«تلویزیون حتا تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد»

در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) با حضور حدود هفتاد نوازنده‌ی سازهای مضرابی و برای نخستین بار در تاریخ موسیقی ایران، «ارکستر بزرگ مضرابی» به رهبری حسین دهلوی تشکیل شد. نخستین برنامه‌ی ارکستر در تالار بزرگ رودکی (وحدت) اجرا ولی پس از چند سال ارکستر منحل شد.

حسین دهلوی، پایه‌گذار این ارکستر، موسیقی ایرانی را نزد ابوالحسن صبا و آهنگسازی را از حسین ناصحی فرا گرفته؛ دانش‌آموخته‌ی هنرستان عالی موسیقی تهران است. در سال‌های پیش از انقلاب حدود چهارده سال رهبر ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا و از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۰، مدیر هنرستان موسیقی ملی بود.

آثار متعددی برای سازهای ایرانی، ارکستر، آواز گروهی و ارکستر سمفونیک ساخت؛ هم‌چنین یک باله به نام «بیژن و منیژه» با الهام از شاهنامه‌ی فردوسی و دو اپرا. پایان اپرای دوم او «مانا و مانی» (برای کودکان) با انقلاب هم‌زمان شد و تا کنون به دلیل وجود صدای زن در آن اجرا نشده است.

به تازگی اما در تهران پس از حدود ۱۵ سال از نخستین کنسرت ارکستر مضرابی، دی‌وی‌دی یکی از برنامه‌های آن منتشر شده است. به همین بهانه با حسین دهلوی، که اکنون ۸۲ سال دارد گفتگویی کردم و ابتدا پرسیدم چرا این اثر با این همه تاخیر منتشر شده است؟

audio file بشنوید این برنامه را از رادیو زمانه

حسین دهلوی: من هیچ نمونه‌ای نداشتم. یک نفر تصویری گرفته بود که آن را بدست آوردم و بعد آن را بصورت دی‌وی‌دی درآوردم.

این دی‌وی‌دی از بابت تصویر، کیفیت خوبی دارد ولی صدا به اندازه‌ی تصویر واضح نیست. این تغییر در تبدیل نسخه‌های ویدئویی به دی‌وی‌دی به‌وجود آمده یا در ضبط این مشکل بوده است؟
این یک کنسرت است و ضبط استودیویی نبوده، جمعیت هم دست می‌زند و…

ویدئوی دیگری هم از ارکستر مضرابی وجود دارد که در دست انتشار باشد یا تنها همین ویدئو به یادگار مانده؟
خیر! فقط همین است. تنها شاید برنامه‌های تلویزیون که سال‌های قبل اجرا کردیم در دست برخی از دوستان باشد.

فعالیت‌های ارکستر مضرابی چرا ادامه پیدا نکرد؟
در کشور ما کمک بخش دولتی را نیاز دارد، هم از نظر مالی هم از نظر مقررات، دولت زیاد راه به این مطلب نداد. حکومت عوض شده بود و زیاد سازش با موسیقی نداشتند و ندارند. از این جهت هم من شخصاً خیلی افسرده هستم.

از طرف افراد علاقه‌مند با شما هیچ تماسی گرفته نشد که ارکستر را دوباره راه‌ اندازی کنید؟
صحبت‌های کوتاهی شد منتها آنها زورشان نمی‌رسد. چون وقتی یک چیزی ممنوع بشود از نظر حکومتی، کاری زیاد نمی‌شود کرد. حتی تلویزیون هم هیچگاه تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد.

الان مشغول چه فعالیتی هستید؟
مشکلات جسمی دارم و مشغول رفع مشکلاتم هستم! خب این پا به سن گذاشتن به این سادگی برطرف نمی‌شود.

در سال ۱۳۵۸، شما اپرایی برای کودکان ساختید که خیلی تلاش کردید برای اجرای آن. چند سال پیش بخش ارکستری این اپرا را علی رهبری در اروپا ضبط کرد ولی هنوز هم اجرای کامل اپرا عملی نشده. مشکل چیست؟
مشکل این است که می‌گویند صدای زن دارد. من گفتم: «آنهایی که از صدای زن تحت تاثیر قرار می‌گیرند باید به پزشک مراجعه کنند.» حالا ما را زندانی نکردند؛ خودمان را نظر نزنیم!

