ضرابی: در سنتور فقر نت بیشتر از تار و سه تار است

سامان ضرابی
سامان ضرابی
چرا شما برای مبتدی ها کتاب نوشتید و مانند “کاروان صبا” که آقای مسعود شعاری برای سه تار تنظیم کردند (و چنان تکنیکی، نوشته اند که حتی در سه تار نوازی صبا هم چنین چیزی را نمیبینیم) کار نکردید؟
اول قرار نبود این قطعات ضبط شود و فقط میخواستم کتاب این قطعات را منتشر کنم. کتاب را هم میخواستم برای مبتدی ها بنویسم، چون معتقدم که حرفه ای ها میتوانند با دیدی که دارند این قطعات را با سلیقه خود از روی نت های سازهای دیگر بزنند. ولی هنرجویان مبتدی در انتقال موسیقی مشکل دارند و مخصوصا نمیتوانند یک قطعه را مثلا به زبان سنتور بیان کنند.

به همین خاطر علاقه داشتم این کتاب را برای آنها بنویسم. امروز چیزی که به وفور وجود دارد، قطعات برای افراد حرفه ای است.

شما ببینید که یک هنرجوی سنتور که شروع مبکند به فراگیری ساز، اول دو انتخاب دارد، یکی دستور سنتور آقای پایور و دیگری کتاب آقای پشنگ کامکار که تازه به بازار آمده و سابقه زیادی ندارد؛ اول هنرجو این کتاب را میزند و بعد شروع میکند به کار کردن ردیف صبا یا ردیف ابتدایی فرامرز پایور و باید اینقدر با این رپرتوار کار کند که به دوره عالی برسد وا خودش بتواند قطعات را تبدیل کند و بنوازد!

من این کار را کردم که وقتی هنرجو مثلا یک دستگاه شور نواخت بتواند اقلا یک قطعه از درویش خان و افراد دیگری که قطعاتشان را شنیده و علاقه دارد بزند، بنوازد.

هنرجویان سنتور تا مدتها غیر از ردیف چیزی نمیتوانند بزنند، مگر اینکه گوشی چیزی خودشان به صورت ناقص درآورده و زده باشند؛ در غیر این صورت هیچ قطعه ای را نمیشناسند و نام قطعات و سازنده آنها را هم نمیشناسند. من در ده، دوازده سال تدریسم این را فهمیده ام.

این دوره چقدر طول میکشد؟
شاید ۳ یا ۴ سال در این وضعیت هستند! مگر اینکه از این طرف و آن طرف نتی گیر آورده باشند و این نتها بصورت منسجم در دسترسشان نیست ولی مثلا یک هنرجوی سه تار که دو یا سه سال ساز زده، علاوه بر ردیف چندین قطعا میتوند بزند ولی نوازندگان سنتور مجبور هستند از گوش کمک بگیرند و خودشان در بیاورند.

کاری که من کردم به این دلیل بود که غیر از اینکه با قطعات و آهنگسازان مختلف آشنایی پیدا میکنند، روحیه آنها برای ادامه راه بهتر خواهد شد البته به آن صورت روی تکنیکشان تاثیری نمی گذارد و ردیف پایور به اندازه کافی تکنیک آنها را ارتقا می بخشد، این مجموعه ها در واقع یک میان برنامه است برای هنرجویان.

البته به نظر میرسد، قطعات درویش خان چندان قابلیت ارتقا تکنیکی هنرجو را ندارد البته به جز پولکا و رنگ ماهور که تا حدی هنرجو را با مشکل تکنیکی مواجه میکند ولی قطعات صبا ذاتا مشکل است!

اول کتاب درویش خان که برای سنتور تنظیم کردم، یک پیش درآمد شور است که منصوب به درویش خان است؛ این قطعه را خانم مینو افتاده، گمان میکنم از دست نویس های آقای پایور، برداشت شده و در کتابی به نام “چهل قطعه برای سنتور” از فرامرز پایور به کوشش خانم افتاده به چاپ رسیده است؛ همان مقدمه شور را خیلی سخت ایشان نوشته اند، یعنی از اول با سر مضراب، تکیه، دراب، زینتهای فراوان، ترمولو و …

