«تلویزیون حتا تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد»

در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) با حضور حدود هفتاد نوازنده‌ی سازهای مضرابی و برای نخستین بار در تاریخ موسیقی ایران، «ارکستر بزرگ مضرابی» به رهبری حسین دهلوی تشکیل شد. نخستین برنامه‌ی ارکستر در تالار بزرگ رودکی (وحدت) اجرا ولی پس از چند سال ارکستر منحل شد.

حسین دهلوی، پایه‌گذار این ارکستر، موسیقی ایرانی را نزد ابوالحسن صبا و آهنگسازی را از حسین ناصحی فرا گرفته؛ دانش‌آموخته‌ی هنرستان عالی موسیقی تهران است. در سال‌های پیش از انقلاب حدود چهارده سال رهبر ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا و از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۰، مدیر هنرستان موسیقی ملی بود.

آثار متعددی برای سازهای ایرانی، ارکستر، آواز گروهی و ارکستر سمفونیک ساخت؛ هم‌چنین یک باله به نام «بیژن و منیژه» با الهام از شاهنامه‌ی فردوسی و دو اپرا. پایان اپرای دوم او «مانا و مانی» (برای کودکان) با انقلاب هم‌زمان شد و تا کنون به دلیل وجود صدای زن در آن اجرا نشده است.

به تازگی اما در تهران پس از حدود ۱۵ سال از نخستین کنسرت ارکستر مضرابی، دی‌وی‌دی یکی از برنامه‌های آن منتشر شده است. به همین بهانه با حسین دهلوی، که اکنون ۸۲ سال دارد گفتگویی کردم و ابتدا پرسیدم چرا این اثر با این همه تاخیر منتشر شده است؟

audio file بشنوید این برنامه را از رادیو زمانه

حسین دهلوی: من هیچ نمونه‌ای نداشتم. یک نفر تصویری گرفته بود که آن را بدست آوردم و بعد آن را بصورت دی‌وی‌دی درآوردم.

این دی‌وی‌دی از بابت تصویر، کیفیت خوبی دارد ولی صدا به اندازه‌ی تصویر واضح نیست. این تغییر در تبدیل نسخه‌های ویدئویی به دی‌وی‌دی به‌وجود آمده یا در ضبط این مشکل بوده است؟
این یک کنسرت است و ضبط استودیویی نبوده، جمعیت هم دست می‌زند و…

ویدئوی دیگری هم از ارکستر مضرابی وجود دارد که در دست انتشار باشد یا تنها همین ویدئو به یادگار مانده؟
خیر! فقط همین است. تنها شاید برنامه‌های تلویزیون که سال‌های قبل اجرا کردیم در دست برخی از دوستان باشد.

فعالیت‌های ارکستر مضرابی چرا ادامه پیدا نکرد؟
در کشور ما کمک بخش دولتی را نیاز دارد، هم از نظر مالی هم از نظر مقررات، دولت زیاد راه به این مطلب نداد. حکومت عوض شده بود و زیاد سازش با موسیقی نداشتند و ندارند. از این جهت هم من شخصاً خیلی افسرده هستم.

از طرف افراد علاقه‌مند با شما هیچ تماسی گرفته نشد که ارکستر را دوباره راه‌ اندازی کنید؟
صحبت‌های کوتاهی شد منتها آنها زورشان نمی‌رسد. چون وقتی یک چیزی ممنوع بشود از نظر حکومتی، کاری زیاد نمی‌شود کرد. حتی تلویزیون هم هیچگاه تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد.

الان مشغول چه فعالیتی هستید؟
مشکلات جسمی دارم و مشغول رفع مشکلاتم هستم! خب این پا به سن گذاشتن به این سادگی برطرف نمی‌شود.

در سال ۱۳۵۸، شما اپرایی برای کودکان ساختید که خیلی تلاش کردید برای اجرای آن. چند سال پیش بخش ارکستری این اپرا را علی رهبری در اروپا ضبط کرد ولی هنوز هم اجرای کامل اپرا عملی نشده. مشکل چیست؟
مشکل این است که می‌گویند صدای زن دارد. من گفتم: «آنهایی که از صدای زن تحت تاثیر قرار می‌گیرند باید به پزشک مراجعه کنند.» حالا ما را زندانی نکردند؛ خودمان را نظر نزنیم!

این اپرا برای کودکان است. در ۱۹۷۹یونسکو اعلام کرد که هر کشوری می‌تواند یک هدیه‌ای برای بچه‌ها بنویسد و ما هم نوشتیم.

صدای زن به چه شکلی در این اپرا استفاده شده که اجازه داده نمی‌شود در ایران اجرا شود؟
به‌طور معمولی. مثل همه‌ی اپراهای دنیا…

یعنی به‌جای صدای یکی از حیوانات استفاده شده یا…
خیر، مانا و مانی نقش اول را دارند. مانا، دختر است و مانی پسر. نقش انسان است. بعد یک «ننه گرگه» دارند که او هم چیزهایی می‌خواند که برای بچه‌ها شادی‌آور است. می‌گوید: «آن وقت‌هایی که جوان بودم، زور داشتم و کار می‌کردم بعد کمرش درد می‌گیرد می‌گوید “وای وای وای” و بچه‌ها به خنده می‌افتند. حالا آن را هم باید حذف کنیم که یک مرد باشد. معمولاً «ننه» که می‌گویند به زبان فارسی باید زن باشد. حالا ببینیم چه می‌شود دیگر.

