«تلویزیون حتا تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد»

در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) با حضور حدود هفتاد نوازنده‌ی سازهای مضرابی و برای نخستین بار در تاریخ موسیقی ایران، «ارکستر بزرگ مضرابی» به رهبری حسین دهلوی تشکیل شد. نخستین برنامه‌ی ارکستر در تالار بزرگ رودکی (وحدت) اجرا ولی پس از چند سال ارکستر منحل شد.

حسین دهلوی، پایه‌گذار این ارکستر، موسیقی ایرانی را نزد ابوالحسن صبا و آهنگسازی را از حسین ناصحی فرا گرفته؛ دانش‌آموخته‌ی هنرستان عالی موسیقی تهران است. در سال‌های پیش از انقلاب حدود چهارده سال رهبر ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا و از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۰، مدیر هنرستان موسیقی ملی بود.

آثار متعددی برای سازهای ایرانی، ارکستر، آواز گروهی و ارکستر سمفونیک ساخت؛ هم‌چنین یک باله به نام «بیژن و منیژه» با الهام از شاهنامه‌ی فردوسی و دو اپرا. پایان اپرای دوم او «مانا و مانی» (برای کودکان) با انقلاب هم‌زمان شد و تا کنون به دلیل وجود صدای زن در آن اجرا نشده است.

به تازگی اما در تهران پس از حدود ۱۵ سال از نخستین کنسرت ارکستر مضرابی، دی‌وی‌دی یکی از برنامه‌های آن منتشر شده است. به همین بهانه با حسین دهلوی، که اکنون ۸۲ سال دارد گفتگویی کردم و ابتدا پرسیدم چرا این اثر با این همه تاخیر منتشر شده است؟

audio file بشنوید این برنامه را از رادیو زمانه

حسین دهلوی: من هیچ نمونه‌ای نداشتم. یک نفر تصویری گرفته بود که آن را بدست آوردم و بعد آن را بصورت دی‌وی‌دی درآوردم.

این دی‌وی‌دی از بابت تصویر، کیفیت خوبی دارد ولی صدا به اندازه‌ی تصویر واضح نیست. این تغییر در تبدیل نسخه‌های ویدئویی به دی‌وی‌دی به‌وجود آمده یا در ضبط این مشکل بوده است؟
این یک کنسرت است و ضبط استودیویی نبوده، جمعیت هم دست می‌زند و…

ویدئوی دیگری هم از ارکستر مضرابی وجود دارد که در دست انتشار باشد یا تنها همین ویدئو به یادگار مانده؟
خیر! فقط همین است. تنها شاید برنامه‌های تلویزیون که سال‌های قبل اجرا کردیم در دست برخی از دوستان باشد.

فعالیت‌های ارکستر مضرابی چرا ادامه پیدا نکرد؟
در کشور ما کمک بخش دولتی را نیاز دارد، هم از نظر مالی هم از نظر مقررات، دولت زیاد راه به این مطلب نداد. حکومت عوض شده بود و زیاد سازش با موسیقی نداشتند و ندارند. از این جهت هم من شخصاً خیلی افسرده هستم.

از طرف افراد علاقه‌مند با شما هیچ تماسی گرفته نشد که ارکستر را دوباره راه‌ اندازی کنید؟
صحبت‌های کوتاهی شد منتها آنها زورشان نمی‌رسد. چون وقتی یک چیزی ممنوع بشود از نظر حکومتی، کاری زیاد نمی‌شود کرد. حتی تلویزیون هم هیچگاه تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد.

الان مشغول چه فعالیتی هستید؟
مشکلات جسمی دارم و مشغول رفع مشکلاتم هستم! خب این پا به سن گذاشتن به این سادگی برطرف نمی‌شود.

در سال ۱۳۵۸، شما اپرایی برای کودکان ساختید که خیلی تلاش کردید برای اجرای آن. چند سال پیش بخش ارکستری این اپرا را علی رهبری در اروپا ضبط کرد ولی هنوز هم اجرای کامل اپرا عملی نشده. مشکل چیست؟
مشکل این است که می‌گویند صدای زن دارد. من گفتم: «آنهایی که از صدای زن تحت تاثیر قرار می‌گیرند باید به پزشک مراجعه کنند.» حالا ما را زندانی نکردند؛ خودمان را نظر نزنیم!

این اپرا برای کودکان است. در ۱۹۷۹یونسکو اعلام کرد که هر کشوری می‌تواند یک هدیه‌ای برای بچه‌ها بنویسد و ما هم نوشتیم.

