محرابی: برای ابداع نیاز به فلسفه وجودی داریم

سجاد محرابی
سجاد محرابی
نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با سجاد محرابی، کارشناس دیزاین، نوازنده و سازنده آلات موسیقی؛ این گفتگو در برنامه رادیویی «نیستان» در شبکه فرهنگ انجام شده است. سجاد محرابی سال‌ها روی ساز نی کار کرده و برای طراحی روش انگشت‌گذاری‌های جدید، برای افزایش قابلیت‌های این ساز تلاش کرده است.

آقای محرابی اولاً در مورد این دوست دارم کوتاه صحبت کنید که اصلاً چه شد که به رشته‌ی طراحی صنعتی رفتید؟ چون اکثراً علاقه‌ی بچه‌های موسیقی به سمت تحصیل در رشته ی موسیقی است.


آن سالی که من در کنکور شرکت کردم هم موسیقی قبول شدم هم طراحی صنعتی، بعد با مشاوره استادها و دوستانم به این نتیجه رسیدم که رشته طراحی صنعتی بخوانم. علاقه‌ام هم این بود که روی سازهای ایرانی کار بکنم و بتوانم خدمتی در این زمینه به جامعه موسیقی بکنم.

چرا برخلاف سازندگان سازهای ابداعی که امروز هم خیلی در خبرها از کارهایشان می‌شنویم و این چند سال به تولید سازهای غریب و جدید روی آوردند، شما مسیر اصلاح و تکامل سازها را در پیش گرفتید؟
بله. اگر بخواهیم به طراحی یک محصول نگاه علمی داشته باشیم، این نگاه علمی و روند این طراحی را در دانش طراحی صنعتی می‌توانیم دنبال کنیم. در طراحی صنعتی ماجرای ابداع و بهینه‌سازی دو مقوله جدا از هم هستند. اگر ما ساز جدیدی ابداع کنیم باید واقعاً یک فلسفه‌ی وجودی برای آن وجود داشته باشد یک احساس نیاز برای آن باشد در جامعه موسیقی و بعد دست به ابداع بزنیم. اگر بدون هیچ پیش زمینه‌ای این کار را بکنیم، آن تولید ما صرفاً یک اتفاق مثلاً در حالت پیکرتراشی و یک شی دکوراتیو باقی خواهد ماند و در موسیقی استفاده آنچنانی نخواهد داشت. اما اگر ما نگاه بهینه‌سازی به سازهای خودمان داشته باشیم و بتوانیم یک کار علمی مفید شروع کنیم، می‌توانیم حرکتی سازنده‌ روی سازهایمان شروع کنیم و در عین حفظ اصالت و زیباشناسی بومی این سازها، امکانات جدیدی را به آن‌ها اضافه کنیم، مخصوصاً در گروه ‌نوازی و موسیقی ارکسترال از این دانش و این امکانات جدید می‌شود بهره برد. (طراحی صنعتی یک علم محاسباتی نیست که صرفا به حل مساله بیانجامد. پاسخ طراحی صنعتی به مساله ی کمبود ها در ادوات موسیقی به هیچ وجه نباید موجب آسیب به زیباشناسی آنها شود و در روند تکامل آنها بر اساس فرهنگ کهن جغرافیای زادگاه آنها خللی ایجاد کند. در این مسیر طراح موظف است پاسخ های خود را مطابق نگرش فرهنگ بومی بدست آورد.)

تا حالا چه طرح‌هایی برای نی طراحی شده و چه افرادی این طرح‌ها را پیشنهاد دادند و ساختند؟
(چون این برنامه مختص ساز نی هست ما راجع به نی فقط صحبت می‌کنیم) اولین حرکت بهینه‌سازی که ما روی ساز نی داشتیم، دکتر عمومی حدود ۴۰ سال پیش شروع کردند با استفاده از یک کلید و افزایش طول لوله‌ی صوتی در نی از پایین نوت سی را توانستند تولید کنند و با یک کلید آن را کنترل کنند، این اولین حرکت در راستای بهینه‌سازی ساز نی که ایشان انجام دادند الان خیلی مورد استقبال قرار گرفته و نوازندگان زیادی این نی را تهیه کرده‌اند به هر حال با اجازه یا بدون اجازه خودشان ساختند و می‌نوازند. (این بهینه گردانی از لحاظ علمی کاملا راه درستی را پیموده؛ نخست اینکه طبق گفته جناب دکتر عمومی، اولین بار پیشنهاد این کار را استاد بزرگ حسین دهلوی به ایشان داده اند به معنی اینکه یک آهنگساز مجرب و قائل به اصالت موسیقی قومی، لزوم این حرکت را تایید کرده و سفارش حل مساله داده است؛ در نتیجه فلسفه وجودی این طراحی توجیه علمی دارد. دوم اینکه در قدم بعدی نیز یک طراح – موسیقیدان فرآیند طراحی و تولید را به انجام رسانیده است.)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تعطیلی برنامه های موسیقی به دلیل شیوع کرونا