این اپرا برای کودکان است. در ۱۹۷۹یونسکو اعلام کرد که هر کشوری می‌تواند یک هدیه‌ای برای بچه‌ها بنویسد و ما هم نوشتیم.

صدای زن به چه شکلی در این اپرا استفاده شده که اجازه داده نمی‌شود در ایران اجرا شود؟
به‌طور معمولی. مثل همه‌ی اپراهای دنیا…

یعنی به‌جای صدای یکی از حیوانات استفاده شده یا…
خیر، مانا و مانی نقش اول را دارند. مانا، دختر است و مانی پسر. نقش انسان است. بعد یک «ننه گرگه» دارند که او هم چیزهایی می‌خواند که برای بچه‌ها شادی‌آور است. می‌گوید: «آن وقت‌هایی که جوان بودم، زور داشتم و کار می‌کردم بعد کمرش درد می‌گیرد می‌گوید “وای وای وای” و بچه‌ها به خنده می‌افتند. حالا آن را هم باید حذف کنیم که یک مرد باشد. معمولاً «ننه» که می‌گویند به زبان فارسی باید زن باشد. حالا ببینیم چه می‌شود دیگر.

فعلا که جلوی آن را گرفته اند. در کشورهای دیگر هم بخواهیم اجرا بشود باید یک ساپورتی از حکومت مربوط بشود که اینها این کارها را نمی‌کنند.

چند وقت پیش در کانادا بودم،‌ نوه‌ی دوم من داشت به دنیا می‌آمد. آنجا در شهری بودیم که مرکز اپرای کانادا بود. از آنجا تلفن کردم به یونسکوی ایران که اگر شما توصیه کنید شاید بشود اجرا کنند. آنها هم نه گذاشتند نه برداشتند، به بخش فرهنگی سفارت ایران در کانادا نوشتند و کسی تا به حال دنبال نکرده است. حالا ببینیم چه می‌شود.

رادیو زمانه

3 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۹:۱۵ ق.ظ

    سلام
    ممنون

  • رهحمان افروز فه ر
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۴:۴۱ ب.ظ

    سلاو هیوادارم سه ر که وتو بن له کا ره که تان دا

  • سیداحسان هاشمی
    ارسال شده در مهر ۹, ۱۳۸۷ در ۷:۱۷ ق.ظ

    وا اسفا !وا اسفا به موسیقی این بوم بر که چنین تنگ نظرانی متولیانش هستند !

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

ساموئل زیگمونتوویچ (I)

ساموئل زیگمونتوویچ (I)

در سال ۲۰۰۳ ویولونی که توسط ساموئل زیگمونتوویچ (Samuel Zygmuntowicz) برای ایزاک ایشترن ساخته شده بود، در مزایده ۱۳۰۰۰۰ دلار به فروش رفت که بالاترین قیمت پرداخته شده برای سازی که یک فرد زنده ساخته است به شمار می رود. سال گذشته، یویو ما در تمام مدت تور دو ماهه خود ویلنسلی ساخت زیگمونتوویچ را نواخت که ارزش آن را ۸۰۰۰۰ دلار تخمین زده اند.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

از سوی دیگر پدیدآورندگان این روش نقد تاکید بسیار زیادی بر «علم» بودن آن داشتند و ادامه دهندگان راه آنان نیز همین روش و منش را دنبال کردند. بنابراین در نقد تکوینی به‌ویژه هنرهایی که برساخته‌هایشان (اعم از پیش‌نویس یا نهایی) ماهیت مادی دارد (نقاشی، مجسمه‌سازی، ادبیات) از یک سو ردپای روش‌های باستان‌شناسانه مانند تعیین قدمت، ارتباط دادن اشیاء و… از سوی دیگر ردپای یافته‌های علوم شناختی و روان‌شناسی خلاقیت به چشم می‌خورد، به شکلی که آن را بدل به ترکیبی از زندگی‌نامه، تاریخ، نسخه‌شناسی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی می‌کند.
فاصله های معکوس

فاصله های معکوس

یکی از توانایی هایی که هر موسیقیدان باید داشته باشد آن است که بتواند خیلی راحت و بدون فکر یک فاصله را معکوس کند. معکوس کردن یک فاصله به این معنی است که نت پایینی را به اندازه یک اکتاو بالا ببریم یا برعکس نت بالایی را یک اکتاو پایین بیاریم.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br> روح الله خالقی (قسمت بیست و یکم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و یکم)

