ضرابی: در سنتور فقر نت بیشتر از تار و سه تار است

سامان ضرابی
سامان ضرابی
چرا شما برای مبتدی ها کتاب نوشتید و مانند “کاروان صبا” که آقای مسعود شعاری برای سه تار تنظیم کردند (و چنان تکنیکی، نوشته اند که حتی در سه تار نوازی صبا هم چنین چیزی را نمیبینیم) کار نکردید؟
اول قرار نبود این قطعات ضبط شود و فقط میخواستم کتاب این قطعات را منتشر کنم. کتاب را هم میخواستم برای مبتدی ها بنویسم، چون معتقدم که حرفه ای ها میتوانند با دیدی که دارند این قطعات را با سلیقه خود از روی نت های سازهای دیگر بزنند. ولی هنرجویان مبتدی در انتقال موسیقی مشکل دارند و مخصوصا نمیتوانند یک قطعه را مثلا به زبان سنتور بیان کنند.

به همین خاطر علاقه داشتم این کتاب را برای آنها بنویسم. امروز چیزی که به وفور وجود دارد، قطعات برای افراد حرفه ای است.

شما ببینید که یک هنرجوی سنتور که شروع مبکند به فراگیری ساز، اول دو انتخاب دارد، یکی دستور سنتور آقای پایور و دیگری کتاب آقای پشنگ کامکار که تازه به بازار آمده و سابقه زیادی ندارد؛ اول هنرجو این کتاب را میزند و بعد شروع میکند به کار کردن ردیف صبا یا ردیف ابتدایی فرامرز پایور و باید اینقدر با این رپرتوار کار کند که به دوره عالی برسد وا خودش بتواند قطعات را تبدیل کند و بنوازد!

من این کار را کردم که وقتی هنرجو مثلا یک دستگاه شور نواخت بتواند اقلا یک قطعه از درویش خان و افراد دیگری که قطعاتشان را شنیده و علاقه دارد بزند، بنوازد.

هنرجویان سنتور تا مدتها غیر از ردیف چیزی نمیتوانند بزنند، مگر اینکه گوشی چیزی خودشان به صورت ناقص درآورده و زده باشند؛ در غیر این صورت هیچ قطعه ای را نمیشناسند و نام قطعات و سازنده آنها را هم نمیشناسند. من در ده، دوازده سال تدریسم این را فهمیده ام.

این دوره چقدر طول میکشد؟
شاید ۳ یا ۴ سال در این وضعیت هستند! مگر اینکه از این طرف و آن طرف نتی گیر آورده باشند و این نتها بصورت منسجم در دسترسشان نیست ولی مثلا یک هنرجوی سه تار که دو یا سه سال ساز زده، علاوه بر ردیف چندین قطعا میتوند بزند ولی نوازندگان سنتور مجبور هستند از گوش کمک بگیرند و خودشان در بیاورند.

کاری که من کردم به این دلیل بود که غیر از اینکه با قطعات و آهنگسازان مختلف آشنایی پیدا میکنند، روحیه آنها برای ادامه راه بهتر خواهد شد البته به آن صورت روی تکنیکشان تاثیری نمی گذارد و ردیف پایور به اندازه کافی تکنیک آنها را ارتقا می بخشد، این مجموعه ها در واقع یک میان برنامه است برای هنرجویان.

البته به نظر میرسد، قطعات درویش خان چندان قابلیت ارتقا تکنیکی هنرجو را ندارد البته به جز پولکا و رنگ ماهور که تا حدی هنرجو را با مشکل تکنیکی مواجه میکند ولی قطعات صبا ذاتا مشکل است!

اول کتاب درویش خان که برای سنتور تنظیم کردم، یک پیش درآمد شور است که منصوب به درویش خان است؛ این قطعه را خانم مینو افتاده، گمان میکنم از دست نویس های آقای پایور، برداشت شده و در کتابی به نام “چهل قطعه برای سنتور” از فرامرز پایور به کوشش خانم افتاده به چاپ رسیده است؛ همان مقدمه شور را خیلی سخت ایشان نوشته اند، یعنی از اول با سر مضراب، تکیه، دراب، زینتهای فراوان، ترمولو و …

خوب اشکال چیست؟! برای نوازنده حرفه ای نوشته شده است!
بله ولی هنرجو که نمیتواند این قطعه ها را بزند، پس چه کسی میزند، یک نوازنده حرفه ای که ۷ یا ۸ سال ساز زده باشد، کسی هم که این مدت ساز زده باشد، با ویرایش خود مینوازد و ممکن است از نت ایشان استفاده کند ولی در مورد ریزه کاری ها تا حد زیادی دخل و تصرف میکند. در واقع از ۳۰ ۴۰ درصد تا حتی ۷۰ یا ۸۰ درصد این قطعات ادیت میشود! چنانکه خود من هم در هنرجویانم که تکنیک بالایی در مضراب دارند و گوش خوبی دارند میبینم که ادیت خودشان را میزنند و از نت به عنوان ایده دهنده یک شمای کلی استفاده میکنند.

