دو مضراب چپ (قسمت پایانی)

بررسی دومضراب چپ در آثار پرویز مشکاتیان
در بخش های قبلی و در قیاس ویژگی های ساختاری چند قطعه اشاره هایی به آثار پرویز مشکاتیان شد. اما در این بخش به مثال های بیشتری خواهیم پرداخت، تا ببینیم این تکنیک مضرابی در آثار پرویز مشکاتیان به چه صورت هایی قابل اجراست.

یکی از قطعاتی که از لحاظ تنوع ریتمیک و اجرایی بسیار قابل بحث است، قطعۀ «خزان» در دستگاه شور است. ریتم این قطعه به صورت دو ضربی با دورهای متفاوت ۳+۳+۲ ، ۴+۴ ، ۳+۲+۳ و ۲+۳+۳ است. نکته اصلی در تنوع اجرایی این قطعه به حالات متفاوت دست چپ بر می گردد، زیرا این قطعه هم به صورت ساده و هم به صورت دومضراب چپ قابل اجراست.

البته معمولاً در اجرای زنده ممکن است تمامی چپ ها با دومضراب چپ اجرا نشود و به صورت حسی و اتفاقی بعضی از قسمت های پایه ها با یک مضراب و بعضی دیگر با دو مضراب چپ اجرا شوند. ولی نکتۀ اصلی در نوشتار چنین قطعاتی این است که انسجام ساختاری قطعه در حین نت نویسی حفظ شود.

بنابراین جست وجو در فلان اجرا که در هر میزان به شکلی متفاوت و به اقتضای حال لحظه اجرا شده، کاری غیر علمی و غیر اصولی است، به همین خاطر بهتر آن است، کل قطعه با یک نوشتار یکدست و منسجم نگاشته شود و اجرا یا عدم اجرای تکنیکی خاص به نوازنده واگذار شود. بنابراین باید نت این قطعه یا تماماً به صورت ساده و یا کاملا با دومضراب چپ نوشته شود. حالا خواهیم دید که تفاوت اجرای ساده و اجرا به همراه دومضراب چپ چقدر فاحش خواهد بود.

نکتۀ دیگری که در نوشتار این قطعه حائز اهمیت است، نحوۀ نوشتن دومضراب چپ است. با توجه به مطالب توضیح داده شده قبلی خواهیم دید که این قطعه با دو مضراب چپ به دو صورت قابل نگارش است.

نمونه اول به این شکل است که دو نت دومضراب چپ را به صورت سه لاچنگ بنویسیم و زمان صرف شده آن ها را از نت قبلی آن کسر کنیم. برای مثال به نمونۀ زیر توجه کنید:

در حالت دوم می توان دو مضراب چپ را به صورت زینت نوشت و نت های اصلی با وزن کامل خود نوشته شوند. به نمونه مثال زیر توجه کنید.

نکتۀ بسیار مهم در نوشتار به شیوۀ دوم این است که باید توجه کنیم، زمان حاصل از اجرای دومضراب چپ را از کدام نت کم کنیم و این دو نت زینت به کدام سمت گرایش دارند.

همان طور که در تصویر می بینید، پایه «خزان» به دو صورت نوشته شده است. در حالت اول (سمت چپ) خط اتصال به نت قبل از زینت ها وصل شده و در حالت دوم خط اتصال به نت بعد. حالا باید دید از لحاظ نگارش کدام یک از این دو به واقعیت نزدیک تر است و نگارش کدامیک صحیح تر است.

در نگاه اول شاید هر دو نوع نگارش صحیح باشد، چون دو نت زینت از لحاظ زمان اجرایی وصل به نت دوم می شوندف ولی زمان حاصل از اجرای آن ها باید از نت اول کم شود، بنا براین بر خلاف انتظار، از لحاظ اصول نگارش بهتر است خط اتصال به نتی وصل شود که زمان حاصلۀ زینت ها از آن کسر می گردد.

