ضرابی: در سنتور فقر نت بیشتر از تار و سه تار است

سامان ضرابی
سامان ضرابی
چرا شما برای مبتدی ها کتاب نوشتید و مانند “کاروان صبا” که آقای مسعود شعاری برای سه تار تنظیم کردند (و چنان تکنیکی، نوشته اند که حتی در سه تار نوازی صبا هم چنین چیزی را نمیبینیم) کار نکردید؟
اول قرار نبود این قطعات ضبط شود و فقط میخواستم کتاب این قطعات را منتشر کنم. کتاب را هم میخواستم برای مبتدی ها بنویسم، چون معتقدم که حرفه ای ها میتوانند با دیدی که دارند این قطعات را با سلیقه خود از روی نت های سازهای دیگر بزنند. ولی هنرجویان مبتدی در انتقال موسیقی مشکل دارند و مخصوصا نمیتوانند یک قطعه را مثلا به زبان سنتور بیان کنند.

به همین خاطر علاقه داشتم این کتاب را برای آنها بنویسم. امروز چیزی که به وفور وجود دارد، قطعات برای افراد حرفه ای است.

شما ببینید که یک هنرجوی سنتور که شروع مبکند به فراگیری ساز، اول دو انتخاب دارد، یکی دستور سنتور آقای پایور و دیگری کتاب آقای پشنگ کامکار که تازه به بازار آمده و سابقه زیادی ندارد؛ اول هنرجو این کتاب را میزند و بعد شروع میکند به کار کردن ردیف صبا یا ردیف ابتدایی فرامرز پایور و باید اینقدر با این رپرتوار کار کند که به دوره عالی برسد وا خودش بتواند قطعات را تبدیل کند و بنوازد!

من این کار را کردم که وقتی هنرجو مثلا یک دستگاه شور نواخت بتواند اقلا یک قطعه از درویش خان و افراد دیگری که قطعاتشان را شنیده و علاقه دارد بزند، بنوازد.

هنرجویان سنتور تا مدتها غیر از ردیف چیزی نمیتوانند بزنند، مگر اینکه گوشی چیزی خودشان به صورت ناقص درآورده و زده باشند؛ در غیر این صورت هیچ قطعه ای را نمیشناسند و نام قطعات و سازنده آنها را هم نمیشناسند. من در ده، دوازده سال تدریسم این را فهمیده ام.

این دوره چقدر طول میکشد؟
شاید ۳ یا ۴ سال در این وضعیت هستند! مگر اینکه از این طرف و آن طرف نتی گیر آورده باشند و این نتها بصورت منسجم در دسترسشان نیست ولی مثلا یک هنرجوی سه تار که دو یا سه سال ساز زده، علاوه بر ردیف چندین قطعا میتوند بزند ولی نوازندگان سنتور مجبور هستند از گوش کمک بگیرند و خودشان در بیاورند.

کاری که من کردم به این دلیل بود که غیر از اینکه با قطعات و آهنگسازان مختلف آشنایی پیدا میکنند، روحیه آنها برای ادامه راه بهتر خواهد شد البته به آن صورت روی تکنیکشان تاثیری نمی گذارد و ردیف پایور به اندازه کافی تکنیک آنها را ارتقا می بخشد، این مجموعه ها در واقع یک میان برنامه است برای هنرجویان.

البته به نظر میرسد، قطعات درویش خان چندان قابلیت ارتقا تکنیکی هنرجو را ندارد البته به جز پولکا و رنگ ماهور که تا حدی هنرجو را با مشکل تکنیکی مواجه میکند ولی قطعات صبا ذاتا مشکل است!

اول کتاب درویش خان که برای سنتور تنظیم کردم، یک پیش درآمد شور است که منصوب به درویش خان است؛ این قطعه را خانم مینو افتاده، گمان میکنم از دست نویس های آقای پایور، برداشت شده و در کتابی به نام “چهل قطعه برای سنتور” از فرامرز پایور به کوشش خانم افتاده به چاپ رسیده است؛ همان مقدمه شور را خیلی سخت ایشان نوشته اند، یعنی از اول با سر مضراب، تکیه، دراب، زینتهای فراوان، ترمولو و …

