ضرابی: تنظیم نباید زیاد شلوغ باشد

سامان ضرابی
سامان ضرابی
از قطعاتی که در بازار است برای ساز سنتور، چند کتاب مربوط به قطعات تنظیم شده برای سنتور است؟
چند سال پیش، چند نفر در رشته های تار و سه تار مانند آقای علی صمد پور و فریبرز عزیزی، قطعاتی را منتشر کردند که در سنتور هم به تازگی این اتفاق افتاده و من چند کتاب سنتور که در سالهای اخیر منتشر شده دیدم و البته ضعفهایی هم در آنها وجود داشت البته کتاب درویش خان بنده هم حتما ضعفهایی دارد و به مرور مشخص میشود ولی کتابهایی را که دیدم اکثرا به صورتی بود که هنرجو نمیتوانست ارتباطی که باید را با قطعه برقرار کند، یا به خاطر نت نویسی بود یا به خاطر تنظیم نامناسب برای سنتور بود، بصورتی که تقریبا ۱۰ درصد تنظیم وجود داشت و بیشتر انتقال بود.

در این قطعات اکثرا هنرجویان به خاطر اینکه قطعه به زبان و تکنیک سنتور به خوبی در نیامده، به مرور زده میشوند از نواختن این قطعات.

در بعضی از موارد من در کتابم دوباره تکنیک هایی را تعریف کردم، مثلا ریز را یک علامت مخصوص گذاشتم که با تک اشتباه نشود، چون در ردیف که میزنیم، بچه ها اکثرا تا ۸۰ درصد اشتباه میکنند و تا چند سال دقیقا نمیدانند کدام مضراب ریز است کدام تک. من نسبت به تنالیته سنتور سعی کردم قطعه را در یک کلام “سنتوری” بنویسم.

گفتید ممکن است کتاب اشکالاتی داشته باشد، فکر میکنید این کتاب چه اشکالاتی دارد؟!
قطعا وقتی این کتاب را منتشر کردم به نظر خودم کامل بوده و اشکالی نداشته ولی وقتی سالها من و بقیه باز این قطعات را درس دهند و هنرجویان بزنند، رفته رفته اشکالات نمایان میشود.

شما چند سال این قطعات را درس دادید؟
من چهار سال این قطعات را پرینت میگرفتم و به هنرجویان میدادم…

یعنی پیش از این مثلا چهار مضراب ماهور را شما با سنتور نمیزدید؟!
چرا من میزدم! بچه هایی هم که هفت، هشت سال کار کرده بودند میزدند ولی گوشی و ناقص میزدند، گوشی هم که مشخص است باید مثلا ۲۰ بار بزنید ضبط کنید تا بالاخره تا حدی قطعه را کم اشکال تر بزند، چون متوصل به گوش خودش است و هنرجو با استادش گوشش فرق دارد؛ بنابراین وقتی نت و سندی است میشود از روی آن گفت اشکال شما اینجاست، از روی نت بزن و برطرف کن… بله، خیلی از قطعاتی که بسیار شناخته شده است برای تار و سه تار ما نمیزنیم!

از وزیری چیزی میزنید؟
یک جزوه آقای پایور داشتند که گفتم به کوشش خانم افتاده منتشر شده، این کتاب را آقای پایور وقتی بچه ها دوره عالی را میزدند درس میدادند. در این جزوه دو سه قطعه از آقای وزیری مثل ژیمناستیک موزیکال، دخترک ژولیده و بند باز بود.

چه قسمتی از بند باز؟
کل بند باز بود، چون ما سنتور را کروماتیک کوک میکردیم. ژیلا از جواد معروفی و پولکا به شکلی سخت تر از چیزی که من نوشتم وجود دارد در آن جزوه. این جزوه دست نویس بود و بیشتر از ۴۰ قطعه بود و همه شاگردان همه قطعات را نداشتند، من که بیشتر آنها را داشتم دیده بودم که بیشتر از ۵۰ قطعه بود. به هر حال چیزی که خانم افتاده نوشته اند دقیقا تنظیم آقای پایور نیست و کلا کتاب خوبی است.

