سیر تحول در انتخاب کتاب سال موسیقی

مقدمه
آنچه پیرامون موسیقی در بادی امر به ذهن متبادر می شود، حوزه اجراست. اعم از نوازندگی و آهنگسازی اما واقعیت آن که دو حوزه آموزش و پژوهش از عرصه های اساسی در پیشبرد اهداف موسیقایی است. تالیف متون آموزشی، تدوین استاندارها و روشها و فنون تدریس، ترجمه متون غنی موسیقایی سایر کشورها، شناخت و تجزیه تحلیل اتنوموزیکولوژی، ایجاد دپارتمانهای پژوهشی دربخش های مختلف موسیقایی، گسترش حیطه های صوتی سازهای ایرانی، تدوین و گسترش متدهای بومی آموزش موسیقی برای کودکان، اکوستیک صوت و رعایت اصول و استاندارهای صوتی در معماری ساختمانها و تالارها و… به عنوان بخش های پشتیبان و پرستار، در غنی سازی حوزه ساخت و اجرا ی موسیقی موثرند.

از این منظر انتخاب “بهینه” کتاب سال موسیقی می تواند درهدایت و دسترسی دانشجویان، هنرجویان و علاقمندان موسیقی به منابع غنی نقش آفرین باشد. از دیگر سو در تشویق مولفین و مترجمین و ناشرین حوزه موسیقی که در شرایط دشوار فعلی، گام در این وادی پرمشقت می نهند، (هر چند اندک) اما موثر است.

کتاب سال
جایزه کتاب سال در ایران برای اولین بار با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی اهدا شد. این جایزه به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند، تعلق گرفت. از آن سال به بعد، هر ساله طی فراخوانی از تمام نویسندگان، مترجمان و مؤلفان دعوت می شود تا پنج نسخه از کتاب خود را که در سال گذشته برای اولین بار و به زبان فارسی منتشر شده است، به نشانی دبیرخانه این جایزه ارسال کنند تا توسط هیأت داوران ارزیابی شود. این جایزه تا سال ۱۳۵۶ هـ. ش. در رشته های علوم و فنون، ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی ـ تربیتی کودکان و نوجوانان به برندگان اهدا می شد. بعد از چند سال وقفه بعد از انقلاب، در سال ۱۳۶۱ دوباره این موضوع در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد و در سال ۱۳۶۲ آیین نامه نحوه انتخاب کتاب سال توسط سیدمحمد خاتمی، وزیر وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب شد. از آن به بعد هر سال در دهه فجر مراسم اهدای جایزۀ کتاب سال برگزار می-شود.

کتابهای برگزیده و شایسته تقدیر از سال ۱۳۶۱ لغایت ۱۳۹۵
از سال ۱۳۶۱ تاکنون در هفده دوره مجموعا ۲۰ عنوان کتاب سال (کتاب برگزیده و کتاب شایسته تقدیر) در حوزه موسیقی به شرح جدول شماره ۱ معرفی شده است. (کتابهای برگزیده با علامت * مشخص شده اند.)

کتاب سال موسیقی (جدول شماره ۱):

