استاد شجریان آیا ثابت می‌کنید؟ (II)


“سه سیم یا سه تار در حدود ۱۵۰ سال قبل به دست درویشی به نام مشتاق علی شاه که خود نوازنده برجسته‌ای نیز بود دارای سیم چهارمی شد. افزودن این سیم برای بهتر شدن صدا دهی و همراه کردن بیشتر صدای واخوان در هنگام نوازندگی بوده‌است، و این عمل را می‌توان اقدامی در جهت سیر تکاملی تدریجی این ساز دانست. این کار که بدون گرته برداری از هر گونه ساز غربی انجام شد، به قدری لازم و واجب بود که به رغم تناقض آشکار با نام ساز، مورد تایید اکثر موسیقی دانان آگاه آن روزگار که ردیف و موسیقی دستگاهی را از درون مقامی، پایه ریزی کردند قرار گرفت. قطعا اضافه کردن یک سیم به سه تار تغییر زیادی در بلندی صدای آن ایجاد نکرد اما تا مدت‌ها پس از آن اساتیدی نیز بودند که سه‌تار را با سه سیم می‌نواختند و یا حتی امروز نیز می‌نوازند” (رامین جزایری – فصلنامه ماهور ۱۰)

در مورد نظریه استاد شجریان که می‌فرمایند صدای ساز فقط به صفحه یا پوست ارتباط دارد چند سوال پیش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید:
۱) جناب استاد اگر کیفیت صدای سازی مثلا تار فقط به پوست مربوط می‌شود آیا اگر بهترین پوست را به هر چیزی شبیه کاسه‌ تار بچسبانیم صدای مطلوب را می‌توانیم در آوریم؟

۲) آیا اگر یک تار بی کیفیت و بد صدا را می‌شود با بهترین پوست ممکن، خوش صدا کرد؟ اگر این طور باشد چرا تمام اساتید تار نواز حرفه‌ای و غیر حرفه‌ای از هر کسی سراغ تار یحیی و جعفر و… را می‌گیرند؟ مطمئنا به خاطر پوست آن سازها نیست.

۳) آیا طی چند سال گذشته، هیچکدام از موسیقی دانان و سازندگان ساز متوجه نشده‌اند که مثلا جنس چوب، اندازه‌ها و زوایای مختلف، ضخامت کاسه، جنس شاخ،استخوان و… فرقی در ماجرا نمی‌کند و شما با ساخت چند ساز،این مهم را کشف کرده‌اید که رکن اصلی صدای ساز از پوست می‌باشد و اثری در کیفیت صدای ساز ندارند؟

۴) آیا همان‌طور که خودتان فرمودید و وعده دادید، می‌توانید به صورت علمی این کشف خود را ثابت بفرمائید. در صورت تمایل شما، کانون سازندگان ساز خانه موسیقی آماده برگزاری چنین نشستی با حضور اساتید موسیقی، فیزیک، آکوستیک صدا و سازنده ساز می‌باشد.

۵) جناب استاد حدود پنج سال قبل جشنواره‌ سنتور نوازان در فرهنگ سرای نیاوران برگزار شد و سنتور نوازان بسیاری از کشورهای مختلف با سازهای محلی خودشان در آن شرکت کردند. جالب است به استحضار برسانم که سنتورهای مختلفی در اندازه‌های متفاوت و از نظر شکل و صدا شبیه به “بم ساز” شما در جشنواره شرکت داشتند.

۶) جناب استاد آیا نظریه جنابعالی بی اهمیتی و بی مهری به جامعه سازندگان ساز، چه اساتید ساز ساز که در قید حیات نیستند و چه پیشکسوتان و شاغلین به این هنر پر زحمت و شریف نیست.

هنرمندانی که اکثریت‌شان در تنهایی و گمنامی در زیرزمین یا کارگاه‌های کوچک خود برای اعتلای هنر موسیقی زحمت می‌کشند و امیدوارند که اجر زحمت آنان را تنها هنرمندان و نوازندگان بدانند و این انتظار نیز از شما می‌رفت که اشاره کوچکی به تلاش آنان می‌داشتید.

۷) استاد، آیا کسی را که فقط صدای خوبی دارد، خواننده می‌دانید؟ و یا کسی را خواننده می‌دانید که فقط ردیف‌های آوازی را کار کرده و حفظ باشد و یا شاید کسی را خواننده می‌دانید که خلاقیت و ساخت ملودی را به بهترین وجه بداند و یا کسی که شعر شناس باشد و توان تلفیق شعر و موسیقی را داشته باشد. حال اگر کسی همه این‌ها را داشت اما اعتماد به نفس خواندن در حضور جمع را نداشت تکلیف چیست؟

جنابعالی خود از هر کسی بهتر می‌دانید که برای رسیدن به کیفیت بالا در هر کاری و فنی، جمع همه‌ عوامل لازم است. ساخت و ابداع ساز هم از این اصل جدا نیست و یک ساز خوب جمع همه‌ عوامل کیفی است.

