محرابی: برای ابداع نیاز به فلسفه وجودی داریم

سجاد محرابی
سجاد محرابی
نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با سجاد محرابی، کارشناس دیزاین، نوازنده و سازنده آلات موسیقی؛ این گفتگو در برنامه رادیویی «نیستان» در شبکه فرهنگ انجام شده است. سجاد محرابی سال‌ها روی ساز نی کار کرده و برای طراحی روش انگشت‌گذاری‌های جدید، برای افزایش قابلیت‌های این ساز تلاش کرده است.

آقای محرابی اولاً در مورد این دوست دارم کوتاه صحبت کنید که اصلاً چه شد که به رشته‌ی طراحی صنعتی رفتید؟ چون اکثراً علاقه‌ی بچه‌های موسیقی به سمت تحصیل در رشته ی موسیقی است.


آن سالی که من در کنکور شرکت کردم هم موسیقی قبول شدم هم طراحی صنعتی، بعد با مشاوره استادها و دوستانم به این نتیجه رسیدم که رشته طراحی صنعتی بخوانم. علاقه‌ام هم این بود که روی سازهای ایرانی کار بکنم و بتوانم خدمتی در این زمینه به جامعه موسیقی بکنم.

چرا برخلاف سازندگان سازهای ابداعی که امروز هم خیلی در خبرها از کارهایشان می‌شنویم و این چند سال به تولید سازهای غریب و جدید روی آوردند، شما مسیر اصلاح و تکامل سازها را در پیش گرفتید؟
بله. اگر بخواهیم به طراحی یک محصول نگاه علمی داشته باشیم، این نگاه علمی و روند این طراحی را در دانش طراحی صنعتی می‌توانیم دنبال کنیم. در طراحی صنعتی ماجرای ابداع و بهینه‌سازی دو مقوله جدا از هم هستند. اگر ما ساز جدیدی ابداع کنیم باید واقعاً یک فلسفه‌ی وجودی برای آن وجود داشته باشد یک احساس نیاز برای آن باشد در جامعه موسیقی و بعد دست به ابداع بزنیم. اگر بدون هیچ پیش زمینه‌ای این کار را بکنیم، آن تولید ما صرفاً یک اتفاق مثلاً در حالت پیکرتراشی و یک شی دکوراتیو باقی خواهد ماند و در موسیقی استفاده آنچنانی نخواهد داشت. اما اگر ما نگاه بهینه‌سازی به سازهای خودمان داشته باشیم و بتوانیم یک کار علمی مفید شروع کنیم، می‌توانیم حرکتی سازنده‌ روی سازهایمان شروع کنیم و در عین حفظ اصالت و زیباشناسی بومی این سازها، امکانات جدیدی را به آن‌ها اضافه کنیم، مخصوصاً در گروه ‌نوازی و موسیقی ارکسترال از این دانش و این امکانات جدید می‌شود بهره برد. (طراحی صنعتی یک علم محاسباتی نیست که صرفا به حل مساله بیانجامد. پاسخ طراحی صنعتی به مساله ی کمبود ها در ادوات موسیقی به هیچ وجه نباید موجب آسیب به زیباشناسی آنها شود و در روند تکامل آنها بر اساس فرهنگ کهن جغرافیای زادگاه آنها خللی ایجاد کند. در این مسیر طراح موظف است پاسخ های خود را مطابق نگرش فرهنگ بومی بدست آورد.)

تا حالا چه طرح‌هایی برای نی طراحی شده و چه افرادی این طرح‌ها را پیشنهاد دادند و ساختند؟
(چون این برنامه مختص ساز نی هست ما راجع به نی فقط صحبت می‌کنیم) اولین حرکت بهینه‌سازی که ما روی ساز نی داشتیم، دکتر عمومی حدود ۴۰ سال پیش شروع کردند با استفاده از یک کلید و افزایش طول لوله‌ی صوتی در نی از پایین نوت سی را توانستند تولید کنند و با یک کلید آن را کنترل کنند، این اولین حرکت در راستای بهینه‌سازی ساز نی که ایشان انجام دادند الان خیلی مورد استقبال قرار گرفته و نوازندگان زیادی این نی را تهیه کرده‌اند به هر حال با اجازه یا بدون اجازه خودشان ساختند و می‌نوازند. (این بهینه گردانی از لحاظ علمی کاملا راه درستی را پیموده؛ نخست اینکه طبق گفته جناب دکتر عمومی، اولین بار پیشنهاد این کار را استاد بزرگ حسین دهلوی به ایشان داده اند به معنی اینکه یک آهنگساز مجرب و قائل به اصالت موسیقی قومی، لزوم این حرکت را تایید کرده و سفارش حل مساله داده است؛ در نتیجه فلسفه وجودی این طراحی توجیه علمی دارد. دوم اینکه در قدم بعدی نیز یک طراح – موسیقیدان فرآیند طراحی و تولید را به انجام رسانیده است.)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

از روزهای گذشته…

اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

از خصوصیات بارز موسیقی آذربایجان می توان به سهم تعدادی از خانواده های مطرح این کشور در توسعه و گسترش موسیقی اشاره کرد.
انتشار دو اثر از محمدرضا تفضلی

انتشار دو اثر از محمدرضا تفضلی

دو اثر از محمدرضا تفضلی توسط انتشارات ماهور به انتشار رسید. تفضلی هم اکنون در دانشکده موسیقی دانشگاه هنر، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد و دانشگاه تهران به تدریس مشغول است. همچنین وی عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران و مدیر گروه بخش آهنگسازی این دانشگاه می باشد. در ماه گذشته یک دئوی ویولون و ویولا از محمدرضا تفضلی با اجرای پانیذ فریوسفی و ستاره بهشتی به روی صحنه رفت.
به قلم یک بانوی رهبر (III)

به قلم یک بانوی رهبر (III)

همانطور که پیشتر نیز مطرح شد، بانوان موزیسین برای پیوستن به ارکسترها، راه ناهموار را پشت سر میگذراند چه برسد به اینکه بخواهند به عنوان مدیر موسیقی فعالیت کنند. در سال ۱۹۸۲، ارکستر فیلارمونیک برلین دچار ترومای پیوستن یک بانوی نوازنده کلارینت به عنوان کلارینت نواز اصلی این ارکستر شد.

تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا (IV)

سوزوکی، ویلنیست، معلم و فیلسوف انسان دوست ژاپنی نیز فعالیتهای بسیار چشمگیر و موفقیت آمیز در زمینه آموزش موسیقی به کودکان داشته است. او در سال ۱۹۲۱ ژاپن را ترک کرد و به نقاط مختلف دنیا سفر نمود. بالاخره تصمیم گرفت در آلمان بماند و به تحصیلات موسیقی ادامه دهد. به همین منظور ابتدا از انجمنهای گوناگون موسیقی در برلین دیدار کرد تا استادی برگزیند.
نوشتن همراهی برای یک ملودی (I)

نوشتن همراهی برای یک ملودی (I)

به هیچ وجه قصد نداریم در اینجا خیلی پیشرفته و تخصصی راجع به انواع و اقسام روشهای همراهی صحبت کنیم. بلکه خیال داریم در جواب دوستانی که بارها و بارها براشون این سئوال مطرح شده که حالا روی این ملودی چه آکورد هایی بگذاریم؟ و یا اصلا” مدل همراهی چگونه باشد یک پاسخ ساده ارائه کنیم.
چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (V)

چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (V)

۵- در ادامه اشاره شده که «…بهترین آن را در نوازندگی شهناز نواخته و حتی (؟) بداهه نوازی کرده است.» مشخص نیست که چگونه چنین گزاره ای، حتی در صورت صحیح بودن (که البته باید مشخص شود از چه جنبه ای بهترین است و ملاک و معیار قضاوت چه بوده و آیا اساساَ بهترین بودن در این مورد معنایی دارد)، به این نتیجه منجر شده که این موسیقی «بسته» است و «همه اش تکرار»! آیا چون بتهوون بهترین بوده، برامس (که متاثر از بتهوون می نوشته) و چایکووسکی و لیست و راخمانینف و واگنر و دیگران نباید پس از او ظهور می کردند و باید موسیقی کلاسیک (دوره ی رمانتیک) را «بسته» دانست؟!
نامه سرگشاده سازگران میراث فرهنگی

نامه سرگشاده سازگران میراث فرهنگی

در رژیم گذشته مکانی در مسیر فرودگاه مهرآباد ساخته شد که در آنجا مسافران میتوانستند در هنگام ورود و خروج از ایران (یا شهر تهران) با خرید صنایع دستی با فرهنگ کهن ایران آشنا شوند. یکی از مهمترین قسمتهای این سازمان بخش ساز سازی آن بود. این سازمان همچنان به فعالیت خود مشفول است ولی به تازگی قسمت ساز سازی آن تعطیل شده است. در این مقاله نامه سرگشاده کارمندان این سازمان را میخوانید.
در باب متافیزیک موسیقی (VII)

در باب متافیزیک موسیقی (VII)

لطیفه گستاخانه ای که در سی سال اخیر بارها نقل شده، یعنی اینکه معماری موسیقی منجمد است، صرفا نتیجه احساس این شباهت است. رد این لطیفه را می توان تا گوته دنبال کرد چون، براساس گفتگوهای اکرمان، جلد دوم، صفحه ۸۸، گوته گفته است: “میان اوراق ام برگه ای پیدا کردم که بر رویش نوشته بودم معماری موسیقی منجمد است و حقیقتا حرف بی ربطی هم نیست؛ حال و هوایی که معماری به وجود می آورد شبیه تاثیر موسیقی است.”
مغالطات ایرانی – حس در موسیقی

مغالطات ایرانی – حس در موسیقی

یکی از رایج ترین اصطلاحاتی که در جامعه نوازندگان ایران، بویژه برای نوازندگان سازهای ایرانی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد، وجود یا عدم وجود صفت «حس» است؛ چه اهل موسیقی چه عامه علاقمندان این رشته، داشتن «حس» را در نوازندگی یک اصل مهم می دانند و گاهی این اصطلاح را در مقابل اصطلاح «تکنیک» بکار میبرند و بعضی هم دارا بودن هر دوی این صفات را برای یک نوازنده ایده آل، لازم می دانند.
جلیل شهناز و چهارمضراب (VII)

جلیل شهناز و چهارمضراب (VII)

از لحاظ جمله‌بندی تقسیم این قطعات به چند فراز جداگانه ممکن است. گاهی اوقات ارتباط جملات پیاپی در یک قطعه زیاد برقرار نیست. این موضوع نباید تعجب زیادی برانگیزد چرا که شرایط بداهه گاه استفاده از چنین تضادهایی را ایجاب می‌کند. علاوه بر این تضادها، گاه به نظر می‌رسد سکوت‌های میان جملات نیز کاربردی دوگانه می‌یابد؛ اولی که در جملات پیش مشخص شد اما دیگری ممکن است فراهم کردن فرصتی برای لختی اندیشیدن و آفریدن جمله‌ی بعدی باشد.