‌‌‌مـوسیقی‌ به چه درد ما می‌خورد؟

نوشته ای که پیش رو دارید نوشته دکتر سعدی حسنی (۱۳۶۵‌-۱۳۰۵‌) موزیکولوگ و مدیر سابق تالار رودکی است که پیشتر در «مجله موسیقی» (ارگان انجمن ژونس موزیکال) در سال ۱۳۵۲ به انتشار رسیده است:
در یکی از جلسات بحث در یکی از دانشکده‌ها‌ ضمن‌ پرسشهای‌ گوناگون، دانشجوئی پرسـید: «مـوسیقی بـه چه درد ما می‌خورد؟» این سؤال می‌تواند در هر مورد دیگر‌ هم پیش‌آید مثل «میز به چه درد مـا می‌خورد؟» نکته این تست که معمولا این‌ سؤال بقصد آگاهی از‌ ماهیت‌ مسئله نیست بلکه پرسـش کننده اغلب خود را آمـاده رد هـمه جوابها کرده است، مثلا اگر بگویند میز هنگام غذا خوردن یا نوشتن به کار می‌آید خواهیم گفت: «روی زمین هم‌ می‌توان خورد و روی زانو هم می‌توان نوشت» و از این قبیل جوابها بسیار می‌توان جـست.

اصولا این سؤالات طرح می‌شود که جواب‌های نارسا و مضحک شنیده شود. شاید کسانی که اینگونه سؤالات را‌ پیش‌ می‌کشند تصور می‌کنند راه و رسم تازه‌ای در مباحث یافته‌اند در حالی‌ که سابقه تاریخی این سؤالات بسیار اسـت و اصـلا قدیمی ترین مکالمات که به نگارش درآمده حاوی همین‌گونه سؤال و جواب است.

امروز رساله‌هائی‌ مانند‌ اوتوفرون و الکبیادس در دسترس است که افلاطون از قول استاد خود سقراط نوشته است. این رسالات که پنـج قـرن قبل از میلاد مسیح و در عصر داریوش هخامنشی نوشته شده‌ نشانه‌ای‌ از توجه تازه به سؤال و جواب فلسفی است.

در حقیقت پیدایش علم یا فن منطق مرهون پرسش‌هائی است که سوفیست‌های آن روز مطرح مـی‌کردند و سـقراط درصدد پیدا کردن‌ جواب‌ آن‌ بود.

نکته این است که سقراط‌ خود‌ واضح‌ علم منطق نبود بلکه شاگرد او ارسطو با گردآوری مباحث فلسفی گذشتگان آنرا بنیان گذاشت. سقراط برای جـواب سـوفیست‌ها (سـوفسطائیان) از‌ همان‌ روش‌ مکالمه سوفسطائی اسـتفاده مـی‌کرد.

در رسـالۀ اتوفرون سقراط‌ نشان‌ می‌دهد که چگونه می‌توان کلام مغلوبه را به شیوۀ جدل به اصل خود باز گرداند.

معروفتر از همه سوفسطائیان‌ زنون‌ بـود‌ کـه مـی‌توانست ثابت کند آشیل قهرمان دو، هرگز نمی‌تواند از‌ لاک‌پشتی کـه کـمی از مسافت میدان را پیموده سبقت جوید… با اینحال سؤال «موسیقی به چه درد ما‌ می‌خورد؟» ممکن‌ است‌ سفسطه نباشد و شاید هم ایـن سـؤال اسـاسا به قصد سفسطه طرح‌ نشده‌ باشد. معذالک نباید انتظار داشـت که برای پاسخ دادن درباره «فواید موسیقی» صحبت کنیم.

بطور کلی موسیقی‌ برای‌ کسانی‌ بوجود می‌آید که احتیاج به شـنیدن آن دارنـد و کـسی که این احتیاج‌ را‌ درک‌ نکند طبیعی است از فواید آن برخوردار نخواهد شـد.

شـاید سؤال دقیق‌تر آن است‌ که‌ بپرسند‌: «کدام موسیقی بدرد ما می‌خورد؟» و در این مورد افلاطون نیز وارد بحث شده و مـوسیقی مـفید‌ و مـضر‌ برای جوانان تشخیص داده است.

امروز ما در این باره هم نمی‌توانیم صحبت‌ کـنیم‌ چـون‌ بـا حساب سود و زیان نیز نمی‌توان دربارۀ موسیقی قضاوت کرد اگرچه مواردی هست که‌ واقـعا‌ یـک مـوسیقی خاص ممکن است اثر روانی نامطلوب داشته باشد چنانکه در موسیقی‌ ایرانی‌ هم‌ این مـوارد وجـود دارد اما در حقیقت این موسیقی بد نیست بلکه اجرا و ترجمان‌ بد‌ یک موسیقی اسـت کـه نـغمه‌ها را تغییر شکل می‌دهد، سوزناک و یأس‌انگیز و کرخخت کننده‌ و ملال‌آور‌ می‌سازد‌.