خوب اشکال چیست؟! برای نوازنده حرفه ای نوشته شده است!
بله ولی هنرجو که نمیتواند این قطعه ها را بزند، پس چه کسی میزند، یک نوازنده حرفه ای که ۷ یا ۸ سال ساز زده باشد، کسی هم که این مدت ساز زده باشد، با ویرایش خود مینوازد و ممکن است از نت ایشان استفاده کند ولی در مورد ریزه کاری ها تا حد زیادی دخل و تصرف میکند. در واقع از ۳۰ ۴۰ درصد تا حتی ۷۰ یا ۸۰ درصد این قطعات ادیت میشود! چنانکه خود من هم در هنرجویانم که تکنیک بالایی در مضراب دارند و گوش خوبی دارند میبینم که ادیت خودشان را میزنند و از نت به عنوان ایده دهنده یک شمای کلی استفاده میکنند.

در واقع این نظر آقای پایور یا خانم افتاده بوده در ویرایش! ولی یک هنرجو قوی آن را نمی نوازد و همینطور یک مبتدی هم به هیچ وجه نمیتواند آن را بنوازد. اگر به صورتی نوشته میشد که حتی یک مبتدی هم میتوانست آن را به صورت کامل بنوازد، بسیار بهتر بود؛ مثلا پیش درآمد شور درویش خان را بتواند بزند و نگوید که من هنوز به آن سطح نرسیدم، چراکه میشود یک قطعه را با سادگی هم اجرا کرد و لازم نیست حتما دست و پایش به هم بپیچد تا یک قطعه را اجرا کند! باید یکسری قطعه داشته باشیم تا هنرجوی مبتدی هم بتواند بنوازد و بوسیله آنها با زبان سنتور آشنا شود.

به زبان سنتور بیان کردن را توضیح دهید.
یعنی با تکنیکها و مضرابهای مخصوص سنتور قطعه ای را نواختن. مسلما وقتی یک قطعه که برای ویولون نوشته شده به هیچ وجه با ساز سنتور همخوانی ندارد و اگر بخواهیم این قطعه را بنوازیم باید به زبان سنتور این قطعه را تبدیل کنیم.

4 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در دی ۳۰, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۴ ق.ظ

    سلام
    مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود و یا اینکه در صورتیکه قطعه با تکنیک خاصی نواخته شده است که برآمده از یک سبک یا مکتب خاص در سنتورنوازی است شاید ادیت جایز نباشد نمونه بارز ادیت های بی مورد نت نگاری قطعات سنتور (آقای مشکاتیان) توسط هنرمند گرامی آقای جواهری است که با اصل اجراها ،تفاوت فاحش دارد و یا تکنیک های بدعت گرایانه که باز هم به معنای کار تا حدودی خدشه وارد میکند و از طرفی کار به قول شما نه ساده نوشته شده که مبتدی قادر به نواختن آن باشد و نه اصل آن هست ، پس هیچ منظوری تحصیل نشده است

  • فرزین کشاورز
    ارسال شده در اسفند ۲۳, ۱۳۸۷ در ۵:۳۳ ب.ظ

    بله اصلا موضوع مبتدی بودن و یا حرفه ای بودن نیست.برای مثال پیش درآمد ابوعطای درویش خان رو درنظر بگیرید.مگر چقدر میتوان “دراب” و “تکیه” و “جفت” و “پا ملخی” و … به کار برد.زیبایی این قطعه در اصالت و سادگی آن است.
    “مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود ”
    امیدواریم باز هم از مقالات خوب شما لذت ببریم.

  • azadeh
    ارسال شده در آذر ۳, ۱۳۸۸ در ۹:۵۹ ق.ظ

    با سلام و خسته نباشید
    بسیار مطالب زیبایی دارید
    من امروز صبح هر چی در مورد نتوانی تکیه هادر سنتور می گردم هیچ مطلبی پیدا نمیکنم اگه کیشه لطف کنید و در این مورد چند جلسه آموزشی درسهای کتاب پایوررا آموزش دهید
    بسیار متشکر

  • s.s
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۹۱ در ۳:۴۰ ب.ظ

    سلام اگه ممکنه تفاوت سنتور وسه تار را برای من توضیح دهید البته انچه که برای انتخاب یک ساز به هنرجو کمک کند
    متشکرم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

