مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (II)

فردی که در اتاقی نشسته و سر‌و‌صدای اتاق مجاور خود را می‌شنود، می‌تواند بدون حضور در آن اتاق، به نحوی در تجربۀ فضایی آنجا شریک باشد. از طرفی دیگر، جذب وسیع صدا می‌تواند عرصۀ شنوایی چندگانه‌ای تولید کند. با توضیح این مطالب، روشن می‌شود که خاصیت صدا و نحوۀ انتشار آن در فضا تجربه‌ای شنیداری پدید می‌آورد که هم‌تراز با تجربۀ دیداری نیستو هرکدام از آن‌ها منجر به درکی بدیع از فضا می‌شوند.

معماری شنیداری همچون سایر مظاهرهنری، فارغ از بستر فرهنگی خود درک نمی‌شود. مفهومی که معماری شنیداری دارد و چگونگی برداشت از صداهایی که در فضا شنیده می‌شوند از فیلتر تمایلات فرهنگ و پروسۀٔ شناخت فردی عبور می‌کنند. مردم به ترکیب صداهایی که می‌شنوند واکنش نشان می‌دهند؛ حتی اگر متوجه نباشند که ریشۀ این واکنش‌ها از کجاست. علی‌رغم اینکه معماری شنیداری مفهومی نوین است که مبانی نظری آن در سال‌های اخیر تدوین شده؛ سابقۀٔ حضور آن در مظاهر زندگی انسان‌ها در طول تاریخ و فرهنگ‌های مختلف بسیار دیرینه‌تر است و مطالعۀ آثار به جا مانده تأاییدی بر این ادعاست.

عمل شنیدن مبنی بر رخدادهای پویایی است که به‌واسطۀ طبیعت و یا انسان و ساخته‌هایش رخ می‌دهد. صدای برخورد کفش با کف ساختمان نشان از آمدن و یا رفتن کسی دارد؛ شنیدن نغمه‌ای مسرت‌بخش آرامش روانی بر مخاطب می‌بخشد؛ صدای برخورد قطره‌های باران بر شیروانی و یا به پشت پنجره اهل خانه را به باریدن باران خارج از فضای محصور آنها آگاه می‌کند. این صداها می‌توانند صداهایی بی‌مفهوم و یا حتی آزاردهنده باشند. چنین نمونه‌هایی در بستر فرهنگ‌های مختلف مشترک و یا مختص فرهنگی خاص هستند؛ اما در تمامی فرهنگ‌ها می‌توان ردی از چنین خاطراتی از درک صدا و روابط انسان، فضا و صدا را جست‌و‌جو کرد.

برخی مصادیق
بنا به پژوهش محققان و باستان‌شناسانی که در حوزۀ آکوستیک فعالیت نموده اند، آثار هنری کشف شده در غارهای فرانسه، مربوط به دوران پارینه‌سنگی، از کاراکترهای آکوستیکی دخمه‌ها متأثر شده‌است. این تأثیر در نحوۀ ترسیم نقوش مشهود است. تصاویر گاوهای نر، گاومیش‌ها و گوزن‌های بیشتر در دالان‌هایی با اکوی قوی دیده می‌شود. فضاهایی که آکوستیک آن‌ها بیشتر صداهای تصادمی شبیه به صدای ضربۀ سم تولید می‌کند. هنرمندان غارنشین ممکن است اکوهای فضا را به عنوان پدیده‌هایی

ماورایی که به نقش‌هایشان زندگی می‌بخشد در نظر گرفته باشند. طبق اندیشۀ باستان‌شناسان، در مراسم تشریفاتی شکارگران غارها، هنر به مثابه امری چند وجهی تولید و از تمامی حواس انسانی در پدید آوردن آن استفاده می‌شد.

مشاهدات و مطالعات بخصوصی که در نمونه‌های موردی تصاویرغارها صورت گرفته است، تصدیقی است بر این ادعا که نقاشی‌ها و آکوستیک فضایی با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند و این ارتباط موضوعی سهوی و از قبل فکر نشده نبوده‌است. (تصویر پایین: غار لاسکوای فرانسه)

همان‌طور که اشاره شد، مصادیق معماری شنیداری در فرهنگ‌های مختلف به ظهور رسیده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VIII)

هشترودی در زمانی که هنوز جهان درگیر جنگ سرد بود و مسائل مربوط به جهانی شدن مطرح نشده بود این نکته مهم را عنوان کرد که هویت اصلی یک ملت و قدرت حضور آن در جهان، بیشتر تابعی از زایش هنری و فلسفی اوست تا صرفاً پیوستگی مجرد به علم و مباحث آن. در حقیقت او به درستی روی این نکته دست می گذارد که جریان جهانی شدن جریانی سطحی و مبتذل از فروریزی فرهنگ ها در درون حوزه یی از قدرت علمی – فنی نیست. هر فرهنگی با هویت خود که همان ظرفیت هنری و فلسفی خود است وارد این میدان می شود و حضورش نیز به اندازه همین ظرفیت صاحب ارزش می شود.

مکتب و مکتب داری (IV)

نمونه ای دیگر، کنسرت گروه اساتید (به کوشش فرامرز پایور) در مایه دشتی به سال ۱۳۵۸ همراه صدای محمدرضا شجریان است. در آلبوم «پیغام اهل راز» استاد فرامرز پایور، روایتی دیگر و برداشتی خاص از تصنیف «خون جوانان وطن» اثر عارف را ارائه داده و یکی از زیبا ترین اجراهای استاد اسماعیلی در همین آلبوم است. ارتباط شنونده این آثار باصدای ضرب (تنبک) استاد، ارتباطی ناخودآگاه است. مانند ارتباط شنونده ارکستر سمفونیک با صدای کنترباس ها و ویولونسل ها و دست چپ پیانو.