برای برگرداندن همین موسیقی بد بـه مـوسیقی خوب کافیست جزئی از یک فاصله را تغییر‌ دهیم‌ یا‌ آکسان ضرب را جابجا کنیم یـا کـشش یـک صوت را کم و زیاد‌ کنیم‌. آهنگ حالت نامطلوب را از دست می‌دهد.

این کار انجام شدنی است امـا آیـا اجرای آن‌ لازم‌ است یا نه بحثی دیگر است؟

مسئله ما ایـن نـیست کـه «موسیقی‌ به‌ چه درد ما می‌خورد؟» تشخیص این موضوع امری‌ کاملا‌ شخصی‌ است. چه‌بسا مردم که مـوسیقی را لهـو‌ و عـاطل‌ می‌دانند اما کسانی که مایل‌اند موسیقی بشنوند یا می‌خواهند مجری موسیقی بـاشند بـا‌ اطلاع‌ بیشتر از رشته‌های مختلف و مکتب‌های‌ مختلف‌ به دنیای‌ بزرگتر‌ موسیقی‌ راه می‌یابند و این دنیای بزرگ است‌ کـه‌ بـسیاری از دشوارهای زندگی روزمره را آسان می‌کند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مختصری درباره فرم موسیقی ایرانی (I)

در موسیقی ایران فرم مشخص وجود ندارد. هر قطعه فرم مخصوص به خود دارد. برای تشخیص فرم باید تا انتهای قطعه گوش داد. اگر قطعه ای را فورا در ابتدا تشخیص دادیم که چیست مثلا چهارمضراب یا تصنیف اینها ژانر و گونه هستند و فرم نیستند. در فرم بخش های مختلف را با حروف بزرگ لاتین نشان می دهیم. هر جمله در موسیقی یک فرم مشخص دارد هر چقدر هم کوتاه باشد. برخی فرم ها موفق تر می شوند مانند پیش درآمد اصفهان نی داوود، در ادامه به انواع ژانرها و فرم های موسیقی ایرانی خواهیم پرداخت.

مروری بر کتاب «ردیف آسان است؛ قدم به قدم با ردیف موسیقی ایران، دستگاه شور»

روژا پیتِر –ریاضیدان مجار- در کتاب «بازی با بینهایت» بدون اینکه نام کتابش را «ریاضی آسان است» بگذارد، هنرمندانه پیچیده‌ترین موضوعاتِ ریاضی را دست‌یافتنی کرده است. اگر فرمانروای مطلقِ همه‌ی دانش‌ها می‌تواند آسان شود پس ردیفِ ما هم علی‌القاعده باید بتواند. کتابِ حاضر با وجود تلاش‌هایی که شده نه تنها در این کار توفیقی نیافته بلکه به جای زدودنِ ملال و پیچ و خم‌های زاید از پیکره‌ی موضوع (بر طریقِ یک متدلوژیِ منسجم و به پشتوانه‌ی یک ساختمانِ نظری مستحکم و واحد) به خوبی توانسته است نشان دهد که ردیف چقدر می‌تواند غامض و گیج‌کننده باشد.

از روزهای گذشته…

کنسرواتوار پاریس

کنسرواتوار پاریس

کنسرواتوآر پاریس (Conservatoire de Paris) دانشکده موسیقی و رقص در سال ۱۷۹۵ در پاریس به وجود آمد. در این دانشکده؛ موسیقی، رقص، نمایش و طراحی تدریس می شود. در سال ۱۹۴۶ به دو دانشکده مجزا تقسیم شد: یکی برای تئاتر، نمایش و بازیگری به نام “کنسرواتوآر ملی هنرهای نمایشی” (CNSAD) و دیگری برای رقص و موسیقی به نام “کنسرواتوآر ملی موسیقی و رقص پاریس” (CNSMDP)
نشست مطبوعاتی مستر کلاس رهبری ارول اردینج

نشست مطبوعاتی مستر کلاس رهبری ارول اردینج

چهارشنبه ۱۲ آبان ماه، نشست خبری ارکستر سمفونیک تهران با حضور علی رهبری (رهبر دائم و مدیر هنری ارکستر سمفونیک تهران)، ارول اردینچ (رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران) در تالار وحدت برگزار شد. این نشست در دو بخش مجزا درباره مستر کلاس ارول اردینج (همراه با ترجمه منیره خلوتی) و بخش دوم مسائل پیش روی ارکستر سمفونیک تهران برگزار شد.
تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

