دو مضراب چپ (قسمت پایانی)

بررسی دومضراب چپ در آثار پرویز مشکاتیان
در بخش های قبلی و در قیاس ویژگی های ساختاری چند قطعه اشاره هایی به آثار پرویز مشکاتیان شد. اما در این بخش به مثال های بیشتری خواهیم پرداخت، تا ببینیم این تکنیک مضرابی در آثار پرویز مشکاتیان به چه صورت هایی قابل اجراست.

یکی از قطعاتی که از لحاظ تنوع ریتمیک و اجرایی بسیار قابل بحث است، قطعۀ «خزان» در دستگاه شور است. ریتم این قطعه به صورت دو ضربی با دورهای متفاوت ۳+۳+۲ ، ۴+۴ ، ۳+۲+۳ و ۲+۳+۳ است. نکته اصلی در تنوع اجرایی این قطعه به حالات متفاوت دست چپ بر می گردد، زیرا این قطعه هم به صورت ساده و هم به صورت دومضراب چپ قابل اجراست.

البته معمولاً در اجرای زنده ممکن است تمامی چپ ها با دومضراب چپ اجرا نشود و به صورت حسی و اتفاقی بعضی از قسمت های پایه ها با یک مضراب و بعضی دیگر با دو مضراب چپ اجرا شوند. ولی نکتۀ اصلی در نوشتار چنین قطعاتی این است که انسجام ساختاری قطعه در حین نت نویسی حفظ شود.

بنابراین جست وجو در فلان اجرا که در هر میزان به شکلی متفاوت و به اقتضای حال لحظه اجرا شده، کاری غیر علمی و غیر اصولی است، به همین خاطر بهتر آن است، کل قطعه با یک نوشتار یکدست و منسجم نگاشته شود و اجرا یا عدم اجرای تکنیکی خاص به نوازنده واگذار شود. بنابراین باید نت این قطعه یا تماماً به صورت ساده و یا کاملا با دومضراب چپ نوشته شود. حالا خواهیم دید که تفاوت اجرای ساده و اجرا به همراه دومضراب چپ چقدر فاحش خواهد بود.

نکتۀ دیگری که در نوشتار این قطعه حائز اهمیت است، نحوۀ نوشتن دومضراب چپ است. با توجه به مطالب توضیح داده شده قبلی خواهیم دید که این قطعه با دو مضراب چپ به دو صورت قابل نگارش است.

نمونه اول به این شکل است که دو نت دومضراب چپ را به صورت سه لاچنگ بنویسیم و زمان صرف شده آن ها را از نت قبلی آن کسر کنیم. برای مثال به نمونۀ زیر توجه کنید:

در حالت دوم می توان دو مضراب چپ را به صورت زینت نوشت و نت های اصلی با وزن کامل خود نوشته شوند. به نمونه مثال زیر توجه کنید.

نکتۀ بسیار مهم در نوشتار به شیوۀ دوم این است که باید توجه کنیم، زمان حاصل از اجرای دومضراب چپ را از کدام نت کم کنیم و این دو نت زینت به کدام سمت گرایش دارند.

همان طور که در تصویر می بینید، پایه «خزان» به دو صورت نوشته شده است. در حالت اول (سمت چپ) خط اتصال به نت قبل از زینت ها وصل شده و در حالت دوم خط اتصال به نت بعد. حالا باید دید از لحاظ نگارش کدام یک از این دو به واقعیت نزدیک تر است و نگارش کدامیک صحیح تر است.

در نگاه اول شاید هر دو نوع نگارش صحیح باشد، چون دو نت زینت از لحاظ زمان اجرایی وصل به نت دوم می شوندف ولی زمان حاصل از اجرای آن ها باید از نت اول کم شود، بنا براین بر خلاف انتظار، از لحاظ اصول نگارش بهتر است خط اتصال به نتی وصل شود که زمان حاصلۀ زینت ها از آن کسر می گردد.

برای همین نمونۀ اول (سمت چپ ) صحیح تر به نظر می رسد، ولی نباید فراموش کنیم که دو نت زینت باید در نقطه انتهایی زمانی نت اول به هنگام وصل به نت دوم اجرا شوند. بعضی از نوازندگان به اشتباه و به تصور اینکه این نوع مضراب صرفا مضرابی تند و سرعتی است، پس از اجرای نت اول سریعاً در صدد اجرای دو مضراب چپ بر می آیند، به همین خاطر از اجرای آنها صوتی ناهمگون و فاقد ریتم مناسب به گوش می رسد.