متاسفانه به علت نبود و عدم راه اندازی موزه‌ موسیقی در ایران بسیاری از سازهای ابداعی امکان نمایش در انظار را ندارند. این باعث می‌شود که عده‌ای از اهل موسیقی و جوانان خوش ذوق بدون استفاده از تجارب دیگران دست به طراحی و ساخت سازهایی بزنند که نمونه‌های آن قبلا ساخته و اشکالات و ایرادات آن مشاهده گردیده است.

هم اکنون نیز در جلسات هیات مدیره کانون سازندگان ساز که به طور منظم در خانه موسیقی برگزار می‌شود، تقریبا در تمام جلسات سازهای ابداعی مختلفی ارائه می‌شود.

از جنابعالی نیز انتظار می‌رود تا در ارائه و ساخت سازهای خود مشورت کوچکی نیز با این کانون داشته باشید. شاید پیشنهاد کوچکی بتواند کمکی در راه بهتر شدن زحمات جنابعالی باشد.

مطمئنا نیت جنابعالی برای هیچ کس پوشیده نیست که این زحمات برای اعتلای هنر موسیقی می‌باشد.

15 فکر می‌کنند “استاد شجریان آیا ثابت می‌کنید؟ (II)

  1. با درود
    خسته نباشید
    حقیقتا بر هیچ کسی زحمات استاد شجریان پوشیده نیست …
    ما هم به جای اینکه دست به تخریب بزنیم و یا ایرادهایی بگیریم بهتر است با مشورت و همدلی در اعتلای فرهنگ و هنر این سرزمین تلاش بیشتری کنیم.
    موفق باشید.

  2. من واقعا صمیمانه به استاد احترام میذارم . ولی حقیقتا ایشون علم ثابت کردن گفته هاشون رو ندارند… این کلمه ی علمی هم شده بلای جان هرکی هر کاری میکنه میگه علمی ثابت میکنم. استاد اگر از اصول ابتدایی ارتعاشات و صوت چیزی میدونستند نمیگفتند که کاسه نقشی در رزونانس یا صدادهی نداره . برای شان و شخصیت خود ایشون بده کار استاد از روی عشق به موسیقی بوده و با نظر “آوای تازه” موافقم ولی دلیلی نداره ایشون دست پیش بگیرند که… بهتر بود سعی در اثبات گفته هاشون نمیکردند ! چون کسی از ایشون نخواسته اثبات کنن!! یا راجع به نقش کاسه ساز در صدا دهی نظر بدهند. حکایت لب باز کردن پسته و…

  3. دوست عزیز سیم واخوان سه تار را هم با اجازتون درویش خان به سه تار و هم چنین به تار افزودند.
    (مدرک تصویری از آقای سعید هرمزی دارم در این مورد)

  4. به نام خدا
    من فقط یک دوستدار ایران و موسیقی سنتی آن هستم. و سطح دانایی و علم شما را در مورد فن سازگری نمیدانم اما خود من به عنوان یک سنتور نواز هیچگاه به خودم اجازه نمیدهم که در مورد استادی چون استاد شجریان این گونه بی درو پیکر که شما صحبت کردید صحبت کنم. به نظر من استادانی چون استاد شجریان در ایران حتی به تعداد انگشتان یک دست هم نمیرسند و این عین بی انصافی و بی مسولیتی در قبال ایران است که جلوی فعالیت هم چین کسانی را بگیریم. من به نوازندگان سازهای استاد کاری ندارم اما به نظرم حتی اگر سازهای استاد هم بد صدا بودند شما حق اینگونه صحبت کردن در مورد سازهای ایشان را نداشتید……. مگر فعال دیگری در این زمینه وجود دارد که شما میخواهید همین شمع تازه روشن شده را با فوتی این چنین قوی خاموش کنبید؟؟؟؟؟؟……. این کار شما بی غیرتی در قبال ایران و ایرانیان بود…… متاسفم…..

    پایان

  5. آقای مهدوی،اینکه فردی در زمینه ای دارای تخصص باشه و به قول شما استاد( که البته به اعتقاد بنده نیز شجریان استاد خوانندگی در موسیقی ایرانیست.) دلیل این نیست که در سایر رشته های موسیقی نیز استاد باشه و تخصص سازگری از خوانندگی جداست و هرگز نقد عملکرد اشتباه یک استاد خوانندگی که بدون داشتن اطلاعات و مهارت کافی در زمینه سازگری دست به کار ساختن ساز های پرنقص می گردد نه بی انصافی است و نه بی مسوولیتی و این که کسی حق نقد شجریان رو نداشته باشد ریشه در تعصب متهجرانه شما داره و شمعی که اینگونه پر نقص روشن بشه بهتره که هر چه سریعتر خاموشه بشه تا به داشتن تخصص در امور توجه بیشتری گردد.

