چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (III)

تئودور آدورنو (۱۹۰۳ - ۱۹۶۹)
تئودور آدورنو (۱۹۰۳ - ۱۹۶۹)
برخورد با اتنوموزیکولوژی:
اگر یک نماینده ی اصلاح طلب مجلس بخواهد اصلاحیه ای بر سیاست های فرهنگیِ کشوری ارائه دهد، و یا یک جامعه شناس بخواهد پژوهشی در قلمرو موسیقی عامه پسند انجام دهد، نظرات آدرنو می تواند بهترین یاری رسان آنان باشد اما: یک اتنوموزیکولوگ چگونه می تواند آدرنویی و فرانکفورتی باشد!؟

چگونه میتواند اظهار نظرهای یک جامعه شناس را درباره ی مرتضی پاشایی ارزیابی کند؟ و چگونه می تواند به عنوان یک اتنوموزیکولوگ درباره ی موسیقیِ K-pop که اساس شکل گیری آن صنعت ضبط است، پژوهش کند؟

سخنرانی دکتر اباذری درمورد خواننده ای مانند مرتضی پاشایی در دانشگاه تهران و پایان نامه ی دکتر میشائیل فور به عنوان یک اتنوموزیکولوگ در دانشگاه هیلدسهایم آلمان ( K-pop)، این موضوع را روشن می کند، که نقد دیدگاه های اتنوموزیکولوژی به نظرات تئودور آدرنو چگونه می تواند باشد؟

در این نوشته من سعی کرده ام خطوط قرمزی که در اتنوموزیکولوژی فرا گرفته ام را بر مقاله ی آدرنو ترسیم کنم. هر چند که آدرنو را از بزرگترین نویسندگان فلسفی- انتقادی بعد از کارل مارکس می دانند اما به عقیده ی من برخی از نقطه نظرات آدرنو درباره ی موسیقی (و به طور خاص موسیقی عامه پسند) قابل تامل و تجدید نظر است، علیرغم اینکه بسیاری از عقیده های او هم کاملا راهگشا و صحیح است. به هر حال نکته ای که در نوشتار پیش رو حائز اهمیت است نگاه به نوشته های تئودور آدرنو با عینک اتنوموزیکولوژی است و ممکن است که یک روانشناس یا جامعه شناس صحت آن را تایید نکند. پس، از خواننده انتظار می رود که با چگونگی برخورد اتنوموزیکولوژی با پدیده ها و هدف اتنوموزیکولوژی تا حدودی آشنا باشد.

به طور کلی نقدهای رایج بر آرای آدرنو موارد زیر را شامل میشود که در متن به آنها خواهیم پرداخت:
آرمان گرایی ـ مطلق گرایی و نخبه گرایی او
تکامل گرایی او در بحث هارمونی
دیدگاه های متاثر از فروید در روانکاوی شنونده های موسیقی عامه پسند
تفاوت در سنت موسیقی کلاسیک و سنت موسیقی جَز و تمایز نداشتن شنونده ی آنها از دیدگاه آدرنو
و مقایسه های تطبیقی او میان موسیقی “جدی” و عامه پسند یا در مورد موسیقی و سینما و همچنین به کارگیری واژه هایی که گاه بسیار زننده به نظر می رسد (مانند توحش، آت و آشغال، بدوی، کاریکاتور سازی و…).

متن و حاشیه:
از نظر آدرنو سِرشت بنیادینِ موسیقیِ عامه پسند در استاندارد سازی است، هم در محتوای موسیقیایی و هم در شیوه های تولید صنعتی آن. آنچه در ابتدا مطرح است استاندارد سازی عناصر موسیقایی است.

متن: نمونه ای که در متن اصلی زیر شماره ی [۳] آمده است:
“بنیاد های هارمونیکِ هر آوازِ روز ـ به ویژه آغاز و پایان هر بخش ـ می باید عینا منطبق بر شِما یا سرمشق ضربِ استاندارد باشد.این شِما یا سرمشق، تاکیدی است بر بَدوی ترین و واپس مانده ترین واقعیات هارمونیک، بی آنکه توجهی به رویدادها و نو آوری های هارمونیک در حد فاصلِ گذشته تا حال داشته باشد. دشواری و پیچیده نمایی هیچ دردی را از این موسیقی دوا نمی کند(آدرنو ۸۴:۱۳۸۱).

حاشیه: از نوشته های آدرنو درباره ی مسائل ساختاری موسیقی، در می یابیم که نگاه آدرنو به هارمونی یک نگاه کاملا تکاملی و در عین حال مطلق گرا است. زیرا او تغییر و نو آوری در موسیقی را لزوما هارمونیک می داند. به گفته ی بابک احمدی “یکی از مهمترین نقدها که به آدرنو وارد است، مطلق گرایی اوست، مثلا موسیقی و تکامل آن را فقط هارمونیک می داند در حالی که تکامل موسیقی در قرن بیستم به کمک استراوینسکی یک تکامل استوار بر ریتم است؛درست همان اندازه که شوئنبرگ با هارمونی در این قرن نو آوری نمود”(جاودانی ۳۲:۱۳۸۹). اما آدرنو موسیقی قرن بیستم را فقط موسیقی آتونال می شناخت و بس.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

در باب متافیزیک موسیقی (X)

در باب متافیزیک موسیقی (X)

