دو مضراب چپ (قسمت پایانی)

بررسی دومضراب چپ در آثار پرویز مشکاتیان
در بخش های قبلی و در قیاس ویژگی های ساختاری چند قطعه اشاره هایی به آثار پرویز مشکاتیان شد. اما در این بخش به مثال های بیشتری خواهیم پرداخت، تا ببینیم این تکنیک مضرابی در آثار پرویز مشکاتیان به چه صورت هایی قابل اجراست.

یکی از قطعاتی که از لحاظ تنوع ریتمیک و اجرایی بسیار قابل بحث است، قطعۀ «خزان» در دستگاه شور است. ریتم این قطعه به صورت دو ضربی با دورهای متفاوت ۳+۳+۲ ، ۴+۴ ، ۳+۲+۳ و ۲+۳+۳ است. نکته اصلی در تنوع اجرایی این قطعه به حالات متفاوت دست چپ بر می گردد، زیرا این قطعه هم به صورت ساده و هم به صورت دومضراب چپ قابل اجراست.

البته معمولاً در اجرای زنده ممکن است تمامی چپ ها با دومضراب چپ اجرا نشود و به صورت حسی و اتفاقی بعضی از قسمت های پایه ها با یک مضراب و بعضی دیگر با دو مضراب چپ اجرا شوند. ولی نکتۀ اصلی در نوشتار چنین قطعاتی این است که انسجام ساختاری قطعه در حین نت نویسی حفظ شود.

بنابراین جست وجو در فلان اجرا که در هر میزان به شکلی متفاوت و به اقتضای حال لحظه اجرا شده، کاری غیر علمی و غیر اصولی است، به همین خاطر بهتر آن است، کل قطعه با یک نوشتار یکدست و منسجم نگاشته شود و اجرا یا عدم اجرای تکنیکی خاص به نوازنده واگذار شود. بنابراین باید نت این قطعه یا تماماً به صورت ساده و یا کاملا با دومضراب چپ نوشته شود. حالا خواهیم دید که تفاوت اجرای ساده و اجرا به همراه دومضراب چپ چقدر فاحش خواهد بود.

نکتۀ دیگری که در نوشتار این قطعه حائز اهمیت است، نحوۀ نوشتن دومضراب چپ است. با توجه به مطالب توضیح داده شده قبلی خواهیم دید که این قطعه با دو مضراب چپ به دو صورت قابل نگارش است.

نمونه اول به این شکل است که دو نت دومضراب چپ را به صورت سه لاچنگ بنویسیم و زمان صرف شده آن ها را از نت قبلی آن کسر کنیم. برای مثال به نمونۀ زیر توجه کنید:

در حالت دوم می توان دو مضراب چپ را به صورت زینت نوشت و نت های اصلی با وزن کامل خود نوشته شوند. به نمونه مثال زیر توجه کنید.

نکتۀ بسیار مهم در نوشتار به شیوۀ دوم این است که باید توجه کنیم، زمان حاصل از اجرای دومضراب چپ را از کدام نت کم کنیم و این دو نت زینت به کدام سمت گرایش دارند.

همان طور که در تصویر می بینید، پایه «خزان» به دو صورت نوشته شده است. در حالت اول (سمت چپ) خط اتصال به نت قبل از زینت ها وصل شده و در حالت دوم خط اتصال به نت بعد. حالا باید دید از لحاظ نگارش کدام یک از این دو به واقعیت نزدیک تر است و نگارش کدامیک صحیح تر است.

در نگاه اول شاید هر دو نوع نگارش صحیح باشد، چون دو نت زینت از لحاظ زمان اجرایی وصل به نت دوم می شوندف ولی زمان حاصل از اجرای آن ها باید از نت اول کم شود، بنا براین بر خلاف انتظار، از لحاظ اصول نگارش بهتر است خط اتصال به نتی وصل شود که زمان حاصلۀ زینت ها از آن کسر می گردد.