خوب اشکال چیست؟! برای نوازنده حرفه ای نوشته شده است!
بله ولی هنرجو که نمیتواند این قطعه ها را بزند، پس چه کسی میزند، یک نوازنده حرفه ای که ۷ یا ۸ سال ساز زده باشد، کسی هم که این مدت ساز زده باشد، با ویرایش خود مینوازد و ممکن است از نت ایشان استفاده کند ولی در مورد ریزه کاری ها تا حد زیادی دخل و تصرف میکند. در واقع از ۳۰ ۴۰ درصد تا حتی ۷۰ یا ۸۰ درصد این قطعات ادیت میشود! چنانکه خود من هم در هنرجویانم که تکنیک بالایی در مضراب دارند و گوش خوبی دارند میبینم که ادیت خودشان را میزنند و از نت به عنوان ایده دهنده یک شمای کلی استفاده میکنند.

در واقع این نظر آقای پایور یا خانم افتاده بوده در ویرایش! ولی یک هنرجو قوی آن را نمی نوازد و همینطور یک مبتدی هم به هیچ وجه نمیتواند آن را بنوازد. اگر به صورتی نوشته میشد که حتی یک مبتدی هم میتوانست آن را به صورت کامل بنوازد، بسیار بهتر بود؛ مثلا پیش درآمد شور درویش خان را بتواند بزند و نگوید که من هنوز به آن سطح نرسیدم، چراکه میشود یک قطعه را با سادگی هم اجرا کرد و لازم نیست حتما دست و پایش به هم بپیچد تا یک قطعه را اجرا کند! باید یکسری قطعه داشته باشیم تا هنرجوی مبتدی هم بتواند بنوازد و بوسیله آنها با زبان سنتور آشنا شود.

به زبان سنتور بیان کردن را توضیح دهید.
یعنی با تکنیکها و مضرابهای مخصوص سنتور قطعه ای را نواختن. مسلما وقتی یک قطعه که برای ویولون نوشته شده به هیچ وجه با ساز سنتور همخوانی ندارد و اگر بخواهیم این قطعه را بنوازیم باید به زبان سنتور این قطعه را تبدیل کنیم.

4 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در دی ۳۰, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۴ ق.ظ

    سلام
    مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود و یا اینکه در صورتیکه قطعه با تکنیک خاصی نواخته شده است که برآمده از یک سبک یا مکتب خاص در سنتورنوازی است شاید ادیت جایز نباشد نمونه بارز ادیت های بی مورد نت نگاری قطعات سنتور (آقای مشکاتیان) توسط هنرمند گرامی آقای جواهری است که با اصل اجراها ،تفاوت فاحش دارد و یا تکنیک های بدعت گرایانه که باز هم به معنای کار تا حدودی خدشه وارد میکند و از طرفی کار به قول شما نه ساده نوشته شده که مبتدی قادر به نواختن آن باشد و نه اصل آن هست ، پس هیچ منظوری تحصیل نشده است

  • فرزین کشاورز
    ارسال شده در اسفند ۲۳, ۱۳۸۷ در ۵:۳۳ ب.ظ

    بله اصلا موضوع مبتدی بودن و یا حرفه ای بودن نیست.برای مثال پیش درآمد ابوعطای درویش خان رو درنظر بگیرید.مگر چقدر میتوان “دراب” و “تکیه” و “جفت” و “پا ملخی” و … به کار برد.زیبایی این قطعه در اصالت و سادگی آن است.
    “مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود ”
    امیدواریم باز هم از مقالات خوب شما لذت ببریم.

  • azadeh
    ارسال شده در آذر ۳, ۱۳۸۸ در ۹:۵۹ ق.ظ

    با سلام و خسته نباشید
    بسیار مطالب زیبایی دارید
    من امروز صبح هر چی در مورد نتوانی تکیه هادر سنتور می گردم هیچ مطلبی پیدا نمیکنم اگه کیشه لطف کنید و در این مورد چند جلسه آموزشی درسهای کتاب پایوررا آموزش دهید
    بسیار متشکر

  • s.s
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۹۱ در ۳:۴۰ ب.ظ

    سلام اگه ممکنه تفاوت سنتور وسه تار را برای من توضیح دهید البته انچه که برای انتخاب یک ساز به هنرجو کمک کند
    متشکرم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (III)