خانم افتاده قطعات علیزاده را هم نوشته اند آنها را هم دیده اید؟
بله، کلا خانم افتاده سخت می نویسند…

سخت یا تکنیکی؟
هر دو توامان! یعنی یک نوازنده در یک میزان اگر ۷، ۸ نت زینت ببیند کافی است و بیشتر از آن چشم نوازنده را اذیت میکند، وقتی کار را سخت مینویسند، هنرجو که چشمش به نت است خسته میشود؛ مثلا تکیه ها بعضی جاها میشود پنهان باشد اینطور نباشد که نت اول سر مضراب، نت دوم تریوله، نت سوم ترموله، نت چهارم تکیه، نت پنجم تکیه سه! یعنی هر نتی باید زینت همراه باشد و نت صاف و ساده کمتر دیده میشود.

خوب این باعث میشود ادیت قوی تر شود و قطعه به شکل واقعی تر نمود پیدا کند.
من این اعتقاد را ندارم، شما این تکنیک را میزنید ولی صدایی که از سنتور تولید میشود همراه با سر و صدای زیاد و شلوغی بی مورد است. شما اگر یک لباس را تزوئین کنید و یک چیزهای کوچک و با ارزشی به آن اضافه کنید به زیبایی آن کمک کرده اید ولی اگر بیش از حد تزئینات را اضافه کنید، با بیش از حد شلوغ میشود و از آن ور پشت بام می افتیم یعنی معنی زینت از بین میرود و زینت ها در آن گم میشود!

البته بستگی به سلیقه هم دارد ولی وقتی من مثلا در هر میزان چهار تکنیک زینتی به کار ببرم در کل قطعه مثلا ۴۰۰ تکنیک زینتی به کار بردم که زیادی به نظر میرسد و با سنتور هم مانند تار نیست و به خاطر ماندگاری زیاد صدا، شلوغی بی مورد پیش می آید. ضمن اینکه درس دادن آنها به هنرجو هم بسیار ظاقت فرساست و هنرجو گیرایی لازم را نخواهد داشت، قطعه را دارد میزند ولی اشتباهات زیادی دارد که تذکر آنها بسیار وقت گیر و مشکل است. در واقع بالاخره او قطعه را پیش استادش پاس میکند ولی باز به سبک خود میزند.

این ریزه کاری ها در تنظیم تا ۳۰ یا ۴۰ درصد مطلوب است ولی بیش از آن فقط کار را سخت میکند و کاربردی نیست. هنرجویان وقتی سی قطعه چهارمضراب را هم که میزنند با اینکه چهارمضراب فرمی است که مضرابهای آن مشخص است و زینت به آن صورت معنا ندارد، آنها ۴۰ درصد از قطعه را خورده و شده میزنند و دقیق نمی زنند!

4 دیدگاه

  • فرزین کشاورز
    ارسال شده در اسفند ۲۳, ۱۳۸۷ در ۵:۳۲ ب.ظ

    به نظرم اجرای قطعات کلاسیک موسیقی ایرانی بر روی سنتور نیاز به تکنیک شسته رفته ودر عین حال سهل و ممتنع دارد و من هم با آرایش مضرابها به صورت افراطی مخالفم.
    “زیبایی در عین سادگیست.”

  • ناشناس
    ارسال شده در شهریور ۲, ۱۳۸۸ در ۴:۴۷ ب.ظ

    سنتور یعنی استاد اردوان کامکار. همین و بس.
    شاید فکر کنید مطلق گفتم ولی اینطور نیست

  • فرياد
    ارسال شده در شهریور ۱۱, ۱۳۸۸ در ۱۰:۵۵ ب.ظ

    سلام دوست من انانیمس
    با دیدن نظرت جمله ای از نیکوس کازانتزاکیس به ذهنم آمد: روزی که به جایی برسی و بگویی اینجا ریباترین جای دنیاست روز آغاز بدبختی توست. من نیز به استاد اردوان ارداتمندم شاید بیشتر از شما، از یاد نبریم روزی که پایور آمد همه گفتند بهترین است، روزی که مشکاتیان آمد گفتند سنتور تمام شد و اکنون نوبت به اردوان رسید که می‌گویند اردوان و بس، دوستان ره زیبایی پایانی ندارد.