فعالیت۱: اولین فعالیت برای تعلیم موسیقی به کودکان آشنا ساختن آنها با مفاهیمی نظیر الفبای موسیقی، ریتم، هارمونی و ملودی است. برای این کار توصیه می شود حتماً از کارشناس موسیقی استفاده شود.
موسیقی و جنسیت (II)

موسیقی و جنسیت (II)

نگاه کنید در همین ایران فعلی خودمان چگونه خوانندگان (روضه خوانان) صاحب نفوذ و مقامات شده اند و در مقابل، نوازندگان هنوز هم مجبورند در پس پرده، ساز خود را کوک کرده و هنر خود را عرضه نمایند. به هر صورت اگر موسیقی دچار نفوذ جریانی جنسیتی در خود گردید، باید توجه داشت که دلیل اصلی آن به دین و شریعت مربوط نمی شود، دلیل اصلی آن به قدرتی در موسیقی مربوط می شود که خواننده ی پدرسالار هیچ گاه حاضر نمی شد آن را با نوازنده تقسیم کند.
بتهوون چمن آرا

بتهوون چمن آرا

چه خوب دریافته بود سردبیر گفت وگوی هارمونیک اهمیتی را که خبرش برایم داشت، مثل آن که خبر فوت پدری بخواهند به فرزند بدهند، ندانند چه طور. بالاخره گفت: کریم چمن آرا فوت کرد. یک دنیا خاطره خراب شد بر سرم. ضربه‌های تیمپانی درآمد کنسرتو پیانوی ر مینور برامس بر سرم کوبیدند. در کسری از ثانیه، فیلمی به درازای چند سال در پس ذهن مرور شد…
هنر خیابانی، موسیقی (I)

هنر خیابانی، موسیقی (I)

در واژه نامه‌ها به نوعی از خلق هنر که در مقابل آثار هنری رسمیِ موزه، کلیسا و گالری‌ها سربرآورده‌اند، “هنر خیابانی” گفته شده است. هنری که در مکان‌های عمومی، توسط هنرمندانی به‌وجود می‌آید که خیابان را برای خلق انتخاب می‌کنند: تاتر خیابانی، نقاشی خیابانی، موسیقی خیابانی و…
بتهوون و Missa Solemnis- قسمت سوم

بتهوون و Missa Solemnis- قسمت سوم

میسا سولمنیس، سازهای متعدد و ترکیب آوایی بسیار مفصلی دارد. این تنظیم با شکوه و پر عظمت بتهوون، به گروه نوازندگان و خوانندگان بسیار بزرگی نیاز داشت که همین امر موجب بروز مشکلی دیگر برای اجرای این قطعه در کلیسا فراهم میکرد. این قطعه خود به پنج قسمت کایری Kyrie (مناجات)، گلوریا Gloria (تسبیح)، کردو Credo (ایمان)، سنکتوس Sanctus (تقدس) و اگنوس دی Agnus Dei (بره خداوند) تقسیم شده است.
برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.
دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (II)

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (II)

فرض اولیه برای تحقیق در میکروریتم این است که ما ریتم ها را آنگونه که در فرم نت نویسی استاندارد نوشته می شوند نمی توانیم اجرا کنیم. به علاوه، انحراف از مقادیر ریاضی ساده و دقیق نت نویسی به دو دسته تقسیم می شود، اولا اختلافات تصادفی که به دلیل نقص نوازنده یا نقص ساز است و اختلافات سیستماتیک که از لحاظ نوع یا حس ریتمیک حائز اهمیت هستند. در چنین تحقیقی، ممکن است به سطوح ریتمیک مختلفی اشاره شود.
بین اوانس

بین اوانس

ویلیام جان اوانس (William John Evans) معروف به Bill Evans در ۱۶ آگوست سال ۱۹۲۹ در شهر Plainfield نیوجرسی آمریکا بدنیا آمد. در خانواده ای که پدرش یک فرد معتاد به الکل بود و توجهی به رفتار فرزندش نداشت اما مهمترین عامل در شکوفایی استعداد بیل مادرش بود. او علوم اولیه موسیقی را در کلیسا و زیر نظر مادرش فرا گرفت. مادر وی یک پیانیست آماتور بود که علاقه و گرایش به سمت آهنگسازان مدرن آنزمان دنیای موسیقی کلاسیک داشت که فرزندش را از سن شش سالگی با دقت تحت تعلیم نوازندگی پیانو قرار داد.