نکتۀ دیگری که در اجرای دومضراب چپ بسیار حائز اهمیت است، این است که این تکنیک را نباید شبیه به پاملخی اجرا کنیم. اشتباهی که اکثر هنرجویان در حین تمرین این گونه آثار مرتکب آن می شوند و بعد از کلی تمرین و صرف زمان به نتیجۀ مطلوب نمی رسند.

اجرای audio file خزان مشکاتیان به صورت ساده
اجرایaudio file خزان مشکاتیان به صورت دومضراب چپ

پس از مثال های بالا حالا به چند مثال صوتی از قطعه خزان توجه کنید که با دو حالت ساده و دومضراب چپ اجرا شده است:
audio file ساده
audio file دومضراب چپ
audio file ساده
audio file دومضراب چپ

به قسمتی از audio file پیش درآمد ابوعطا ساخته پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چند مضراب حجاز ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چهارمضراب افشاری از کتاب گل آیین (ساختۀ پرویز مشکاتیان) توجه کنید.

حالا به قسمتی از ملودی بختیاری از پیش درآمد همایون ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید، این جمله به دو صورت اجرا شده است. اجرای اول به صورت دو ضربی و ساده و اجرای دوم به صورت هفت ضربی (لنگ) به همراه دومضراب چپ.

اجرای جملۀ بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت دوضربی ساده
اجرای جمله بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت هفت ضربی (لنگ)

به قسمتی از قطعه audio file دل انگیزان ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید:

به قسمتی ازaudio file قطعه کردبیات ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید.

در انتها به نت و اجرای قطعه جامه دران ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید. این قطعه به دو صورت اجرا شده است در حالت اول قطعه را با اجرای سرمضراب می شنوید و در حالت دوم همین قطعه با دومضراب چپ اجرا خواهد شد.

اجرای audio file جامه دران با سرمضراب
اجرای audio file جامه دران با دومضراب چپ

16 دیدگاه

  • سیروس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۳۱ ب.ظ

    جناب جواهری دست شما درد نکند واقعا از زحمات شما تشکر میکنم

  • ع.ر
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۵۲ ب.ظ

    مرسی لطفا بیشتر بگذارید سی دی بار سال گروه عارف چرا نمیاد

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۸۷ در ۹:۰۳ ب.ظ

    سلام آقای جواهری
    از مقاله پربارتان بسیار استفاده کردم و از این نگاه دقیقتان بسیار لذت بردم.
    امیدوارم فرصت داشته باشید راجع به مقوله های ریز دیگر در مورد ساز سنتور بیشتر بنویسید.
    ممنون از زحمتتان

  • امین
    ارسال شده در دی ۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۸ ق.ظ

    خیلی ممنون واقعاً زیبا بود

  • میلاد میرعابدین
    ارسال شده در دی ۲۵, ۱۳۸۷ در ۷:۵۴ ب.ظ

    آقای جواهری سلام من تو سایتتون هم نظر گذاشتم ولی جواب ندادین من کتاباتونو از کجا میتونم تهیه کنم اگه میشه به ایمیلم جواب بدید.

  • ارسال شده در دی ۲۷, ۱۳۸۷ در ۵:۰۴ ق.ظ

    aghay javahery aziz ba tashakor az in etel~te besyar khob.manzore shoma az chasbe jamed chist.
    dar zemne dar cd ostad meshkatian dar ejray shor angiz az posesion sevon baray ejray shanaze shor angiz estefadeh shodeh. agar ishan re ro koron kok kardan pas taklife l bemo poste kharak che misheh. ba tashakor az nadashtane khate farsi ham besyar sharmandeh hastam.

    eradat mand

    mehdi hessami

    shomale california usa.

  • کیمیا
    ارسال شده در بهمن ۳, ۱۳۸۷ در ۱۲:۵۵ ب.ظ

    salam aghaye javaherie aziz.in pishdaraamade abu ataa,male kodum kare ostad meshkatiane?kheili zibsast

  • monfared
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۸ در ۷:۰۱ ق.ظ

    سلام.
    خیلی خیلی از شما تشکر میکنم.