فعلا که جلوی آن را گرفته اند. در کشورهای دیگر هم بخواهیم اجرا بشود باید یک ساپورتی از حکومت مربوط بشود که اینها این کارها را نمی‌کنند.

چند وقت پیش در کانادا بودم،‌ نوه‌ی دوم من داشت به دنیا می‌آمد. آنجا در شهری بودیم که مرکز اپرای کانادا بود. از آنجا تلفن کردم به یونسکوی ایران که اگر شما توصیه کنید شاید بشود اجرا کنند. آنها هم نه گذاشتند نه برداشتند، به بخش فرهنگی سفارت ایران در کانادا نوشتند و کسی تا به حال دنبال نکرده است. حالا ببینیم چه می‌شود.

رادیو زمانه

3 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۹:۱۵ ق.ظ

    سلام
    ممنون

  • رهحمان افروز فه ر
    ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۸۷ در ۴:۴۱ ب.ظ

    سلاو هیوادارم سه ر که وتو بن له کا ره که تان دا

  • سیداحسان هاشمی
    ارسال شده در مهر ۹, ۱۳۸۷ در ۷:۱۷ ق.ظ

    وا اسفا !وا اسفا به موسیقی این بوم بر که چنین تنگ نظرانی متولیانش هستند !

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (V)

در مورد مفهوم واژه مترونومی که حق با منتقد محترم است، اما اصطلاح تمپورال، این واژه در اصل ایتالیایی است و نه انگلیسی و در موسیقی هم کاربرد دارد (Sadie 1998، ۶۸۵). درباره کاربرد صدای اوم برای اجرای سکوت سه مورد وجود دارد، اولاً مگر در ایران نیز مانند هند سیستم سرایش وجود داشته که «اکنون پس از هزار سال برای بیان سکوت “اوم” قرار گرفته» (بیضایی ۱۳۸۴، ۱۹۹) و مشکل­ ساز گردیده است. ثانیاً در اغلب موسیقی های خاورمیانه در سرایش به جای سکوت از صدای اِس (es) استفاده می شود و مشکلی هم در ریتم خوانی و سرایش ندارند، ثالثاً صدای اوم، در مدیتاسیون کاربرد ندارد و این موضوع برداشتی سطحی و غلط از فلسفه وجودی و کاربردی این صدا در فرهنگ هند است. «به طوری که موسیقی در هند با فلسفه و مذهب پیوند ناگسستنی دارد و گفته می شود صدا به دو گونه تولید می گردد» (صارمی ۱۳۷۴، ۴۵)، «یکی صوت غیر قابل شنوایی آناهاتا نادا (Anahata Nada) و دیگری صوت قابل شنوایی آهاتا نادا» (مسعودیه ۱۳۸۳، ۳۲)؛ و «اوم (AUM) که جزء آناهاتا نادا محسوب می شود، یک وِرد نیست و کاربرد آن هم در مدیتاسیون و مراقبه نیست» (اشو ۱۳۸۲، ۱۱۸ و ۱۱۹).

آئین رونمایی از کتاب «سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته» برگزار می شود

آئین رونمایی از کتاب «سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته» نوشته پروفسور مارتا آ.گتزو با ترجمه سینا جعفری کیا برگزار می‌شود. در این مراسم اساتیدی همچون: اسماعیل تهرانی، کامبیز روشن‌روان، وارطان ساهاکیان و کارن کیهانی به ارائه نظرات خود درباره کتاب خواهند پرداخت. کتاب سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته نوشتۀ پروفسور مارتا آ.گتزو یکی از مهمترین منابع آموزشی موسیقی‌ست که نسخۀ اصلی توسط دانشگاه آلاباما-آمریکا به چاپ رسیده است.

از روزهای گذشته…

“رازهای” استرادیواری (IV)

“رازهای” استرادیواری (IV)

Sacconi در یک ویلای آجری کوچک و دوطبقه در Point Lookout در انتهای Long Island در نیویورک زندگی می‌کند. این ویلا، ایوانی در طبقه اول دارد و نیز دارای یک چمنزار، چند درخت میوه و یک درخت صنوبر است که وجهه زیبایی به نمای خارجی آن بخشیده است. باغ به وسیله دیواری کوتاه احاطه شده است. Sacconi این خانه را قریب به ۳۰ سال پیش، هنگامی که این سرزمین هنوز غیرقابل زراعت و دارای تعداد محدودی ساختمان بود، بنا کرده است.
درباره حسینعلی ملاح (II)

درباره حسینعلی ملاح (II)

