ضرابی: در سنتور فقر نت بیشتر از تار و سه تار است

سامان ضرابی
سامان ضرابی
چرا شما برای مبتدی ها کتاب نوشتید و مانند “کاروان صبا” که آقای مسعود شعاری برای سه تار تنظیم کردند (و چنان تکنیکی، نوشته اند که حتی در سه تار نوازی صبا هم چنین چیزی را نمیبینیم) کار نکردید؟
اول قرار نبود این قطعات ضبط شود و فقط میخواستم کتاب این قطعات را منتشر کنم. کتاب را هم میخواستم برای مبتدی ها بنویسم، چون معتقدم که حرفه ای ها میتوانند با دیدی که دارند این قطعات را با سلیقه خود از روی نت های سازهای دیگر بزنند. ولی هنرجویان مبتدی در انتقال موسیقی مشکل دارند و مخصوصا نمیتوانند یک قطعه را مثلا به زبان سنتور بیان کنند.

به همین خاطر علاقه داشتم این کتاب را برای آنها بنویسم. امروز چیزی که به وفور وجود دارد، قطعات برای افراد حرفه ای است.

شما ببینید که یک هنرجوی سنتور که شروع مبکند به فراگیری ساز، اول دو انتخاب دارد، یکی دستور سنتور آقای پایور و دیگری کتاب آقای پشنگ کامکار که تازه به بازار آمده و سابقه زیادی ندارد؛ اول هنرجو این کتاب را میزند و بعد شروع میکند به کار کردن ردیف صبا یا ردیف ابتدایی فرامرز پایور و باید اینقدر با این رپرتوار کار کند که به دوره عالی برسد وا خودش بتواند قطعات را تبدیل کند و بنوازد!

من این کار را کردم که وقتی هنرجو مثلا یک دستگاه شور نواخت بتواند اقلا یک قطعه از درویش خان و افراد دیگری که قطعاتشان را شنیده و علاقه دارد بزند، بنوازد.

هنرجویان سنتور تا مدتها غیر از ردیف چیزی نمیتوانند بزنند، مگر اینکه گوشی چیزی خودشان به صورت ناقص درآورده و زده باشند؛ در غیر این صورت هیچ قطعه ای را نمیشناسند و نام قطعات و سازنده آنها را هم نمیشناسند. من در ده، دوازده سال تدریسم این را فهمیده ام.

این دوره چقدر طول میکشد؟
شاید ۳ یا ۴ سال در این وضعیت هستند! مگر اینکه از این طرف و آن طرف نتی گیر آورده باشند و این نتها بصورت منسجم در دسترسشان نیست ولی مثلا یک هنرجوی سه تار که دو یا سه سال ساز زده، علاوه بر ردیف چندین قطعا میتوند بزند ولی نوازندگان سنتور مجبور هستند از گوش کمک بگیرند و خودشان در بیاورند.

کاری که من کردم به این دلیل بود که غیر از اینکه با قطعات و آهنگسازان مختلف آشنایی پیدا میکنند، روحیه آنها برای ادامه راه بهتر خواهد شد البته به آن صورت روی تکنیکشان تاثیری نمی گذارد و ردیف پایور به اندازه کافی تکنیک آنها را ارتقا می بخشد، این مجموعه ها در واقع یک میان برنامه است برای هنرجویان.

البته به نظر میرسد، قطعات درویش خان چندان قابلیت ارتقا تکنیکی هنرجو را ندارد البته به جز پولکا و رنگ ماهور که تا حدی هنرجو را با مشکل تکنیکی مواجه میکند ولی قطعات صبا ذاتا مشکل است!

اول کتاب درویش خان که برای سنتور تنظیم کردم، یک پیش درآمد شور است که منصوب به درویش خان است؛ این قطعه را خانم مینو افتاده، گمان میکنم از دست نویس های آقای پایور، برداشت شده و در کتابی به نام “چهل قطعه برای سنتور” از فرامرز پایور به کوشش خانم افتاده به چاپ رسیده است؛ همان مقدمه شور را خیلی سخت ایشان نوشته اند، یعنی از اول با سر مضراب، تکیه، دراب، زینتهای فراوان، ترمولو و …

خوب اشکال چیست؟! برای نوازنده حرفه ای نوشته شده است!
بله ولی هنرجو که نمیتواند این قطعه ها را بزند، پس چه کسی میزند، یک نوازنده حرفه ای که ۷ یا ۸ سال ساز زده باشد، کسی هم که این مدت ساز زده باشد، با ویرایش خود مینوازد و ممکن است از نت ایشان استفاده کند ولی در مورد ریزه کاری ها تا حد زیادی دخل و تصرف میکند. در واقع از ۳۰ ۴۰ درصد تا حتی ۷۰ یا ۸۰ درصد این قطعات ادیت میشود! چنانکه خود من هم در هنرجویانم که تکنیک بالایی در مضراب دارند و گوش خوبی دارند میبینم که ادیت خودشان را میزنند و از نت به عنوان ایده دهنده یک شمای کلی استفاده میکنند.