در واقع این نظر آقای پایور یا خانم افتاده بوده در ویرایش! ولی یک هنرجو قوی آن را نمی نوازد و همینطور یک مبتدی هم به هیچ وجه نمیتواند آن را بنوازد. اگر به صورتی نوشته میشد که حتی یک مبتدی هم میتوانست آن را به صورت کامل بنوازد، بسیار بهتر بود؛ مثلا پیش درآمد شور درویش خان را بتواند بزند و نگوید که من هنوز به آن سطح نرسیدم، چراکه میشود یک قطعه را با سادگی هم اجرا کرد و لازم نیست حتما دست و پایش به هم بپیچد تا یک قطعه را اجرا کند! باید یکسری قطعه داشته باشیم تا هنرجوی مبتدی هم بتواند بنوازد و بوسیله آنها با زبان سنتور آشنا شود.

به زبان سنتور بیان کردن را توضیح دهید.
یعنی با تکنیکها و مضرابهای مخصوص سنتور قطعه ای را نواختن. مسلما وقتی یک قطعه که برای ویولون نوشته شده به هیچ وجه با ساز سنتور همخوانی ندارد و اگر بخواهیم این قطعه را بنوازیم باید به زبان سنتور این قطعه را تبدیل کنیم.

4 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در دی ۳۰, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۴ ق.ظ

    سلام
    مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود و یا اینکه در صورتیکه قطعه با تکنیک خاصی نواخته شده است که برآمده از یک سبک یا مکتب خاص در سنتورنوازی است شاید ادیت جایز نباشد نمونه بارز ادیت های بی مورد نت نگاری قطعات سنتور (آقای مشکاتیان) توسط هنرمند گرامی آقای جواهری است که با اصل اجراها ،تفاوت فاحش دارد و یا تکنیک های بدعت گرایانه که باز هم به معنای کار تا حدودی خدشه وارد میکند و از طرفی کار به قول شما نه ساده نوشته شده که مبتدی قادر به نواختن آن باشد و نه اصل آن هست ، پس هیچ منظوری تحصیل نشده است

  • فرزین کشاورز
    ارسال شده در اسفند ۲۳, ۱۳۸۷ در ۵:۳۳ ب.ظ

    بله اصلا موضوع مبتدی بودن و یا حرفه ای بودن نیست.برای مثال پیش درآمد ابوعطای درویش خان رو درنظر بگیرید.مگر چقدر میتوان “دراب” و “تکیه” و “جفت” و “پا ملخی” و … به کار برد.زیبایی این قطعه در اصالت و سادگی آن است.
    “مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود ”
    امیدواریم باز هم از مقالات خوب شما لذت ببریم.

  • azadeh
    ارسال شده در آذر ۳, ۱۳۸۸ در ۹:۵۹ ق.ظ

    با سلام و خسته نباشید
    بسیار مطالب زیبایی دارید
    من امروز صبح هر چی در مورد نتوانی تکیه هادر سنتور می گردم هیچ مطلبی پیدا نمیکنم اگه کیشه لطف کنید و در این مورد چند جلسه آموزشی درسهای کتاب پایوررا آموزش دهید
    بسیار متشکر

  • s.s
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۹۱ در ۳:۴۰ ب.ظ

    سلام اگه ممکنه تفاوت سنتور وسه تار را برای من توضیح دهید البته انچه که برای انتخاب یک ساز به هنرجو کمک کند
    متشکرم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

تاریخ نگاری در مقوله ی هنر، در فرهنگ ایرانی و فارسی بیشتر به شعر و ادبیات اختصاص یافته و تنها در این بخش است که بررسی های تاریخی مفصل، معتبر و متنوع موجود است. بررسی های تاریخی در هنرهای دیگر، از جمله موسیقی، کم یاب اند و آنچه که هست (چنان که در این نوشته بررسی خواهد شد) چندان معتبر و مفصل نیستند.

