‌‌‌مـوسیقی‌ به چه درد ما می‌خورد؟

نوشته ای که پیش رو دارید نوشته دکتر سعدی حسنی (۱۳۶۵‌-۱۳۰۵‌) موزیکولوگ و مدیر سابق تالار رودکی است که پیشتر در «مجله موسیقی» (ارگان انجمن ژونس موزیکال) در سال ۱۳۵۲ به انتشار رسیده است:
در یکی از جلسات بحث در یکی از دانشکده‌ها‌ ضمن‌ پرسشهای‌ گوناگون، دانشجوئی پرسـید: «مـوسیقی بـه چه درد ما می‌خورد؟» این سؤال می‌تواند در هر مورد دیگر‌ هم پیش‌آید مثل «میز به چه درد مـا می‌خورد؟» نکته این تست که معمولا این‌ سؤال بقصد آگاهی از‌ ماهیت‌ مسئله نیست بلکه پرسـش کننده اغلب خود را آمـاده رد هـمه جوابها کرده است، مثلا اگر بگویند میز هنگام غذا خوردن یا نوشتن به کار می‌آید خواهیم گفت: «روی زمین هم‌ می‌توان خورد و روی زانو هم می‌توان نوشت» و از این قبیل جوابها بسیار می‌توان جـست.

اصولا این سؤالات طرح می‌شود که جواب‌های نارسا و مضحک شنیده شود. شاید کسانی که اینگونه سؤالات را‌ پیش‌ می‌کشند تصور می‌کنند راه و رسم تازه‌ای در مباحث یافته‌اند در حالی‌ که سابقه تاریخی این سؤالات بسیار اسـت و اصـلا قدیمی ترین مکالمات که به نگارش درآمده حاوی همین‌گونه سؤال و جواب است.

امروز رساله‌هائی‌ مانند‌ اوتوفرون و الکبیادس در دسترس است که افلاطون از قول استاد خود سقراط نوشته است. این رسالات که پنـج قـرن قبل از میلاد مسیح و در عصر داریوش هخامنشی نوشته شده‌ نشانه‌ای‌ از توجه تازه به سؤال و جواب فلسفی است.

در حقیقت پیدایش علم یا فن منطق مرهون پرسش‌هائی است که سوفیست‌های آن روز مطرح مـی‌کردند و سـقراط درصدد پیدا کردن‌ جواب‌ آن‌ بود.

نکته این است که سقراط‌ خود‌ واضح‌ علم منطق نبود بلکه شاگرد او ارسطو با گردآوری مباحث فلسفی گذشتگان آنرا بنیان گذاشت. سقراط برای جـواب سـوفیست‌ها (سـوفسطائیان) از‌ همان‌ روش‌ مکالمه سوفسطائی اسـتفاده مـی‌کرد.

در رسـالۀ اتوفرون سقراط‌ نشان‌ می‌دهد که چگونه می‌توان کلام مغلوبه را به شیوۀ جدل به اصل خود باز گرداند.

معروفتر از همه سوفسطائیان‌ زنون‌ بـود‌ کـه مـی‌توانست ثابت کند آشیل قهرمان دو، هرگز نمی‌تواند از‌ لاک‌پشتی کـه کـمی از مسافت میدان را پیموده سبقت جوید… با اینحال سؤال «موسیقی به چه درد ما‌ می‌خورد؟» ممکن‌ است‌ سفسطه نباشد و شاید هم ایـن سـؤال اسـاسا به قصد سفسطه طرح‌ نشده‌ باشد. معذالک نباید انتظار داشـت که برای پاسخ دادن درباره «فواید موسیقی» صحبت کنیم.

بطور کلی موسیقی‌ برای‌ کسانی‌ بوجود می‌آید که احتیاج به شـنیدن آن دارنـد و کـسی که این احتیاج‌ را‌ درک‌ نکند طبیعی است از فواید آن برخوردار نخواهد شـد.