تاریخ نشر

نام نویسنده

نام کتاب

دوره

ردیف

۱۳۶۶

عبدالقادربن‌غیبی مراغی

مصحح: تقی بینش

جامع الالحان*

۶

۱

۱۳۶۸

مرتضی حنانه

گامهای گمشده

۷

۲

۱۳۶۹

ویراستار: دنیس استیونس، الک رابرتسون مترجم: بهزادباشی

تاریخ جامع موسیقی (کلاسیک و رومانتیک)*

۹

۳

۱۳۷۰

پرویز منصوری

تئوری بنیادی موسیقی*

۱۰

۴

۱۳۷۳

حسین مشحون

تاریخ موسیقی ایران*

۱۳

۵

۱۳۷۶

نویسنده: محمدبن‌محمد فارابی ویراستار: احمد سمیعی‌گیلانی

مترجم: آذرتاش آذرنوش

کتاب موسیقی کبیر*

۱۶

۶

۱۳۷۹

نویسنده: حسین دهلوی

پیوند شعر و موسیقی آوازی*

۱۹

۷

۱۳۸۰

۱۳۸۰

نویسنده: محمدرضا درویشی

ویراستار: محمد افتخاری

نویسنده: جرالد آبراهام مترجم: ناتالی چوبینه، پریچهر زکی‌زاد

۱- دایره‌المعارف سازهای ایران: سازهای زهی مضرابی و آرشه‌ای نواحی ایران

۲-تاریخ فشرده‌ی موسیقی آکسفورد

۲۰

۸

۱۳۸۱

نویسنده: شریف لطفی ویراستار: غلام‌محمد قره‌چمنی

روش نوین مبانی اجرای موسیقی*

۲۱

۹

۱۳۸۲

نویسنده: کنت%E>

۱۳۹۳

نویسنده: کامبیز روشن‌روان

نویسنده: ساسان فاطمی

۱- هارمونی جامع کاربردی: از ابتدا تا ورود به موسیقی آتونال

۲-جشن و موسیقی در فرهنگ‌های شهری ایرانی

۳۳

۱۶

۱۳۹۵

نویسنده: داریوش طلایی

تحلیل ردیف موسیقی ایرانی

۳۴

۱۷

در این گزارش ضمن تقسیم بندی موضوعی کتابها، تحلیلی آماری پیرامون تقسیم بندی یاد شده ارایه می شود.

در جدول شماره ۲ کتب منتخب در سه حوزه موسیقی ایرانی، موسیقی کلاسیک (غیر ایرانی) و مشترک تقسیم بندی شده اند.

به لحاظ موضوعی کتب یاد شده به گروه های ذیل تقسیم بندی می شوند (جدول شماره ۲): ا- عمومی
۲- تخصصی (کاربردی)
۳- تاریخ موسیقی، ویراست متون کهن
۴- فرهنگنامه و دایره المعارف
۵- پژوهشی
۶- موسیقی مذهبی

کتاب سال موضوعی (جدول شماره ۲)

موضوع

حوزه

نام کتاب

ردیف

تاریخی(ویراست متون کهن)

موسیقی ایرانی

جامع الالحان

۱

پزوهشی

موسیقی ایرانی

گامهای گمشده

۲

تاریخی

موسیقی کلاسیک

تاریخ جامع موسیقی (کلاسیک و رومانتیک)

۳

عمومی

مشترک

تئوری بنیادی موسیقی

۴

تاریخ موسیقی

موسیقی ایرانی

تاریخ موسیقی ایران

۵

تاریخی(ویراست متون کهن)

موسیقی ایرانی

کتاب موسیقی کبیر

۶

(تخصصی)

موسیقی ایرانی

پیوند شعر و موسیقی آوازی

۷

(فرهنگنامه و دایره المعارف)

موسیقی ایرانی

دایره‌المعارف سازهای ایران: سازهای زهی مضرابی و آرشه‌ای نواحی ایران

۸

تاریخ موسیقی

موسیقی کلاسیک

تاریخ فشرده‌ی موسیقی آکسفورد

۹

عمومی

مشترک

روش نوین مبانی اجرای موسیقی

۱۰

تخصصی

موسیقی کلاسیک

ارکستراسیون

۱۱

پژوهشی

موسیقی ایرانی

سنت و تحول در موسیقی ایرانی

۱۲

تاریخی (ویراست متون کهن)

موسیقی ایرانی

ترجمه فارسی الرساله الشرفیه فی النسب التالیفیه

۱۳

تاریخی

موسیقی ایرانی

حال دوران: نگرش جامعه‌شناختی به موسیقی: از جاهلیت تا آغاز عباسیان

۱۴

موسیقی مذهبی

موسیقی ایرانی

برگ‌هایی از داستان موسیقی ایرانی درباره موسیقی ایرانی و تاثیر آن بر موسیقی جهان و موسیقی قرآنی

۱۵

تاریخی (ویراست متون کهن)

موسیقی ایرانی

۱- ترجمه شرح مبارکشاه بخاری بر ادوار ارموی در علم موسیقی

۱۶

موسیقی مذهبی

موسیقی ایرانی

شعر و موسیقی در نوحه‌های طهران قدیم

۱۷

تخصصی

موسیقی کلاسیک

۱- هارمونی جامع کاربردی: از ابتدا تا ورود به موسیقی آتونال

۱۸

پژوهش

موسیقی ایرانی

جشن و موسیقی در فرهنگ‌های شهری ایرانی

۱۹

تخصصی

موسیقی ایرانی

تحلیل ردیف موسیقی ایرانی

۲۰

نتیجه مشاهدات:
الف- حوزه های موسیقی ایرانی و کلاسیک کتاب سال

۱- ۷۰درصد از کتابهای منتخب شامل ۱۴عنوان در حوزه موسیقی ایرانی می باشد.
۲- ۲۰ درصد شامل ۴ عنوان در حوزه موسیقی کلاسیک می باشد.
۳- ۱۰ درصد شامل دو عنوان در حوزه مشترک (ایرانی و کلاسیک) می باشد.