  • اسماعیل بحرایی
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۸۸ در ۳:۳۵ ب.ظ

    سامان عزیز امید وارم سالیان سال بتوانید در خدمت هنر و موسیقی باشید…با تشکر از زحمات شما.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«داستان وست ساید» با همراهی نوازندگان ایرانی اجرا شد

هنرآموزان موسسه “Bridge of Art” (پل هنر) که از از ۲۴ اگوست وارد کشور اتریش و استان فورالبرگ شده بودند، با رهبری ایوو وارنیتش (رهبر و نوازنده کلارینت اتریشی و مدیر مدرسه موسیقی درنبیرن) آثاری از موسیقی کلاسیک از جمله اثر مشهور لئونارد برنشتاین به نام «داستان وست ساید» را اجرا کردند. در کنار این گروه، هنرجویان دیگری به آموزش نزد استادان کنسرواتوار دولتی فورارل برگ پرداختند.

الیاس: تکنیک های هارمونیکا قابل اجرا روی آکاردئون نیست

جنبه مهم دیگری که شاید موسیقی کلاسیک برای نوازنده‌ها خیلی جالب بوده و خیلی به آن پرداختند این بوده که نوع برخورد با قطعات کلاسیک توسط هارمونیکا می‌تواند خیلی منحصر به‌‌فرد و خاص باشد و می شود از توانایی‌های این ساز در انواع صدادهی‌ها یا افکت‌های مخصوصی که این ساز می‌تواند تولید می کند بهره برد. این تکنیک ها منجر به اجراهای متفاوتی از همان قطعات کلاسیک می شود. ما در هارمونیکا دو مکتب اصلی داریم که گرایش آنها به سمت کلاسیک بوده است. مثلا در آمریکا می‌توانیم مکتب لری ادلر و برادرش و یا جانی پوله و تامی رایل و خیلی‌ کسانی دیگر که می‌توان نام برد… آنها موزیک کلاسیک را از فیلتر‌ هارمونیکا عبور می‌دادند و اجرا می‌کردند.

از روزهای گذشته…

موسیقی و معنا (III)

موسیقی و معنا (III)

به‌رغم بی‌اعتنایی گسترده‌ی فلاسفه و نظریه‌پردازانِ معنا به ایده‌های نشانه‌شناختی پیرس و حتی رد آنها، این ایده‌ها سهم مهمی در ارائه‌ی نظریه‌های مؤثر در باب معنای موسیقی داشتند (مانند Nattiez 1990 ). با این حال موسیقی به آسانی با تمایزات طبیعی- قراردادی که از مسائل بنیادی نظریه‌ی پیرس است، تطابق نمی‌یابد. موسیقی در میان امور طبیعی و قراردادی جایگاه مبهمی دارد؛ همچنین بیان معنا با رویکرد نشانه‌شناختی نیازمند جایگاهی مشخص بین این دو امر است که مبهم بودن جایگاه موسیقی این امکان را محدود می‌سازد.
نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (IV)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (IV)

از طرف دیگر می توان به خشه ای مانند “ش” با تغییر شکل لبها فرمانت بخشید. این کار با تغییر شکل لب جهت ادای “او” یا “ای” و ادای همزمان “ش” امکان پذیر است. تمام آواهای گفتاری از پارامترهایی مانند “شدت”، “کشش” نیز بهره می برند. مثلا با توجه به شدت بیشتر صدای سایش در “س” نسبت به “ز” و از آنجاییکه “س” صامت و “ز” مصوت است، می توان نتیجه گرفت که صامت ها “سخت”و مصوت ها “نرم” اند. کشش صامتها از مصوتها بیشتر است به همین دلیل صامت سایشی سخت مانند “س” از مصوت سایشی نرم مانند “ز” کشیده تر است یا صامت انفجاری مانند “ت” زمان خیلی کوتاهی دارد.
پاتتیک شماره یک (II)

پاتتیک شماره یک (II)

سمفونی چهارم چایکوفسکی در فا مینور، اپوس ۳۶، در سال ۱۸۷۷ برای مادام فون مک (Nadezhda von Meck) تصنیف شده و در بالای سمفونی نوشته می شود: “تقدیم به بهترین دوست من”. لازم به ذکر است بدانید که موضوع تقدیم این اثر به بانو فون مک، ارتباطی به اندیشه اثر ندارد. در آن زمان چایکوفسکی که مدتی ارتباط نامه ای اش را با بانو فون مک قطع کرده بوده، قصد آنرا داشته که از این بانو به عنوان ساپورت کننده مالی و تنها محرم اسرارش تشکر کند.
اپرای لا بوهم (II)

اپرای لا بوهم (II)