آواز اما، به اعتبار حضور یک خواننده‌ی چیره‌دست وضعیتی دیگر دارد. گاه به استقبال پیچیدگی‌هایی می‌رود که خواندنش از عهده‌ی خوانندگان اندکی برمی‌آید و گاه نیز اگر چه ساده طراحی‌ شده با چیره‌دستی خوانده می شود. موسیقی با کلام و هوای بازگشت به سوی مخاطب بلافاصله پای فرم ترانه (یا اگر ترجیح می‌دهید تصنیف) را به میان می‌کشد چنان که در بسیاری تولیدات صوتی این روزها با حذف میان-بخش های سازی و غیرسازی ممکن، به چشم می‌خورد؛ ترانه‌هایی که در این مجموعه‌ی به‌خصوص گرد آمده از دیدگاه پیوندهای زیباشناختی تفاوتی با تصنیف در موسیقی دستگاهی متاخر ندارند.

رسیتال پیانو وصال نایبی در تالار رودکی برگزار می شود

وصال نایبی با اجرای قطعاتی از باخ، بتهوون، شوپن و لیست با پیانو در روز شنبه ۴ آذر ساعت ٨ شب در تالار رودکی به روی صحنه می رود. این چهارمین رسیتال پیانوی وصال نایبی است. بلیط این برنامه از سایت ایران کنسرت به فروش می رسد.

از روزهای گذشته…

منتشری: روایتگر ردیف مهرتاش هستم

منتشری: روایتگر ردیف مهرتاش هستم

الان دست استاد مهرتاش از این دنیا کوتاه است. ۹۰ درصد آواز خوان های امروز شاگرد مهرتاش بودند. خود آقای لطفی گفت: به نظر من بهترین استاد آواز در ۱۰۰ سال اخیر، استاد مهرتاش بوده است و این گفته من نیست. آقای لطفی همان ردیف بنده را تدریس می‌کند که البته ردیف من نیست و ردیف استاد مهرتاش است که من روایتگر آن هستم. روزی متوجه شدم که دو نفر از شاگردانش همین ردیف من را می خوانند؛ همان شور “هر صبحدم نسیم گل از بوستان توست / الحان بلبل از نفس دوستان توست” که گفتم این ردیف من است و آن ها گفتند که آقای لطفی در کلاسشان همین ردیف شما را درس می دهد.
گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

«چرا نقد دانشگاهی دست رد به سنیۀ تحلیل ذاتی و درونی می‌زند؟ (البته اصل تحلیل ذاتی غالبا چندان درک نمی‌شود). پاسخهایی که فعلا می‌توان داد، پاسخهای ممکن است: شاید علتش اطاعت بی‌چون و چرا از مرام جبر علمی است که به موجب آن اثر حتما «معلول» علتی است و علل بیرونی بیشتر از علل دیگر «علت» پنداشته می‌شوند. شاید نیز به این جهت است که رد نقد علی و قبول نقد کارکردها و دلالتها مستلزم تغییر عمیق ضوابط دانش، یعنی تغییر شیوه است و این کار تغییر شغل فرد دانشگاهی محسوب می‌شود.» (ص ۳۶)
تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (I)

تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (I)

در سال‌های پایانی قرن بیستم پیشرفت چشمگیر فن‌آوری رایانه و همه‌گیر شدن شبکه‌های اطلاعاتی تغییرات بزرگی را در چگونگی تولید و دسترسی به اطلاعات به ویژه آثار هنری به وجود آورد. از میان هنرها، موسیقی که پیش از آن در ابتدای قرن بیستم چند جهش انقلابی دیگر را در زمینه‌ی پخش و انتشار پشت سر گذاشته بود، بیشتر از دیگر هنر‌ها متحول گشت.
جایمنوپدی

جایمنوپدی

جایمنوپدی، نام سه قطعه بسیار مشهور برای پیانو است که توسط اریک ستی (Erik Satie – ۱۹۲۵-۱۸۶۶) آهنگساز و پیانیست فرانسوی – ساخته شده و در سالهای ۱۸۸۸ به بعد در پاریس منتشر شده اند. قبل از اینکه به مقوله معنا و تاریخچه این نام بپردازیم، لازم است راجع به شیوه تفکر اریک ستی صحبتی داشته باشیم.
استفاده از تیونر برای کوک سنتور (I)