برای همین نمونۀ اول (سمت چپ ) صحیح تر به نظر می رسد، ولی نباید فراموش کنیم که دو نت زینت باید در نقطه انتهایی زمانی نت اول به هنگام وصل به نت دوم اجرا شوند. بعضی از نوازندگان به اشتباه و به تصور اینکه این نوع مضراب صرفا مضرابی تند و سرعتی است، پس از اجرای نت اول سریعاً در صدد اجرای دو مضراب چپ بر می آیند، به همین خاطر از اجرای آنها صوتی ناهمگون و فاقد ریتم مناسب به گوش می رسد.

نکتۀ دیگری که در اجرای دومضراب چپ بسیار حائز اهمیت است، این است که این تکنیک را نباید شبیه به پاملخی اجرا کنیم. اشتباهی که اکثر هنرجویان در حین تمرین این گونه آثار مرتکب آن می شوند و بعد از کلی تمرین و صرف زمان به نتیجۀ مطلوب نمی رسند.

اجرای audio file خزان مشکاتیان به صورت ساده
اجرایaudio file خزان مشکاتیان به صورت دومضراب چپ

پس از مثال های بالا حالا به چند مثال صوتی از قطعه خزان توجه کنید که با دو حالت ساده و دومضراب چپ اجرا شده است:
audio file ساده
audio file دومضراب چپ
audio file ساده
audio file دومضراب چپ

به قسمتی از audio file پیش درآمد ابوعطا ساخته پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چند مضراب حجاز ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چهارمضراب افشاری از کتاب گل آیین (ساختۀ پرویز مشکاتیان) توجه کنید.

حالا به قسمتی از ملودی بختیاری از پیش درآمد همایون ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید، این جمله به دو صورت اجرا شده است. اجرای اول به صورت دو ضربی و ساده و اجرای دوم به صورت هفت ضربی (لنگ) به همراه دومضراب چپ.

اجرای جملۀ بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت دوضربی ساده
اجرای جمله بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت هفت ضربی (لنگ)

به قسمتی از قطعه audio file دل انگیزان ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید:

به قسمتی ازaudio file قطعه کردبیات ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید.

در انتها به نت و اجرای قطعه جامه دران ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید. این قطعه به دو صورت اجرا شده است در حالت اول قطعه را با اجرای سرمضراب می شنوید و در حالت دوم همین قطعه با دومضراب چپ اجرا خواهد شد.

اجرای audio file جامه دران با سرمضراب
اجرای audio file جامه دران با دومضراب چپ

16 دیدگاه

  • سیروس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۳۱ ب.ظ

    جناب جواهری دست شما درد نکند واقعا از زحمات شما تشکر میکنم

  • ع.ر
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۵۲ ب.ظ

    مرسی لطفا بیشتر بگذارید سی دی بار سال گروه عارف چرا نمیاد

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۸۷ در ۹:۰۳ ب.ظ

    سلام آقای جواهری
    از مقاله پربارتان بسیار استفاده کردم و از این نگاه دقیقتان بسیار لذت بردم.
    امیدوارم فرصت داشته باشید راجع به مقوله های ریز دیگر در مورد ساز سنتور بیشتر بنویسید.
    ممنون از زحمتتان

  • امین
    ارسال شده در دی ۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۸ ق.ظ

    خیلی ممنون واقعاً زیبا بود

  • میلاد میرعابدین
    ارسال شده در دی ۲۵, ۱۳۸۷ در ۷:۵۴ ب.ظ

    آقای جواهری سلام من تو سایتتون هم نظر گذاشتم ولی جواب ندادین من کتاباتونو از کجا میتونم تهیه کنم اگه میشه به ایمیلم جواب بدید.