  • مرتضی پورعلی
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۸ در ۹:۳۰ ب.ظ

    با سلام به مدیریت سایت و علیرضا جواهری عزیز ، مستفیذ شدیم و ممنونیم از این دید پژوهشی ، جسارتاً بنده مقالتون رو آماده کردم به صورت جزوه – البته با ذکر نام شما و سایت – برای استفاده ی بچه ها .
    امیدوارم در آینده ای نه چندان دور شاهد آثار هرچه بهتر موسیقایی و نوشتاری آقای جواهری باشیم .
    موید باشید و سلامت .

  • رضا.ن
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۸۸ در ۴:۰۰ ق.ظ

    با سلام و عرض خسته نباشید خدمت جناب جواهری.
    ممنون از مقاله ی پربارتون.

  • سجاد تاجکی
    ارسال شده در دی ۱۹, ۱۳۸۸ در ۴:۱۸ ب.ظ

    سلام و درود، وتشکر فراوان.
    درقطعه ی دل انگیزان دو میزان اول را به دو صورت می توان اجرا کرد، من دسترسی به هیچ استادی را ندارم. خواهش می کنم هر دو اجرا را در این صفحه بگذارید استفاده کنیم.
    خیلی ممنون

  • پریزاد
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۸۹ در ۱۰:۱۴ ق.ظ

    سلام.مطالب سایت خیلی عالی و دسته بندی شده است.خیلی وقت بود که دنبال نت خزان میگشتم پیدا نمیکرم ولی اینجا پیدا کردم و ازتون خیلی سپاس گزارم.راستش دنبال یه انجمن موسیقی میگردم که توی اون موسیقیدانان دورهم جمع میشن و شعرواواز میخونن و ساز هم میزنن همچین انجمنی توی شهرستانها هست و من تعجب میکنم که چرا در پایتخت نیست! لطفآ پیگیری شود؟!

  • عسکری
    ارسال شده در اسفند ۲۷, ۱۳۸۹ در ۶:۱۶ ب.ظ

    بسیار ممنونم از آقای جواهری به خاطر این مقاله ی دقیق و کامل

    این زحمت و تلاش شما بسیار جای تقدیر داره

  • عباس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۹۰ در ۲:۰۷ ب.ظ

    ممنون از راهنمایی های شما اگه میشه چندتا از کارای استاد اردوان کامکار رو هم تو سایت بزارید

  • شیدا
    ارسال شده در آذر ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱:۱۴ ب.ظ

    عالییی بود
    ببخشید فقط من یه سوال دارم
    اون علامت ۰ که بالای بعضی نتها میاد منظور چیه؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۹۲ در ۴:۰۱ ب.ظ

    عالی بود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

از روزهای گذشته…

سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

در موسیقی یکی دو قرن پیش نگاهی وجود داشت که موسیقی بصورت توصیفی نگاه میشد ولی امروز بسته به نگاه آهنگساز است که چه نگاهی به موسیقی داشته باشد، من نگاهم به موسیقی اینطور نیست و گاهی هم ممکن است به این شکل موسیقی بنویسم.
آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

قرن بیستم برای گیتار کلاسیک در سراسر دنیا عصری طلایی به شمار می آید. جهشی که از اروپا به رهبری آندرس سگوویا آغاز شد و در قاره های آمریکا و آسیا ادامه پیدا کرد، باعث شد تا عده ی فراوانی جذب این ساز شوند و رپرتوار نوشتاری این ساز دگرگونی بزرگی را تجربه کند. موسیقی کلاسیک اروپایی که تا پیش از این قرن تنها منبع اصلی این سبک گیتار نوازی بود، یک رقیب و همراه جدی در کنار خود پیدا کرد و آن موسیقی بدیع و گوش نواز آمریکای لاتین بود.
مصاحبه با کیت جرت (II)

مصاحبه با کیت جرت (II)

بعد از ضبط متریال کافی برای دو آلبوم استاندارد، این تریو، آنقدر به خود می بالید که تصمیم گرفت تجربه ای جدید بی اندوزد که به آلبوم تغییرات (Changes) منجر شد که به صورت box set توسط ECM منتشر شد. به جز قطعه پریزم (“Prism”) که جرت ساخته بود، موسیقی ای که برای این آلبوم ضبط شد، کلا بداهه بود.
سخنرانی صداقت کیش در نقد نغمه  (I)

سخنرانی صداقت کیش در نقد نغمه (I)