شـاید سؤال دقیق‌تر آن است‌ که‌ بپرسند‌: «کدام موسیقی بدرد ما می‌خورد؟» و در این مورد افلاطون نیز وارد بحث شده و مـوسیقی مـفید‌ و مـضر‌ برای جوانان تشخیص داده است.

امروز ما در این باره هم نمی‌توانیم صحبت‌ کـنیم‌ چـون‌ بـا حساب سود و زیان نیز نمی‌توان دربارۀ موسیقی قضاوت کرد اگرچه مواردی هست که‌ واقـعا‌ یـک مـوسیقی خاص ممکن است اثر روانی نامطلوب داشته باشد چنانکه در موسیقی‌ ایرانی‌ هم‌ این مـوارد وجـود دارد اما در حقیقت این موسیقی بد نیست بلکه اجرا و ترجمان‌ بد‌ یک موسیقی اسـت کـه نـغمه‌ها را تغییر شکل می‌دهد، سوزناک و یأس‌انگیز و کرخخت کننده‌ و ملال‌آور‌ می‌سازد‌.

برای برگرداندن همین موسیقی بد بـه مـوسیقی خوب کافیست جزئی از یک فاصله را تغییر‌ دهیم‌ یا‌ آکسان ضرب را جابجا کنیم یـا کـشش یـک صوت را کم و زیاد‌ کنیم‌. آهنگ حالت نامطلوب را از دست می‌دهد.

این کار انجام شدنی است امـا آیـا اجرای آن‌ لازم‌ است یا نه بحثی دیگر است؟

مسئله ما ایـن نـیست کـه «موسیقی‌ به‌ چه درد ما می‌خورد؟» تشخیص این موضوع امری‌ کاملا‌ شخصی‌ است. چه‌بسا مردم که مـوسیقی را لهـو‌ و عـاطل‌ می‌دانند اما کسانی که مایل‌اند موسیقی بشنوند یا می‌خواهند مجری موسیقی بـاشند بـا‌ اطلاع‌ بیشتر از رشته‌های مختلف و مکتب‌های‌ مختلف‌ به دنیای‌ بزرگتر‌ موسیقی‌ راه می‌یابند و این دنیای بزرگ است‌ کـه‌ بـسیاری از دشوارهای زندگی روزمره را آسان می‌کند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «اسکریابین | آثار پیانویی»

چه چیز بیش از خود نغمه‌ها (تُن‌ها)، کیفیت نغمه‌های تنها، برای اجرای آثار یک «شاعر نغمه‌ها» (۱) ممکن است اهمیت داشته باشد؟ اولین قطعه از ۲۴ پرلود برای پیانو اپوس ۱۱ (که آهنگساز به پیروی از شوپن ساخته) که شروع می‌شود صدادهی خشک پیانو و کیفیت نغمه‌هایی که علی یگانه استخراج می‌کند (مخصوصاً کمبود تعادل کیفیت بین دست راست و چپ) این اهمیت را به یاد شنونده می‌آورد.

پوریا رمضانیان: تسکینِ ۷۵۰ نفر؟!

این زرنگ‌بازی است که من بگویم به‌خاطر تسکین مردم‌ام کنسرت می‌دهم. تسکینِ ۷۵۰ نفر فقط؟ تکلیف دست‌کم ۵۰ ملیون نفر آدم چیست؟ پس این حرف بدترین دروغ است. سوماً، باز حتی اگر حق با شما باشد و بهبودِ حالِ همان هفتصد نفر را هم غنیمتی بدانیم، چرا باید بلیط بفروشم؟ قطعاً در این شرایط بهتر است کنسرت را رایگان کنم که لااقل کمترین خیری رسانده باشم. و درنهایت این‌که، بماند که در جای دیگر می‌شود مفصل‌تر در این مورد سخن گفت که اصلاً رسالت «موسیقی جدی» تسکین نیست، بلکه تربیت است.