صدای زن به چه شکلی در این اپرا استفاده شده که اجازه داده نمی‌شود در ایران اجرا شود؟
به‌طور معمولی. مثل همه‌ی اپراهای دنیا…

یعنی به‌جای صدای یکی از حیوانات استفاده شده یا…
خیر، مانا و مانی نقش اول را دارند. مانا، دختر است و مانی پسر. نقش انسان است. بعد یک «ننه گرگه» دارند که او هم چیزهایی می‌خواند که برای بچه‌ها شادی‌آور است. می‌گوید: «آن وقت‌هایی که جوان بودم، زور داشتم و کار می‌کردم بعد کمرش درد می‌گیرد می‌گوید “وای وای وای” و بچه‌ها به خنده می‌افتند. حالا آن را هم باید حذف کنیم که یک مرد باشد. معمولاً «ننه» که می‌گویند به زبان فارسی باید زن باشد. حالا ببینیم چه می‌شود دیگر.

فعلا که جلوی آن را گرفته اند. در کشورهای دیگر هم بخواهیم اجرا بشود باید یک ساپورتی از حکومت مربوط بشود که اینها این کارها را نمی‌کنند.

چند وقت پیش در کانادا بودم،‌ نوه‌ی دوم من داشت به دنیا می‌آمد. آنجا در شهری بودیم که مرکز اپرای کانادا بود. از آنجا تلفن کردم به یونسکوی ایران که اگر شما توصیه کنید شاید بشود اجرا کنند. آنها هم نه گذاشتند نه برداشتند، به بخش فرهنگی سفارت ایران در کانادا نوشتند و کسی تا به حال دنبال نکرده است. حالا ببینیم چه می‌شود.

رادیو زمانه

3 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۹:۱۵ ق.ظ

    سلام
    ممنون

  • رهحمان افروز فه ر
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۴:۴۱ ب.ظ

    سلاو هیوادارم سه ر که وتو بن له کا ره که تان دا

  • سیداحسان هاشمی
    ارسال شده در مهر ۹, ۱۳۸۷ در ۷:۱۷ ق.ظ

    وا اسفا !وا اسفا به موسیقی این بوم بر که چنین تنگ نظرانی متولیانش هستند !

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

طراحی سازها (V)

طراحی سازها (V)

Herodotus، پدر تاریخ باستان، داستانی را درباره زایش هندسه و ارتباط آن با طغیان فصلی رود نیل، نقل می‌کند. به دنبال تقسیم اراضی میان مردم توسط شاه Sesostris در قرن ۱۴، باید شیوه‌ای برای محاسبه میزان زمین‌هایی که به علت طغیان نیل دچار خسارت می‌شدند در نظر گرفته می‌شد تا برحسب آن مالیات صاحبان این اراضی به تناسب مشخص گردد. این روند به یک سیستم مدون برای اندازه‌ گیری زمین‌ها منجر شد و در آن geo به معنی زمین و metron به مفهوم اندازه بود، در نتیجه geometry یا هندسه را می‌توان «هدیه نیل» دانست.
ارکستر فیلارمونیک لندن (I)

ارکستر فیلارمونیک لندن (I)

ارکستر فیلارمونیک لندن (LPO) یکی از شاخص ترین ارکسترهای انگلستان می باشد که در تالار جشنواره سلطنتی قرار دارد، به علاوه LPO اصلیترین ارکستر جشنواره اپرای Glyndebourne می باشد. همچنین ارکستر LPO در Congress Theatre، East Bourne و Brighton Dome کنسرت داده است. این ارکستر در سال ۱۹۳۲ توسط سر توماس بیکام (Sir Thomas Beecham) شکل گرفت و اولین کنسرت آن در ۷ اکتبر ۱۹۳۲ در تالار ملکه لندن بود. رهبر بنیانگذار آن مالکوم سرجنت (Malcolm Sargent) بوده، در سالهای ابتدایی، ارکستر توسط پال بیرد (Paul Beard) و دیوید مک کالوم (David McCallum) رهبری می شد، همچنین از جمله نوازندگانی که ارکستر را مدیریت می کردند، آنتونی پینی (Anthony Pini)، رینالد کل (Reginald Kell)، لئون گُسنس (Léon Goossens)، گیون بروک (Gwydion Brooke)، جفری گیلبرت (Geoffrey Gilbert)، برند والتون (Bernard Walton) و جیمز برادشو (James Bradshaw) بودند.
صداهای مشهور I – Star Wars

صداهای مشهور I – Star Wars

بن بارت در مصاحبه با مجله Film Sound Today گفته است : در اولین مذاکره با جرج لوکاس، او اعتقاد داشت – ومن هم موافق بودم – که از صداهای ارگانیک (organic بنیانی، زنده) استفاده کنیم و او این لفظ را در برابر صداهای الکترونیک و مصنوعی به کار میبرد.
پیام تقدسی، ویلنسلیست ایرانی – اتریشی

