سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (II)

مرتضی حنانه در کنار جمعی از نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران
مرتضی حنانه در کنار جمعی از نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران
از سال ۱۳۲۵ این ارکستر با هدایت پرویز محمود رسما تحت عنوان «ارکستر سمفونیک تهران» شروع به کار می کند و مرتضی حنانه در خاطرات خودش می نویسد: «شب ها به دلیل اینکه نوازندگان هر یک برای کسب به کاباره ها روی می آوردند، من و چند تن از دوستان به زور مانع رفتن آنها به کاباره می شدیم تا آنان را جمع کنیم تا تمرین ها را بتوانیم سر وقت با محمود شروع کنیم. این شده بود دغدغه شبانه من. پرویز محمود تا سال ۱۳۲۸ ارکستر را رهبری می کند و ناگهان در یک عصر غم انگیز خزان، به ما اطلاع دادند که همه ما به مهرآباد جنوبی برویم. من و چند تن از بچه ها به مهرآباد جنوبی رفتیم و دیدیدم که محمود در آنجا از همه خداحافظی کرده و چوب رهبری را برای همیشه رها کرد.

بعدا از اینطرف و آنطرف جسته و گریخته می شنیدم که محمود به کار گل در آمریکا روی آورده و موسیقی را نیز سه طلاقه کرده ولی مهم این بود که محمود هنرمند قدر و قوی بود و آنچه مسلم بود، او ارکستر سمفونیک را به خوبی رهبری می کرد. بدین ترتیب بود که از سال ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۰، روبیک گریگوریان به عنوان رهبر دائمی این ارکستر منصوب شد ولی تا اینکه او بتواند ارکستر را دوباره به همت ما سر رو سامان دهد چند وقتی زمان برد. روبیک گریگوریان اولین کنسرتش را در تاریخ ۸ دی ماه ۱۳۲۸ رهبری کرد. سمفونی پنجم اثر بتهوون، اورتور اگمونت اثر بتهوون، فاووست اثر گونو و سوئیت ایرانی ساخته خودش را در این برنامه اجرا کرد در حالی که همزمان رئیس هیات مدیره نیز بود.

در یک روز تابستان در سال ۱۳۳۰، او نیز راه محمود را پیش گرفت و به آمریکا رفت. از آن پس تا سال ۱۳۳۱ رسما رهبری دائم نداشته ایم ولی روبن صفاریان (Rubin Safarian) هنرآموز ویولون هنرستان عالی، ارکستر را تمرین می داد و می توان گفت که یک کنسرت در بهمن ۱۳۲۰ داده است.»

البته خود کاپل مایستر یا به عبارتی کنسرت مایستر ارکستر سمفونیک بود. در این کنسرت او اورتور کوریولان اثر بتهوون، سمفونی ناتمام اثر شوبرت، شبی بر فراز کوه سنگی اثر موسورسکی، منوئت اثر حنانه و دریاچه قو اثر چایکوفسکی، راپسودی مجار اثر لیست را اجرا کرد.

در اواخر سال ۱۳۳۰، مرتضی حنانه رسما به رای هیات مدیره ارکستر، به عنوان رهبر ارکستر سفونیک منصوب می شود. او در یک سال و اندی، در مقام رهبر ارکستر، دو کنسرت اجرا کرده که در یکی از آنها خانم تانیا آشوت، پیانیست ایرانی، شرکت داشته و کنسرتو می مینور برای پیانو و ارکستر اثر شوپن را اجرا می کنند. اورتور فیدلیو اثر بتهوون، سمفونی ۴۰ اثر موتسارت، فینلاندیا اثر سیبلیوس، رقص رنگرز ها و سوئیت شهر مرجان اثر حنانه در این کنسرت ها اجرا می شود.