در واقع این نظر آقای پایور یا خانم افتاده بوده در ویرایش! ولی یک هنرجو قوی آن را نمی نوازد و همینطور یک مبتدی هم به هیچ وجه نمیتواند آن را بنوازد. اگر به صورتی نوشته میشد که حتی یک مبتدی هم میتوانست آن را به صورت کامل بنوازد، بسیار بهتر بود؛ مثلا پیش درآمد شور درویش خان را بتواند بزند و نگوید که من هنوز به آن سطح نرسیدم، چراکه میشود یک قطعه را با سادگی هم اجرا کرد و لازم نیست حتما دست و پایش به هم بپیچد تا یک قطعه را اجرا کند! باید یکسری قطعه داشته باشیم تا هنرجوی مبتدی هم بتواند بنوازد و بوسیله آنها با زبان سنتور آشنا شود.

به زبان سنتور بیان کردن را توضیح دهید.
یعنی با تکنیکها و مضرابهای مخصوص سنتور قطعه ای را نواختن. مسلما وقتی یک قطعه که برای ویولون نوشته شده به هیچ وجه با ساز سنتور همخوانی ندارد و اگر بخواهیم این قطعه را بنوازیم باید به زبان سنتور این قطعه را تبدیل کنیم.

5 دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در دی ۳۰, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۴ ق.ظ

    سلام
    مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود و یا اینکه در صورتیکه قطعه با تکنیک خاصی نواخته شده است که برآمده از یک سبک یا مکتب خاص در سنتورنوازی است شاید ادیت جایز نباشد نمونه بارز ادیت های بی مورد نت نگاری قطعات سنتور (آقای مشکاتیان) توسط هنرمند گرامی آقای جواهری است که با اصل اجراها ،تفاوت فاحش دارد و یا تکنیک های بدعت گرایانه که باز هم به معنای کار تا حدودی خدشه وارد میکند و از طرفی کار به قول شما نه ساده نوشته شده که مبتدی قادر به نواختن آن باشد و نه اصل آن هست ، پس هیچ منظوری تحصیل نشده است

  • فرزین کشاورز
    ارسال شده در اسفند ۲۳, ۱۳۸۷ در ۵:۳۳ ب.ظ

    بله اصلا موضوع مبتدی بودن و یا حرفه ای بودن نیست.برای مثال پیش درآمد ابوعطای درویش خان رو درنظر بگیرید.مگر چقدر میتوان “دراب” و “تکیه” و “جفت” و “پا ملخی” و … به کار برد.زیبایی این قطعه در اصالت و سادگی آن است.
    “مساله ادیت نیز تا حدی باید باشد که به اصل و معنای قطعه خدشه ای وارد نشود ”
    امیدواریم باز هم از مقالات خوب شما لذت ببریم.

  • azadeh
    ارسال شده در آذر ۳, ۱۳۸۸ در ۹:۵۹ ق.ظ

    با سلام و خسته نباشید
    بسیار مطالب زیبایی دارید
    من امروز صبح هر چی در مورد نتوانی تکیه هادر سنتور می گردم هیچ مطلبی پیدا نمیکنم اگه کیشه لطف کنید و در این مورد چند جلسه آموزشی درسهای کتاب پایوررا آموزش دهید
    بسیار متشکر

  • s.s
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۹۱ در ۳:۴۰ ب.ظ

    سلام اگه ممکنه تفاوت سنتور وسه تار را برای من توضیح دهید البته انچه که برای انتخاب یک ساز به هنرجو کمک کند
    متشکرم

  • ناشناس
    ارسال شده در تیر ۵, ۱۳۹۷ در ۱۰:۴۲ ق.ظ

    فقط میتونم بگم سنتور از اول که شروع میکنی خیلی حال میده ولی بعدا زود خسته میشی چون واقعا ساز استانداردی نیست