پیام تقدسی، ویلنسلیست ایرانی – اتریشی

پیام تقدسی (متولد سال ۱۹۸۹) از چهارسالگی نزد مونیکا شرباوم (Monika Scherbaum) در شهر برگنز در اتریش به فراگیری موسیقی پرداخت. او در کنسرواتوار فلدکرش (Conservatory Feldkirch) در کلاس های ایمکه فرانک (Imke Frank) و مارتین مرکر (Martin Merker) شرکت کرد. او سپس در زوریخ در سوئیس به تحصیل موسیقی نزد توماس گروسنباخر (Thomas Grossenbacher) و کریستین پروسک (Christian Proske) پرداخت و در سال ۲۰۱۱ با مدرک لیسانس اجرای موسیقی فارغ التحصیل شد. دو سال بعد پیام تقدسی زیر نظر رافائل رزنفلد (Rafael Rosenfeld) مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته نوازندگی موسیقی دریافت کرد و سپس در سال ۲۰۱۶ با مدرک نوازندگی تخصصی موسیقی از مدرسه موسیقی بازل (Hochschule für Musik Basel FHNW) فارغ التحصیل شد.
نگاهی به خوان هشتم

نگاهی به خوان هشتم

روز هفتم مرداد ماه، گروه خوان هشتم با اجرای اثری به همین نام برای بار سوم به روی صحنه رفت و همزمان آلبوم صوتی این اثر از طریق انتشارات آوای باربد به انتشار رسید. خوان هشتم اثری طراحی و آهنگسازی شده توسط وحید طارمی، نوازنده جوان تار است که در این آلبوم اولین تجربه آهنگسازی خود را که مربوط به حدود ۵ سال پیش است را عرضه میکند.
سان را و فلسفه کیهانی (IX)

سان را و فلسفه کیهانی (IX)

آرکسترا در اواسط دهه هفتاد، بعد از ظهر روزهای شنبه در پارک جرمن تاون در نزدیکی خانه فیلادلفیایشان به اجرای کنسرت های رایگان می پرداخت. گاهی در اجراهای اواسط دهه ۷۰ آرکسترا در کلوپ های شبانه فیلادلفیا، کسی پشت محل اجرا می ایستاد و دسته دسته ال پی های بدون مارک در جعبه های سفید را از ضبط اجراهای زنده گروه می فروخت (که یکی از آن ها ضبط اجرای هالوین بود که برای فروش آن مرد فروشنده لباس یک آدم فضایی طلایی رنگ را پوشیده بود و ال پی هم تنظیم کاوری بود از “Somewhere Over the Rainbow”.)
نگاهی به یک دهه فعالیت مجید یحیی نژاد

نگاهی به یک دهه فعالیت مجید یحیی نژاد

بیشتر از ده سال پیش بود که در فضای مجازی کلوب های یاهو با نام مجید یحیی نژاد آشنا شدم؛ آن زمان او نوازنده ای تازه کار ولی پیگیر و فعال در زمینه پژوهشی عود بود. در آن زمان بیش از دو یا سه نوازنده در محیط گروه های یاهو، به صورت جدی نوازندگی نمی کردند. او در روز اول مرداد سال ۱۳۸۱ گروهی به نام “بربط” تاسیس کرد و نتیجه پژوهشها و گرد آوری های خود را در زمینه عود نوازی ایران و جهان در آن فضا ارائه داد.
لنی و من: خاطراتی با برنشتاین (I)

لنی و من: خاطراتی با برنشتاین (I)

نیم قرن پیش در ماه مه ۱۹۵۹، در استودیو مانیتور در لیم گروو لندن ازدحام شد؛ برنشتاین با گروه جدید موسیقی،«کاندید»، به آنجا آمد. گروه هنری BBC در دومین فصل خود بود. من مدیر برنامه تیم بودم و به عنوان تنها کسی که آموزش موسیقی دیده، وظیفه مراقبت از « لنی» افسانه ای با من بود.
اهمیت شنیدن

اهمیت شنیدن

هنگامی که به وضعیت موجود بسیاری ازهنرجویان نوازندگی نگاهی می کنیم متاسفانه ضعف شدید درشناخت و شنیدن آثار تصنیف شده مصنفان برای ساز مورد علاقه شان را شاهد هستیم. زمانی که هنرجویی در شناخت آثار ساز تخصصی خود ناتوان است، تکلیف شنیدن آثار موسیقایی سایر سازها و قطعات گروهی و… نیز ناگفته پیداست.
ناهماهنگی رایحه عصیانگری

ناهماهنگی رایحه عصیانگری

به گفته خودش : “در فرهنگ لغت نوشته است که هماهنگی یا Consonance، ترکیب چند نوای مختلف و به وجود آوردن یک واحد هارمونیک است. ناهماهنگی یا Dissonance، نتیجه ایجاد اختلال در این هارمونی است که با وارد کردن آواهای نامربوط به این مجموعه ایجاد میشود. من باور دارم که این تعریف واضح نیست. از زمانی که این لغات در گنجینه لغوی ما وارد شده است، لغت “ناهماهنگی” حامل رایحه ای عصیانگرانه است.”