ب- تحلیل موضوعی کتاب سال موسیقی

تاریخ موسیقی چهل درصد عناوین مشتمل بر بخشهای ذیل را تشکیل می دهد:
الف- تاریخ موسیقی (ویراست متون کهن) شامل ۴ عنوان، بیست درصد از کتابها را تشکیل می دهند.
ب- تاریخ موسیقی (ایرانی و کلاسیک) شامل ۴ عنوان، بیست درصداز کتابها را تشکیل می دهند.
موضوعات پژوهشی شامل ۳ عنوان پانزده درصد از کتابها را تشکیل می دهند.
کتب با موضوعات عمومی شامل دو عنوان ده درصد از کتابها را تشکیل می دهند.
کتب تخصصی شامل ۴ عنوان، ۲۰ در صد از کتابها را تشکیل می دهتد.
کتب با موضوع موسیقی مذهبی (مذهب و موسیقی) با دو عنوان، ده درصد از کتابها را تشکیل می دهند.
کتب فرهنگنامه و دایره المعارف با یک عنوان، پنج در صد از کتابها را تشکیل می دهند.

آسیب شناسی و پیشنهادها:
در حال حاضر مشکلات عدیده در حوزه تالیف و انتشار کتاب وجود دارد که بررسی آن از عهده این گزارش خارج است. اما در حوزه های تخصصی بویژه موسیقی، به علت مشکلات ساختاری وشفاف نیودن دیدگاههای حاکمیتی، مشکلات این حوزه دو چندان است و ناشران و نویسندگان و مترجمین بعلت دامنه محدود انتشار اینگونه کتابها کمتر رغبت به سرمایه گذاری و فعالیت در این حوزه دارند. لذا رفع مشکلات این حوزه درایت و عنایتی ویژه می طلبد. انتخاب دقیق و شمولیت کتاب سال برهمه آثارموسیقایی منتشره و رعایت الویت های امروزین موسیقی می تواند در پیشبرد اهداف موسیقایی راهگشا و در تشویق فعالین این عرصه موثر افتد.

۱- جای خالی پاره ای از آثار مهم منتشره درسالهای اخیر مشهود است. از جمله درک و دریافت موسیقی اثر راجر کیمی بن، هارمونی اثر دوبفسکی و… ۲- به غیر از هفت دوره اولیه در بقیه ادوار، کتاب برگزیده سال نداشتیم و صرفا به معرفی کتابهای شایسته تقدیربسنده شده است. لذادر این سالها یا کتابی در حد و اندازه برگزیده شدن به عنوان “کتاب برگزیده سال” موجود نبوده یا نگاه حاشیه ای به مقوله غیر ضروری موسیقی موجب این رخداد شده است!

۳- ازآنجاکه بخش محض و خالص موسیقی، شامل حوزه های تخصصی و کاربردی، بیشترین نقش را در پیشبرد اهداف موسیقایی دارند، می بایست در انتخاب کتاب سال عنایت بیشتری به این حوزه معمول گرددو مسایل امروزین موسیقی معاصر که مورد نیاز مبرم دانشجویان و علاقمندان موسیقی است، با اولویت ویژه مد نظر قرار گیرد. (فقط بیست درصد از کتابهای منتخب، تخصصی هستند). هرچند تصحیح و ویراستاری متون کهن موسیقایی دارای ارزشی ویژه است، لکن بهتراست در سرفصل های دیگر کتاب سال مانندمتون قدیم، نسخ خطی و… به آنها پرداخته شود.

۴- هفتاد درصد از کتابهای منتخب در حوزه موسیقی ایرانی هستند. هرچند حفظ هویت فرهنگی و نگاه ویزه به هنر بومی از اهداف انتخاب کتاب سال و مورد تاکیداهالی هنر و فرهنگ این سرزمین است، اما چشم پوشی و نادیده گرفتن پیشرفتهای چشمگیر موسیقی قرون اخیر در حوزه های موسیقی کلاسیک و معاصر (که غالبا ریشه در موسیقی مشرق زمین دارند)و عدم آشنایی موزیسین های ایرانی با مقولات نوین موسیقی جهانی، در نهایت موجبات رکود و مسدود شدن چشمه های خلاقیت در موسیقی ایرانی در حوزه موسیقی ردیف دستگاهی و موسیقی نواحی خواهد شد.

دفاع ناآگاهانه و تاکید غیر منطقی بر موسیقی ایرانی و نادیده گرفتن دستاورد های سایر کشورها، همانند آنست که ما بجای آشنایی و دسترسی و استفاده از تکنولوژیها و فناوریهای نوین چون موبایل و اینترنت و… (که تمامی عرصه های زندگانی امروزه ما را در نوردیده اند) بر دستاوردهای داخلی تکیه و تاکید کنیم!

