ژانر گریزِ «اما زیبا» (But Beautiful) درباره جز، در مقاله ای در یکی از روزنامه های مهم درباره کیت جرت (Keith Jarrett) نوشته بود که «او بزرگترین موزیسین زنده موسیقی جز است». البته این اولین بار نبود که درباره جرت چنین چیزی گفته می شد و قطعا آخرین بار نیز نخواهد بود. بالاخره، جرت یکی از معدود موزیسین های جز است که در دوره زندگی خود به یک افسانه تبدیل شده است.
برگزاری نشست آسیب شناسی ساخت سازهای ایرانی

برگزاری نشست آسیب شناسی ساخت سازهای ایرانی

روز شنبه پنجم دی ماه نشستی با موضوع آسیب‌شناسی ساخت سازهای ایرانی در محل شهر کتاب مرکزی برگزار شد. این نشست در ادامه تحقیقاتی که گروه پژوهشی پویش انجام داده و به همت مجله شهر کتاب در پنجمین شماره آن به طبع رسید برگزار شد. در ابتدای نشست سعید یعقوبیان دبیر بخش موسیقی مجله شهر کتاب درباره چرایی ورود به این موضوع و اهمیت آن در موسیقی ایران، همچنین مشکلات پژوهش و نبود منابع مستند مطالب قابل توجهی را مطرح و با اشاره به وجود منابع بسیار اندک دراین حوزه و مشکلات بر سر راه پژوهش‌های مشابه در این باب به پایان‌نامه‌ای که اطلاعات نادرستی درباره ساخت ساز ارائه کرده بود اشاره و خاطر نشان کرد این یکی از تنها دو منبعی بود که برای پژوهش در اختیار داشتیم.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (I)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (I)

اوژن ایزایی، ویولنیست بلژیکی، از مشهورترین مستر ویولنیست های زمان خود به شمار می رود؛ «نیروی خارق العاده طبیعی ایزایی به عنوان یک مفسر» تحت تأثیر استعداد سرشار او در تُن و تکنیک نوازندگی نمود بیشتری می یابد. استعدادی که هم عصران او نیز به آن اشاره کرده اند. در واقع، ایزایی بزرگ ترین نماینده مکتب شگفت انگیز ویولن نوازی بلژیکی است که در هنر استادان او مانند ویوتام و وینیافسکی ریشه دارد. همانطور که خود ایزایی می گوید «در یک دوره هفتاد ساله برترین مکتبی بوده است که در کنسرواتوار پاریس و در آثار نوازندگانی مانند: ماسارت (Massart)، رمی (Remi)، مارسیک (Marsick) و دیگر مفسران حرف اول را می زده است».
علوانی فقط یک آواز نیست (II)

علوانی فقط یک آواز نیست (II)

یکی از فرهنگ های مردمان عرب در کل کشورهای عربی قبیله ایی بودن نوع زندگی آنهاست که هر قبیله به دلیل نوع موقعیت خاص خود نسبت به دیکر قبیله دیگر از تفاوتهایی مانند: لهجه، القاب، نوع رنگ لباس و مهمتر از همه نوع آواز خواندن آنها می باشد که به این نوع آوازهای محلی با فرم ساده «طور» گفته می شود. (۳)
رساله ابن خردادبه (I)

رساله ابن خردادبه (I)

رساله‌ای تحت عنوان «اللهوو الملاهی» از «ابن خرداد به» (تولد ۲۱۱ هجری/وفات ۳۰۰ هجری) در لبنان چاپ شده که شرحی راجع به آن در سومین شماره مجله‌ «الدرسات الادبیه» چاپ لبنان نوشته شده است. رسالهء فوق در بیست و نه صفحه تنظیم گشته و از آن‌ اطلاعات سودمندی دربارهء موسیقی و سرود و شعر ایرانی‌ پیش از اسلام می‌توان بدست آورد. در این رساله نام برخی از آلات موسیقی ایرانی و بعضی از اصطلاحات و مقامهائی که‌ در موسیقی وجود داشته و همچنین یک تصنیف فارسی‌ مرکب از سه مصرع شعر دیده می‌شود و ضمن همین قطعه‌ دو حکایت نیز از باربد موسیقی‌دان نامدار دربار خسرو پرویز آمده است. نویسندهء مقاله در پایان مقدّمه می‌افزاید:
یادداشتی به بهانه‌ کنسرت گروه موسیقی دستگاهی نقش

یادداشتی به بهانه‌ کنسرت گروه موسیقی دستگاهی نقش

گروه نقش به سرپرستی امیر شریفی نوازنده‌ی تار و سه تار و خوانندگی مهدی امامی و به همراهی ۴ تن از نوازندگان که از دانشجویان ممتاز مقطع کارشناسی هنرستان عالی موسیقی تهران هستند، در آبان ماه سال ۸۹ کار خود را آغاز نمود. حاصل کار این گروه ضبط دو آلبوم در دستگاه ماهور و آواز افشاری است که تا پایان امسال به بازار خواهد آمد. این گروه از تابستان امسال اقدام به برگزاری کنسرت‌هایی در تهران و شهرستان‌ها نمود. آخرین آنها جمعه ۲۷ آبان در خانه‌ی هنرمندان ایران، با حمایت و سخنرانی دکتر حمیدرضا اردلان و استاد داریوش پیرنیاکان برگزار شد. یادداشتی که در ذیل این خبر خواهد می آید، شرح مختصری است بر نحوه‌ی نگرش و عملکرد و محورهای اصلی کار گروه نقش.
گری مور

گری مور

به عقیده اغلب منتقدین او بهترین موسیقیدانی است که تا به حال از مجموعه جزایر انگلستان پای به عرصه هنر گذاشته است و در دوران کار حرفه ای خود که آغاز آن به سالهای ۶۰ برمیگردد به جز چند مورد استثنا، تمام انواع موسیقی و سبکهای مختلف آنرا با چیره دستی آزموده و گروههایی چون Thin Lizzy، Colosseum II و Skid Row با حضور او به مراحل بالای شهرت و محبوبیت رسیده اند.
موسیقی و کلام

موسیقی و کلام

در طول تاریخ، آواز خواندن از معمولترین روشهای اجرای موسیقی توسط انسان بوده است. در یونان باستان بخصوص در مراسم مذهبی آواز بصورت جمعی اجرا می شد و جالب است که بدانید حتی در آن ایام نیز مردم شیفته خواننده های محبوب می شدند و از آنها الگوهای رفتاری و ظاهری می گرفتند.
نوگرایی بر شالوده‌ی یک سنت صلب (II)

نوگرایی بر شالوده‌ی یک سنت صلب (II)

او حتا به سراغ سرزمین ممنوعه هم رفت. در آمیختن موسیقی ایرانی و ارکستر غربی، چیزی که سنت‌گرایان متعصب نه تنها بدان دست نمی‌یازیدند که نسل پیش از خود را هم به کیفر آن تکفیر می‌کردند. شگفتا که نتیجه بسیار بر دل شنوندگان نشست و از «ایرانی»ترین قطعات نوشته شده برای ارکستر زهی و سازی ایرانی شد. تجربه‌ای که شاید بتوان آن را از منظری دیگر، آخرین مرحله از چیرگی زیباشناسی بازگشت بر دنیای موسیقایی آن روز دانست.