مطلبی که پیش رو دارید، متن کامل سخنرانی آروین صداقت کیش در جلسه نقد نغمه، ویژه آلبوم سیمرغ به آهنگسازی حمید متبسم و آواز همایون شجریان است.
ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

پگی لی را به خاطر درک ریتم قوی و شیوه بیان خاصش که با برملا نکردن قدرت کامل صدایش به آن قدرتی باورنکردنی می بخشید، معمولا با بیلی هالیدی (Billie Holiday) مقایسه میکنند. لی با احترام فراوان از هالیدی یاد میکند اما او همواره ماکسین سالیوان (Maxine Sullivan 1987-1911) خواننده جاز بی نظیری که متاسفانه ترانه ضبط شده کمی از او در دست است را به عنوان الگوی اصلی خود میشناسد و گفته است : “من سادگی و مختصر و مفید بودن کار او را دوست دارم. او آنقدر خوب با شنونده ارتباط برقرار میکند که بلافاصله میتوان مقصود ترانه او را درک کرد.”
خیام خوانی منتشر می شود

خیام خوانی منتشر می شود

خیام خوانی پس از چهار سال، جمعه بیست اسفند باغ موزه قصر، ساعت ۱۷ با حضور عوامل تولید کننده این اثر رونمایی می شود. در این اثر به جز نوازندگان ارکستر فیلارمونیک ارمنستان، چهل و پنج نوازنده ی ایرانی، سی و پنج خواننده ی معاصر و چهل مجری هنری با من همراه بوده اند. بیست اسفند ماه مراسمی برای انتشار این اثر نیز برگزار خواهد شد. از همین مجموعه قبلا نظامی خوانی با عنوان گفت و شنید و سعدی خوانی با عنوان وَشتَن منتشر شده است. دو اثر رودکی خوانی و ابوسعید خوانی از پیمان سلطانی در مراحل پیش از ضبط می باشند.
خالقى از زبان خالقی (I)

خالقى از زبان خالقی (I)

در سال ۱۲۸۵موقعی که پدرم میرزا عبد الله خان در کرمان منشی فرمانفرما؛ والی ایالت بود به دنیا آمدم. هنوز چند ماهی از تولدم نگذشته بود که ماموریت پدرم به سرآمد و با اوبه تهران مراجعت کردیم. سالهای اولیه دوران کودکی را درست به خاطر ندارم ولی از سن پنج، شش سالگی را خوب به یاد می آورم که در همان خانه با مادر، خواهرو برادر بزرگترم زندگی می کردیم و در همین هنگام بود که مرا هم مانند خواهرم (مخلوقه) و برادرم (کریم) به مدرسه آمریکایی فرستادند.
گفتگو با ریچی (III)

گفتگو با ریچی (III)

از ریچی پرسیدم که آیا مردم باید زیر چانه ای و رو شانه ای را به کناری بگذارند؟ ریچی: نه، نمی توان یک قانون کلی ساخت. بعضی ها گردن خیلی کوتاه و بعضی هم گردن خیلی بلندی دارند. تکلیف آنها چیست؟ …
هنر و انقباض ایدوئولوژیک (II)

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (II)

وجود این رابطه یا باز خورد امنیّت ــ مالیات نه تنها باعث جدایی این دو قدرت و حفظ حریم یکدیگر می شود، بلکه از طریق همین نیاز متقابل، زمینه برای ظهور دموکراسی فراهم می شود. با این حال باید توجه داشت که استثنائی وجود دارد که ممکن این تعامل دوسویه بین اقتصاد و سیاست را بر هم بریزد و آن وقتی ست که سیاست از طریق انحصارات فروش موادّ خام ( در کشور ما نفت ) به قدرت مورد نیاز خود دست پیدا کند.
سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

تحریر در موسیقی آوازی تبدیل به یک فرهنگ و یک شاکله شده، در واقع ساختار موسیقی آوازی را در کنار عناصر دیگری تعریف می کند، معانی بسیار زیادی در پی خود دارد و تعاریف و شیوه ها و علم خاص خود را دارد. با این وصف، تحریر را به دِلِی دِلِی یا با عرض معذرت عرعر عنوان کردن نشان از عدم آگاهی و عجولانه صحبت کردن ایشان دارد. از شاملو با آن دانش و خلاقیت و هوش سرشار در مورد قضاوت شان انتظار دیگری می رفت.