در سال ۱۳۳۲ به علت برگزاری هزاره ابن سینا، دوباره ارکستر سمفونیک به همت مرتضی حنانه ولی این بار با بودجه رسمی دولت (که تا آنزمان حتی یک ریال هم برای ارکستر پول خرج نکرده بود) گرد هم می آیند تا جلوی مستشاران و خارجیان دعوت شده و حضار خارجی سالن به هیچ وجه کم نیاورند! (من دقیقا یادم است وقتی اولین صحنه ها از این کنسرت پدرم تعریف می کرد؛ انگار در تلویزیون به صورت زنده دیده باشم!)

او گفت: بالاخره آن روز فرا رسید ولی قبل از آن ما با بچه ها ۶ ماه سخت تمرین کرده بودیم. آن هم در هنرستان عالی موسیقی، ۶ ماه تمرین برای ۱۴ تومان! خب این عشق و علاقه بچه ها را نشان می داد ولی شخص من همواره با وزارت خانه درگیر بودم. من به آنها می گفتم که چرا حال که کنسرت خواهیم داشت به ما سالن نمی دهید؟ بله، این باعث نا امیدی هر انسان بزرگی که در آن روزها و در آن شرایط کار هنری می کرد بود ولی دوام و قوام اصل بزرگ حرفه ای بودن است.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در اسفند ۱۸, ۱۳۹۵ در ۶:۰۷ ب.ظ

    مرتضی حنانه میخواست کشورش وکشور عقب افتاده ای نباشد.او میخواست موسیقی ایران را از این حالت بیابانی و سنتی در بیاورد.اولین هدف قاعدتا داشتن ارکستذ سمفونیکی بود که رسما ریر نظر وزارت فرهنگ و هنر اداره شود.تا آبروی کشور ما هم حفظ شود ونهایتا با همکاری دوستانش همین بچه ها بودند که ارکستر را ساختند وپایه گذار آنهم در واقع کسی بود که از همه بیشتر رنج این کار را کشید.او میخواست که ما بالا باشیم ولی انگار خیلی ها نمیخواستند که ما هم مثل سایر کشورهای بالا به این هدف برسیم.چنانچه من نعجب میکنم که پدرم که باید سر یکسال از ایتالیا برمیگشت چون از فرهنگ وهنر به او ابلاغ شده بود او اینکار را نکرد و ۷ سال بعد به ایران برگشت و با دستاورد بالا و همین وزارت خانه در سال ۱۳۴۰ ،به او کار نداد و او را در حد معلم هورن و سازشناسی هنرستان استخدام کرد…حقوق بازنشستگی مرتضی حنانه را در حد دیپلم پایین کشید.یعنی برایشان اصلا داشتن یک موسیقیدان بالا مهم نبود…و این تاسف دارد.هر چند کسانی هم پشت سرش صفحه میگذاشتند که از نزدیکترین دوستانش بودند..

  • امیر آهنگ
    ارسال شده در آبان ۲۶, ۱۳۹۶ در ۱۲:۳۱ ق.ظ

    وزارت فرهنگ و هنر پس از بازگشت استاد از ایتالیا در حق استاد حنانه ظلم کرد. ولی همین ظلم منجر به تاسیس و تولد ارکستر فارابی توسط استاد شد. ارکستر بی نظیری که بعد از انحلال هنوز جایش در موسیقی ایران خالی است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

حنانه: پدرم هارمونی زوج را به هیچ کس تدریس نکرده است

به تازگی شایعه ای منتشر شده است که رساله «هارمونی زوج» مرتضی حنانه در انتظار انتشار است. از طرفی افرادی نیز خود را صاحب صلاحیت در آنالیز و حتی تدریس هارمونی زوج معرفی می کنند. این مسائل باعث شد تا از زبان فرزند مرتضی حنانه، امیرعلی حنانه، موضوع را بررسی کنیم:

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (III)