در جستجوی موسیقی سنتی (II)

تصویر سورآلیستی ای در نظرم آمد که قافله ای از چندین و چند شتر همه سی دی های سمفونی کوه البرز را بار کرده از دروازه های ارمنستان قدم در جاده ابریشم گذاشته و “سی دی ها را روانه بازار” می نمایند و به هر شهر و دیاری که می رسند جمیع مشتاقان، سی دی پلیر به دست، دم دروازه ها منتظر رسیدن قافله ایستاده اند و هلهله می کنند! (البته این استقبال بی سابقه مشتاقان موسیقی سمفونیک از این آثار را باید بیشتر مرهون نقد جانانه ای دانست که در فصلنامه ای وزین به قلم منتقد و و موسیقی شناسی برجسته نوشته شده و در آنجا خواندم که اثر به سبک آثار ریشارد واگنر ساخته شده و با آنها کوس برابری می زند و بسیار عالی و جهانی است.)

برنامه ریزی بخش های تمرین (I)

در بسیاری از موارد دلیل انجام کارهای خلاقانه نوع برنامه ریزی تمرین شما خواهد بود. یک برنامه ریزی موثر شما را برای دستیابی به اهداف موسیقایی تان یاری می کند و همچنین برنامه ریزی اشتباه موزسین را به سمت تمرین نامنظم و بی فایده و یا تجربه های آسیب زا می کشاند. بنابراین این بخش ۵ راهنمای تمرین را پیشنهاد می کند تا همچنین موضوعات مرتبط با مدیریت تمرین را نیز مطرح کند.

از روزهای گذشته…

مشکل من با موتسارت

مشکل من با موتسارت

امسال همزمان با دویست و پنجاهمین سالگرد تولد موتزارت، موسیقیدانهاى آماتور و حرفه اى، خانه هاى اپرا و تمام سالن هاى کنسرت در سراسر جهان مراسمى براى بزرگداشت او برگزار کردند. فستیوال سالزبورگ نیز در برنامه اى بلندپروازانه قصد دارد تمام اپراهاى او را در طول یک فصل اجرا کند. من نیز به عنوان یک خواننده کلاسیک، در این مراسم بزرگداشت به سهم خود شرکت داشتم و آریاهاى موتزارت را در یک رسیتال مجزا در هامبورگ اجرا کردم و در اپراى دون ژوان نیز در اپراى رسمى وین نقش داشتم . من خیلى اپرا نمى خوانم با این وجود صداى خاصى دارم که بیشتر مناسب آثار موتزارت است تا وردى؛ کسى که من بیش از این بسیارى از آثارش را اجرا کرده ام.
درگذشت ری چارلز

درگذشت ری چارلز

روز گذشته در خبرها داشتیم که ری چارلز (Ray Charles) خواننده و نوازنده پیانو در سن ۷۵ سالگی از دنیا رفت. او با وجود آنکه بیشتر یک خواننده بود تا نوازنده پیانو بخاطر توانایی در مطرح کردن قطعات زیادی از سبکهای Jazz ،Blues ،R&B و Soul به عنوان قطعات کلاسیک، به عنوان یک نابغه معروف شده بود و واقعا” هم اینگونه بود.
گیتی خسروی

گیتی خسروی

متولد ۱۳۳۸ تهران خواننده کنتر آلتو [email protected] فوق لیسانس آواز و تدریس آواز از کنسرواتوار هامبورگ ۱۹۹۲
جیمی هندریکس، پدر گیتار الکتریک (I)

جیمی هندریکس، پدر گیتار الکتریک (I)

جیمز مارشال هندریکس معروف به جیمی هندریکس در ۲۷ نوامبر سال ۱۹۴۲ در شهر واشنگتن آمریکا به دنیا آمد. هندریکس را همگان به عنوان پدر گیتار الکتریک میشناسند کسی که با نبوغ خویش بدون هیچ استادی ساز گیتار را به شهرتی جهانی رساند. نوازنده، ترانه سرا و آهنگساز و کسی که بیشترین تاثیر را در نوازندگان گیتار راک داشت و وی را به عنوان یکی از برترین شخصیت های این سبک میشناند.
گفتگو با یوگنی کیسین