موسیقی رونوشت اراده یا خواست است. در حالی که سایر هنرها، رونوشت ایده ها هستند. همچنان که خود جهان، عینیت بی واسطه و رونوشتی از کل اراده است، موسیقی نیز رونوشتی از اراده است. در نتیجه، موسیقی مطلقا چون دیگر هنرها، رونوشت ایده ها نیست؛ بلکه رونوشت خود اراده است که ایده ها عینیت آن هستند. موسیقی با دور زدن از کنار این ایده ها، رونوشتی مستقیم از اراده یا خواست است؛ همچنان که خود جهان چنین است. اراده یکبار خود را به صورت مجموعه ای از پدیده های خاص در یک کل بزرگ (جهان) و بار دیگر به صورت موسیقی نشان داده است. موسیقی نماد خواست ماهیت شئ در ذات خویش است و در این وجه هنری، آوای دنیای پنهان به گوش می رسد. موسیقی بدون واسطه ایده ها، به بیان چیزهایی می پردازد که ما هرگز آنها را در سایه ایده ها و مفاهیم درک نخواهیم کرد. اگر بتوانیم آنچه موسیقی بیان می کند را بفهمیم، به فلسفه راستین پی خواهیم برد.
نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (III)

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (III)

در صفحۀ ۸۷ کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی، جعفرزاده این مشکل را با مطرح کردن عنوان «مقام‌های ترکیبی» تا اندازه‌ای حل کرده است. او با مثال آوردن نمونه‌های متنوعی از ترکیب مدهای متفاوت در موسیقی محلی، موسیقی ایرانی و حتی موسیقی ترکی و عربی، امکان به‌وجود آمدن مدهای جدید و روش بررسی آن‌ها را به‌اختصار معرفی کرده است.
نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (I)

نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (I)

آنچه را در ادامه می خوانید، تاملی است بر مقاله پیمان سلطانی با عنوان «آهنگ شعر معاصر» که در ژورنال گفتگوی هارمونیک منتشر شده است. مقاله ی اخیر ایشان در مورد آهنگ شعر معاصر باعث شد تا در مورد آن نکاتی را بیان کنم. برای وضوح مطالب و مقاصدم نه تنها به نقل مضمون بلکه به نقل مطلب پیمان سلطانی پرداخته ام.
به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

تاجایی که اطلاع دارم در سال‌های اخیر اجراهای مختلف مرتبط با گروه موسیقی، از اجراهای پایان‌نامه‌ها گرفته تا جشنواره‌های مختلف موسیقایی گروه موسیقی در فضاهایی چون تالار شهید آوینی یا کلاس‌های دانشکده‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی برگزار شده‌اند. حائلی که مابین فضای این سالن و کلاس‌ها با فضای بیرون –فضایی که متعلق به همه است- وجود دارد، گویی این دو فضای سرپوشیده را تبدیل به فضایی منفک و «تخصصی» کرده است که انگار اگر کسی بخواهد به آن فضا برود و آنچه می‌گذرد را درک کند، لاجرم باید اهلیتی تخصصی با موسیقی داشته باشد. (۳)
مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

در سیستم آموزشی متداول موسیقی کلاسیک، مبنای آموزش بر اساس گام است؛ گامی که از هشت نت متوالی تشکیل می شود و بسامد نت هشتم دو برابر نت اول است. در این سیستم، نت هفتم در صورتی که فاصله نیم پرده با فاصله هشتم داشته باشد، گرایش به حل شدن روی درجه ی هشتم (تونیک) را دارد. همانطور که گفته شد، این میل به حل شدن زمانی شدت می یابد که فاصله ی درجه ی هفتم و هشتم نیم پرده باشد، در این صورت نت هفتم را نت محسوس تلقی می کنند. اما آیا می توان این قرارداد را مصداق عینی مفهوم «محسوس» در موسیقی ایرانی دانست؟
درباره انتشار دو کتاب از علینقی وزیری

درباره انتشار دو کتاب از علینقی وزیری

به تازگی جعفر صالحی موسیقیدان و نت نگار، دست به انتشار کتابی از علینقی وزیری زده است؛ نوشته ای که پیش رو دارید، به قلم جعفر صالحی و درباره این کتاب است.
انتخاب ساز- قسمت اول

انتخاب ساز- قسمت اول

فراگرفتن هنر نوازندگی با انتخاب نوع ساز آغاز می گردد و اگر این انتخاب در دوران کودکی اتفاق افتد، ساز از اولین خاطرات نوازنده می گردد و در پایان نیز، یاد گار بجای مانده از نوازنده، ساز و اجراهای های اوست.
رسیتال گیتار حسین درست پور برگزار می شود

رسیتال گیتار حسین درست پور برگزار می شود

در تاریخ سوم و چهارم بهمن ماه در خانه هنرمندان، رسیتالی توسط حسین درست پور تک نواز گیتار کلاسیک اجرا می گردد. درباره این کنسرت پیمان شیرعلی توضیحاتی به سایت ارسال کرده است که در ادامه می خوانید.
رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (II)

رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (II)

خواجه نصیرالدین طوسی در اکثر علوم متداول آن عصر از جمله فقه، حکمت، کلام، منطق، اخلاق، طب، نجوم، ریاضیات، ادبیات و فن شعر و موسیقی آثار و تالیفاتی دارد و تا کنون تحقیقات بسیار ارزنده‌ای در شناخت آثار و دانش این ابرمرد دنیای علم و تفکر و تعقل و تحقیق ایران به عمل آمده است، از آن جمله چند اثری که در این مقاله به عنوان ماخذ و پانویس از آنان استفاده گردیده است.
نامه سرگشاده سیما بینا

نامه سرگشاده سیما بینا

مدتی پیش آلبومی با صدای علیرضا افتخاری به بازار آمد که بر روی جلد این اثر نام جمشید عندلیبی، به عنوان آهنگساز مشاهده می شد. اما محتویات این آلبوم در واقع بازنوازی آثار قدیمی موسیقی بود؛ در این مورد خانم سیما بینا، نامه ای سرگشاده در سایت شخصی خود قرار داده است که در ادامه متن نامه را می خوانید.