  6. با سلام
    دوست عزیز شما که اینگونه از سازهای استاد بیکرانه اریاییهاسخن میگویید خودچه جایگاهی در این عرصه دارید؟؟؟ نه دوست من,جنابعالی بدون شناخت جایگاه خود دست به قلم بردید و جملاتی که حتی قابل استماع نیستند نوشتید.
    با درود
    جواد

  7. آقای شجریان حاضر و آماده در جشنواره سازهای ابداعی اومده بودن که جواب سوالات تخصصی رو بدن.
    اما هیچکس حاضر نبود و تمام وقت به سخنان بیهوده تلف شد!!!!

  8. با درود بر یگانه سلطان هنر جهان استاد شجریان و درود بر مجری سایت. بنده اطمینان دارم که استاد در مورد سازهای خودشان این نظر را ارائه داده اند و ۱۰۰% صحیح می باشد و مطلقا اشاره به پوست نکرده اند چون خود ایشان در کاسه سازهای ابداعیشان دقت زیادی کرده اند و بنده به عنوان عضو کوچک از خانواده هنر این مطلب صحیح استاد شجریان را احساس و درک کرده ام. شما نیز میتوانید به جای {…} ایراد گرفنتن از استاد در کار خودتان دقت کنید و پیشرفت داشته باشید. موفق باشید .بدرود

  9. چال سازینده ارگدگی غمینی
    ساری بلبل سازینی باس باغریوا
    چهچه اییله اویاد گلی یوخودان
    باهار گلیر قوی چمن بوش قالماسین
    یاشیلیقلار سارالماسین سولماسین
    یاشا ایلیمین دادلی بالاسی شجریان

  10. نوای سحرآمیز و شوق آور استاد شجریان جان شیفتگان موسیقی سنتی را سالیانی است که می نوازدو نگرش و دید گاه تازه ای را به اهل دل مهیا ساخته است و مسلما موسیقی ایران مرهون زحمات شبانه روزی ایان است. بررسی نظرات استاد نیازمند رویکردی علمی و افراد متخصص دارد و هرکسی نمی تواند به حسب احساسات سطحی وارد چنین مقوله ای شود.

  11. معلومه مصاحبه های شجریان رو خوب دنبال نکردید. تو یکی از مصاحبه هاش با بی بی سی میگه میگه صدای ساز به سیمش هم بستگی داره و خود استاد میگه من بیست ساله که دارم دنبال سیم خوب میگردم

  12. قدر این گوهر گرانبها رابدانیم قبل از اینکه برای او بزرگداشت بگیریم و دست بر دست بکشیم و افسوس بخوریم

  13. سلام به همه دوستان. آخر دوستان از هر دری سخن گفتند الا اصل موضوع. مطلب خوبی نوشتید. ایکاش در این زمینه بیشتر تحقیق و بررسی میشد. متشکرم

  14. این نظر استاد شجریان کاملاً درسته بنده خودم۱۵ سال پیش که دنبال صفحه برای سه تارم بودم پیش آقای فرهاد احمدی استاد سه تار ساز در کرمانشاه رفتم ایشان هم به همین مطلب اشاره کردند و تا کنون هم من سه تار ی به خوش صدایی ساز آقای احمدی ندیدم ، البته باید توجه داشت که قطعاً کاسه می تونه تاثیر منفی در صدا داشته باشه ، تصور کنید که کاسه چوبی را بریده و با یک نیمه پوست هندوانه تازه جایگزین کنیم ، می دونید چه بلایی سر صدا میاد ؟ به این میگن تاثیر منفی کاسه ، ضمنا شما حتماً گیتارها و ویولن های بدون کاسه رو دیدین می دونید منشاء صداشون از کجاست؟

  15. ۱-واقعا مثال سه تار دلیل کافیه که درس بگیریم. سازهای ایرانی و حتی اغلب سازهای خارجی صدها بلکه هزاران سال طول کشیده به یه جارسیدند

    .۲-هر چقد تعصب و شیفتگی طرفداران شجریان رو میبینم و هیچ دلیلی بر این اسطوره گرایی پوچ عرضه نمیکنند حسم نسبت به شجریان بدتر میشه. اگر ادعا دارید که تعصب ندارید و چشم و گوش بسته واله شجریان نشدید نمیشه که تا یه چیز شد بگی “شجریان بزرگه شما درحدی نیستی که راجبش نظربدی” خب آقا شما از بزرگیاش(( ۵ تاشو بوگو))

    ۳- لا اقل تو ساختن ساز قبول کنید که گاف داده. شجریان با ساز هاش خودشو مضحکه ی خاص و عام کرده
    .
    امیدوارم نظرم تأیید بشه و علاقمندان به وبلاگم سر بزنند
    antishajarian.blogfa.com

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.