از روزهای گذشته…

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

از میان ویژگی‌های کار ملی‌گرایان موسیقایی؛ استفاده از مواد و مصالح موجود محلی و مخصوصا موسیقی قومی، گرایش به افسانه‌ها و…، استفاده از نشان‌ها و جاها: نمادهای ملی و مولفه‌های مهمِ جغرافیایی و فرهنگی به عنوان منبع الهام و هویت‌نمون ساختن موسیقی، برجسته است اما به دلیل هویت متمایز موسیقاییِ پیشاپیش دردسترس، ملی‌گرای موسیقایی ایرانی اجباری نداشته تا آنها را در جایی دیگر بجوید و در کار خود حل کند. نزد او منابع موسیقایی، چنان که دیدیم بی هیچ تلاشی، مسلم بوده است. بدین سان، ملی‌گرایی موسیقایی بیش از آن که به سوی ذهنیت آرمانی ملی‌گرایانه پیش برود به سوی سازمان‌دهی ملی‌گرایانه پیش رفت.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

در کنار بحث های معنا شناختی در حوزه ی صوت باید توجه داشت که آهنگ سازان موسیقی کنکرت (Concrete) صدا را به عنوان یک شیء صوتی به حساب نمی آورند. این گروه فرایند صوت را در هر منبعی جستجو می کنند و برای دستیابی صدا به صداهای موجود پیشین بسنده نکرده و در عین حال موسیقی را نیز صرفاً بر اساس منابع صوتی تعریف نمی کنند، چرا که غالباً اعتقاد دارند که شیء صوتی وجود ندارد، مگر آن که بر اثر ساکن شدن بر روی یک حامل به وجود آمده باشد. شاید این بحث شیء صوتی فقط یک جدال بی سرانجام باشد میان موسیقی دانان کنکرت فرانسوی و الکترونیک آلمانی، که آن هم بر اثر مشخص شدن واقعیت صوتی و تقدمش به ساکن شدن صوت بوده است.
مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

در تمامی دانشگاه ها و کنسرواتوارهای دنیا درسی به نام پداگوژی (pedagogy) وجود دارد که همان شیوه «آموزش» است اما متاسفانه در ایران چنین رشته ای مورد کم توجهی قرار گرفته و به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است. یک فارغ التحصیل موسیقی شاید به تمام علم موسیقی اشراف داشته باشد اما شناسایی نیازهای آموزشی یک مقوله جدا از خود دانش موسیقی است. اینکه بدانیم یک کودک یا فردی که از موسیقی چیز زیادی نمی داند اولین نیازهایش چه چیزی می تواند باشد از ضروریات آموزش می باشد؛ در نتیجه پداگوژی، آموزش شاگرد محور است.
تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (II)

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (II)

سال ۲۲۴ میلادی، پس از انحطاط سلسله های هخامنشی و اشکانی سلسله نوین ساسانیان تاسیس شد که حدود ۴۰۰ سال دولتداری کرد. اولین پادشاه ساسانی اردشیر بابکان بود و پس از او بهرام گور به پادشاهی رسید. پس از بهرام، شاپور و پس از او خسرو انوشیروان و خسروپرویز به پادشاهی رسیدند.
همگون و ناهمگون (VIII)

همگون و ناهمگون (VIII)

نقشها بر روی جدولی با تقسیم‌بندیهای بسیار منظم کشیده شده‌اند. هر جدول دارای خانه‌های کوچک‌تر و هر خانه دارای پنجره‌های کوچک‌تر است. تعداد خانه‌ها بر اساس نوع نقش افزایش وکاهش می‌یابد. هر خانه دارای دو پنجره عمودی و ده پنجره افقی است، که روی هم صد پنجره را تشکیل می‌دهند.
ای نهال آرزو خوش زی که بار آورده ای

ای نهال آرزو خوش زی که بار آورده ای

طبق رسم معهود به تاریخ ۲۵/۲/۸۸ که اولین جشنواره هنرمندان خود آموخته تعریف شده بود، در دریکنده بابل زادگاه مکرمه قنبری به گرد هم در آمدیم. دامنه این حرکت فرهنگی و هنری آنچنان وسیع و گسترده بود که به کاتالوگی تاریخمند مبدل شد که در قالب ورک شاب شکل گرفت. مرتبه و جایگاه وجودی این مراسم به لحاظ معنویتی که در ذات و جوهره آن بود، تحسین ملی را برانگیخت که محل اقبال تجربه ای تاریخمند و ماندگار شد.
آنتونیو ویوالدی