از روزهای گذشته…

چرا سنتور سل کوک؟ (III)

چرا سنتور سل کوک؟ (III)

ابتدا از لحاظ ابعاد: طول سنتورهای سی کوک حدوداً ده سانت و عرض آن یک یا حداکثر دو سانت کمتر از سنتورهای سل کوک است و این اندازه کاملاً مناسب با میزهای جدیدی است که سطح آنها کوچکتر شده (تقریبا نصف میزهای قدیمی). بنابراین ابعادِ یک سنتور سی کوک با جعبه فقط “کمی” بزرگتر از ویلن (با جعبه) خواهد بود. (ویلن هایی که جعبه ی آنها مستطیل شکل است).
نماد‌شناسی عود (VII)

نماد‌شناسی عود (VII)

ابن سینا در کتاب خود «شفا» (کتاب ریاضیات) (۲۲) بخش زیادی از فصل مربوط به آلات موسیقی را به بحث کوک و فواصل و فیزیک صدا اختصاص داده و در آن بیان کرده‌است که عود بهترینِ سازها و محبوب‌ترینِ آنها نزد مردم است. (۲۳) مضاف بر این در ادامه‌ راجع به تعداد سیم‌های عود می‌گوید که ما پیش‌تر آن را در یکی از افسانه‌هایی با نگاهی تن-نمایانه برای عود یافتیم: او می‌گوید که عود گاهی دارای ۵ جفت سیم است اما بیشتر ۴ جفت سیم دارد(۲۴) و در هر دو صورت سیم‌های این ساز معمولاً با یک فاصله‌ی چهارم نسبت به هم کوک می‌شوند.(۲۵)
علوانی فقط یک آواز نیست (VIII)

علوانی فقط یک آواز نیست (VIII)

ولی استاد به دلیل سن بالا این مسئولیت را به استاد حسان شاگرد خود داد. استاد حسان می گوید: زمانی که من به مسابقه رفتم و شروع به خواندن طور علوانی کردم. آنها همه از این آواز زیبا خوششان آمد و نفر اول شدم و پادشاه وقت یک اتومبیل به من هدیه داد که من هم این هدیه را به برادر خود در بصره دادم و به خوزستان برگشتم. (۲۹)
طراحی وب سایت

طراحی وب سایت

گروه طراحان «هفت رنگ آسمان»، قصد دارد با تخفیفی ویژه هنرمندان، به طراحی وب سایت بپردازد.
دو مضراب چپ (قسمت پایانی)

دو مضراب چپ (قسمت پایانی)

در بخش های قبلی و در قیاس ویژگی های ساختاری چند قطعه اشاره هایی به آثار پرویز مشکاتیان شد. اما در این بخش به مثال های بیشتری خواهیم پرداخت، تا ببینیم این تکنیک مضرابی در آثار پرویز مشکاتیان به چه صورت هایی قابل اجراست.
“من خجالتی نیستم” (III)

“من خجالتی نیستم” (III)

شهرت وی در سال ۱۹۵۵ با موسیقی مجلسی تثبیت شد. این اجرا توسط هانس روزباد (Hans Rosbaud) رهبری شد، شخصی که به همراه ارکستر سودوستفونک ۵۰ تمرین داشتند تا بتوانند آمادگی لازم برای اجرا به همراه بولز را کسب کنند. زمانی که روزباد بیمار شد رهبری ارکستر به بولز رسید. وی از اواسط سالهای ۴۰ مدیر موسیقی شرکت تئاتر رنود-بارولت (Renaud-Barrault) بود.
موسیقی و کلام

موسیقی و کلام

در طول تاریخ، آواز خواندن از معمولترین روشهای اجرای موسیقی توسط انسان بوده است. در یونان باستان بخصوص در مراسم مذهبی آواز بصورت جمعی اجرا می شد و جالب است که بدانید حتی در آن ایام نیز مردم شیفته خواننده های محبوب می شدند و از آنها الگوهای رفتاری و ظاهری می گرفتند.
تئودوراکیس، موسیقیدان سیاسی

تئودوراکیس، موسیقیدان سیاسی

تئودوراکیس را همه با موسیقی فیلم زوربایی یونایی میشناسند. آهنگسازی محبوب در میان مردم کشورش که جدا از حرفه اش در زمینه آهنگسازی فعالیت های سیاسی اش نیز مورد توجه بود و در برهه ای از زمان به دلیل این فعالیت های سیاسی، موسیقی و فعالیت وی در کشورش ممنوع بود! موسیقی و سیاست عناصری ناگسستنی در آثار تئودوراکیس میباشند.
هم‌صدایی لحظه‌ها (III)

هم‌صدایی لحظه‌ها (III)

از میان دیوارهایی که جان کیج سرش را به آن می‌کوبید یکی هست که اهمیتی ویژه در تاریخ موسیقی کلاسیک دارد و در جریان تغییرات موسیقی در قرن بیستم هم مورد توجه ویژه‌ی نوگرایان قرار داشت. هارمونی، یا اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم مجموعه‌ی فنون گسترش بافت عمودی و سازماندهی مصالح صوتی.
حنانه: پدرم هارمونی زوج را به هیچ کس تدریس نکرده است

حنانه: پدرم هارمونی زوج را به هیچ کس تدریس نکرده است

به تازگی شایعه ای منتشر شده است که رساله «هارمونی زوج» مرتضی حنانه در انتظار انتشار است. از طرفی افرادی نیز خود را صاحب صلاحیت در آنالیز و حتی تدریس هارمونی زوج معرفی می کنند. این مسائل باعث شد تا از زبان فرزند مرتضی حنانه، امیرعلی حنانه، موضوع را بررسی کنیم: