محرابی: کمبودها موجب انزوای نی شده است

سجاد محرابی
سجاد محرابی
دلیل استقبالی هم که از این طرح شده این است که در این طرح انگشت‌گذاری نی هیچ تغییری نمی‌کند فقط یک سامانه به انتهای آن اضافه می‌شود که کارآیی بسیار زیادی دارد که الان این کارآیی‌ها را برایتان می‌گویم. مهمترین کارآیی که این کلید توانسته به توانایی‌های ساز نی یا نوازنده آن اضافه کند این است که با کمک این نوت سی که تولید می‌شود، حلقه‌ی مفقوده اتصال صدای بم به صدای زیر در نی ساخته می‌شود و این وصل صدای بم و زیر بدون کوچکترین زحمتی برای نوازنده ممکن می‌شود و اجرای پاساژهایی که گستره‌ی صوتی بالای یک اکتاو و حتی دو اکتاو دارند را برای نوازنده ممکن می‌کند و این خیلی به توانایی‌های نی اضافه کرده حتی همین یک کلید و یک نت که اضافه شده. (الگوی کهن نی دارای سیزده کوک است که همگی کوک ها در تولید صدای مستقل درجه ی هفتم گام طبیعی راست ناتوان هستند و نوازنده ی با مهارت بناچار این صدا را تلویحا به کمک باز کردن لب در دستان لا یا بستن لب از دستان دو در صدای بم و زیر بدست می آورد. آشکار است که صدای تولید شده از کیفیت و وضوح لازم برخوردار نیست و بیشتر برای اجرای نت های زینت و اشاره های آنی بکار می آید.

به همین دلیل در گروه نوازی سعی می شود که خط نی طوری تنظیم شود که نوازنده از اجرای جملاتی که این نت در آنها نقش مهمی دارد یا معاف باشد یا اینکه با انتقال در هنگام بالا در محدوده ی صدای غیث بنوازد. نتیجه ی امر بصورت اتفاقی گاه به زیبایی قطعه منجر می شود اما در اکثر موارد در اجرای طبیعی گروه تاثیر منفی خواهد گذاشت. روشن است که این کمبود موجب انزوای نی به عنوان تنها ساز بادی ارکستر سازهای ملی ایرانی خواهد بود و رفع آن تاثیر مستقیم در پویایی نقش نی در گروهنوازی دارد.)

جناب محرابی در مورد طرح‌های دیگر صحبت کنیم، چه طرح‌های دیگری پیشنهاد شده و مورد توجه قرار گرفته؟
من در حدود سال ۱۳۸۱ به فکر این افتادم که با استفاده و الهام از الگوی جناب دکتر حسین عمومی یک نی کروماتیک طراحی کنم البته با این تفاوت که در آن انگشت‌گذاری کهن نی تغییر می‌کند و کاملاً با یک انگشت‌گذاری جدید مواجه هستیم. این الگو می‌تواند که گام کروماتیک را اجرا کند به علاوه اینکه آن نوت سی و امکان وصل صدای بم به اوج را دارد و تقریباً مطابق با دستان‌هایی که روی دسته‌ی تار داریم تمام آن دستان‌ها را در نی خواهیم داشت.

الگویی که طراحی کردم «شیوان» نام دارد؛ در این الگو در واقع طراحی یک انگشت‌گذاری (نواختن انگشت گذاری های جدید نیازمند گذراندن متد مربوطه است. در این متد پله پله از تغییرات انگشتگذاری پرده برداری می شود.) صورت می‌گیرد نه طراحی یک ساز جدید، یک انگشت‌گذاری جدید برای ساز نی.

پنج الگو پیشنهادی برای ساز نی


آقای محرابی مثل اینکه آقای رسول صادقی هم طرحی برای نی پیشنهاد داده بودند لطفاً در مورد این طرح هم صحبت کنید؟

نمونه ساز ساخته شده، در واقع بهینه شده‌ی دست آقای رسول صادقی دوست صنعت‌گر خوبم، که ایشان در این زمینه یک راه دیگر را رفتند اینکه ایشان به کمک سه کلید که بالاتر از دست بالا در نی قرار می‌گیرد این گستره‌ی صوتی را به یک اکتاو افزایش دادند یعنی اگر ما دست بسته‌ی نی را نوت دو فرض کنیم با استفاده از سامانه ی سه کلیدی که ایشان ساخته اند تا اکتاو همین دو در صدای بم خواهیم داشت.

این الگو هم این خاصیت را دارد که به خاطر اینکه انگشت‌گذاری جدیدی در آن نیست و همان انگشت‌گذاری قدیمی نی هست هیچ مشکلی برای نوازندگانی که با نی کهن عادت کرده اند و دستشان ثابت شده و تکنیک‌های ایشان شکل گرفته ایجاد نمی‌کند چه بسا اینکه بسیار دست آن‌ها را بازتر می‌گذارد برای اینکه تکنیک‌های جدید و امکان اجرای پاساژهای جدید پیچیده تر در صدای بم و وصل آن به صدای زیر در اختیار داشته باشند.

و اما الگوی بعدی الگوی دوستم جناب آقای محمد شجاعی هست ایشان هم یک الگوی کروماتیک طراحی کردند. الگوی کروماتیک ایشان انگشت‌گذاریش کاملاً با انگشت‌گذاری الگوی من مطابق هست و ده دستان دارد یعنی ده نیم پرده کروماتیک که تفاوتش با الگوی بنده این است که در طول لوله‌ی صوتی نی کهن این کار را کرده اند. یعنی در الگوی بنده دست پایین یک پرده پایین می‌رود و به تبع طول لوله صوتی مانند الگوی دکتر عمومی افزایش پیدا می کند که نوت سی را بتواند کنترل کند ولی در الگوی ایشان طول لوله صوتی ثابت مانده و دست بالاست که یک پرده بالا می‌رود که بتواند بالاتر از نوت لا، نوت سی را تولید بکند. یک نمونه هم از صدای نی ایشان می‌شنویم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، گفتگوی بیتا یاری با پرفسور هرمز فرهت، موزیسین و استاد دانشگاه موسیقی دابلین و سامان دهنده دانشکده موسیقی دانشگاه تهران است. بخشی از این مصاحبه قبلا در روزنامه به چاپ رسیده است و در این سایت به صورت کامل به انتشار می رسد.

کتاب «نت و تجزیه‌ و تحلیل تکنوازی ماهور یحیی زرپنجه» منتشر شد

انتشارات نارون، کتاب «نت و تجزیه‌وتحلیل تکنوازی ماهور یحیی زرپنجه»، با نت‌نگاری و تجزیه تحلیل مازیار کنعانی و ویرایش و اجرای فایل صوتی حمیدرضا حسن‌پور منتشر کرد. در این کتاب یکی از پیچیده ترین و تکنیکی ترین تکنوازی های تار یحیی زرپنجه، آنالیز و نت نویسی شده است.

از روزهای گذشته…

نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

شاید بسیاری از انواع موسیقی آفریقایی برای ما قابل درک و یا حتی خوش‌آهنگ نباشد. البته جای تعجب نیست، زیرا هدف تولیدکنندگان آن هم خلق زیبایی نبوده است. موسیقیدان‌های سنتی آفریقا برای لذت بردن، صداها را با یکدیگر ترکیب نمی‌کنند. هدف آن‌ها بیان همه‌ی جنبه‌های زندگی از طریق عنصر صداست.
بازار خرید موسیقی دیجیتال

بازار خرید موسیقی دیجیتال

شرکت Ipsos که پروژه های تحقیق و بررسی در بازار را انجام می دهد، پانزدهم دسامبر اعلام کرد که در حال حاضر در بازار موسیقی دیجیتال تنها دو رقیب سرسخت یعنی iTunes (از شرکت اپل) و Napster 2.0 بعنوان بازیگران اصلی در بازار فروش موسیقی دیجیتال مطرح هستند.
کدام تغییر؟ کدام نظام؟ (I)

کدام تغییر؟ کدام نظام؟ (I)

در روز بیستم مرداد ماه، برنامه ای در تالار غدیر شهر کرمانشاه برگزار شد که بهانه ی اصلی آن حضور بهمن رجبی، نوازنده ی شناخته شده ی تنبک در این شهر بود. رجبی به دعوت انجمن موسیقی به کرمانشاه آمده بود و علاوه بر ارائه ی برخی مطالب توسط وی، دو نوازی تنبک، دو نوازی سنتور و تنبک و همچنین گروه نوازی توسط گروهی از نوازندگان کرمانشاهی اجرا شد. آنجه در نوشته ی پیش رو مورد توجه قرار خواهد گرفت، سخنان بهمن رجبی است که در نیم ساعت اول برنامه ارائه شد.
مصاحبه با کیت جرت (II)