  • mehdi_hessami@yahoo.com
    ارسال شده در دی ۲۷, ۱۳۸۷ در ۵:۰۴ ق.ظ

    aghay javahery aziz ba tashakor az in etel~te besyar khob.manzore shoma az chasbe jamed chist.
    dar zemne dar cd ostad meshkatian dar ejray shor angiz az posesion sevon baray ejray shanaze shor angiz estefadeh shodeh. agar ishan re ro koron kok kardan pas taklife l bemo poste kharak che misheh. ba tashakor az nadashtane khate farsi ham besyar sharmandeh hastam.

    eradat mand

    mehdi hessami

    shomale california usa.

  • کیمیا
    ارسال شده در بهمن ۳, ۱۳۸۷ در ۱۲:۵۵ ب.ظ

    salam aghaye javaherie aziz.in pishdaraamade abu ataa,male kodum kare ostad meshkatiane?kheili zibsast

  • monfared
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۸ در ۷:۰۱ ق.ظ

    سلام.
    خیلی خیلی از شما تشکر میکنم.

  • مرتضی پورعلی
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۸ در ۹:۳۰ ب.ظ

    با سلام به مدیریت سایت و علیرضا جواهری عزیز ، مستفیذ شدیم و ممنونیم از این دید پژوهشی ، جسارتاً بنده مقالتون رو آماده کردم به صورت جزوه – البته با ذکر نام شما و سایت – برای استفاده ی بچه ها .
    امیدوارم در آینده ای نه چندان دور شاهد آثار هرچه بهتر موسیقایی و نوشتاری آقای جواهری باشیم .
    موید باشید و سلامت .

  • رضا.ن
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۸۸ در ۴:۰۰ ق.ظ

    با سلام و عرض خسته نباشید خدمت جناب جواهری.
    ممنون از مقاله ی پربارتون.

  • سجاد تاجکی
    ارسال شده در دی ۱۹, ۱۳۸۸ در ۴:۱۸ ب.ظ

    سلام و درود، وتشکر فراوان.
    درقطعه ی دل انگیزان دو میزان اول را به دو صورت می توان اجرا کرد، من دسترسی به هیچ استادی را ندارم. خواهش می کنم هر دو اجرا را در این صفحه بگذارید استفاده کنیم.
    خیلی ممنون

  • پریزاد
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۸۹ در ۱۰:۱۴ ق.ظ

    سلام.مطالب سایت خیلی عالی و دسته بندی شده است.خیلی وقت بود که دنبال نت خزان میگشتم پیدا نمیکرم ولی اینجا پیدا کردم و ازتون خیلی سپاس گزارم.راستش دنبال یه انجمن موسیقی میگردم که توی اون موسیقیدانان دورهم جمع میشن و شعرواواز میخونن و ساز هم میزنن همچین انجمنی توی شهرستانها هست و من تعجب میکنم که چرا در پایتخت نیست! لطفآ پیگیری شود؟!

  • عسکری
    ارسال شده در اسفند ۲۷, ۱۳۸۹ در ۶:۱۶ ب.ظ

    بسیار ممنونم از آقای جواهری به خاطر این مقاله ی دقیق و کامل

    این زحمت و تلاش شما بسیار جای تقدیر داره

  • عباس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۹۰ در ۲:۰۷ ب.ظ

    ممنون از راهنمایی های شما اگه میشه چندتا از کارای استاد اردوان کامکار رو هم تو سایت بزارید

  • شیدا
    ارسال شده در آذر ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱:۱۴ ب.ظ

    عالییی بود
    ببخشید فقط من یه سوال دارم
    اون علامت ۰ که بالای بعضی نتها میاد منظور چیه؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۹۲ در ۴:۰۱ ب.ظ

    عالی بود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آیین رونمایی و کنسرت آلبوم آوای ایران

آیین رونمایی آلبوم آوای ایران (محلی‌ها)، به آهنگسازی «شریف لطفی» در روز جمعه، ۶ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۸، ساعت ۱۶ الی ۱۸، در فرهنگسرای ارسباران برگزار خواهد شد. اثر حاضر به همراه پارتیتورِ قطعات ضبط شده، به همّت «انجمن فیلارمونیک ایران» طبع شده‌است.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