خود مارگور چنین گفته است: “بوهمیا صحنه ای است در زندگی هنری، مقدمه ای است برای یک فرهنگستان هنر.” اگرچه اپرای پوچینی به زبان ایتالیایی است اما عنوان فرانسوی خود را حفظ نموده است. در واقع استفاده از این کلمه به هیچ عنوان به منظور بیان معنی لغوی و جغرافیایی آن یعنی کولی نبوده و تنها مفهومی شاعرانه و هنری دارد.
طراحی سازها (VII)

طراحی سازها (VII)

اقلیدس در آتن تحت تعالیم شاگردان افلاطون بود، اما پس از فتح مصر توسط اسکندر و نام‌گذاری و ایجاد شهر اسکندریه، وی در شمار بنیان‌گذاران «موزه» بزرگ و کتابخانه‌ای قرار گرفت که تحت تأثیر قوانین روشن فکرانه فرهنگی بطلمیوس اول در این شهر بنا شده بود. بطلمیوس به کمک جاذبه ابتدائی Diaghilev (که بعدها با انگیزه‌های مالی حمایت شد) برترین افکار و استعدادهای دنیای کهن را حول یک قطب ذهنی و فکری نوین گردآورد که مباحث آن از عربستان، یونان، آسیا، اروپا و آفریقا نشأت می‌گرفتند.
کریمی: نوازندگان باید سیستم تنفسی ماهی و خورشیدی را بدانند

کریمی: نوازندگان باید سیستم تنفسی ماهی و خورشیدی را بدانند

من باید ببینم این نوازنده چگونه ساز میزند و اگر این انقباض از شانه و گردن صفت شده باشد، روی انگشت تاثیر دارد، ولی اگر انگشت سفت باشد و آنها ریلکس، چیز دیگری است که برای همه آنها میتوانم ژیمناستیکی بدهم، کمااینکه از دو گیتاریست سال گذشته ایمل داشتم که میگفتند، ما این اعمال را هنوز انجام میدهیم و گردن درد و دست درد دیگر نداریم. خانمی هم بود که کنسرت داشت و میخواست التهابش را در کنسرت آرام کند و من خواستم که تلفن کند چون با ایمیل ممکن نبود.
یک تم و چند تنظیم(La Campanella)

یک تم و چند تنظیم(La Campanella)

در موسیقی کلاسیک، گاهی با قطعاتی برخورد میکنیم که با وجود اینکه قبلا توسط آهنگسازی برای ارکستر و ساز خواصی تصنیف شده اند، به گونه ای دیگر بازنوازی و بازسازی میشوند. اینگونه قطعات اکثرا از ایده های بکری در ملودی سازی یا فرم برخوردارند که به آهنگسازان این امکان را میدهند که چند گونه تنظیم و اجرا شوند. در این مطلب و چند مقاله ای که در آینده روی سایت قرار خواهد گرفت به بعضی از این آثار میپردازیم.
ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

در اولین روزهای روی کار آمدن دولت جدید بود که خبر بازگشایی «خانه سینما» منتشر شد؛ مرکزی که قبل روی کار آمدن دولت جدید، قول بازگشایش داده شده بود. در میان وعده های دولت جدید، تنها خبری که وجود نداشت، قول سامان گرفتن ارکستر سمفونیک تهران بود، چراکه هنوز نام موسیقی به سختی به لبان دولت مردان می آید، چه برسد به نامی غریب که «ارکستر سمفونیک تهران» باشد!
کارهای پیانوی آهنگسازان ایرانی در لندن

کارهای پیانوی آهنگسازان ایرانی در لندن

روز چهارشنبه پنجم اکتبر ۲۰۰۵، تعدادی از ساخته های آهنگسازان معاصر ایران برای پیانو، توسط تارا کمانگر در دانشکده سنت پاول لندن به اجرا درخواهد آمد. در این برنامه که به کوشش بنیاد جادوی ایران (Magic of Persia) برگزار خواهد شد این قطعات نواخته می شود:
دو خبر موسیقی

دو خبر موسیقی

پس از موفقیت شوریده، کار گروه دستان و پریسا و انتخاب این اثر بعنوان بهترین موسیقی سال ۲۰۰۳ از طرف وزارت فرهنگ فرانسه، گروه دستان این بار با اثر تازه خود” گل بهشت” در آمریکای شمالی در راه است.