بررسی برخی آراء و گفتارهای نورعلی برومند از منظر دیدگاه‌های اتنوموزیکولوژی (II)

نورعلی برومند، استیو بلام و برونو نتل
نورعلی برومند، استیو بلام و برونو نتل
به عنوان سومین رویکرد، نتل به منظورِ مردم نگاری‏ای دقیق در تحقیقات میدانی، «ایده‏ی پژوهش مشترک» توسط فرد درونی و بیرونی را ارائه کرده و هم چنین، کاربرد هم‏زمانِ جنبه‏ هایی از روشِ مبتنی بر مردم ‏شناسی و روشی که مستقیماً موسیقایی است را توصیه می ‏کند (۱۳۸۱ب: ۱۶۳؛ ۱۳۸۴: ۲۰). بنا به نظر وی هر دو دیدگاهِ امیک و اتیک معتبر هستند، اما دیدگاه امیک نسبت به اتیک مقدّم و مهم تر است و دیدگاه اتیک مکمّلِ امیک به شمار می ‏آ‏ید (۱۳۸۳: ۱۵۷). رویکرد اخیر در ارتباطی متوازن با جملاتِ ادامۀ مکالمۀ نتل و برومند قرار دارد و مرهونِ پاسخ هوشمندانۀ نتل به برومند و تحلیل دانشورانه ‏‏اش از گفتگویِ آن‏ها است (نک. همان: ۱۵۳ و ۱۵۸). تیموتی رایس، در هنگام مطالعۀ موسیقی بلغاری، از لحاظ مواجهه با مشکل یادگیریِ فنِّ نوازندگی، بار دیگر، در موقعیت مشابهی با نتل قرار گرفته ‏است. اما طرز برخورد او با این مشکل و سرانجامِ اهتمام او کاملاً متفاوت شده است، به این صورت که نه تنها او با تلاش بر این دشواری فائق می‏آید، بلکه مورد تأیید استادش قرار گرفته و اهالی بلغاریِ حوزۀ میدان کاری‏اش نواختنِ او را تمجید می‏ کنند (رایس ۱۳۸۸: ۱۷۴ و ۱۷۷-۱۷۹). با مقایسۀ جملۀ برومند با این موردِ پیش ‏آمده‏ در واقعیت، این سوال به ذهن خطور می‏ کند که در نظر مطلّع و متخصّص بومی، معیاری که میزان شناخت و فهمِ فرد بیرونی از موسیقی براساس آن سنجیده می‏ شود چیست؟ آیا معیارهایی همچون شناخت یک سازِ به‏خصوص، تنها کسب دانش آن موسیقی، سطحی قابل قبول از مهارت در اجرا یا کسب مقامِ استادی (ویتسلبن ۱۳۹۱: ۱۵۶) در نوازندگی مدّ نظر است یا مواردی دیگر؟ آن‏طور که نتل (۱۳۸۴: ۲۲) شرح داده، او در فراگیریِ نوازندگیِ سه‏تار ناموفق بود. بنابراین، اگر نتل قادر به نواختن سه‏تار می‏شد، آیا باز هم برومند خطاب به او آن جمله را می‏ گفت؟ در قسمت بعد سعی شده،‏ در حین بررسی موضوعِ نوشتار از دیدگاه ساختارگرایی، به این پرسش نیز پاسخ داده شود. ۳- بحث از دیدگاه ساختارگرایی جملۀ برومند را می‏توان به عنوان یک ساختارِ سطحی در نظر گرفت که دارای دو بخش است: عضوی از جامعه ‏ی ایران (فردی داخلی) در برابر برونو نتل (فردی خارجی). بر این اساس، این طور فرض می‏ شود که ساختار عمقیِ مورد جستجو ساختاری دوگانه است که، بنا بر طرز تلقّی خاصی که از ارتباط پدیده‏ ها با موسیقی وجود دارد، آن‏ها را در زمرۀ یکی از دو بخش قرار می ‏دهد. با مقایسه میان وضعیت‌های همسانِ رایس در فرهنگ موسیقی بلغاری و نتل در موسیقی ایران و همچنین با توجه به این که رایس (۱۳۸۸: ۱۷۳) در شرح کار میدانی‌اش به دوگانۀ خودی ـ غریبه اشاره کرده است، نتیجتاً، می‌توان ساختار عمقیِ دوگانۀ مذکور در ابتدای بخش را به عنوان ساختارِ ذهنیِ دوگانۀ خودی ـ غریبه به حساب آورد. انطباق این ساختار مذکور با نگرش‏ها و دیگر رفتارهایِ متعلق به جریانِ موسیقی‏ای که برومند نماینده‏ی آن بود (نک. نتل ۱۳۸۲: ۲۴؛ ۱۳۸۴: ۱۳ و ۲۴)، در ادامه ملاحظه می‏شود: ۱) شاعران کلاسیک در برابر شاعران پیشرو: اشعار مورد استفادۀ خوانندگان از آثار شاعران کلاسیک ایرانی انتخاب می‏شد و شاعران پیشرو در ایرانِ آن روزها مورد استقبال قرار نمی ‏گرفتند.