لیر یا چنگ ارجان (IV)

موسیقی شناسان آلمانی و اتریشی “Curt Sachs” و “Erich von Hornbostel” سیستم رده بندی سازها را در ۱۹۱۴ ارائه دادند. خط کلی این رده بندی برمبنای بررسی اولین صفت مشترک سازها یعنی ویژگی فیزیکی ارتعاش ساز بنا شده است. بر این اساس سازها به پنج دسته تقسیم می شوند:

از روزهای گذشته…

سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

مارک کان، خواننده مشهور و برنده جایزه گرمی “Grammy”، پس از خارج شدن از کنسرتش در دنور، مورد حمله یک سارق اتوموبیل قرار گرفت. در این حمله، سارق گلوله ای به سر او شلیک کرد و کان، به طور معجزه آسایی از این حمله جان سالم به دربرد.
نگاهی به زندگی کورساکوف قبل از شروع به آهنگسازی

نگاهی به زندگی کورساکوف قبل از شروع به آهنگسازی

مارچ سال ۱۸۴۴، نیکلای ریمسکی – کورساکف در شهر کوچکی به نام تیخوین (Tikhvin) در ۲۰۰ کیلومتری سنت پترزبورگ متولد شد. خانواده او از نظر سن افراد کمی غیر طبیعی به نظر می رسید چرا که در بدو تولد پدرش ۶۰ ساله، مادرش ۴۲ ساله و برادرش یک افسر نیروی دریایی ۲۲ ساله بود.
«لحظه های بی زمان» (V)

«لحظه های بی زمان» (V)

موسیقی آوانگارد، ریشه در تاریخ تراژیک غرب داشت. روندی که از سده های قبل از انقلاب صنعتی شروع شده بود، با دو جنگ جهانی، بحران های اجتماعی و تنش های سیاسی بسیاری عجین بود و بر تمام زمینه های اندیشه و هنر از شعر و ادبیات و فلسفه گرفته تا نقاشی، معماری، موسیقی و حتی زندگی مردم عادی اثر گذاشته بود. اما تجربه های موسیقایی در ایران در مقایسه با فرهنگ غربی، بسیار فقیر تر بود و دستگاه هاضمه فرهنگی ما قابلیت هضم این موسقی غریب را نداشت. نکته ای که نباید فراموش کنیم این است که با وجود همه نقدهایی که بر موسیقی آوانگارد وارد است، اما یک دستاورد بسیار مهم دارد و آن تجربه افق های صوتی جدید است. نفس این تجربه در آهنگسازی، فارغ از بستر اجتماعی و جغرافیای فرهنگی، بسیار ارزشمند است.
ویلنسل (XIII)

ویلنسل (XIII)

در موسیقی جز، Oscar Pettiford و Harry Babasin (نوازندگان کنترباس) از نخستین کسانی بودند که ویولنسل را به عنوان یک ساز سلو بکار بردند. هر دوی این ها سیم سازهایشان را با فواصل چهارم و یک اکتاو بالاتر از کنترباس کوک کردند. Fred Katz (که نوازنده کنترباس نبود) یکی از ویولنسل نوازان برجسته ی جز بود که این ساز را با کوک استاندارد و تکنیک آرشه کشی بکار برد. ویولنسل نوازان جز معاصر عبارتند از: Abdul Wadud، Diedre Murray، Ron Carter، Dave Holland، David Darling، Akua Dixon، Ernst Reijseger، Fred Lonberg-Holm، Vincent Courtois، Jean-Charles Capon و Erik Friedlander.
پدرام فریوسفی: به خاطر بی نظمی در ارکستر سمفونیک تهران، همکاریم را متوقف کردم

پدرام فریوسفی: به خاطر بی نظمی در ارکستر سمفونیک تهران، همکاریم را متوقف کردم

اگر یک سولیست ویولون ایران بداند میتواند با زدن یک کنسرتو ویولون چایکوفسکی به اندازه یکسال کارش در کلاس و استودیو کسب درآمد کند و مشهور شود چرا وقتش را برای اینکار نگذارد؟! مشکل اینجا ضعیف بودن بخش های حاشیه ای مانند هزینه و پشتیبانی معنوی است. متاسفانه بیشتر مسئولین موسیقی ما، حتی آنهایی که سواد موسیقی دارند هم لیاقت و اطلاعات لازم را برای اینکار ندارند و این باعث افت موسیقی کلاسیک در ایران شده است.
چه نوع موسیقی میل دارید؟ (IV)

چه نوع موسیقی میل دارید؟ (IV)