تخصص او در موسیقی علمی و عملی و در شعر ادیب پارسی و آشنایی به زبان های دیگر همگام با عشق به پژوهش از وی پژوهشگری کم نظیر و مطمئن ساخت به نحوی که بنا به قول استاد بزرگوار زنده یاد دکتر محمد تقی دانش پژوه دانشمندی چون مجتبی مینوی با آن وسواس علمی فیش های موسیقی خود را به وی می سپرد که یادآور سفارش علامه دهخدا در تحویل فیش های لغت نامه به دکتر معین است تا سیر تحقیق در باب تشویق تداوم یابد حسینعلی ملاح از نخستین کسانی بود که آقای مهدی ستایشگر صاحب اثر واژه نامه موسیقی را در این کار تشویق و ترغیب نمود و راهنمایی های موثری جهت این کار برای ایشان انجام داد.
نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (I)

نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (I)

این «نخستین توصیف یک حالت خلسه»، بیش از صد و سی سال قبل از زمان بیتل ها، یعنی در ۱۸۳۰ توسط برلیوز تصنیف شده است. این اثر که نمونه ی برجسته ای از موسیقی برنامه ای است را می توان مانیفست نهضت رومانتیک دانست. عنوان موسیقی برنامه ای از نظر فنی فقط به آن موسیقی سازی و بدون کلامی گفته می شود که محتوای آن به طور کلی در عنوان قطعه یا وسایل توضیحی دیگر یا هر دو خلاصه شده باشد.
بررسی و تحلیل گوشه های آواز افشاری از نگاه استاد عباس کاظمی

بررسی و تحلیل گوشه های آواز افشاری از نگاه استاد عباس کاظمی

استاد عباس کاظمی ،ردیف دان و حافظ ردیف سیدرحیم اصفهانی ، شاعر و استاد بزرگ آواز و نی ایران در قرن معاصر بوده است . فردی که بی شک ، اگر شرایط زمانه و رنج های زندگی به او امان می داد ، شاید بسیاری از شما او را به عنوان نماد آواز و موسیقی ایرانی می شناختید. اما تاریخ و آیندگان همیشه در خلاف زمان حرکت می کنند و در میان روزها و سال های سپری شده ، کسانی را پیدا می کنند ، که اگرچه از آنها در زمان حیات خویش نامی برده نشده است ولی نسل های بعد ، حاصل تلاش و رنج آنان را فراموش نخواهد کرد …
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (V)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (V)

آنچه موجب خلق اثری هنری و به ویژه موسیقی می شود، زایش درونی اثر و تجسد بیرونی آن است. علت نیز روشن است، هر اثری دارای دو ویژگی جوهره ی هنری و تکنیک های تجلی است. علم به اولی از راه معرفت شناسی و علم به دومی از راه منطق ها و عقل ویژه ی ساختاری به دست می آید. ما برای اولی دارای حس ویژه و خاص خود و برای دومی دارای احساس های پنج گانه ایم، دستگاه هایی که به تجربیات مشترک توجه دارند.
منبری: همکاری با ارکستر مضرابی از افتخاراتم است

منبری: همکاری با ارکستر مضرابی از افتخاراتم است

دوست داشتم و کاملاً علمی و جدی کار می کردم. خیلی اساسی و بنیادی با هنرجوها کار می کردم. فقط اهل کار می ماندند و خیل شاگردها بعد چند ماه می رفتند. از طرفی هم گذران زندگی هم بود و ازدواج هم کرده بودم.
نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (V)

نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (V)

موومان چهارم برگرفته از مارش نگهبانان از اپرای Les francs-juges (برلیوز- ۱۸۲۶) می باشد. برای سازگار کردن این قطعه با سمفونی فانتاستیک، در اوج مارش، یک کلارینت سولو نواختن ایده فیکس را آغاز می کند و این در واقع توصیف لحظه ایست که هنرمندِ محکوم به سمت محل اعدام برده می شود و روی سکوی اعدام خاطره ی معشوق دیگر بار در برابرش پدیدار می شود.
گزارشی از تمرین ارکستر خنیاگران مهر

گزارشی از تمرین ارکستر خنیاگران مهر

سه‌شنبه پنج مرداد ماه سال جاری، در ساعت ۲۱/۳۰ ارکستر خنیاگران مهر به سرپرستی نیوشا بریمانی با آهنگسازی بهزاد عبدی و خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت به روی صحنه می رود. گزارشی که می خوانید حاصل دیداری از تمرین این گروه است که در سالن رودکی تالار وحدت انجام شده است.
موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

گفتیم که انتخاب حوزه کاری و عنوان مناسب به چه میزانی اهمیت دارد؛ حالا سئوال اینجاست که آیا یک نوازنده دوتار حق ندارد وارد حیطه موسیقی کلاسیک شده و دست به نوآوری هایی بزند؟
گفتگو با عبد الحمید اشراق (III)

گفتگو با عبد الحمید اشراق (III)

خاطرهء دوم اینکه: روزی با استاد و مرتضی نی‏داود در منزلش وعدهء ملاقاتی داشتم. نی‏داوود علاوه بر استادی در رشتهء تار فردی بود مردم‏ دار صبور و بیش از حد با ادب که مورد احترام همه‏ بود، او گفت پسرم، قبل از اینکه صحبتهایمان را شروع کنیم، قصه‏ای برایت می‏گویم. گفتم‏ خواهش می‏کنم.