۲) موسیقی کلاسیک ایرانی در برابر سنت‏های کلاسیک خاورمیانه: تأثیرپذیری و رابطۀ نزدیک با سایر موسیقی‏ های خاورمیانه انکار می‏شد. ۳) ردیف‏دان در برابر فردِ ناآگاه از ردیف: موسیقیدان‏هایی بیش از همه ستایش می‏ شوند که شناخت کامل‏تری از ردیف داشته ‏باشند. در این ارتباط نتل (۱۳۸۸: ۲۸۰) می‏ نویسد: «برومند موسیقی‏دانان را براساس میزان آگاهی‏ شان از ردیف ارزیابی می‏کرد. […] در این رتبه‏ بندی خودش اولین نفر بود و بعد از او هر کسی که ردیف را بهتر از دیگران می‏ دانست قرار می ‏گرفت».

۴) مرد در برابر زن: زنان در مجلس، یعنی مکان سنتی اجرای موسیقی کلاسیک ایرانی، اجازۀ حضور نداشتند. یکی از مکان‏هایی که موسیقیدانان ایرانی در آن گرد هم می‏ آمدند خانۀ محمد ایرانی مجرد بود. رضا نیازمند (۱۳۷۸: ۱۶۹) در توصیف آنجا می‏ نویسد: «حاج آقا زن نداشت و در خانه ‏ی او زن پیدا نمی‏ شد».

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نیاز به کمالگرایی داریم» (I)

اگر اهل مطالعه نوشته های مربوط به موسیقی باشید حتما نام سجاد پورقناد برای شما آشناست؛ او سردبیر قدیمی ترین مجله اینترنتی روزانه موسیقی به نام گفتگوی هارمونیک است. البته فعالیت در عرصه مطبوعاتی (اینترنتی و کاغذی) تنها بخشی از فعالیت های پورقناد را تشکیل می دهد. او غیر از فعالیت گسترده در زمینه نقد، گزارش و مقاله نویسی، تلاش های قابل توجهی در زمینه تولید و اجرای موسیقی داشته است که شامل آثار مختلفی از نوازندگی، خوانندگی و در این اواخر آهنگسازی می شود.

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

تاجایی که اطلاع دارم در سال‌های اخیر اجراهای مختلف مرتبط با گروه موسیقی، از اجراهای پایان‌نامه‌ها گرفته تا جشنواره‌های مختلف موسیقایی گروه موسیقی در فضاهایی چون تالار شهید آوینی یا کلاس‌های دانشکده‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی برگزار شده‌اند. حائلی که مابین فضای این سالن و کلاس‌ها با فضای بیرون –فضایی که متعلق به همه است- وجود دارد، گویی این دو فضای سرپوشیده را تبدیل به فضایی منفک و «تخصصی» کرده است که انگار اگر کسی بخواهد به آن فضا برود و آنچه می‌گذرد را درک کند، لاجرم باید اهلیتی تخصصی با موسیقی داشته باشد. (۳)

از روزهای گذشته…

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

قرن بیستم برای گیتار کلاسیک در سراسر دنیا عصری طلایی به شمار می آید. جهشی که از اروپا به رهبری آندرس سگوویا آغاز شد و در قاره های آمریکا و آسیا ادامه پیدا کرد، باعث شد تا عده ی فراوانی جذب این ساز شوند و رپرتوار نوشتاری این ساز دگرگونی بزرگی را تجربه کند. موسیقی کلاسیک اروپایی که تا پیش از این قرن تنها منبع اصلی این سبک گیتار نوازی بود، یک رقیب و همراه جدی در کنار خود پیدا کرد و آن موسیقی بدیع و گوش نواز آمریکای لاتین بود.
مصاحبه با ایگور ایستراخ (I)

مصاحبه با ایگور ایستراخ (I)

یک بالکن سرسبز مشرف به هاید پارک مکان مناسبی برای مصاحبه با یکی از ویولونیست های برجسته روسیه است. ایگور اویستراخ دیگر زیر سایه پدرش، دیوید، زندگی نمی کند. هرچند که هنوز خاطره های برنامه های سالن رویال آلبرت مثل کنسرتو دوبل باخ یا اجرای ر مینور چایکوفسکی (Tchaikovsky) یا مندلسون به رهبری دیوید که که در آن ایگور ناگهان به ارکستر می پیوندد زنده است.
نگاهی به مازورکای شماره ۶ شوپن