برای همین نمونۀ اول (سمت چپ ) صحیح تر به نظر می رسد، ولی نباید فراموش کنیم که دو نت زینت باید در نقطه انتهایی زمانی نت اول به هنگام وصل به نت دوم اجرا شوند. بعضی از نوازندگان به اشتباه و به تصور اینکه این نوع مضراب صرفا مضرابی تند و سرعتی است، پس از اجرای نت اول سریعاً در صدد اجرای دو مضراب چپ بر می آیند، به همین خاطر از اجرای آنها صوتی ناهمگون و فاقد ریتم مناسب به گوش می رسد.

نکتۀ دیگری که در اجرای دومضراب چپ بسیار حائز اهمیت است، این است که این تکنیک را نباید شبیه به پاملخی اجرا کنیم. اشتباهی که اکثر هنرجویان در حین تمرین این گونه آثار مرتکب آن می شوند و بعد از کلی تمرین و صرف زمان به نتیجۀ مطلوب نمی رسند.

اجرای audio file خزان مشکاتیان به صورت ساده
اجرایaudio file خزان مشکاتیان به صورت دومضراب چپ

پس از مثال های بالا حالا به چند مثال صوتی از قطعه خزان توجه کنید که با دو حالت ساده و دومضراب چپ اجرا شده است:
audio file ساده
audio file دومضراب چپ
audio file ساده
audio file دومضراب چپ

به قسمتی از audio file پیش درآمد ابوعطا ساخته پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چند مضراب حجاز ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید.

به قسمتی از audio file چهارمضراب افشاری از کتاب گل آیین (ساختۀ پرویز مشکاتیان) توجه کنید.

حالا به قسمتی از ملودی بختیاری از پیش درآمد همایون ساختۀ پرویز مشکاتیان توجه کنید، این جمله به دو صورت اجرا شده است. اجرای اول به صورت دو ضربی و ساده و اجرای دوم به صورت هفت ضربی (لنگ) به همراه دومضراب چپ.

اجرای جملۀ بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت دوضربی ساده
اجرای جمله بختیاریaudio file پیش درآمد همایون به صورت هفت ضربی (لنگ)

به قسمتی از قطعه audio file دل انگیزان ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید:

به قسمتی ازaudio file قطعه کردبیات ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید.

در انتها به نت و اجرای قطعه جامه دران ساخته پرویزمشکاتیان از کتاب بیست قطعه برای سنتور توجه کنید. این قطعه به دو صورت اجرا شده است در حالت اول قطعه را با اجرای سرمضراب می شنوید و در حالت دوم همین قطعه با دومضراب چپ اجرا خواهد شد.

اجرای audio file جامه دران با سرمضراب
اجرای audio file جامه دران با دومضراب چپ

16 دیدگاه

  • سیروس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۳۱ ب.ظ

    جناب جواهری دست شما درد نکند واقعا از زحمات شما تشکر میکنم

  • ع.ر
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۵۲ ب.ظ

    مرسی لطفا بیشتر بگذارید سی دی بار سال گروه عارف چرا نمیاد

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۸۷ در ۹:۰۳ ب.ظ

    سلام آقای جواهری
    از مقاله پربارتان بسیار استفاده کردم و از این نگاه دقیقتان بسیار لذت بردم.
    امیدوارم فرصت داشته باشید راجع به مقوله های ریز دیگر در مورد ساز سنتور بیشتر بنویسید.
    ممنون از زحمتتان

  • امین
    ارسال شده در دی ۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۸ ق.ظ

    خیلی ممنون واقعاً زیبا بود

  • میلاد میرعابدین
    ارسال شده در دی ۲۵, ۱۳۸۷ در ۷:۵۴ ب.ظ

    آقای جواهری سلام من تو سایتتون هم نظر گذاشتم ولی جواب ندادین من کتاباتونو از کجا میتونم تهیه کنم اگه میشه به ایمیلم جواب بدید.

  • ارسال شده در دی ۲۷, ۱۳۸۷ در ۵:۰۴ ق.ظ

    aghay javahery aziz ba tashakor az in etel~te besyar khob.manzore shoma az chasbe jamed chist.
    dar zemne dar cd ostad meshkatian dar ejray shor angiz az posesion sevon baray ejray shanaze shor angiz estefadeh shodeh. agar ishan re ro koron kok kardan pas taklife l bemo poste kharak che misheh. ba tashakor az nadashtane khate farsi ham besyar sharmandeh hastam.

    eradat mand

    mehdi hessami

    shomale california usa.

  • کیمیا
    ارسال شده در بهمن ۳, ۱۳۸۷ در ۱۲:۵۵ ب.ظ

    salam aghaye javaherie aziz.in pishdaraamade abu ataa,male kodum kare ostad meshkatiane?kheili zibsast

  • monfared
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۸ در ۷:۰۱ ق.ظ

    سلام.
    خیلی خیلی از شما تشکر میکنم.

  • مرتضی پورعلی
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۸ در ۹:۳۰ ب.ظ

    با سلام به مدیریت سایت و علیرضا جواهری عزیز ، مستفیذ شدیم و ممنونیم از این دید پژوهشی ، جسارتاً بنده مقالتون رو آماده کردم به صورت جزوه – البته با ذکر نام شما و سایت – برای استفاده ی بچه ها .
    امیدوارم در آینده ای نه چندان دور شاهد آثار هرچه بهتر موسیقایی و نوشتاری آقای جواهری باشیم .
    موید باشید و سلامت .

  • رضا.ن
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۸۸ در ۴:۰۰ ق.ظ

    با سلام و عرض خسته نباشید خدمت جناب جواهری.
    ممنون از مقاله ی پربارتون.

  • سجاد تاجکی
    ارسال شده در دی ۱۹, ۱۳۸۸ در ۴:۱۸ ب.ظ

    سلام و درود، وتشکر فراوان.
    درقطعه ی دل انگیزان دو میزان اول را به دو صورت می توان اجرا کرد، من دسترسی به هیچ استادی را ندارم. خواهش می کنم هر دو اجرا را در این صفحه بگذارید استفاده کنیم.
    خیلی ممنون

  • پریزاد
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۸۹ در ۱۰:۱۴ ق.ظ

    سلام.مطالب سایت خیلی عالی و دسته بندی شده است.خیلی وقت بود که دنبال نت خزان میگشتم پیدا نمیکرم ولی اینجا پیدا کردم و ازتون خیلی سپاس گزارم.راستش دنبال یه انجمن موسیقی میگردم که توی اون موسیقیدانان دورهم جمع میشن و شعرواواز میخونن و ساز هم میزنن همچین انجمنی توی شهرستانها هست و من تعجب میکنم که چرا در پایتخت نیست! لطفآ پیگیری شود؟!

  • عسکری
    ارسال شده در اسفند ۲۷, ۱۳۸۹ در ۶:۱۶ ب.ظ

    بسیار ممنونم از آقای جواهری به خاطر این مقاله ی دقیق و کامل

    این زحمت و تلاش شما بسیار جای تقدیر داره

  • عباس
    ارسال شده در آذر ۱۶, ۱۳۹۰ در ۲:۰۷ ب.ظ

    ممنون از راهنمایی های شما اگه میشه چندتا از کارای استاد اردوان کامکار رو هم تو سایت بزارید

  • شیدا
    ارسال شده در آذر ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱:۱۴ ب.ظ

    عالییی بود
    ببخشید فقط من یه سوال دارم
    اون علامت ۰ که بالای بعضی نتها میاد منظور چیه؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

  • ارسال شده در آذر ۲۲, ۱۳۹۲ در ۴:۰۱ ب.ظ

    عالی بود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (V)

