سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (II)

مرتضی حنانه در کنار جمعی از نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران
مرتضی حنانه در کنار جمعی از نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران
از سال ۱۳۲۵ این ارکستر با هدایت پرویز محمود رسما تحت عنوان «ارکستر سمفونیک تهران» شروع به کار می کند و مرتضی حنانه در خاطرات خودش می نویسد: «شب ها به دلیل اینکه نوازندگان هر یک برای کسب به کاباره ها روی می آوردند، من و چند تن از دوستان به زور مانع رفتن آنها به کاباره می شدیم تا آنان را جمع کنیم تا تمرین ها را بتوانیم سر وقت با محمود شروع کنیم. این شده بود دغدغه شبانه من. پرویز محمود تا سال ۱۳۲۸ ارکستر را رهبری می کند و ناگهان در یک عصر غم انگیز خزان، به ما اطلاع دادند که همه ما به مهرآباد جنوبی برویم. من و چند تن از بچه ها به مهرآباد جنوبی رفتیم و دیدیدم که محمود در آنجا از همه خداحافظی کرده و چوب رهبری را برای همیشه رها کرد.

بعدا از اینطرف و آنطرف جسته و گریخته می شنیدم که محمود به کار گل در آمریکا روی آورده و موسیقی را نیز سه طلاقه کرده ولی مهم این بود که محمود هنرمند قدر و قوی بود و آنچه مسلم بود، او ارکستر سمفونیک را به خوبی رهبری می کرد. بدین ترتیب بود که از سال ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۰، روبیک گریگوریان به عنوان رهبر دائمی این ارکستر منصوب شد ولی تا اینکه او بتواند ارکستر را دوباره به همت ما سر رو سامان دهد چند وقتی زمان برد. روبیک گریگوریان اولین کنسرتش را در تاریخ ۸ دی ماه ۱۳۲۸ رهبری کرد. سمفونی پنجم اثر بتهوون، اورتور اگمونت اثر بتهوون، فاووست اثر گونو و سوئیت ایرانی ساخته خودش را در این برنامه اجرا کرد در حالی که همزمان رئیس هیات مدیره نیز بود.

در یک روز تابستان در سال ۱۳۳۰، او نیز راه محمود را پیش گرفت و به آمریکا رفت. از آن پس تا سال ۱۳۳۱ رسما رهبری دائم نداشته ایم ولی روبن صفاریان (Rubin Safarian) هنرآموز ویولون هنرستان عالی، ارکستر را تمرین می داد و می توان گفت که یک کنسرت در بهمن ۱۳۲۰ داده است.»

البته خود کاپل مایستر یا به عبارتی کنسرت مایستر ارکستر سمفونیک بود. در این کنسرت او اورتور کوریولان اثر بتهوون، سمفونی ناتمام اثر شوبرت، شبی بر فراز کوه سنگی اثر موسورسکی، منوئت اثر حنانه و دریاچه قو اثر چایکوفسکی، راپسودی مجار اثر لیست را اجرا کرد.

در اواخر سال ۱۳۳۰، مرتضی حنانه رسما به رای هیات مدیره ارکستر، به عنوان رهبر ارکستر سفونیک منصوب می شود. او در یک سال و اندی، در مقام رهبر ارکستر، دو کنسرت اجرا کرده که در یکی از آنها خانم تانیا آشوت، پیانیست ایرانی، شرکت داشته و کنسرتو می مینور برای پیانو و ارکستر اثر شوپن را اجرا می کنند. اورتور فیدلیو اثر بتهوون، سمفونی ۴۰ اثر موتسارت، فینلاندیا اثر سیبلیوس، رقص رنگرز ها و سوئیت شهر مرجان اثر حنانه در این کنسرت ها اجرا می شود.

در سال ۱۳۳۲ به علت برگزاری هزاره ابن سینا، دوباره ارکستر سمفونیک به همت مرتضی حنانه ولی این بار با بودجه رسمی دولت (که تا آنزمان حتی یک ریال هم برای ارکستر پول خرج نکرده بود) گرد هم می آیند تا جلوی مستشاران و خارجیان دعوت شده و حضار خارجی سالن به هیچ وجه کم نیاورند! (من دقیقا یادم است وقتی اولین صحنه ها از این کنسرت پدرم تعریف می کرد؛ انگار در تلویزیون به صورت زنده دیده باشم!)

