چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (XIII)

به عقیده ی آدرنو مطمئنا شیوه ی کارِ کارگران در خط مونتاژ کارخانه ها، یا کار با ماشین های اداری امکانِ هرگونه نوآوریِ راستین را از انسان ها سلب می کند. بی خیالیِ شنونده موسیقی عامه پسند نه تنها پیش انگاشت بلکه پیامد موسیقی عامه پسند است. ملودی های موسیقیِ عامه پسند لالاییِ بی خبریِ شنونده را در گوشش زمزمه می کنند و دلداریش می دهند تا نگران نباشد، زیرا از قافله عقب نمانده است.

در ادامه آدرنو بیان می کند که خود مختاریِ موسیقی ازمیان رفته و گونه ای کارکرد اجتماعی ـ روانشناسی جای آن را گرفته است. نام این کارکرد را آدرنو ساروجِ اجتماعی می گذارد به این معنی که شنوندگان برای یک پدیده معنایی می سازند بدون آن که معنای حقیقی آن پدیده را درک کنند. مصداقِ این معنا سازی را آدرنو دو گروه «پیروان ریتمیک» و «واکنش دهندگانِ عاطفی» می داند که شرح آن در قسمتِ “خلاصه ای از این مقاله” در ابتدای این نوشتار از دیدگان گذشت.

همه ی آهنگسازانِ “جدی نویس” و در میان آنها کسانی همچون استراوینسکی و هیندمیت، همگی حسی «ضد رمانتیک» دارند. هدف ایشان سازگار ساختنِ موسیقی با واقعیت است ـ واقعیتی که اینان درک می کنند واقعیتِ «عصرِ ماشین» است. انکار هرگونه تخیل از سوی آهنگسازان نشانه ی این حقیقت است که شنوندگان نیز آماده اند که رویا را به سویِ واقعیتِ خامِ پیشاروی خویش به مسلخ ببرند و با پذیرشِ امری نامطبوع، لذتِ جدیدی کسب کنند.

به عنوانِ مطلبِ پایانی، آدرنو گونه ی شنوندگانِ عاطفی را با تماشاگرانِ فیلم های هالیوود و تین پَن اَلی مقایسه می کند که نمونه ی کاملتر از این مقایسه ها در کتاب دیالکتیک روشنگری آمده است و تاثیراتِ روانکاوی فرویدی در عقایدِ آدرنو را آشکار می کند.

حاشیه:
پرچم داران مکتب فرانکفورت (آدرنو و هورکهایمر) با نظریاتِ خود، این مکتب را به سویی راهنمایی کردند که از آن به عنوانِ “درون گرایی فرانکفورتی” یاد می شود. شاید نظمِ زندگیِ ماشینی شده (و شاید هم بی نظمی آن) این وحشت را در دلِ آدرنو ایجاد کرده بود که از نتیجه ی فردیت گریزی به جهانیان هشدار می داد. اگر یک انسانِ دوره ی رمانتیک را احساساتش به لبه ی پرتگاه رهنمون می کرد، در عوض، ماشینی شدن و عادت وارگیِ جهانِ معاصر، انبوهی از توده های انسان را به مسلخ می کشید.

پخشِ تصویرِ نامه ای از انسانیکه خود را حلق آویز کرده از شبکه بی بی سی همگان را به فکر فرو می برد:”تا کی میتونم روزی هفت ساعت برم اداره، برگردم، جلوی تلوزیون همبرگر بخورم و بخوابم. دیگه بسه”.

در پسِ زبانِ تند آدرنو و واژه هایِ به جا و بی جایش، نصیحتی هم نهفته است. به عقیده ی او اگر سرگرم شدن با موسیقی به ایده آل تبدیل شود، سرگرمی آفت فرد برای رسیدن به صیانت نفس می شود. گاهی فکر میکنم که پژوهشگرانِ موسیقی نوشتن راجع به موسیقی را سرگرمیِ (و یا هدفِ) خود قرار می دهند و شاید این موضوع مانع شود که حتی به طور دقیق به آن موسیقی فکر کنند! (؟)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

از تحصیل تا تدریس گیتار (I)

مطلب را با داستانی شروع می کنم که اولین بار شخصا یک هنرجو مبتلا به اوتیسم روبرو شدم؛ شاید ساده ترین کار این بود که از پذیرش چنین هنرجویی سرباز زنم اما همیشه در امر تدریس چالش های متعددی را گذرانده بودم، پس آموزش شروع شد اما جزوه های سابق و آموخته ها کافی نبود. داستان را همینجا تمام می کنم.

رمضان: به اجرای آثار معاصر علاقه داشتم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با لیلا رمضان، نوازنده و مدرس پیانو درباره فعالیت های اخیرش، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. لیلا رمضان مدتی است که مشغول ضبط و اجرای آثار آهنگسازان ایرانی برای ساز پیانو است و اخیراً هم با یکی از انتشارات‌های معتبر موسیقی کلاسیک در فرانسه یک CD از این آثار ضبط و منتشر کرده است.