عصر جدیدی است که خود محصول رنسانس و روشنگری در اروپا است؛ همراه با شکست نیروهای ارتجاعی در جنگ اول جهانی، فرهیختگان و هنرمندان اروپایی به خصوص دربرلین، پاریس و وین، با امیدواری و خوشبینی به آینده ای چشم دوخته بودند که ملت های رها شده از سلطه حکومت های خود کامه با استفاده از دانش و صنعت پیشرفته یک «نظام جدید جهانی»، شکل یافته از ایده های دموکراسی و سوسیالیزم، به وجود آورند. انگیزه و موضوع فعالیت های هنری یکسره دگرگون شده بود. برنامه «جهان نو» و «انسان نو» در دستور کار هنرمندان قرار داشت. درگیری و رویاروئی هنرمندان با ضابطه ها و معیارهای جدید آنها را در پی شیوه های جدید بیان به جستجو وا داشته بود. در تمام رشته های هنری به یک باره مکتب های مختلف و متنوع هنری، با برداشت های جدید و«مدرن» به وجود آمدند. برنامه «هنر مدرن»، پا به پای ایدئولوژی های جدید، آزاد کردن هنر از قیدهای تاریخی، سنتی، بومی، دینی و طبقاتی و قابل استفاده کردن آن برای عموم مردم دنیا یا همگانی کردن آن بدون تفکیک های نژادی، قومی و دینی و طبقاتی بود. به عبارت دیگر دو ویژگی مهم هنر مدرن، یکی «جهانی بودن» هنر در سطح جهان و دیگری «همگانی بودن» آن در عمق جامعه بود. سومین ویژگی هنر را می توان «پیراسته بودن» نامید. در ادبیات آلمانی، شروع ادبیات مدرن به مکتب ناتورالیسم موسوم شد. یعنی تعریف و توصیف هرچیز به خصوص انسان آن طور که «هست».

از روزهای گذشته…

اولین مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی فردا در خانه هنرمندان

اولین مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی فردا در خانه هنرمندان

جمعه هفدهم تیرماه، ساعت ۱۴ تا ۱۶ خانه هنرمندان ایران میزبان اولین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی خواهد بود. در این روز قرار است به برگزیدگان مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی جوایزی اهدا شود.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (I)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (I)

راک کشمیر، راک عبدالله، صفیر راک و راک هندی چهار گوشه‌ی ردیف دستگاه ماهور هستند که به‌طور رایج در رپرتوار ردیف، در انتهای آن، اجرا می‌شوند. این سلسله گوشه‌ها به طرزی جالب ‌توجه میان دو دستگاه ماهور و همایون، یا آوازهای وابسته به آن، در رفت‌وآمدند. نوشته‌ی پیشِ‌رو تلاشی است برای واکاوی و شکافتن ساختاری این بخش از ردیف موسیقی دستگاهی که به نظر می‌رسد آنچنان که باید مورد توجه و تحلیل قرار نگرفته است.
علی نوربخش

علی نوربخش

Ali Nourbakhsh متولد ۱۳۵۵ تهران Date and place of birth 1977 Tehran نوازنده و کارشناس آموزش ویولون Violinist and Violin Instructor لیسانس مهندسی عمران B.Sc. Civil Engineering mail @ viol.ir
تئوری بنیادین موسیقی (قسمت اول)

تئوری بنیادین موسیقی (قسمت اول)

ما برای انجام بسیاری از کارهایمان، به قوانین و استانداردها رجوع می کنیم، وقتی در موسیقی از چیزی به نام نت یا نگارش موسیقی به میان می آید، بی شک لازم است تا استانداردی وجود داشته باشد تا توانایی خوانش آن برای همه قابل دسترسی باشد. در موسیقی قاعده و قراردادهایی وجود دارد و این قانون و قواعد در تمام دنیا به یک شکل ثابتی قابل دسترسی است. با کمک تئوری موسیقی، هنرمندان موسیقی (و بخصوص اهالی موسیقی کلاسیک)، موسیقی را اجرا و آنالیز میکنند.
فراخوان چهارمین جشنواره و جایزه«نوای خرّم» منتشر شد