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

آرنولد شونبرگ و آهنگسازی ددکافونیک (III)

آنچه شونبرگ دنبالش می گشت، همان بود که باخ می جست: دست یافتن به وحدت کامل در یک ترکیب موسیقی. شونبرگ احساس می کرد که این روش نوین مبتنی بر ادراک کامل و جامع فضای موسیقی است. ولی به هر حال موسیقی نوشته می شد، با تمام شیوه ها، و شونبرگ اصرار داشت شنونده و آهنگساز هر دو باید شیوه ها را فراموش کنند، و موسیقی را به عنوان موسیقی بشنوند و قضاوت کنند. گفته است: «اغلب درست نمی توانم توضیح دهم: کار من ساختن موسیقی ۱۲ صدایی است نه ساختن موسیقی ۱۲ صدایی.»

از روزهای گذشته…

درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (II)

درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (II)

روشن شد که موضوع اصلی این آلبوم (و همانندهایش) باز تعریف رابطه‌ی آفریننده/شنونده است و این میسر نمی‌شود مگر به یاری تغییراتی در خود موسیقی. به بیان دیگر برای پسند مردم شدن لازم است کارهایی صورت گیرد و صورت موسیقی (هرچند اندکی) تغییر کند. از این پس اولین نکته‌ای که در کارها ظاهر می‌شود، ساده شدن است. تصور غالب این است که قطعه هر چه ساده‌تر، ارتباط برقرار کردن با مخاطب هم به همان اندازه آسان‌تر (۳).
آسیب شناسی پروژه مدرنیته در جهان سوم

آسیب شناسی پروژه مدرنیته در جهان سوم

اولین و مهمترین خاصیت نظریه مدرنیته به تایید و تصریح اکثر منتقدان ایجاد شفافیت بیشتر و از میان برداشتن ابهام در مناسبات گذشته است (البته بدون در نظر گرفتن این موضوع که در واقع تا چه حد به این موضوع نزدیک می‌شود) و درست در همین نکته است که اولین تعارضات با محیط فرهنگی در جهان سوم آغاز می‌شود.
گفتگویی با هنک جونز (I)

گفتگویی با هنک جونز (I)

پیانیست بزرگ، هنک جونز، از زمان طلوع جاز مدرن در این سبک فعالیت و پیشرفت کرده است. زمانی که چارلی پارکر (Charlie Parker) و الا فیتزگرالد (Ella Fitzgerald) در اوج خود بودند، جونز نیز درست در امتداد آنان بود. او تقریبا با تمام ستارگان موسیقی جاز نواخته است، از کولمان هاوکینز (Coleman Hawkins) در سالهای ۱۹۴۰ تا جو لووانو (Joe Lovano) در سالهای ۱۹۹۰٫ هنک جونز در سن ۹۰ سالگی همچنان یکی از بهترین پیانیستهای جاز است و او به اجرای کنسرت و ضبط ادامه می دهد.
بحیرایی: خواننده و نوازنده از جایگاهی یکسان برخوردارند

بحیرایی: خواننده و نوازنده از جایگاهی یکسان برخوردارند

به جرات میتوانم بگویم که خواننده یا نوازنده ای که به تئوری موسیقی و سلفژ تسلط دارد، درکش از موسیقی به مراتب بالاتر از کسانی است که با این مفاهیم آشنایی ندارند. مسئله عدم آشنایی با تئوری موسیقی و نت خوانی در مورد نوازندگان به دلیل اصلاح متدهای آموزشی که در گذشته ای نه چندان دور اتفاق افتاد، کمتر به چشم میخورد و الان اکثر نوازندگان سازهای ایرانی با تئوری موسیقی و نت خوانی آشنایی دارند.
دکا (IV)

دکا (IV)

جان کالشاو (John Culshaw) که در سال ۱۹۴۶ به دکا پیوست به تدریج به مقام مدیر تولید آثار کلاسیک دست یافت. وی در شیوه ضبط به ویژه ضبط کلاسیک، تغییری اساسی ایجاد کرد. تا آن زمان، شیوه ضبط بدین طریق بود که میکروفون را جلوی اجرا کنندگان می گذاشتند و به سادگی ضبط می کردند.
در جستجوی موسیقی سنتی (III)

در جستجوی موسیقی سنتی (III)

