مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (V)

جمشید شمیرانی و سعید هرمزی
جمشید شمیرانی و سعید هرمزی
گذشته از صفحاتی که در ایران‏ ضبط شده‏ اند، دو صفحه در مورد شناخت موسیقی از طرف‏ یونسکو منتشر شده که روی صفحات موزیکافون ضبط شده‏ است. موسیقی محلی ایران تاکنون ناشناس مانده است و صفحاتی در این زمینه بدست نمی ‏آید. برای جبران این نقص‏ به مرکز اشاعه مراجعه کردم و آنچه موجب یاس من شده‏ بود در آنجا توانستم روی نوار ضبط شده بشنوم.

شنیدن این‏ ترانه ‏ها برای سفر کوتاه من به ایران در زمینه تحقیق موسیقی‏ کافی بود، چیزی که بطور عادی در دسترس هیچکس‏ نیست. به علاوه مطالعه و تحقیق ترانه ‏های محلی در مناطق‏ دور دست بیابان بدون خطر هلاک از تشنگی و بادهای‏ شن و امثال آن نیست…

در ایران همانطوری که مرد نباید از یک زن با دوربین‏ عکس بردارد در موسیقی نیز مردها نباید آواز زن را بشنوند. فوزیه مجد برای من تعریف کرد که چون زن بود توانست آواز گلایه یک زن روستایی را در ایران شرقی ضبط کند. من‏ توانستم آهنگهائی بشنوم که موجب شگفتی بود. جاهائی در ایران هست که در آنجا نی را نه تنها به وسیله دمیدن‏ هوا به صدا درمی ‏آورند بلکه نوازنده بداخل نی آواز می ‏خواند و مانند آن است که آن روستائی در مکتب «آوانگاردها» به مدرسه رفته باشد.

از دهکده دیگر خواننده‏ ای بود که ادای‏ سازها را به آواز درمی ‏آورد. کشف استعدادهای ناشناخته‏ در روستا باعث می ‏شود که بعضی از این قبیل نوازندگان‏ در جشن شیراز هم شرکت کنند. از جمله سه نوازنده از قبایل بلوچ در منطقه مرکزی‏ پاکستان بودند که امسال آمده بودند. آنها لاغر اندام بوده و چهره ‏هائی تاریک داشتند. آنها «سرود» و «تنبیره» می‏ نواختند. روی این سازها موسیقی ضربی نواخته‏ می‏شد که شباهت به موسیقی بلغارستانی داشت.

یک‏ خواننده نیز چیزهائی گویا از امیرها یا شیوخ محل می‏ گفت و گاهی به آواز می ‏خواند… اینها همه نمونه ‏هائی است از موسیقی ایران. آذربایجانی های ترک زبان، کردها در غرب، بختیاریها در کوهستانهای زاگرس، ترکمن‏ ها در شمال شرقی و همچنین قبایل جنوب هر یک موسیقی مخصوص خود را دارند.

علم محلی موسیقی (Musikethnologie) باید عجله کند تا تحقیقات خود را در این جاهای ناشناخته انجام دهد. زیرا ایران دارد راه آهن شرق و غرب خود را می ‏سازد و با از بین‏ بردن گسیختگی‏ های محلی، سیل تمدن غرب سرازیر می‏ شود و رادیوهای ترانزیستوری به کویر هم راه خواهد یافت. این نشانه ‏های تمدن جدید را می ‏توان پیش‏بینی کرد و حالا هم در جاهای بسیار ظاهر شده است.

موسیقی محلی‏ به تدریج کمرنگ می ‏شود اما موسیقی هنری که این همه برای آن‏ ارزش قایل‏ اند جانشین نمی‏ شود. موسیقی هنری که یک‏ زمان فقط مخصوص طبقه عالی و برگزیده این کشور بود، امروزه در دسترس طبقه متوسط هم قرار دارد اما اکثریت مردم‏ به آن راه ندارند.

جای خالی به وسیله موزیک دیگری در سطح‏ پائین‏تر جانشین می ‏شود. این موسیقی در ایران و بطور کلی‏ در شرق به عنوان یک رقم وارداتی از اروپا یا بصورت‏ نغمه ‏های شبیه به موسیقی عربی رواج بسیار دارد. من خود طعم این موسیقی را به تمام و کمال چشیده‏ ام؛ در سفر تهران به شیراز با اتوبوس (و بازگشت همین راه) تمام وقت بلندگوها این موسیقی را بگوش می ‏رساند و حتی‏ هنگام استراحت در چایخانه ‏ها هم راه گریز نداشتم زیرا سلیقه صاحب چایخانه بهتر از راننده اتوبوس نبود!