مصاحبه با کیت جرت (II)

بعد از ضبط متریال کافی برای دو آلبوم استاندارد، این تریو، آنقدر به خود می بالید که تصمیم گرفت تجربه ای جدید بی اندوزد که به آلبوم تغییرات (Changes) منجر شد که به صورت box set توسط ECM منتشر شد. به جز قطعه پریزم (“Prism”) که جرت ساخته بود، موسیقی ای که برای این آلبوم ضبط شد، کلا بداهه بود.
از موسیقی شناسی زیستی تا آواز میکروتونال پرندگان (I)

از موسیقی شناسی زیستی تا آواز میکروتونال پرندگان (I)

موسیقی شناسی زیستی یا Biomusicology مطالعه موسیقی است با دیدگاهی زیست شناسانه. از آنجائیکه موسیقی نماد رفتار موجودات زنده مانند انسان است پس می توان بین زیست شناسی و موسیقی پلی زد که این پل همان موسیقی شناسی زیستی است. یک موسیقی شناس زیستی باید احاطه کامل بر زیست شناسی و موسیقی داشته باشد تا بتواند دریکی از چند گرایش آن فعالیت کند:
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

به نقل از کریستنسن بر دیوارهای غار بزرگ طاق‌بستان دو مجلس از مجالس بزم خسروپرویز که در آن رامشگران دور پادشاه حلقه‌زده‌اند، نقش شده است. یکی از آن دو مجلس شکار آهو است. نوازندگان در بالای تصویر پشت سر ایستاده‌اند. دو تن از آنان کرنا و سومی نقاره‌ای در دست دارد، بر صفحه‌ای که پلکانی به آن تکیه کرده است، گروهی از زنان مشغول نواختن چنگ یا کف زدن هستند. در مجلس شکار زورقی پر از زنان آوازخوان و چنگ زن به چشم می‌خورد. زن زیبایی نیز در کنار شاه ایستاده و مشغول نواختن عود است.
وداع با آقای فاگوت

وداع با آقای فاگوت

۴۰ روز پیش بهمن پورقناد نوازنده فاگوت و مدیر سابق ارکستر سمفونیک تهران و اپرای تهران پس از یک دوره دراز مدت بیماری درگذشت.
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IX)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IX)

«گفتمان» سَرنام بعدی بود که ابتدا تعریف شد اما پیش از آن مدرس اشاره کرد که این مبحث اولا به معنای مورد استفاده در زبان‌شناسی به بحث کشیده و رابطه‌ی آن با نقد بررسی می‌شود؛ ثانیا تمامی مطلب درس این قسمت از نوشته‌های «لطف الله یارمحمدی» وام گرفته شده است:
ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (III)

ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (III)

فاطمی این گونه‌ها را به عنوان نیا با تصنیف قاجاری پیوند می‌دهد (۹) و سپس تقسیم‌بندی سبک‌شناختی موفقی نیز در متن کتاب برای تاریخ اولیه‌ی تصنیف پس از مشروطه ارائه می‌کند. تصنیف گذشته از این، نقش با اهمیت دیگری هم در نظریه‌ی تاریخی او بازی کرده است. او آن را نوعی موسیقی میانه (Mezzo music) می‌داند که می‌تواند مرزهای کلاسیک/مردم‌پسند را درنوردد و در هر دو سوی طبقه‌بندی حضور داشته باشد، با مناسبات اجتماعی-اقتصادی پیوند خورده و به گونه‌هایی کاملا مردم‌پسند منجر شود؛ آنچنان که به باور فاطمی در تاریخ معاصر شده است.
موسیقی آفریقای جنوبی (VII)

موسیقی آفریقای جنوبی (VII)

در اواسط دهه هفتاد قرن بیستم، گروه Rabbitt در آفریقای جنوبی به شهرت رسید. این گروه متشکل بود از ۴ مرد جوان که کار خود را با اجرای دوباره قطعه ” Jethro Tull ” آغاز نمودند و در اقدامی جسارت آمیز عکس برهنه ای را بر جلد دومین آلبوم خود به نام ” A Croak and a Grunt in the Night ” قرار دادند.