فیاض ادامه داد: من به روشنی به خاطر دارم که اگر ۳۰ سال پیش می‌گفتیم که فلانی نقد می‌کند، معنی‌اش این بود که فلانی با چیزی مخالفت می‌کند ولی در ذهن حداقل بنده و فکر می‌کنم شمار بسیار زیادی از دوستانی که در آذر ۱۳۹۷ زندگی می‌کنند منتقد کسی نیست که ایراد بگیرد. این جا یک رویداد همزمانی را شاهد هستیم. یعنی ما همزمان دوستانی را داریم که در زمانی زندگی کرده‌اند که نقد عبارت بوده است از موضع‌گیری مخالف با یک موضوع و بعد به مرور با کنش‌های نسل‌های دیگری معانی دیگری پیدا کرده است و این از جمله جاهایی است که من شکاف نسلی را می‌بینم. اگر به خیلی از عزیزانی که مثلا ممکن است ۲۰ سال از من بزرگ‌تر باشند بگوییم قرار است نقد شوید با نوعی جبهه‌گیری آن‌ها مواجه می‌شویم، چون فکر می‌کنند منتقد به معنی مخالف است.

یادداشتی بر مجموعه کنسرت‌های «چندشب عود»

شاید اگر با چند جابه‌جایی یا اضافه‌کردن شب چهارم، اجرای نوازندگانی همچون حمید خوانساری، شهرام غلامی، مریم خدابخش، سیاوش روشن و امیرفرهنگ اسکندری و… را در چنین برنامه‌ای می‌شنیدیم، می‌شد سنجه‌های دقیق‌تری از عیار عودنوازیِ امروز ایران بدست داد. با اینحال آنچه در این سه شب رخ داد چنین بود:

از روزهای گذشته…

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (I)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (I)

می‌دانیم، می‌دانیم که دانش معاصر به شکلی همگن توزیع نشده است و اگر بخواهیم آن را امری اخلاقی تلقی کنیم خواهیم گفت در جهان امروز دانش توزیعی عادلانه ندارد. به یاد نداریم زمانی در طول تاریخ در دسترس، دانش کاملا «عادلانه» میان بخش‌های مختلف جهان توزیع شده باشد، اما از طرفی هرگز –با وجود امکانات انتقالی بیش از هر وقت دیگر در تاریخ- به ناهمگنی امروز نیز نبوده است.از آن‌سوتر در ذهنمان چیزی سرک می‌کشد که جهت این توزیع ناعادلانه به زیان ما است، یعنی که بیشترین بهره‌ی دانش را در هر رشته‌ای ما تولید نمی‌کنیم و دست‌بالا، اگر بتوانیم، مصرف کننده‌ی آن هستیم.
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت پنجم)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت پنجم)

مرحوم وزیری و شاگرد خلف او مرحوم روح الله خالقی، از قضا راه دوم را برگزیدند و این چنین خواستند که موسیقی آن زمان ایران را بر پایه های «قوانین زیبایی شناختی» و «مبانی نظری موسیقی» غربی بنا کنند و احیاناً مشابهت هایی را در این راه بیابند.
مصاحبه با جیمز اینس (I)

مصاحبه با جیمز اینس (I)

جیمز اینس (James Ehnes)، ویولونیستِ متولد کانادا اکنون در سن ۲۳ سالگی به یک نوازنده حرفه ای با تجربه تبدیل شده است. فعالیت هایی مانند اولین تکنوازی به عنوان نابغه جوان، شرکت در مسابقه ها، تحصیل در مدرسه موسیقی جولیارد، تحسین منتقدان و ارائه یک سی دی که او را به عنوان جوان ترین نوازنده آثار کلاسیکِ نامزد دریافت جایزه جونو (Juno Awards) متمایز کرد، این نوازنده را به بهترین موقعیت در زمینه کاریش رسانده است.
بدفهمى از مدرن (II)