*برای آشنایی بیشتر با دیتمار پولاچک و آثارش به سایت او به آدرس www.dietmar-polaczek.de مراجعه کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره اتصالات چسبی ویولن (I)

زمانی که در یک وسیله چوبی تغییراتی رخ می دهد، دامنه این تغییرات می تواند منجر به واکنش هایی متفاوت از سمت چوب گردد. همان طور که می دانیم چوب ماده ای پویا و تغییرکننده می باشد و تغییرات آن بر اثر دگرگونی های دما، رطوبت، فشارهای فیزیکی و مکانیکی درونی و بیرونی به وجود می آید.

مروری بر آلبوم «زمین»

«زمین» یک دونوازی است؛ دوئت برای پیانو و خوانش شعر، هوشیار خیام و احمد پوری. و نتیجه‌اش شش قطعه‌ی موسیقی است و راهی دیگر برای همنشینی خوانش و موسیقی. نام موسیقایی قطعه‌ها، پرلودیوم، سرناد، آریوزو و … هم به تمثیل همین را می‌گوید. حتا اگر ندانیم که روش ساخته شدن این آثار، اجرای همزمان بوده است، سرشت دونوازانه‌ی این خوانش خود را نخست در نسبت حضور صدای گوینده و صدای پیانو می‌یابد؛ در سکوت‌ها و مکث‌ها. آنجا که شاعر خاموشی اختیار می‌کند تا جایی به حضور همنوازش بدهد. و چه هوشمندانه و با ظرافت چنین می‌کند. می‌شنود. می‌اندیشد و در لحظه تصمیم می‌گیرد و ناگهان بافت ساخته شده از صدای پیانو/انسان دگرگون می‌شود.

از روزهای گذشته…

مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

خسرو علمیه در سال ۱۳۳۳در خانواده ای با فرهنگ در تبریز چشم به جهان گشود. جد پدری ایشان از اولین پایه گذاران صنعت چاپ کشور می باشند. عشق و علاقه به هنر آواز و موسیقی و استعداد شگرف در ایشان از همان دوران کودکی تبلور یافت، بطوریکه در ۵ سالگی در محافل عمومی از جمله مدرسه اردیبهشت تبریز به تشویق مدیر مدرسه خانم تیموری هنر نمایی می نمود.
جایگاه بداهه نوازی در تاریخ موسیقی

جایگاه بداهه نوازی در تاریخ موسیقی

بسیاری از دست اندرکاران موسیقی بخصوص آنها که دستی در آهنگسازی دارند، با بداهه نوازی میانه خوبی ندارند، حتی برخی بداهه نوازی را معادل باز کردن دهان و صحبت کردن بدون فکر و برنامه از پیش تعیین شده می دانند. اما اگر نگاه کوتاهی به تاریخ موسیقی بیندازیم به دفعات با ماجراهای خلق آثار ارزشمند موسیقی بصورت بداهه برخورد خواهیم کرد.
بررسی برخی آراء و گفتارهای نورعلی برومند از منظر دیدگاه‌های اتنوموزیکولوژی (II)

بررسی برخی آراء و گفتارهای نورعلی برومند از منظر دیدگاه‌های اتنوموزیکولوژی (II)

به عنوان سومین رویکرد، نتل به منظورِ مردم نگاری‏ای دقیق در تحقیقات میدانی، «ایده‏ی پژوهش مشترک» توسط فرد درونی و بیرونی را ارائه کرده و هم چنین، کاربرد هم‏زمانِ جنبه‏ هایی از روشِ مبتنی بر مردم ‏شناسی و روشی که مستقیماً موسیقایی است را توصیه می ‏کند (۱۳۸۱ب: ۱۶۳؛ ۱۳۸۴: ۲۰). بنا به نظر وی هر دو دیدگاهِ امیک و اتیک معتبر هستند، اما دیدگاه امیک نسبت به اتیک مقدّم و مهم تر است و دیدگاه اتیک مکمّلِ امیک به شمار می ‏آ‏ید (۱۳۸۳: ۱۵۷). رویکرد اخیر در ارتباطی متوازن با جملاتِ ادامۀ مکالمۀ نتل و برومند قرار دارد و مرهونِ پاسخ هوشمندانۀ نتل به برومند و تحلیل دانشورانه ‏‏اش از گفتگویِ آن‏ها است (نک. همان: ۱۵۳ و ۱۵۸).
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