استفاده از تیونر برای کوک سنتور (I)

یکی از مشکلات ساز سنتور همواره کوکِ این ساز به طور دقیق و مراقبت از خالی نکردن آن و تغییر کوک برای اجرا در دستگاه های دیگر بوده است. تعداد زیادِ سیمها تا مدتها اغلب مانع پرداختن به مسئله ی کوک هم از طرف معلم و هم از طرف شاگرد می شود و بیشتر باعث عدم تمایل هنرجویان به کوک این ساز می شود (نا گفته نماند که تا حدی نیز محق هستند)
ویلهم فورت ونگلر، موسیقی در زمان جنگ (I)

ویلهم فورت ونگلر، موسیقی در زمان جنگ (I)

ویلهم فورت ونگلر (Wilhelm Furtwängler) ژانویهبادن-بادن، در سال ۱۸۸۶ در شهر برلین متولد شد. وی به عنوان یکی از بهترین رهبران تاریخ شناخته شده است. آرتورو توسکانینی (Arturo Toscanini) رهبر برجسته ایتالیایی درباره وی گفته: “فورت ونگلر بارها از شخص من رهبری بهتر و شایسته تر است.” او بیشتر برای اجرای آثار آهنگسازان مشهور آلمانی معروف است، اجراهای وی از آثار واگنر، برامس، بروکنر و بتهوون بسیار مشهور هستند و بسیاری عاشق این آثارش می باشند.
ریکاردو موتی، رهبر مشهور اپرا

ریکاردو موتی، رهبر مشهور اپرا

ریکاردو موتی (Riccardo Muti) یکی از رهبران ارکستر شناخته شده ایتالیا میباشد که میتوان نام او را در بسیاری از فستیوال های معتبر موسیقی در اروپا و به عنوان رهبر ارکستر مشاهده نمود. ریکاردو موتی در ۲۸ ژوئن سال ۱۹۴۱ در ناپل ایتالیا در خانواده ای که پدرش مشغول به طبابت بود متولد شد، هر چند در زمینه موسیقی به عنوان یک خواننده آماتور موسیقی نیز فعالیت مینمود اما در سوی دیگر مادرش خواننده ای حرفه ای بشمار می رفت. موتی نوازندگی پیانو را در کنسرواتوار San Pietro a Majella و زیر نظر Vincenzo Vitale فرا گرفت.
به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (IV)

به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (IV)

تونر در سالهای اخیر به کاوش و پژوهش در مذاهب اقصی نقاط جهان پرداخته و المان های موسیقایی غیر غربی را در آثارش به کار گرفته است. در سال ۲۰۰۳، “The Veil of the Temple” را بر پایه متونی از چند مذهب مختلف، در مقیاسی فوق العاده بزرگ نوشت. این اثر برای ۴ گروه کر، چندین ارکستر و سولیست نوشته شده و حداقل ۷ ساعت به طول می انجامد.
نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (I)

نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (I)

“نوآوری نیز […] بایستی ریشه در «شناخت» داشته باشد و شناخت نیز جز در بستر تحقیق عالی و ممتاز به دست نمی‌آید. «کتاب سال شیدا» گامی است برای یاری رساندن و تقویت فرهنگ تحقیق و روحیه‌ی محقق پروری در موسیقی ایران.”
فخرالدینی: نتیجه یازده سال زحمت من را از بین بردند

فخرالدینی: نتیجه یازده سال زحمت من را از بین بردند

به نظر من اصلا ایرادی ندارد و کارهای خاطره انگیز هم به نوبه خودش زیبا بود. تکرار کارها به این دلیل بود که خواست مردم این طور است. همچنین نسل جوان هم باید این خاطره‌ها را بشناسند؛ البته کارهای جدید هم اجرا می‌شد. وقتی مردم می‌خواهند که قطعه “ای ‌ایران” را اجرا کنیم و بارها آخر کنسرت فریاد میزنند، “ای ‌ایران” ما هم به احترام مردم، اجرا می‌کنیم؛ به طور کلی نقل ارکستر ملی نقل ملانصرالدین و پسرش بود و هر کاری که می‌کردیم، یک حرف و حدیثی پیش می‌آمد.