از روزهای گذشته…

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

کلیه کوشش هایی که تاکنون در جهت تجزیه و تحلیل سیستم های تنال این موسیقی ها با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا به عمل آمده نامؤفق بوده و بی اندازه غیردقیق و خودسرانه صورت پذیرفته است. ایراد و انتقاد بعضی از محققین به آوانویسی موسیقی های غیرغربی با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا، بی شک تا حدودی منطقی به نظر می رسد. این نوتاسیون قادر نیست کلیه ویژگی های ملودیک، ترکیبات و کیفیت های صوتی موسیقی فرهنگ های غیرغربی را مشخص کند. به همین دلیل ابتکارها و پیشنهادهای دیگری در جهت ثبت ملودی های این فرهنگ ها ارائه می شود‌‌» (مسعودیه/۱۳۸۳، ۴۸ و ۴۹).
پدیده های دنیای جز (II)

پدیده های دنیای جز (II)

دوک الینگتون آهنگسازی برجسته با نبوغی خاص و متفاوت، جزء اولین پیشگامان استفاده از نت در موسیقی Jazz بود. او با وجود آنکه یک پیانیست تمام عیار بود، شهرت خود را با ارکستر Big Band بدست آورد.الینگتون از جمله معدود آهنگسازان زمان خود بود که بخوبی می دانست بخشهای مختلف یک موسیقی باید چگونه در کنار یکدیگر قرار بگیرند. اما مهمتر از این او قادر بود این بخش ها را بصورت جداگانه برای هر ساز را روی کاغذ بیارود، به همین علت کارهای ارکسترال او متمایز از دیگران و شهرتش بیشتر بود.
گفتگو با سارا چانگ (II)

گفتگو با سارا چانگ (II)

روش تمرینم در طی سالها تغییر کرده است. فکر می کنم در حال حاضر بیشتر از قبل توجه ام روی پایه است، البته هیچ گاه هم آن اصول پایه ای را نادیده نگرفتم. اینگونه به من درس داده شد که هیچ وقت فرم اولیه، تمرینهای ویبره، تمرین گام و آرپژ و درسهایم را از یاد نبرم، همچنان به انجامشان ادامه می دهم، به خصوص در حال حاضر، این روزها وقتی شما تک نوازی بعد از تک نوازی و گروه نوازی بعد از گروه نوازی را دارید، احتیاج زیادی به دقیق شدن در اصول پایه ای خودتان پیدا می کنید، بنابراین سعی می کنم که این تمرینها را حداقل ۱ یا ۲ ساعت در هر روز انجام بدهم.
رمضان: به اجرای آثار معاصر علاقه داشتم

رمضان: به اجرای آثار معاصر علاقه داشتم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با لیلا رمضان، نوازنده و مدرس پیانو درباره فعالیت های اخیرش، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. لیلا رمضان مدتی است که مشغول ضبط و اجرای آثار آهنگسازان ایرانی برای ساز پیانو است و اخیراً هم با یکی از انتشارات‌های معتبر موسیقی کلاسیک در فرانسه یک CD از این آثار ضبط و منتشر کرده است.
مروری بر آلبوم «نیلگون»

مروری بر آلبوم «نیلگون»

«نیلگون» از آن دسته است که به درجات می‌خواهند هنگام آفرینش بخش‌های بدون متر به جای گسترش به شیوه‌ی نقش‌مایه‌های موزاییکی (ذخیره‌ی الگوهای متن ردیف) با تم‌ها کار کنند و روابط انسجام‌بخشی جز روابط مدال بیافرینند. خلاصه می‌خواهند بدون اتکای یکسره بر ملودی‌های مدل بتوانند همچنان در فضای مدال دستگاهی چیزی بیافرینند. نمونه‌ی مثالی امروزین این گروه «نجوای ماه» داریوش دولتشاهی است؛ جایی که آهنگساز موفق می‌شود در یک تکنوازی بالای ۵۰ دقیقه‌ای انسجام ساختار و تعادل تم‌ها را در عین روانی ملودی‌ها برقرار نگه‌دارد و پس از سفری طولانی دوباره به آنها بازگردد.
رابرت فارنون : افسانه ای در عرصه موسیقی لایت ( قسمت دوم)

