آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (II)

از شرق تا غرب و با کمی تلاش و کوشش در مسیر شناخت تاریخ تحولات آرشه می توان بسیاری از سازها را نام برد و حتی تصاویری را نشان داد که استفاده از این عامل در آنها تعبیه شده است. البته این نمونه ها قطعا در حالت اولیه، سازهایی بوده اند که برای نواختن با مضراب و یا ناخن انگشتان تنظیم و ساخته می شده است اما کم کم و به مرور زمان فکر به اینکه وسیله و یا عاملی که بتواند بصورت ممتد صدایی را تولید کند دور از ذهن نبوده و یقینا مورد آزمایش و تجربه قرار گرفته است.

حال می توانسته به علت کمبود و یا استخراج منابع بهتر و مطلوب تر، نواری نازک از جنس چرم استفاده شود و یا بافتهایی از جنس الیاف و یا رشته هایی باریک از زه و یا از جنس موی انسان و یا حیوانات.

در هر صورت وجود این احتمالات دور از ذهن و بی ارتباط با قوه خلاقه انسان نیست، انسانی که در دوره های ابتدایی زندگی خود، ابزارهایی به مراتب پیچیده تر از یک کمان ساخته است تا بتواند از انرژی های موجود طبیعت بهره برداری نماید.

ثمره چنین کوششی نمود این مطلب است که بشر برای حل مسائل و بوجود آمدن تنوع کیفی در آن، فکر و محاسبه می کرده است و پیامد این روند، تلاشی است برای تحقق انجام آن.

اگر سایر گزینه ها را کنار گذاشته و فقط به اقدامی بپردازیم که در آن حرکت به سمت تولید سازی زهی متمرکز بوده و نوع نواخت آن با دست ساخته ای (مضراب) و یا تکه استخوان و شاخ و یا ناخن انگشتان باشد، ناچاریم سازی را پیش بینی کنیم که به غیر از ویژگیهای فیزیکی و ساختمانی که بر آن وترها و یا سیمها متصل می شوند، ارگونومی نوازندگی در وسیله مورد نظر اعمال شده باشد.


به طور مثال اگر سازی باشد با تعدادی سیم مرتعش و دارای الگوی طولی و عرضی، فاصله بین سیمها و نظم نواخت آنها که ارتفاعی برابر را برای سیمها ایجاب می کند، از موارد قانونمند و جاری در آن ساز می باشد که الزاما باید در محدوده توانمندی های دست قرار گیرد.

با این توضیح، تصویر و تجسم عاملی بنام کمان (آرشه) با کاربرد و نوع اجرای آن و تعامل هر چه بیشتر با خود بدنه ساز موضوعی است قابل پیش بینی، که عملکرد و ساز و کاری منحصر به خود را می طلبد.

سازهای زهی اولیه با در نظر گرفتن این موضوع که اجرای آن با نواخت مضرابی امکان پذیر بوده، در عین حال به جهت سادگی و هماهنگی که در ساختار آن وجود داشت و استفاده از سیمها به تعداد مناسب و به مقدار استفاده در موسیقی آن دوران، تا حدودی امکان بهره از کمان را برای اجرای نتها فراهم می ساخت که البته اشکالاتی را نیز به همراه داشت.

در تاریخ سازها می بینیم نمونه هایی را که بوسیله عاملی کمانی نواخته می شده است ولی این ساز فقط یک سیم داشته است، زیرا بدنه آن به شکلی عریض بوده که امکان حرکات منحنی در آن مقدور نبوده و یا به دلیل عدم توانایی ساختمان ساز در کنترل و انتقال کامل نیروها، امکان تعبیه سیم دیگری به روی ساز وجود نداشته است. در برخورد با چنین اموری و هماهنگی کامل و کم نقص در پدید آمدن سازی مورد قبول و آرشه ای، مسیری طی شده است که از فراز و نشیب های فراوان در طول تاریخ گذر کرده است.



ولی، رسیدن به سر منزل آسایش و آسودگی تا اینکه این عامل مهم به نتیجه برسد، کوششی بلند است و اندیشه حرکت از نقطه مبدا و جرقه شدن این امکان، بهایی گران و بسی پرارزش؛ بنابراین به محض شکل گیری و جدی شدن این موضوع همه چیز دگرگون می شود، دریچه های دیگر گشوده می گردد و زاویه ای جدید نمایان میشود برای نگرش به دنیای سازها و قابلیت های آن و تاثیری شگرف بر موسیقی و موسیقی.

از نگاه دیگر رشد و پیشرفت موسیقی و ساخته های آهنگسازان می تواند عاملی برای رشد و پیشرفت سازها و تنوع کیفی در آنها بشود که البته جای بحث دارد؛ مثل این است که بگوئیم ابزار توجیه علم است و یا اینکه بگوئیم علم توجیه ابزار!