او گفت: بالاخره آن روز فرا رسید ولی قبل از آن ما با بچه ها ۶ ماه سخت تمرین کرده بودیم. آن هم در هنرستان عالی موسیقی، ۶ ماه تمرین برای ۱۴ تومان! خب این عشق و علاقه بچه ها را نشان می داد ولی شخص من همواره با وزارت خانه درگیر بودم. من به آنها می گفتم که چرا حال که کنسرت خواهیم داشت به ما سالن نمی دهید؟ بله، این باعث نا امیدی هر انسان بزرگی که در آن روزها و در آن شرایط کار هنری می کرد بود ولی دوام و قوام اصل بزرگ حرفه ای بودن است.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در اسفند ۱۸, ۱۳۹۵ در ۶:۰۷ ب.ظ

    مرتضی حنانه میخواست کشورش وکشور عقب افتاده ای نباشد.او میخواست موسیقی ایران را از این حالت بیابانی و سنتی در بیاورد.اولین هدف قاعدتا داشتن ارکستذ سمفونیکی بود که رسما ریر نظر وزارت فرهنگ و هنر اداره شود.تا آبروی کشور ما هم حفظ شود ونهایتا با همکاری دوستانش همین بچه ها بودند که ارکستر را ساختند وپایه گذار آنهم در واقع کسی بود که از همه بیشتر رنج این کار را کشید.او میخواست که ما بالا باشیم ولی انگار خیلی ها نمیخواستند که ما هم مثل سایر کشورهای بالا به این هدف برسیم.چنانچه من نعجب میکنم که پدرم که باید سر یکسال از ایتالیا برمیگشت چون از فرهنگ وهنر به او ابلاغ شده بود او اینکار را نکرد و ۷ سال بعد به ایران برگشت و با دستاورد بالا و همین وزارت خانه در سال ۱۳۴۰ ،به او کار نداد و او را در حد معلم هورن و سازشناسی هنرستان استخدام کرد…حقوق بازنشستگی مرتضی حنانه را در حد دیپلم پایین کشید.یعنی برایشان اصلا داشتن یک موسیقیدان بالا مهم نبود…و این تاسف دارد.هر چند کسانی هم پشت سرش صفحه میگذاشتند که از نزدیکترین دوستانش بودند..

  • امیر آهنگ
    ارسال شده در آبان ۲۶, ۱۳۹۶ در ۱۲:۳۱ ق.ظ

    وزارت فرهنگ و هنر پس از بازگشت استاد از ایتالیا در حق استاد حنانه ظلم کرد. ولی همین ظلم منجر به تاسیس و تولد ارکستر فارابی توسط استاد شد. ارکستر بی نظیری که بعد از انحلال هنوز جایش در موسیقی ایران خالی است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

از روزهای گذشته…

اُرفِ ایرانی؟ (I)

اُرفِ ایرانی؟ (I)

کتابی برای آموزش موسیقی به کودکان پیش رو است. از نامش بر می‌آید که حاصل مسیری و رهاورد سفری باشد از روش «کارل ارف» تا دنیای موسیقی ایرانی. سفری که گویا برای مسافرش سی سال به درازا کشیده است. هر جلد از این مجموعه‌ی دو جلدی با نوشته‌ی «رضا مهدوی» (که در هر دو تکرار شده) آغاز می‌شود؛ در آن می‌خوانیم «[موسیقی کودک] با توجه به رشد فزاینده‌ی جمعیت در ایران، به زودی به یکی از مهم‌ترین شاخه‌های درخت تناور موسیقی این کشور تبدیل خواهد شد.» (۱) جدا از اینکه بپرسیم آیا درخت موسیقی ما اکنون تناور است؟ باید گفت: موسیقی کودک دست‌کم تا آنجا که به آموزش مربوط است و در کمیت، هم اکنون اگر نه مهم‌ترین، یکی از مهم‌ترین شاخه‌ها در درخت تناور اقتصاد آموزشگاه‌های خصوصی و کودکستان‌های ایران است.
بیانیه‌ی هیات داوران پنجمین جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی

بیانیه‌ی هیات داوران پنجمین جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی

پنجمین دوره‌ی جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی ایران را در شرایطی به اجرا در می‌آوریم که ضرورت حضور بیشتر اهالی هنر موسیقی در چنین فعالیت‌هایی بیش از پیش احساس می‌شود به ویژه که در این دوره، هیات داوران با مقالاتی ارزشمند در شاخه‌های مختلف موسیقی روبرو بودند. هیات داوران امیدوار است در جشنواره‌ی امسال توانسته باشد زمینه را برای حضور بیشتر اهل اندیشه و موسیقی در جهت نمایان شدن بهتر پتانسیل‌های موجود در این شاخه از موسیقی کشور فراهم سازد.
واپسین سالهای زندگی بتهوون – قسمت دوم