نگاهی به مازورکای شماره ۶ شوپن

اگر پیانو کار کرده باشید حتما” در دوران آموزش تعداد زیادی از مازورکاهای شوپن جزو کارهایی بوده که آنها را اجرا کردید، اگر نه پیشنهاد می کنم حتما” تعدادی از آنها را گوش کنید چون علاوه بر زیبایی خاصی که دارند اغلب حاوی مطالب و مفاهیم زیبای آموزشی در زمینه های مختلف هستند. به تم اول یکی از مازورکاهای شوپن شماره ۶ (اپوس ۷ شماره ۲) گوش کنید تا صحبت را ادامه دهیم.
سواران دشت امید

سواران دشت امید

تنبک با وجود سابقه حضور طولانیش در عرصه موسیقی ایران، در واقع پس از “عصر استاندارد خواهی” موسیقی ایران که با حرکتهای وزیری شروع شد، به کمک حسین تهرانی به طور جدی صاحب جایگاه شد. با گذشت زمان و به نت درآمدن آثار تهرانی (که به همت حسین دهلوی، مصطفی پورتراب، فرهاد فخرالدینی و هوشنگ ظریف به انتشار رسید) این ساز به سرعت رواج یافت و نوازندگان خوش تکنیکی پیدا کرد که با نوازندگان نسل قبل از تهرانی بسیار فاصله داشتند
ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

۱- رنگ ساز: رنگهای تند یا ملایم فرقی نمیکند و بسته به سلیقه ی خریدار است به شرط آنکه ضمن ساخت و پرداخت ساز در رنگ چوب خراب کاری نشده باشد که باعث بد صدا شدن ساز شود. البته هماهنگی رنگ ساز با رنگ خرکها جلوه ی بهتری به ساز می دهد.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (I)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (I)

اتنوموزیکولوژیست‌ها برای آشنایی با رفتارهای موسیقایی مردم و انواع موسیقی‌ای که در شرایط مختلف زندگی خود از آن بهره‌مند می‌شوند، به مناطق مورد نظر سفر می‌کند و ضمن استقرار در آن محل به کسب تجربه و ثبت اطلاعات می‌پردازند. سفر به محل زندگی مردم با فرهنگ‌های مختلف و تجربۀ زندگی با آن‌ها و شریک شدن در لحظه‌های آفرینش و اجرای موسیقی توسط آنان و فراگیری نواختن سازهای آنان، از جمله ویژگی‌هایی است که اتنوموزیکولوژی را از سایر رشته‌های موسیقی‌شناسی متمایز می‌کند.
درگذشت روجیرو ریچی

درگذشت روجیرو ریچی

روجیرو ریچی، ویولنیست ویرتوز، روز یکشنبه در نود و چهار سالگی در منزلش در پام اسپیرینگ در کالیفرنیا درگذشت. ریچی نخستین مخاطبانش را در ده سالگی و با نواختن بی عیب و نقص مندلسون بدست آورد. او بعدها به موزیسینی کارکشته تبدیل شد که گستره کارهایش از بندبازی های قرن نوزدهی کاپریس های پاگانینی تا نخستین اجراهای آثار معاصر را در بر می گرفت.
مردان حرفه ای آواز (V)

مردان حرفه ای آواز (V)

در جوامعی که سازگاری میان هنرمند و جامعه، وجود نداشته باشد، کوشش هنرمند به عنوان همدردی با جامعه اش، انجام نخواهد بود و آن چه تولید یا خلق می شود، متکی بر نظریه ی هنر برای هنر است. مانند شاعران پارناسی که به خصوص در اوایل کارشان به دوام استقلال مطلق هنر می اندیشند. منظور از بیان این نظریه در راستای رسیدن به نحوه ی نگرش به آزادی هنر و یا آزادی اندیشه، در پذیرش هنر است. آیا شنونده ی موسیقی آوازی ایران، به این سطح از انتخاب و تاثیر متقابل هنر رسیده که بتواند در برابر فایده گرا بودن یا نبودن هنر، عصیان کند؟
آکوردهای دگرگون شده (Altered)

آکوردهای دگرگون شده (Altered)

برای از بین بردن یکنواختی، ممکن آهنگساز یا نوازنده برخی از نت های آکورد را تغییر کروماتیک دهد و معمولآ بیشترین نتی که دچار این تغییر می شود درجه پنجم آکورد می باشد. همچنین باید دقت کرد که بندرت نتی از آکورد که تغییر کرماتیک پیدا کرده است در آکورد تکرار می شود.
طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

در موسیقی سیستمی وجود دارد که میتوان بر آن اساس جنسهای مختلف صدا (زنان و مردان) را در موسیقی کلاسیک و خوانندگی در اپرا طبقه بندی نمود و همچنین بر آن اساس شیوه های خواندن در سالنهای اپرا و تالارهای اجرا، رنگ و حجم صدا (آنهم بدون استفاده از ابزار مصنوعی و تقویت کننده) را طبقه بندی کرد.