رابرت فارنون : افسانه ای در عرصه موسیقی لایت ( قسمت دوم)

سالیان متمادی اجراهای مختلف آثار رابرت فارنون به طور منظم از رادیو بی بی سی و تلویزیون پخش می شد. بزرگترین کمپانی پخش موسیقی آن زمان – Decca – قراردادی را با فارنون به عنوان تنظیم کننده و رهبر ارکستر به امضاء رساند. علی رغم اینکه گفته می شد این کمپانی حمایت لازم را از فارنون به عمل نیاورده، بسیاری از آلبوم های قابل توجه او در زمان همکاری اش با Decca انتشار یافته است.
ونسا دو رزا، هورن نواز موسیقی فیلم

ونسا دو رزا، هورن نواز موسیقی فیلم

«درست است که من قبلا موسیقی فیلم های بیشماری را مینواختم اما آن زمان شرایط آنگونه بود. امروزه به خاطر بار سنگین ترافیک نواختن حداکثر دفعات ممکن در روز – معمولا ۳ یا ۴ جلسه- غیر ممکن است. زیرا در گذشته ما می توانستم در نیم ساعت خودمان را به هرکجا که در لس آنجلس می خواستیم برسانیم. یک روز برای اجرا در استودیویی تماسی با من گرفته شد و قرار شد که من در وقت نهار به آنجا بروم که نزدیک به محل کار صبحم بود. بنابراین تا آن استودیو پیاده رفتم. وقتی وارد شدم دیدم که روی پایه فقط آهنگی با دو نت وجود دارد. از من خواسته شد که آن را قوی بنوازم و من این کار را انجام دادم. سپس پرسیدم که چه چیز دیگری را باید بنوازم و آنها گفتند فقط همین! و این قطعه ضبط شده موفقیت چشمگیری را از آن خود کرد!»
گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (III)

گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (III)

یکی از قطعاتی که من اواسط دهه ۷۰ برای اپرا لیریک شیکاگو نوشتم، «بهشت گمشده» بود. همچنین سمفونی شماره ۲ و کنسرتو ویلن. تمام این قطعات با فاصله کمی از یکدیگر خلق شده اند، بین ۷۴، ۷۵ و فکر کنم ۸۲ و کاملا مشخص شد که من میخواستم این سنت را دنبال کنم، سنت رمانتیک.
Pivot Chord

Pivot Chord

یک مدولاسیون می تواند خیلی ساده باشد و آن حرکت به یک تنالیته همسایه باشد مثلا” از دو ماژور به فا ماژور یا ر مینور. با این فرض یعنی مدولاسیون به تنالیته های همسایه می توان گفت که هر کلید (Key) عملا” دارای پنج همسایه می باشد به شکل نگاه کنید.
آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن Anton Webern ، آهنگساز و رهبر ارکستر اتریشی تبار در سوم دسامبر سال ۱۸۸۳ متولد و در پانزدهم سپتامبر ۱۹۴۵ دار فانی را وداع گفت. او از اعضای Second Viennese School بود و به عنوان مهم ترین دنباله روی آرنولد شوئنبرگ Arnold Schoenberg ، از نوابغ دنیای موسیقی و آهنگساز مشهور قرن بیستم خالق تکنیک twelve-tone بود، به علاوه نوآوری هایش در ارتباط با مفاهیم موسیقیایی سبکی از موسیقی را تشکیل داد که بعدها “سریالیسم serialism” نام گرفت.