هر دو حالت می تواند صحیح باشد اما به نظر می رسد همه این موارد و یا بهتر بگوئیم به طور مشخص علم و ابزار مکمل یکدیگرند و از توافق و تعامل آنهاست که حرکت به جلو محقق می شود.

2 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در آبان ۸, ۱۳۸۷ در ۱:۰۲ ق.ظ

    موضوع اصلی و اساسی در بررسی تاریخ آرشه ، علت پیدایش آن می باشد.شما وقتی به طرح تارخ آرشه می پردازید در اصل در تلاش هسیتید تااین علت را به شکلی روشن توضیح داده و مشخص نمایید . من ممنون می شوم روشن تر به این علت یا علل بپردازید .نوع ارایه موضوعات گنگ بوده و پاراگراف ها به روشنی از دل هم بیرون نمی آیند.
    با تشکر
    محمد از تهران

  • ضيايي
    ارسال شده در آبان ۸, ۱۳۸۷ در ۲:۲۹ ق.ظ

    تلاش ما به طور حتم درک بهتر و تخصصی مطالب است.
    با سپاس از نظر شما

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

از روزهای گذشته…

علی رهبری و ضبط آثار سمفونیک ایرانی

علی رهبری و ضبط آثار سمفونیک ایرانی

علی رهبری امروز پرکارترین رهبر ایرانی در سطح بین المللی است. رهبری هنرآموخته هنرستان موسیقی ملی است، همان هنرستانی که در آخرین سالهای زندگی اش در ایران، مدیریت آن را هم (به همراه مدیریت هنرستان عالی موسیقی) به عهده داشت. خصوصیت بیشتر فارغ التحصیلان هنرستان ملی که در دوره ریاست حسین دهلوی تحصیل کرده اند، توجه خاص به موسیقی ایرانی است، چراکه بر خلاف هنرستان عالی که تمرکزش تنها بر شناخت و اجرای موسیقی کلاسیک غرب و رپرتوار وسیع آن بود، هنرستان ملی به سازها و موسیقی ایرانی توجه ویژه ای داشت.
ضیائی: در اروپا سازگران با اصول آکوستیک آشنا هستند

ضیائی: در اروپا سازگران با اصول آکوستیک آشنا هستند

رضا ضیایی احتمالا تنها ایرانی مستر لوتیر دنیاست. او سازسازی را از سال ۱۳۷۰در ایران آغاز کرده و پس از گذراندن دوره هایی در پایتخت سازسازی دنیا یعنی شهر کرمونای ایتالیا و سایر کشورهای اروپایی؛ از سال ۲۰۰۷ دارای عنوان مستر لوتیر شده است. ضیایی در سفرهایی که به تهران دارد، به آموزش، تحقیق و ساخت سازهای گروه خانواده ویولون و همینطور تحقیق در زمینه تکامل سازهای ایرانی می پردازد. رضا ضیایی دارای مطالب فراوانی در زمینه سازسازی، فیزیک آکوستیک مربوط به سازها، مطالبی مربوط به استیل نوازندگی، چوب شناسی، تاریخ سازسازی ایتالیا و … است که بیشتر آنها در مجله های الکترونیکی به انتشار رسیده است. ضیایی هم اکنون مشغول به آموزش تخصصی سازهای خانواده ویولون در تهران می باشد. با او به گفتگو مینشینیم در باره وضعیت سازسازی در ایران و اروپا
نمودی از جهان متن اثر (VI)

نمودی از جهان متن اثر (VI)

اگر به مثال‌ها و روندی که طی شد، نگاهی دوباره بیندازیم متوجه می‌شویم که علت در خود تجزیه نهفته است؛ از میان ویژگی‌های متعدد قطعه کدام‌یک را برای کار انتخاب کنیم؟ قطعه را چگونه بر اساس این ویژگی‌ها تحلیل کنیم؟ اینها دو پرسشی است که وضعیت تحلیل‌گران را به هنگام برخورد با یک قطعه‌ی موسیقی به‌خوبی توصیف می‌کند. اگر به ایده‌ی توجه بی‌طرفانه‌ی لرد شافتسبری برگردیم و به یاد آوریم که در این ایده قرار بود داوری و گرایش حضور نداشته باشد، وضعیت متناقض حادث شده، بهتر پیش رو قرار می‌گیرد؛ پاسخ دادن به هر دو پرسش بالا نیازمند داوری است.
یادداشتی بر آلبوم «با فراقت چند سازم»

یادداشتی بر آلبوم «با فراقت چند سازم»