گفتگو با یوگنی کیسین

در سال ۱۹۸۴ در روسیه نوازنده ای به جهان معرفی شد که در اجرای خود کنسرتو پیانوهای شوپن را به نحو احسن نواخت نکته مهم در این قضیه این بود که این اجرا توجه نوجوانی ۱۲ ساله به وقوع پیوست و تا به امروز توانسته است با مهارت خویش دنیای موسیقی را معطوف به خود نماید.
نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی <br>متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت پنجم

نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی
متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت پنجم

نکته‌ی دیگری که در این چند کتاب به وضوح دیده می‌شود این است که به غیر از [۱] و [۹] که کاملا بر اساس یک نظم تاریخی مشخص و هویدا مباحث هارمونی را چیده‌اند و خواننده را علاوه بر آشنایی با فنون و دستورات با روند تحول و تکامل آن‌ها آشنا می‌سازد، دیگر کتاب‌ها کم و بیش پیچیده‌تر شدن آکوردها و حل‌ها را مبنای چیدمان مباحث قرار داده‌اند. طبیعی است که در این بین گاهی روند پیچیده‌تر شدن با روند تحول تاریخی هم جهت است و گاه خیر. همچنین به غیر از [۱] و [۹] در کمتر کتابی اشاره‌ای واضح به نحوه‌ی استفاده‌ی یک دستور یا روش در دوره‌ یا آثار یک آهنگساز خاص شده.
سان را و فلسفه کیهانی (VII)

سان را و فلسفه کیهانی (VII)

سان را و تعدادی از موزیسین های اصلی گروهش (آلن، گیلمور و بویکینز) در جولای ۱۹۶۱ شیکاگو را ترک کردند و پیش از مستقر شدن در نیویورک سیتی تا پایان سپتامبر در مونترال ماندند. در ابتدا، یافتن مکان هایی برای کنسرت برای آنها دشوار بود و آنها همچنین مجبور شدند که به دلیل گرانی هزینه ها با یکدیگر زندگی کنند. این ناامیدی باعث ایجاد تغییرات بزرگی در موسیقی آرکسترا شد زیرا موسیقی سان را دوره ای تجربه گرایانه را پشت سر گذاشت که از موسیقی فیری جز (free jazz) تأثیر گرفته بود.
همگون و ناهمگون (IV)

همگون و ناهمگون (IV)

تفاوت شیوه نقش‌خوانی نقش‌خوانان نسبت به نسل قبل تنها در لحن و بیان حسی است و در سایر زمینه‌ها نقش‌خوانی بدون هیچ کم و کاست و هیچ دخل و تصرف، عیناً مانند نسلهای قبل خوانده و گفته می‌شود. بخشهای غنایی نقش‌خوانی که بسیار محدود، گه‌گاه و اتفاقی است، به حافظه موسیقایی، دانش آوازخوانی، سونوریته، توانایی حنجره و مهارت خواندن بستگی دارد که کاملاً سلیقه‌ای و شهودی است و گاه چندان ادامه می‌یابد و به درازا می‌کشد که به خارج از موضوع نقش‌خوانی می‌کشد. این بخش از موسیقی قالیباف‌خانه‌ای به دلیل عدم تکرار و حسی بودنِ بیش از حد در حافظه‌ها باقی نمی‌ماند و غیرقابل انتقال است.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.
منتشری: از طرف پدرم یک رضایت نامه نوشتم!

منتشری: از طرف پدرم یک رضایت نامه نوشتم!

به نام خداوند جان و خرد / کزین برتر اندیشه برنگذرد. اول اجازه بدهید که خدمت همه خوانندگان این مجله درودی عرض‌کنم. من اهل شمال هستم و در سال ۱۳۲۱ در شهرستان لنگرود متولد شدم. موسیقی از ابتدا در خانواده ما وجود داشت چون پدرم از صدای خوشی برخوردار بود. در آن زمان یادم می آید که تازه گرمافونی موسوم به بوقی باب شده بود و روی صفحه ضبط می شد، پدرم صفحات مربوط به صدای مرحوم بدیع زاده و ادیب خوانساری و تاج اصفهانی و طاهرزاده را می خرید و روی گرامافون پخش می کرد. ما از سن ۵-۶ سالگی در فضای موسیقیایی بزرگ شدیم.