در حالیکه برخی از پژوهش ها نشان می دهند که دانش آموزانی که به موسیقی رپ یا هوی متال گوش می دهند نمره های پایین تری در امتحان های خود می آورند، یافته های یک تحقیق حاکی از این است که نه تنها توانایی تحصیلی دانش آموزان سفید پوست پس از تماشای کلیپ های رپ بهبود یافته بلکه نگرش آن ها نیز بهتر شده است، پس از تماشای کلیپ های رپ با موضوعات سیاسی تمایل آن ها به حمایت از نامزد های سیاه پوست لیبرال در برنامه های سیاسی افزایش می یابد.
مارسین دیلا؛ آقای برنده (II)

مارسین دیلا؛ آقای برنده (II)

سال ۲۰۰۷ را با برگزاری تور موفق کنسرتو آرانخوئز سپری کرد. این تور برای ویلا دستاوردهای مهمی داشت. نویسندگان مختلفی به تمجید از شیوه نوازندگی و درک بالای او از این اثر مشهور قرن بیستم پرداختند. ری بلوم در نشریه The Advertiser این پدیده نوظهور گیتار کلاسیک را این طور توصیف کرد:”…با این که کنسرتو آرانخوئز قطعه ای برای گیتار و ارکستر است، دیلا سازش را همچون یک ارکستر -که شش سیم دارد- می نوازد. او در حالی که گردن سازش را با دست چپ در آغوش گرفته و دست راستش با مهارت کامل مشغول ضربه زدن به سیم ها است، همچون عاشقی است که گونه معشوق را در برابر دارد. نوازندگی و برداشت او از موسیقی ای که می نوازد یادآور در آغوش کشیدنی شهوانی و یا شاید سیلیِ آرامی است، حالتی نوسانی که در هر رابطه {انسانی} وجود دارد….”
“رازهای” استرادیواری (VII)

“رازهای” استرادیواری (VII)

موزه Civic در کرمونا شامل مجموعه ای از قالبها، طرح ها، نقشه ها، الگوها و مطالعاتی هستند که توسط Stradivari صورت گرفته است که تا کنون، بیش از آنکه در معرض آزمایشات مهم قرار گیرند، در حکم موضوعاتی نادر بوده و همیشه کنجکاوی را تحریک کرده اند. زمانی که این گنجینه تحت اختیار استاد Fiorini بود امکانی برای من فراهم شد که بتوانم بر روی آن مطالعاتی انجام دهم. در آن زمان من کاربرد هر قطعه را به تنهایی شناسایی کردم. اغلب این قطعات ریز نوشته هایی از استراد یا پسرانش بودند.
ناکسوس

ناکسوس

افسانه های اساطیری یونان اینگونه بیان می کنند که نکسوس (Naxos) نام جزیره ای است که زئوس (Zeus) خدای خدایان یونان باستان در آنجا بزرگ شده است. این منطقه در یونان باستان بین سالهای ۴۰۰۰ تا ۱۰۰۰ پیش از میلاد موقعیت خاصی داشته و مرکز تمدن بوده است. اما بدون شک علاقمندان به موسیقی معمولآ با شنیدن نکسوس، به یاد محصولات شرکتی با همین نام در زمینه موسیقی خواهند افتاد. نکسوس زائیده تفکرات یک آلمانی عاشق موسیقی، بنام کلاوس هیمن (Klaus Heymann) می باشد که پایگاه فعالیت خود را در هنگ کنگ قرار داد.
درگذشت پیِر بولِز، آهنگساز و رهبر ارکستر (I)

درگذشت پیِر بولِز، آهنگساز و رهبر ارکستر (I)

این آهنگساز، رهبر ارکستر، استاد و نظریه پرداز موسیقی معاصر، یکی از تأثیرگذارترین شخصیت های دنیای موسیقی در عصر حاضر بود. پیِر بولِز (Pierre Boulez) که سه شنبه، ۵ ژانویه ۲۰۱۶ در ۹۰ سالگی درگذشت را یکی از پیشگامان فلسفی جنبش هنری پس از جنگ جهانی دوم می دانند. او میراثی گرانبها برای آیندگان به جای گذاشت: آثار آهنگسازی پیشرُو، رهبری مهم ترین ارکسترهای جهان، فعالیت های پژوهشی مستمر، نظریه پردازی موسیقی مدرن، و بنیان گذاری بنیادهای متعدد، از جمله فعالیت های ارزشمند اوست. او با تعمیق ارتباط میان خلاقیت و تقسیر و اجرا، همچنین با تأثیرگزاری بی مانندی که بر حیات موسیقایی، فرهنگی و فکری فرانسه و ورای مرزهای کشورش داشت، از دهه ی ۱۹۵۰، خود را به عنوان یکی از بزرگترین آهنگساز- رهبر ارکسترهای جهان شناساند.