واپسین سالهای زندگی بتهوون – قسمت دوم

در روزهای آخر زندگی بتهوون دوستانش شیندلر (Schindler)، هوتنبرنر (Hutenbrenner) و استفان برورینگ (Stephan Breuring) در کنارش بودند. او این روزها را در اتاقی کهنه و کثیف که به هیچ وجه فضای مناسبی برای یک فرد بیمار نبود، به دور از برادرزاده محبوبش در نهایت تنگدستی سپری نمود. علاوه بر این مشکلات او به بیماری بی خوابی نیز دچار شده بود و وضعیت جسمی اسفناکش روز به روز وخیم تر می شد.
ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی ارکستر اصلی بنگاه سخن پراکنی بریتانیا (بی بی سی) است که یکی از برجسته ترین ارکستر های بریتانیا به شمار می رود. بی بی سی تقریبا از ابتدای فعالیت خود، سال ۱۹۲۲، پخش موسیقی را با آنسامبل هایی هم نام خود (یا با نام های متفاوت) آغاز نمود. اولین آنسامبلی که در سال ۱۹۲۳ با بی بی سی کار کرد گروه “۲LO Military Band” بود.
قطعاتی برای آموزش موسیقی

قطعاتی برای آموزش موسیقی

پنج سال پیش مقاله ای نوشتم در ارتباط با این موضوع که در سایت گفتگوی هارمونیک منتشر شد. به طور خیلی خلاصه می توانم بگویم که هدف از نوشتن آن مقاله که مقاله حاضر نیز در ادامه آن است آموزش نکاتی در موسیقی از طریق قطعاتی بود که به همین منظور ساخته بودم. پس از چند سال فرصت، انگیزه دوباره ای به وجود آمد برای پی گرفتن دوباره این جریان که قرار بود به نوشتن کتابی با همین محتوا ختم شود و به نوعی این مقاله مقدمه ای بر مجموعه مقالاتی است که در نهایت –در صورت مثبت بودن شرایط- به صورت کتاب منتشر خواهند شد.
رحمتی: دچار فقر منابع مکتوب پژوهشی در زمینه سازهای ایرانی هستیم

رحمتی: دچار فقر منابع مکتوب پژوهشی در زمینه سازهای ایرانی هستیم

امیرحسین رحمتی متولد سال ۱۳۶۳ در شهر شهریار است. او خواننده ای توانا و سازنده ای کاربلد در ساخت تار است. رحمتی از دو سال پیش تحصیل و تحقیق در رشته اتنوموزیکولوژی را آغاز کرده و مقالات او در جشنواره های پنجم و ششم نوشتارها و سایت های موسیقی، برگزیده شده است. با او گفتگویی خواهیم داشت درباره فعالیت هایش.
ویژگی های یک سنتور خوب (III)

ویژگی های یک سنتور خوب (III)

روشن است بررسی یک ساز و ارزیابی آن به عنوان یک ساز خوب، متوسط یا بد منوط به بررسی عوامل فوق می باشد. نکته قابل توجه اینکه این سه عامل “بطور کامل” مستقل از یکدیگر نیستند و نمی توان آنها را کاملا جدا ارزیابی کرد بطوریکه مثلا یک سنتور خوب، بطور حتم از موادی با کیفیت متوسط به بالا، ساخته شده و برای بدست آوردن کیفیت صدا حتما به ظاهر آن توجه شده است.
جیمی هندریکس، پدر گیتار الکتریک (II)

جیمی هندریکس، پدر گیتار الکتریک (II)

در دهه شست هر چند هندریکس توانسته بود برای خود شهرتی کسب نماید اما چت چندلر نوازنده گیتار باس گروه مشهور Animals به وی توصیه کرد که به انگلیس برود و فعالیتهایش را در آنجا ادامه دهد. انگلیش مهد موسیقی راک اند رول، به راستی تنها جایی بود که توانست نبوغ و استعدادهای هندریکس را به نمایش گذارد؛ مهارت وی در نوازندگی و استیل خاص جیمی هندریکس به همراه ابداعاتش در نوازندگی باعث شد به سرعت نامش بر سر زیانها بیفتد.
اصول نوازندگی ویولن (V)

اصول نوازندگی ویولن (V)

در حالت قرارگیری انگشت اول در کنار شیطانک نبایستی امتداد بند اول این انگشت در پشت دست، از امتداد پشت ساعد و دست چپ خارج گشته و از امتداد آنها عقب تر رود و این انگشت به شکل شکسته در ناکل در آید. در غیر اینصورت کششی نامتعارف در ناحیه ناکل انگشت اول بوجود آمده و همچنین از آزادی عمل سایر انگشتان( به خصوص انگشت چهارم ) در انگشت گذاری کاسته می گردد.
کنسرتی بزرگ در آسمان!

کنسرتی بزرگ در آسمان!

از زیباترین و در عین حال متفاوت ترین آهنگهای آلبوم Dark Side of the Moon می توان به The Great Gig in the Sky اشاره کرد. یکی از بهترین کارهایی که Richard Wright که در مدت فعالیت موسیقی خود آنرا درست کرد است.