مضراب پرانی لنگ: این قطعۀ کوتاه در دستگاه شور ساخته شده است و نغمات آن تحت تاثیر موسیقی محلی و مقامی خراسان می باشد. ویژگی بارز این اثر وزن و میزان بندی لنگ و دور متفاوت آن است. دور اصلی این اثر سیزده تایی بوده و تقسیمات داخلی آن به صورت ۵+۴+۴ می باشد. در حین اجرا دور اصلی اثر با تغییرات جزئی مواجه می شود که عبارتند از دور یاز ده تایی با ترکیب ۳+۴+۴ و دور دوازده تایی با ترکیب منظم ۴+۴+۴٫
بنیادهای موسیقی (III)

بنیادهای موسیقی (III)

حال در این قسمت به دومین عامل یعنی قوه شنوایی می پردازیم، همانطور که می دانیم عملکرد ویژه این سیستم باتوجه به موقعیت فعلی آن قابل اهمیت است. همه میدانیم که با گوش ها می شنویم اما آموختن این که چگونه این اندام کار می کند نیازمند مطالعات وسیعتری است. گوش انسان با توجه به تمام جزئیات و بخشهای مختلف به ۳ قسمت اصلی تقسیم می شود، گوش بیرونی، گوش میانی و گوش درونی
تفضلی: نیاز به افزایش ادبیات کرال ایرانی حس میشود

تفضلی: نیاز به افزایش ادبیات کرال ایرانی حس میشود

از اینجانب پنج مینیاتورکرال برای گروه کر آکاپلّا بر روی اشعار شعرای معاصر ایران اجرا خواهد شد که به ترتیب ازاین قرارند: «شب است» (نیما یوشیج)، «اندوه» (مهدی اخوان ثالث)، «هایی»(سهراب سپهری)، «سوتک» (دکتر علی شریعتی) و «فقط رویا» (احمدرضااحمدی)
بانگ چاووش (I)

بانگ چاووش (I)

در سال ۱۳۴۷، وقتی داریوش صفوت در حال گلچین کردن شاگردان با استعداد «دانشگاه هنرهای زیبا»، برای تشکیل هسته شاگردان سنت گرای «مرکز حفظ و اشاعه موسیقی» بود، هیچگاه گمان نمی کرد که نه سال بعد، همین جوانان مقلد، روزی سنت شکنان مشهور تاریخ موسیقی ایران شوند و مسیری دیگر برگزینند.
گروه موسیقی صهبای کهن به یاد پایور می نوازد

گروه موسیقی صهبای کهن به یاد پایور می نوازد

گروه موسیقی صهبای کهن به سرپرستی علی نجفی ملکی و آواز رامین بحیرایی، به اجرای رپرتواری از آثار فرامرز پایور می پردازد. گروه موسیقی صهبای کهن، پیش از این نیز آثاری از این آهنگساز موسیقی ایران به روی صحنه برده است ولی این اولین بار است که یکی از مشکل ترین قطعات فرامرز پایور که با همکاری احمد عبادی ساخته شده را به صورت رسمی اجرا می کند.
کنسرت لیلی افشار در نیاوران

کنسرت لیلی افشار در نیاوران

رسیتال گیتار کلاسیک لیلی افشار در تاریخ ۱۸ و ۱۹ مرداد ماه طی دو شب در فرهنگسرای نیاوران برگزار خواهد شد. افشار در این کنسرت به اجرای قطعاتی از آهنگسازانی چون تدسکو، باخ، لئو براور، آلبنیز و همچنین قطعات محلی تنظیم شده برای گیتار کلاسیک خواهد پرداخت. بلیط فروشی این کنسرت از طریق گیشه فرهنگسرای نیاوران آغاز شده است.
زنان موسیقی یا سوپر مدل های تبلیغاتی

زنان موسیقی یا سوپر مدل های تبلیغاتی

چندیست ویدئوهایی در شبکه های مجازی دست به دست می شوند که علی رغمِ تمام محدودیت های سیاسی و اجتماعی و مذهبی، نشان از فعالیت های گسترده بانوان در عرصه موسیقی دارند. نگارنده در نوشته حاضر به هیچ روی قصد ندارد با نگاهِ مردسالارانه با فعالیت بانوان در این عرصه برخورد کند بلکه سعی دارد با ریزبینی و بدونِ تعارفاتِ معمول و خودسانسوری به بیانِ حقایق بپردازد.