در گفتاری که در نشر ثالث داشتم، مدعی شدم که در کنسرت های موسیقی ایرانی (بخصوص کنسرت محمدرضا لطفی که چند روز قبل به سبک جنجالی اجرا شده بود) هیچ نشانی از “موسیقی سنتی” دیده نمی شود. تنها “موسیقی سنتی” که در ایران دیدم و شنیدم همین کنسرت ارکستر سمفونیکِ اوزنابروک آلمان بود! البته این ادعا وقتی درست است که واژه “سنتی” را به مفهوم دقیق همان “ترادیتسیون” فرنگی به کار ببریم. یعنی برگزاری مراسمی یا پدیده هایی به سبک و سیاقی شناخته شده و قدیمی که بدون دخل و تصرف و تغییر اساسی، از نسلی به نسل بعدی منتقل می شود. کنسرت ارکستر سمفونیک هم مراسمی است که از قرن ۱۹ به بعد به این سبک و سیاق: لباس فراک سیاه با پاپیون سفید، (باید حتماً سفید باشد) نظم و ترتیب نشستن نوازنده ها و جای ساز ها، نقش کنسرت مایستر، نقش رهبر، طرز آمدن و نشستن و رفتن شان، طرز دست زدن ِ شنوندگان و تعظیم و تشکر ارکستر، (فقط رهبر به نمایندگی از ارکستر تعظیم می کند) و آهنگ هایی که اجرا کردند، همه از روی نمونه های جا افتاده و قدیمی و شناخته یعنی وابسته به ترادیتسیون (سنت) انجام می شود.
روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (IV)

روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (IV)

اوربیسن در شب اولین اجرا در انگلستان به عنوان اولین اجرا کننده به روی سن رفت در حالی که کاملا آرام و بی حرکت در حال اجرا بود می دانست مخالفشان، گروه بیتل ها، در پشت سن حضور دارند: جان لنون، پل مک کارتنی (Paul McCartney)، جرج هریسون (George Harrison) و رینگو استار (Ringo Starr). زمانی که حضار تقاضا کردند “ما باز روی را می خواهیم” لنون و مک کارتی با هول دادن اوربیسن به عقب مانع از حضور دوباره وی بر روی سن شدند!
گفتگو با حسین علیشاپور (I)

گفتگو با حسین علیشاپور (I)

حسین علیشاپور را یکی از آوازخوانان توانای نسل جدید موسیقی ایران می دانند که در چند سال اخیر حرکتی رو به جلو داشته است. از آنجایی که او یکی از معدود صداهای مستقل و متفاوت نسل جدید آواز است – نسلی که بیش از هر چیز از معضل تک صدایی بودن و تقلید رنج می برد – یکی از بهترین گزینه های بحث پیرامون مسائل و مشکلات آواز این روز ها به شمار می رود. با حسین علیشاپور در گفت و گویی مفصل پیرامون این مسائل و همچنین فعالیت های خود او بحث کردیم.
Yahoo! Music

Yahoo! Music

موتور جستجوگر یاهو وارد بازار دانلود موسیقی شد. مسئولان یاهو یک قیمت خوب رقابتی برای عضویت در این بخش پیشنهاد کردند. بخش Yahoo! Music Unlimited که از ۱۱ مه (۲۱ اردیبهشت) شروع به کار کرده است به کاربران امکان میدهد تاترانه مورد علاقه خود را در بین بیش از یک میلیون ترانه انتخاب کرده و ترانه ها را از طریق یاهو مسنجر به یکدیگر برسانند و یا اینکه آنها را به حافظه های سیار منتقل کنند.
سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

در چهار دهه‌ی گذشته علاوه بر این که شرایط هنری موسیقی تغییرات زیادی را از سر گذراند، هنجارها و کانون‌های توجه کار پژوهشی موسیقی نیز تغییر کرد و همین امر کار را برای همراهی نسل‌های گذشته دشوار می‌نمود. اما سپنتا به دلیل زندگی حرفه‌ای دانشگاهی‌اش با این تغییرات همراه بود و بدون این که لازم باشد زیرساخت زیباشناختی یا مکتب فکری‌اش را عوض کند با هنجارهای جدید همگام شد. افزون بر این یکی از معدود کسانی است که در دوره‌ی خاموشی ده‌ساله‌ی موسیقی بعد از انقلاب نیز چراغ موسیقی نویسی را در مجلات ادبی-هنری روشن نگاه داشت تا آن هنگام که دوباره نشریات موسیقی امکان انتشار یافتند.