فراخوان چهارمین جشنواره و جایزه«نوای خرّم» منتشر شد

دبیرخانه چهارمین جشنواره و جایزه همایون خرم (نوای خرّم) فراخوان نحوه حضور هنرمندان و گروه های متقاضی شرکت در این رویداد موسیقایی را منتشر کرد. به گزارش امور رسانه ای چهارمین جشنواره و جایزه همایون خرم (نوای خرّم)، دبیرخانه چهارمین جشنواره و جایزه همایون خرم (نوای خرّم) فراخوان نحوه حضور هنرمندان و گروه های سنی متقاضی شرکت در این رویداد موسیقایی را منتشر کرد. در متن فراخوان آمده است:
انیمال

انیمال

در اوایل دهه ۱۹۶۰ یکی از محبوبترین و با اهمیت ترین گروههای R’nB انگلستان یعنی Animals توسط Eric Burdon شکل گرفت. طبق نظر مجله Rolling Stone این گروه دومین گروه تاثیر گذار موسیقی R’nB انگلستان است. اعضای این گروه در اوایل دهه ۱۹۶۰ در شهر New Castle تحت عنوان Kansas City Five گرد هم آمدند.
مجموعه کارگاه های موسیقی «مانِ هُنر هَنوز» برگزار می شود

مجموعه کارگاه های موسیقی «مانِ هُنر هَنوز» برگزار می شود

مجموعه کارگاه های موسیقی «مانِ هُنر هَنوز»، اردیبهشت ماه امسال آغاز به کار می کند. در این کلاسها، محسن قانع بصیری، فرشاد توکلی، سید علی‌رضا میر‌علی‌نقی، سجاد پورقناد، بابک خضرایی، مانی جعفرزاده و خدایار قاقانی به ارائه مباحثی که در ادامه می خوانید می پردازند.
گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

چهارشنبه ۱۸ اردیبهشت ماه ۱۳۹۲، چهاردهمین جلسه از «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» با عنوان «نقد سیاسی، ایدئولوژیک» در خانه‌ی موسیقی برگزار شد. در این جلسه ابتدا مدرس توجه شرکت‌کنندگان را به این موضوع جلب کرد که در جلسات اخیر (و به‌ویژه پس از درس «نقد تفسیری») هر یک از روش‌های نقد دسته‌بندی شده، ارتباطی تنگاتنگ با جلسه‌ی پیش از خود داشته‌اند و به قولی می‌توان گفت عملاً پایان یک جلسه به جلسه‌ی بعدی پیوند خورده است.
ارکستر سمفونیک فیلادلفیا

ارکستر سمفونیک فیلادلفیا

ارکستر سمفونیک فیلادلفیا در سال ۱۹۰۰ متولد شد. این ارکستر به دلیل اجراهای تحسین برانگیزش، خود را به عنوان یکی از پیشروترین ارکسترها در طی قرن شناسانده است، مخصوصا با درخشش در تورهای بین المللی تاریخی و داشتن بهترین فروش آثار. مدیریت این ارکستر مدتها (تا سال ۱۹۹۳) برعهده ولفگنگ ساوالیچ (Wolfgang Sawallisch) بود. ارکستر در سال ۲۰۰۰ همراه با چندین اجرا، صدمین سالگرد خود را جشن گرفت که تور و برنامه تلویزیونی موفقی به همراه داشت. این کنسرت به طور جهانی از شبکه های تلویزیونی در ۱۶ نوامبر ۲۰۰۰ پخش شد.
به بهانه انتشار کنسرت ارکستر مضرابی (III)

به بهانه انتشار کنسرت ارکستر مضرابی (III)

“چهارمضراب دشتی” با اجرای گروه سنتور ارکستر مضرابی، دهمین قسمت از این کنسرت است که یکی از چشمگیرترین قسمتهای این برنامه است. این چهارمضراب یکی از چندین چهارمضراب دشتی فرامرز پایور است که محبوب نوازندگان این ساز است و قطعه ای به غایت زیبا و تکنیکی برای سنتور نوازان؛ انتخاب این قطعه برای اجرا با این تعداد سنتور، نشان از جسارت بالای گروه و رهبر آن دارد.