لغو مجدد کلیه فعالیت های هنری در سراسر کشور، طی اطلاعیه جدیدی از وزارت ارشاد تا یک هفته دیگر اعلام شد. در پی شیوع ویروس کرونا و جهت پیشگیری از گسترش آن، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در توافق و تصمیم مشترک با وزارت بهداشت، طی اطلاعیه ای کلیه کنسرت ها، اجراهای تئاتر، اکران سینمایی و دیگر تجمعات هنری را تا تاریخ جمعه نهم اسفندِ جاری ملغی اعلام و محمد الهیاری، مدیر کل دفتر موسیقی این خبر را رسما ابلاغ کرد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (IX)

او در کتاب خود «موسیقی در گذر از قرنها» داستانی جالب از پادشاه موسیقی شفا بخش استیون هالپرن (۵۲) نقل می کند: «بعد از اتمام یک سمینار در مورد موسیقی نیوایج که در دهه ۷۰ برگزار شده بود من او (استیون هالپرن) را برای صرف شام به خانه ام دعوت کردم و مدت زیادی در باره موسیقی باب روز یعنی نیوایج صحبت کردیم. در آخر من در مورد آلبومش اخیرش (۵۳) از او سوال کردم. یادداشت های او درخلال بروشور آلبوم ادعا می کرد که هر یک از هفت آهنگ این آلبوم برای مدیتیشنی خاص و مخصوص یکی از چاکراهای هفتگانه است. می خواستم بدانم که او از کجا می فهمد که کدام آکورد و چگونه روی چاکرای خاصی تاثیر دارد؟ من او را به این دلیل تحت فشار گذاشتم که فکر می کردم شاید او به معدن طلای اسرار آمیز عرفان (!) دست پیدا کرده است. سرانجام خندید و گفت: همه اینها فقط یک فریب است. نیازی به گفتن نیست که پس از آن، از اینگونه باورها دست برداشتم و رابطه ما همان جا برای همیشه تمام شد.»

از روزهای گذشته…

جوزف تال (I)

جوزف تال (I)

جوزف تال آهنگساز اسرائیلی را به عنوان پدر موسیقی اسرائیل می شناسند و به عنوان آهنگساز از سالهای ۱۹۶۰ جایگاهی بین المللی یافته است. آثار پر بار جوزف تال شامل؛ سه اپرا به زبان عبری، چهار اپرا به زبان آلمانی، شش سمفونی، سیزده کنسرتو (concerti)، موسیقی مجلسی، سه کوارتت زهی، قطعه هایی برای سازها به طور تک یا به همراه و آثاری برای سازهای الکترونیک است. جوزف تال در شهر پنوی نزدیک امپراطوری آلمان (هم اکنون متعلق به کشور لهستان) به دنیا آمد. پس از تولد وی؛ خانواده اش به برلین نقل مکان کردند، پدرش زبان شناس بود و در دبیرستان مخصوص یهودیان به تدریس می پرداخت.
خانه هنرمندان، میزبان زنان موسیقیدان می شود

خانه هنرمندان، میزبان زنان موسیقیدان می شود

اول اسفند ماه، سالن شهناز خانه هنرمندان میزبان اولین نشست زنان موسیقی خواهد بود. در این همایش، یادبود قمرالملوک وزیری به به یکی از بانوان پیش کسوت هنر موسیقی اهدا می شود. در این برنامه محسن قانع بصیری، مسعود میری، پیمان سلطانی، ضیاالدین ناظم پور، علیرضا مهیجی و نیکو یوسفی به سخنرانی در باره موضوعاتی چون: “زن و موسیقی”، “روایت های هزار و یک شبی از زنان موسیقی”، “زنان موسیقی یا موسیقی زنان” و “مظلومیت زنان در عرصه ی تاریخ موسیقی ایران”و… خواهند پرداخت.
آموزش گیتار به کودکان (V)

آموزش گیتار به کودکان (V)

علم روانشناسی کودک تنبیه‌هایی که باعث سرخوردگی و تحقیر کودک شود را از اساس نفی و تقبیح می‌کند. مطلقا هنرجوی کوچک و دوست داشتنی ما علاقه‌ای به دیدن چهره‌ی عبوس و لحن صدای بالای مدرس ندارد که چنین برخوردی می‌تواند سوهان روح و مخل آرامش هنرجو شود و حتی باعث شود که از جلسه‌ی بعد در کلاس حاضر نشود!
نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