۵- مناسب خواهد بود استاندارد ها و معیارهای گزینش هیئت محترم داوران تبین و اعلام گردد تا ضمن ایجاد امکان مقایسه، انتخابها از شفافیت و دلالت بیشتری بر خوردار گردد.

تبصره ۱: اطلاعات مربوط به کتاب سال از سایت کتاب سال استخراج شده است.
تبصره ۲: هنگام بازنگری مقاله اطلاع حاصل شد کتاب تئوری کمپوزیسیون معاصر اثر یوری نیکلایویچ خولوپوف با ترجمه مسعود ابراهیمی به عنوان کتاب شایسته تقدیر سال جاری برگزیده شده است که این موضوع به کلیت مقاله خدشه ای وارد نمی نماید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (I)

ادوارد الگار (Sir Edward Elgar) در دوم ژوئن سال ۱۸۵۷ در “برادهیت” (Broadheath) که روستایی در سه مایلی شهر کوچک “وُرسِستر” (Worcester) است به دنیا آمد. پدر وی، صاحب یک مغازه ی موسیقی بود که در آن پیانو کوک می کرد. بر این اساس، الگار جوان نیز از این مزیت برخوردار بود تا در محیطی مملو از موسیقی رشد کرده و بزرگ شود.

کنسرت گروه موسیقی «ماه و مهر»

گروه موسیقی «ماه و مهر» با شادمانه های موسیقی اصیل ایرانی و ترانه های علی رضا امینی در سیزدهم اسفندماه روی صحنه خواهد رفت. علی رضا امینی نوازنده، ترانه سرا، محقق و کارشناس موسیقی و فعال موسیقی رسانه در برنامه نیستان شبکه رادیویی فرهنگ، از سال ۱۳۷۹ به طرح کلام گذاری قطعات شاد و ضربی موسیقی اصیل ایرانی پرداخت و در یک طرح کلان حدود ۲۰۰ قطعه از رنگ ها و سایر فرم های قطعات ضربی را با سرودن شعر منطبق با ملودی قطعه، به ترانه و تصنیف تبدیل کرده است که آلبوم “عشق و شب و شیدایی” اولین آلبوم موسیقایی او در سال ۸۴ منتشر شد و هنوز هم از پرپخش ترین ترانه های موسیقی دستگاهی رادیوهای مختلف می باشد.

از روزهای گذشته…

پایور و ارکستر سازهای ملی

پایور و ارکستر سازهای ملی

اگر سالها به عقب بازگردیم و به آنچه که به موسیقی ملی ما گذشت بنگریم، استادان زیادی را مشاهده میکنیم که دست به تشکیل یک گروه مستقل موسیقی زدند. ولی این کلنل وزیری بود که به طور رسمی برای اولین بار یک ارکستر کامل متشکل از سازهای ایرانی و غربی، در مدرسه عالی موسیقی خود در سال ۱۳۰۳ در تهران تشکیل داد و به ضبط و اجرای برنامه های زیادی دست زد. بعد از وی نیز استادان بزرگی چون روح الله خالقی, حسین یاحقی، جواد معروفی، حسین دهلوی و… ارکسترهایی را به رهبری خود تشکیل دادند و به اجرای برنامه پرداختند.
زندگی کرد، سختی کشید و …

زندگی کرد، سختی کشید و …

تحلیلگران موسیقی در رابطه با شوبرت می گویند “زندگی کرد، سختی کشید و مرد”. ظاهرآ او آنقدر در زندگی درگیر گرفتاری و رنج بود که طعم خوشبختی را هرگز نچشید و شاید هیچوقت خود متوجه رنج و محنتی که می کشید نبود.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VIII)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VIII)

در هر تمرین دو امر جریان دارد: یکى تمرینِ ذهن جهت پرداخت و آنالیزِ قطعه ى مورد نظر و دوم تمرین دست ها جهت بدست آوردن نرمى لازم. ذهن شما قبل از دست هاى شما مشغول به کار مى شود، در نتیجه کار بر روى ذهن، هم مهمتر است و هم اولویت دارد. شما هرگونه که ذهنتان را عادت دهید همانگونه رفتار خواهد کرد.
رونمایی و اجرای آلبوم «به زمین و آفتاب» اثر محمد سعید شریفیان