امروزه مقید بودن به اجرای دقیق سوئیت دستگاهی در آلبوم‌هایی در ژانر موسیقی کلاسیک ایرانی به ندرت دیده می‌شود؛ چیزی که در دهه‌های شصت و هفتاد تا حد زیادی معمول بود. همین تقید کافی‌ست که دومین اثر مستقل سپیده مشکی، ما را یاد نگرش‌های مرکز حفظ و اشاعه بیاندازد؛ آلبومی به تمامی در یک دستگاهِ واحد و با بیش از چهل دقیقه آواز دستگاهی. همچنین وزن ضربی‌ها اوزان مألوفِ قطعات متریک سوئیت دستگاهی در کارگانِ (۱) موسیقی دستگاهی هستند. در مکتبی بودن این اثر، این نکته‌ی تکمیلی را هم اضافه کنیم که عبور و عدول از تک‌صدایی و باهم‌نوازی، در قطعات این آلبوم، دغدغه‌ی صاحب اثر نبوده است.
اجرای اثری از شاهین مهاجری درفستیوال موسیقی میکروتونال نیویورک

اجرای اثری از شاهین مهاجری درفستیوال موسیقی میکروتونال نیویورک

موسسه AFMM – American festival of microtonal music در سایت رسمی خود اعلام کرد قرار است به مناسبت سی امین سالگرد تاسیس خود و در فستیوال موسیقی Microfest 2011 اثری از شاهین مهاجری، محقق و آهنگساز میکروتونال و نوازنده تمبک را اجرا نماید.
جوایز هیلاری هان (I)

جوایز هیلاری هان (I)

هیلاری هان، برنده جایزه گرمی در سن ۲۸ سالگی، یکی از اصلی ترین هنرمندان در کنسرتهای بین المللی است. به دلیل کمال هوش و احساسات او، در مجله تایمز در سال به عنوان “بهترین موزیسن کلاسیک جوان آمریکایی” نامیده شد و همراه با ارکسترهای بزرگ دنیا بطور مرتب در اروپا، آسیا و شمال آمریکا حاضر می شود.
موسیقی آفریقای جنوبی (IX)

موسیقی آفریقای جنوبی (IX)

در دهه نود قرن بیستم، سبک جدیدی از موسیقی محله های سیاهپوست نشین به نام کویتو خود را در ذهن و قلب جوانان سیاه پوست آفریقای جنوبی جای داد. همانطور که موسیقی بابلگام مناطق سیاهپوست نشین از دیسکوهای آمریکا نشأت گرفته بود، کویتو نیز تفسیری آفریقایی از موسیقی بین المللی رقص دهه نود بود، ژانری که برای آن عبارت نا دقیق موسیقی هاوس (house music) هم به کار برده می شود.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br />روح الله خالقی (قسمت پنجم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت پنجم)

این ترانه نیز با کلام جدیدی از شادروان فریدون مشیری، با گروه کر و ارکستر به نام “نگاه عاشق” بوسیله خانم گلنوش خالقی اخیرا بازسازی شده، که در قیاس با اجرای قدیمی شورانگیز و پرتحرکتر است، آنچنان که گویی اثری جدید و امروزی است و تنها مبنای ملودیک آن از آهنگ قدیمی اقتباس شده است. متن ترانه و نت آهنگ در کتاب از نور تا نوا (صفحات ۲۸۴ و ۲۸۵) که یادواره استاد بنان میباشد و در موسسه انتشاراتی دنیای کتاب در تهران و بوسیله دکتر داریوش صبور در سال ۱۳۶۹ انتشار یافته، موجود است.
گفت و گویی کوتاه با پیمان سلطانی در باره آواز ایرانی

گفت و گویی کوتاه با پیمان سلطانی در باره آواز ایرانی

در یکی از روزهای گرم مرداد ماه، برای خرید کتاب به انتشاراتی ویستار واقع در میدان هفت تیر تهران رفته بودم، به طور اتفاقی پیمان سلطانی هم در آن جا حضور داشت. بعد از احوال پرسی مثل همیشه صحبت موسیقی به میان آمد و بحث بر سر آواز ایرانی بالا گرفت. پس از دقایقی صحبت، با خود اندیشیدم که چه خوب است این گفت و گو را به مصاحبه ای تبدیل کنم، اول خواستم به ایشان بگویم وقتی تعیین کنند که مفصل در این باره بحث کنیم اما با اطلاع از اینکه پیمان سلطانی مشغله ی کاری زیادی دارد و ممکن است به این زودی فرصتی برای این کار پیدا نشود، تصمیم گرفتیم بحث را در همان جا ادامه دهیم و از او خواستم چند دقیقه ای وقتش را به من دهد و او هم مثل همیشه با خوش رویی پذیرفت و گفت و گو را ادامه دادیم.
بادی گای، سمبل شیکاگو بلوز (III)

بادی گای، سمبل شیکاگو بلوز (III)

تکنیک های بادی گای بر موسیقی راک اند رول نیز بی تاثیر نبود ، او معمولا گیتار را با صدای بلند و خشن می نواخت، تکنیک های تحریفی را به کار می گرفت و تک نوازی های طولانی را با ترکیبی از انگیزه و احساس اجرا می کرد. نوازندگان موج نوی دهه ۶۰ انگلستان مشتاقانه دنباله روی سبک گای بودند، همان سبکی که بعدها تبدیل به ویژگی بنیادین موسیقی راک – بلوز و مشتقات آن هارد راک و متال شد.