شاید بسیاری از انواع موسیقی آفریقایی برای ما قابل درک و یا حتی خوش‌آهنگ نباشد. البته جای تعجب نیست، زیرا هدف تولیدکنندگان آن هم خلق زیبایی نبوده است. موسیقیدان‌های سنتی آفریقا برای لذت بردن، صداها را با یکدیگر ترکیب نمی‌کنند. هدف آن‌ها بیان همه‌ی جنبه‌های زندگی از طریق عنصر صداست.
درباره‌ی نقد نماهنگ (IX)

درباره‌ی نقد نماهنگ (IX)

نخست پیوند موسیقی است با جهان خارج از خود، با هر حقیقت فراموسیقایی. این امر جدای از این که در یک نماهنگ باشد یا جز آن، مورد بحث قرار گرفته است. و به این صورت می‌تواند خلاصه شود که؛ موسیقی «بیان، بیانگر، بازنمای و …»ِ «چیز دیگری» است. یا از آن خلاصه‌تر موسیقی Xِ یک R است (۱۵). بدین ترتیب، پرسش این است که اگر موسیقی Xِ یک R است، فیلم نماهنگ که بناست با آن پیوندی پیدا کند خود چه نسبتی با آنها دارد؟ محتوای دیداری-روایی فیلم چگونه نسبت به آن X یا R برابرمی‌ایستد؟ یا خود R می‌شود که رابطه‌اش با آن اینهمانی است.
نکته های پزشکی و روانشانسی، برای همه نوازندگان (II)

نکته های پزشکی و روانشانسی، برای همه نوازندگان (II)

هیچ موقع هنگام احساس درد در یک ناحیه از بدن تمرین را ادامه ندهید خستگی عضلات امریست طبیعی که با استراحت برطرف میشود اما درد در هنگام تمرین بسیار خطرناک میباشد که چه بسا در صورت ادامه این روند دیگر قادر به نوازندگی نباشید.
حنانه: عدالت این نیست که همه چیز بر گردن من باشد

حنانه: عدالت این نیست که همه چیز بر گردن من باشد

با ارکستر سمفونیک فارابی در رادیو تهران ضبط و در یوسنکو پخش شد، بعد هم ارکستر سمفونیک ایرلند آن را اجرا کرد که در رادیوی ایرلند پخش شد. فکر میکنم با کیفیت خوب هم نوار ضبط شده این ارکستر را روی ریل داشته باشم.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (I)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (I)

گوشه را شاید بتوان کاملترین – کوچکترین جز ردیف موسیقی ایرانی دانست. به نظر می آید مفهوم و ساختار گوشه از مهمترین عواملی است که موسیقی ایرانی را از موسیقی های عربی و ترکی متفاوت می کند. با آنکه ساختارهایی مشابه گوشه در موسیقی کلاسیک آذری وجود دارد (دورینگ، ایرانیکا) اما مفهوم گوشه – با رعایت همه ی ساختارهایش – احتمالن فقط در موسیقی کلاسیک ایرانی وجود دارد. برخورد موسیقی دان کلاسیک ایرانی با دستگاه و مقام یا مایه از راه گوشه انجام می شود.<
زوج هنری بارنبویم – دوپره  : ژاکلین دوپره (I)

زوج هنری بارنبویم – دوپره : ژاکلین دوپره (I)

ژاکلین ماری دوپره Jacqueline Mary du Pré از برجسته ترین نوازندگان ویولن سل جهان، در ژانویه ۱۹۴۵ در آکسفورد انگلستان متولد شد. در سن چهار سالگی برای اولین بار نوای ویولن سل را از رادیو شنید و از آن پس، صدای این ساز تا آخر عمر همراه همیشگی او بود. فراگیری ویولن سل را نزد مادرش آیریس دوپره Iris du Pré که خود نوازنده پیانو بود، آغاز نمود.
شهریار فریوسفی، صدای آشنای تار!

شهریار فریوسفی، صدای آشنای تار!

ساعاتی پیش با تماس یکی از دوستان موسیقیدانم، خبر درگذشت یکی از مشهورترین و خوش نام ترین نوازندگان تار و سه تار ایران را شنیدم… به طور اتفاقی دیروز این هنرمند را در خیابان دیدم و برایم قابل تصور نبود که فردای آن روز باید یادنامه ای برای درگذشتش بنویسم. ملاقات هایم با او به چند گفتگو بر میگردد در مرکز موسیقی صدا و سیما، درباره اجراها، سازهای مورد استفاده اش، نوع اجراهایش که باعث شده، بیشتر آهنگسازان از او برای نواختن قطعاتشان استفاده کنند.