بدفهمى از مدرن (II)

طبعاً این آگاهى وجود دارد که اندیشه ها نمى توانند نقش یک کالا را ایفا کرده و نمى توانند به عنوان یک ثروت خانوادگى محسوب شوند. به محض اینکه ایران وارد بازار جهانى شده، با تکنولوژى غربى آشنا شده و در این داد و ستد رشد بازار صنایع اش را در رقابت شکل داده و برخى را نیز از دست مى دهد. لذا با نوعى از آن تفکر هم روبرو مى شود و درون روندگى فرهنگى را آغاز مى کند ، طبعاً متأثر مى شود، تأثیر مى گذارد، رقابت مى کند و بخشى از اصالت ها را نیز از دست مى دهد. سال ها پیش ایران یکى از صادرکنندگان پنبه در جهان به حساب مى آمده که امروز دیگر این چنین نیست.
مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۲ تقریبا” می توان گفت که هیچ موسیقی ای برای فیلم یا تصاویر متحرک ساخته نشد. دلیل آن اعتصاب اتحادیه آهنگسازان و آواز نویسان آمریکا بود.
گروه ریمونز (VI)

گروه ریمونز (VI)

ایرا روبینز (Ira Robbins) و اسکات ایسلر (Scott Isler) از گروه Trouser Press جنبش ریمونز را اینگونه توصیف کردند: “تنها با چهار عضو و سرعت بسیار بالا! ریمونز نیویورک، انفجاری بود در موسیقی راک دهه ۷۰، آنها مجددا موسیقی را متحرک سازی کردند. استعداد فوق العاده آنها باعث شد که زیبایی شناسی موجود در موسیقی پاپ را با افزودن ماهیتی مخرب و فرهنگی شوخ و ریتم گیتار مینیمالیستی از نو بسازند.”
زوج هنری باربیرولی (II)

زوج هنری باربیرولی (II)

جان باربیرولی در طی پخش مجموعه کنسرتهای یکشنبه از رادیو NBC مخاطبان زیادی را جذب خود نمود. از جمله مجموعه کنسرتهای مطرح وی به همراه این ارکستر (فیلارمونیک نیویورک)، در هالیوود بال بود که با استقبال زیادی مواجه شد. در سال ۱۹۴۲ با جنگی که در وطن اش اتفاق افتاد به شدت زجر کشید و دلتنگ دیار و برای خانواده خود نگران بود. او از طریق دریا از آمریکا به بریتانیا رفت و در این سفر طولانی کنسرتهایی را به همراه ارکسترهای مختلف رهبری نمود.
به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (IV)

به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (IV)

نوازندگان متناسب با زمان ،امکانات ،شرایط ،ذوق وتوانایی ،محیط و خاطرات ،سلایق و علایق به طور طبیعی دارای لحن خاصی در اجرای قطعات می شوند و چه بسا تحت تاثیر شرایط ویژه ای و یا تحت تاثیر جامعه و نیازهای زمانه ی خود نحوه ی نوازندگی آنها به سوی شیوه ای خاص هدایت می شود که گاهی نوآوری در نوازندگی آنها به مقداری است که در نهایت منجر به شیوه ای کاملاٌ مخصوص می گردد که بعنوان سبکی خاص شناخته و پذیرفته می شود.
فراخوان یازدهمین دوره مسابقه گیتار کلاسیک تهران (مگتان ۱۰)

فراخوان یازدهمین دوره مسابقه گیتار کلاسیک تهران (مگتان ۱۰)

دهمین دوره این مسابقات به صورت غیر رقابتی در اواسط تابستان ۹۶ برگزارخواهد شد. محل و تعداد روزهای برگزاری متعاقبا اعلام خواهد شد.
خسرو جعفرزاده

خسرو جعفرزاده

متولد ۱۳۲۰ همدان موزیکولوگ و معمار [email protected]