رونمایی و اجرای آلبوم «به زمین و آفتاب» اثر محمد سعید شریفیان

آثار مجلسی جدید محمد سعید شریفیان در مجموعه ای با عنوان «به زمین و آفتاب» طی مراسمی با حضور تعدادی از هنرمندان و اساتید موسیقی به همراه اجرای زنده برخی از آثار این مجموعه با همراهی پیانو: بهنام ابولقاسم و کوارتت زهی «شهرزاد» در خانه هنرمندان در تاریخ سه شنبه ۹۲/۷/۱۶ ساعت ۱۸ رونمایی و اجرا میشود.
رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

این حرف بسیار دروغ و کذبی بوده که زده اند… من زمانی یک هدیه از مادرم دریافت کردم که او آنرا از یک دست فروش کنار خیابان خریده بود که یک نماد مصری است به نام قدرت که در ایران هم وجود دارد، شاید از دور شبیه به صلیب به نظر برسد. این سمبل قدرت است که روی آن یک سنگ سیاه وجود دارد و من بیشتر از بیست و چند سال است که این نماد را دارم و مخصوصا پس از درگذشت مادرم همیشه آنرا بیرون نگه داشته ام ولی در این سالها تا حالا کسی در خارج از کشور فکر نکرده که من مسیحی شده ام!
گزارش جلسه اول «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه اول «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

نخستین جلسه‌ی کارگاه «آشنایی با نقد موسیقی» با شرکت جمعی از روزنامه‌نگاران، دانشجویان و علاقه‌مندان به این رشته عصر روز چهارشنبه بیست و هفتم دی ماه در خانه‌ی موسیقی برگزار شد.
اپرای توسکا (I)

اپرای توسکا (I)

توسکا (Tosca) اپرایی است ایتالیایی در سه پرده اثر جیاکومو پوچینی (Giacomo Puccini) و اشعاری از لوجیو الیکا (Luigi Illica) و ژوزپه جیاکوزا (Giuseppe Giacosa) بر اساس نمایش نامه ای از ویکتورین ساردو (Victorien Sardou) به نام “توسکا”. این اپرا برای اولین بار در تاتر کوستانزی در روم در ۱۴ ژانویه ۱۹۰۰ اجرا شد. توسکا؛ یکی از مشهورترین اپراهای دنیا می باشد، موفقیتی که در اولین اجرای آن با استقبال تماشاگران به دست آمد، بسیار چشمگیر بود. اگرچه در ابتدا مورد تائید کامل منتقدین واقع نشد. امروزه، توسکا یکی از استاندارهای اپراتیک می باشد و در لیست سال ۲۰۰۸ “اپرا آمریکا” مبنی بر بیشترین اپراهای اجرا شده در آمریکای شمالی در رده هشتم قرار دارد.
از نقد علمی تا نقد هنری (I)

از نقد علمی تا نقد هنری (I)

نقد را باید کاوش برای رد یابی آنچه هست تعریف کرد، این جریان تبدیل تجربه به عقل و نظرات است. پدیدارها اما در دو ساحت برای ما آشکار میشوند. اینان همان دو ساحت عقلی و اخلاقی یا بهتر بگوییم، علمی و هنری اند. موضوع عقل در میدانی میان درستی و نادرستی تحلیل میشود. از این منظر نقد را باید کاوش منطق های مندرج در پدیدار دانست. ما این کار را از طریق اجزا و اطلاعات و ناشی از پدیدار و تحول آنها به منطق هایی ویژه انجام میدهیم، اینکار در نسبتی میان تجربیات تا خواسته ها صورت میگیرد.
موسیقی بلوز – قسمت چهارم

موسیقی بلوز – قسمت چهارم

اکثر آهنگهای بلوز ریتم ۴/۴ دارند. استفاده از نتهای استاکاتو و آکوردهای سنکوپ دار رایج است. Triplet (نواختن سه نت در یک ضرب) زیاد به کار می رود و نتهای چنگ (۱/۸) اغلب با ریتم سوئینگ (Swing) نواخته می شود۱٫
شارل ازنوور (I)

شارل ازنوور (I)

شارل ازنوور (Charles Aznavour) با نام اصلی شاه نور واریناژ ازنووریان (Chahnourh Varinag Aznavourian) بیست و دوم می سال ۱۹۲۴ در پاریس متولد شد. شارل نویسنده ترانه، آهنگ ساز، خواننده، بازیگر، مولف و دیپلمات فرانسوی – ارمنی است. وی در حال حاضر در شهر ژنو در کشور سوئیس زندگی می کند و سفیر ارمنستان و نماینده دائم این کشور در سازمان ملل متحد است. او همچنین از سال ۱۹۹۵ نماینده دائم ارمنستان نزد سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (UNESCO) وابسته به سازمان ملل متحد، است.