از روزهای گذشته…

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (II)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (II)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی، هم مبنای آوازی دارد و هم مبنای سازی. اما ویژگی‌های مبنای سازی دارای معانی متفاوتی ا‌ست. در این خصوص، عود که از سازهای موسیقی سنتی ترکیه است، نقش مهمی در اجرای موسیقی دارد. تأثیر متقابلی که نوازندگی ساز عود در موسیقی ترکیه و انواع دیگر موسیقی‌ها در طی قرن‌ها بر یکدیگر نهاده‌اند، اهمیت بسیاری دارد.
نگاهی به آلبوم «تمام تو»

نگاهی به آلبوم «تمام تو»

«تمام تو» نزدیکی دو ذهن با دو بیان شخصی و با دو پیشینه‌ی متفاوت و ناهمگون است. بستری است برای آمیزش دو ساز و هم‌نشینی دو نگاه و تلاشی برای یافتن یک فصل مشترک بین دو عنصر نامتجانس و غریب. حاصل این آمیزش رسیدن به انتزاعی از موسیقی ایرانی است که در آن خصائص مُدال قوی‌ترین نقش را دارد.
تولد یک اثر جامعه‌شناسی موسیقی (IV)

تولد یک اثر جامعه‌شناسی موسیقی (IV)

برخلاف نظر مرسوم، که عمده‌ی دگرگونی‌های اجتماعی را با مقداری گرایش به توهم توطئه محصول خواست فرادستان و به ویژه فرادستان سیاسی می‌داند و هر فعلی را به اراده‌ی آنان نسبت می‌دهد، در این کتاب همان‌طور که از جامعه‌شناسی انتظار می‌رود با سه ضلع مخاطبان-موسیقی‌دانان و قدرتمندان سیاسی و نحوه‌ی پیوندها و تاثیر و تاثرشان بریکدیگر مدلسازی صورت گرفته است و به وضوح نیروهای اجتماعی گاه بزرگی را به نمایش درمی‌آورد که به عکس، نزد فرودستان است و اراده‌ی فرادستان را اگر نه متوقف دست‌کم کند می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد اینها چگونه ممکن است با همدیگر همکاری کنند.
منیره خلوتی

منیره خلوتی

متنوع و پر شتاب (I)

متنوع و پر شتاب (I)

نوشته ای که پیش رو دارید نقدی است بر آلبوم «آخرین لبخند تو»به آهنگسازی بهداد بهرامی و نوازندگی رضا تاجبخش که به قلم بهرنگ قدرتی در اختیار ژرونال گفتگوی هارمونیک قرار گرفته است. این آلبوم به صورت اینترنتی منتشر شده است و از این لینک قابل دسترس است.

تاخیر در اجرای کنسرتهای استونز

ستاره های افسانه ای موسیقی راک گروه رولینگ استونز برنامه اجراهای زنده خود در کشورهای اسپانیا، بلژیک، روسیه، فرانسه و ایتالیا را تغییر می دهند. قرار است تور “A Bigger Bang” در جولای از سر گرفته شود.
ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

۱- رنگ ساز: رنگهای تند یا ملایم فرقی نمیکند و بسته به سلیقه ی خریدار است به شرط آنکه ضمن ساخت و پرداخت ساز در رنگ چوب خراب کاری نشده باشد که باعث بد صدا شدن ساز شود. البته هماهنگی رنگ ساز با رنگ خرکها جلوه ی بهتری به ساز می دهد.
موسیقی برنامه ای

موسیقی برنامه ای

به دو قسمت ابتدایی از موومانهای اول و دوم یکی از کار های بتهوون بنام Pastoral گوش کنید، این کار کاملا” با کارهای صرفا” موسیقی مانند Fur Elise از همین آهنگساز تفات عمده دارد. هنگام گوش دادن خوب دقت کنید، کاملا” شبیه به آن است که موسیقی در حال توصیف واقعیتی میباشد.

ئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۲

به واقع دیدگاه دیلان به طرز اساسی دیدگاهی رستاخیزی است و در ترانه هایش بارها و بارها تکرار میکند که جهان شرور به زودی نابود خواهد شد و از میان برداشته میشود، شاید آن زمان “که کشتی نجات بییاید”!
از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (III)

از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (III)

مجلهء موزیک ایران را بهمن هیربد، شش سالی پیش از دورهء سوّم مجله موسیقی، بنیاد کرده بود. جالب است که هیربد، که کارمند وزارت دارائی بود و تنها آشنائی تفنن‌آمیزی با ویولن داشت، بدون برخورداری از حمایت‌های مالی دولتی، توانسته بود جمع مخاطبان گسترده‌تری برای مجلهء خود فراهم آورد. مجلهء موزیک ایران‌ را هم استادان و هنرجویان هنرستان‌ها می‌خواندند، هم جانبداران موسیقی‌ مغرب زمین و هم هواخواهان موسیقی سنتی و حتی جوانان و نوجوانانی که به‌ موسیقی سبک شهری (ترانه‌ها) دلبسته بودند.