آنتونیو ویوالدی

در سال ۱۶۷۸ در ونیز متولد شد، پدر او یک نوازنده ماهر در ویلن بود. او برای فراگیری علوم مذهبی و در نهایت کشیش شدن به یکی از مدارس مذهبی فرستاده شد، مدتی درس خواند اما حاضر نشد این کار را ادامه دهد، او ادعا می کرد که مشکلی در قفسه سینه خود دارد و این باعث می شود که اغلب گلودرد و … داشته باشد.
نائریکا، زن پهلوان

نائریکا، زن پهلوان

مینو رضایی نوازنده و مدرس دف است. فعالیت های او با ارکستر دالاهو با مدیریت مسعود حبیبی آغاز شده و با پایان گرفتن فعالیت این ارکستر، وی با جدیت مثال زدنی اقدام به تشکیل ارکستر کوبه ای بزرگی با استفاده از بانوان نوازنده کرده است. این ارکستر که نائریکا نام دارد، امروز بزرگترین ارکستر موسیقی زنان در ایران می باشد و تا به حال برنامه هایی در تالارهایی مانند میلاد و وحدت داشته است. با مینو رضایی سرپرست این ارکستر گفتگویی کرده ایم که می خوانید:
جندقی: فراگیری ساز به یادگیری آواز کمک می کند

جندقی: فراگیری ساز به یادگیری آواز کمک می کند

بانوان خواننده در ایران در صد و اندی سال پیش پا به عرصه ضبط آواز گذاشتند که مرهون انقلاب مشروطه بوده و پس از پایان یافتن دوره استبداد صغیر، در سال ۱۲۹۱ ش در تهران اولین ضبط ها از سه بانوی پیشگام زری خانم، افتخار خانم و امجد خانم شکل گرفت و در دولتهای بعدی و تغییر سازه های اجتماعی بانوان آوازه خوان چون قمرالملوک وزیری، ملوک ضرابی، پروانه و خانم ایران الدوله و تنی چند دیگر آرام آرام جایگاه خاصی را برای آواز بانوان ایجاد کردند و شکل گیری شیوه ای به نام آواز بانوان به لحاظ تاریخی انجام یافت و در دوره های بعدی آواز روح انگیز در تداوم تاریخی و آمدن بانوان دیگر در شاخه های مختلف موسیقی هم چون ارکسترال فولکلور تصنیف و ترانه به انسجام بیشتری دست یافت اما در دوره فعلی سه بانوی آواز پریسا، هنگامه اخوان و مهرعلی آرام آرام جایگاه آوازی بانوان را حفظ و به اشاعه آن پرداختند و علیرغم معذورات و مشکلات، همچنان به تربیت شاگردان پرداخته و با تلاش خستگی ناپذیر به کار خود ادامه می دهند.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

اگر برنامه‌ی اصلی نقد تکوینی را بررسی پیشامتن‌های یک اثر بدانیم این‌گونه نقد همان‌طورکه اشاره شد با نقد اثر آهنگساز یا به بیان دقیق‌تر نقد خلاقیت آهنگساز مشکلی ندارد زیرا پیشامتن‌های آهنگسازی، مانند دست‌نویس‌ها، طرح‌های اولیه و… معمولاً به خوبی نگهداری می‌شوند و حتی قبل از به‌وجود آمدن نقد تکوینی نیز در موسیقی‌شناسی تاریخی و ویرایش آثار برای انتشار، بسیار مورد توجه بوده‌اند (نباید از نظر دور داشت که در اولی هدف یافتن ارتباطات تاریخی و در دومی یافتن صحیح‌ترین نسخه برای انتشار است و این همان نکته است که نقد تکوینی را از آن کاربردها متمایز می‌سازد).