استاد علینقی وزیری گفته بود: «در اینکه قمر خوانندهِ بی نظیری بود حرفی نیست.» استاد دکتر سپنتا قمر را بزرگترین خوانندهِ قرن اخیر ایران میداند و بسیاری از مشاهیر، از جمله خالقی، علاوه بر مقام هنری، همدردی های انسانی و بزرگ منشی او را ستوده اند.
بیانِ جنسیت در موسیقی

بیانِ جنسیت در موسیقی

در مورد تولید یا خلق اثری موسیقایی با روحیات و خصوصیات زنانه چه نشانه هایی می تواند مخاطب را از بحران و سردرگمی در این باره که زنانگی در اثر هنری صرفا یک داده ی محض نیست، برهاند. آیا در این مورد می توان به فهم “شهودی” اتکا کرد؟ آیا می توان با متغیرها و توهم متغیرهای معنایی و عوامل ناشی از هویت “بیان زنانه” کنار آمد؟ به این معنا که روابط درونی و بیرونی مقوله ی زنانگیِ موسیقایی را کاوید؟
ظرایف آرشه (I)

ظرایف آرشه (I)

هر آرشه بسته به میزان عواملی چون چگالی، فشردگی بافتی و مقاومت چوب و نیز منحنی انحنا در راستای طولی که بر اساس آن طراحی و ساخته شده به میزان مشخصی توسط پیچ انتهایی بایستی سفت شود که در آن مقدار، بهترین پاسخ برای تکنیک های پرشی آرشه بدست می آید.
درباره حسینعلی ملاح (II)

درباره حسینعلی ملاح (II)

تخصص او در موسیقی علمی و عملی و در شعر ادیب پارسی و آشنایی به زبان های دیگر همگام با عشق به پژوهش از وی پژوهشگری کم نظیر و مطمئن ساخت به نحوی که بنا به قول استاد بزرگوار زنده یاد دکتر محمد تقی دانش پژوه دانشمندی چون مجتبی مینوی با آن وسواس علمی فیش های موسیقی خود را به وی می سپرد که یادآور سفارش علامه دهخدا در تحویل فیش های لغت نامه به دکتر معین است تا سیر تحقیق در باب تشویق تداوم یابد حسینعلی ملاح از نخستین کسانی بود که آقای مهدی ستایشگر صاحب اثر واژه نامه موسیقی را در این کار تشویق و ترغیب نمود و راهنمایی های موثری جهت این کار برای ایشان انجام داد.
آلبوم فراموش شده پینک فلوید

آلبوم فراموش شده پینک فلوید

خواه از موسیقی پینک فلوید لذت ببرید و خواه از آن متنفر باشید، هیچ شکی نداشته باشید که نام گروه پینک فلوید در سراسر جهان شناخته شده است و تنها شاید نام گروهی مانند بیتلز بتواند با نام پینک فلوید رقابت داشته باشد.
نگاهی به فعالیت های جدید هادی سپهری

نگاهی به فعالیت های جدید هادی سپهری

هادی سپهری، اتنوموزیکولوگ، خواننده و نوازنده که این روزها مشغول تمرین با ارکستر سمفونیک تهران برای اجرای سمفونی ارمیا ساخته دکتر محمد سعید شریفیان است، به تازگی تک آهنگ «دل دیوانه» که ترانه ی محلی ترکی است، را در فضای مجازی به صورت صوتی و تصویری به انتشار رسانده است. در این اثر هادی سپهری، خوانندگی، تنظیم، نوازندگی سازهای عود، جورا باغلاما و باغلاما را بر عهده داشته است.
“موسیقی همه زندگی من است” (V)

“موسیقی همه زندگی من است” (V)

البته. اگر من استعداد نداشتم هیچ کار نمی توانستم انجام دهم. در حال حاضر گاه حتی موسیقی راک اند رول و جاز نیز با یکدیگر ترکیب می شوند. من چند گروه راک اند رول را می شناسم که وقتی آنان را روی سن می بینید افرادی متفاوتند از آنچه در هنگام ضبط هستند، به دلیل آنکه افراد با سوادی دارند، موسیقیدانان خوبی نیز دارند.