یادداشتی درباره «سرزمین مادری»

یادداشتی که پیش رو دارید نوشته ای از جمال ظهوریان آهنگساز و نوازنده گیتار است درباره کتاب «سرزمین مادری» نوشته پیمان شیرالی که به تازگی به بازار آمده است:
آهنگسازی و تنظیم مقوله ای است که به صورت دقیق و حرفه ای، هرکسی از پسِ آن بر نمی آید. هرچند که در آشفته بازارِ بدون ناظر و رواج موسیقی الکترونیک و فضای مجازی، بسیاری از افراد، مدعی آهنگسازی و تنظیم هستند -که اینجا قصد صحبت در این مورد را ندارم- اما اخیرا شش جلد کتاب از “پیمان شیرالی” به چاپ رسیده است که نوید حضور یک آهنگساز و تنظیم کننده ی جوان و در عین حال متبحر و کوشا را میدهد که موسیقی این روزها بسیار به اینچنین افرادی نیازمند است.

من اینجا بیشتر به کتابهای ایشان که آهنگسازی و تنظیم برای گیتار کلاسیک است می پردازم (هرچند که ایشان آهنگسازی کامل برای تمام سازها هستند و آهنگ های بسیار زیبایی در موسیقی دستگاهی و ارکستر کلاسیک از ایشان شنیده ام).

در بررسی کتابها به خوبی دیده می شود که تنظیم آهنگهای اصیل ایرانی برای گیتار کلاسیک و هارمونی آنها با وسواسِ زیادی صورت گرفته تا کسانی که با موسیقی اصیل ایرانی آشنایی ندارند را به خود جذب کند و نت ها به نوعی تامپره شده اند که برای نوازندگان گیتار کلاسیکِ دیگر کشورها نیز جذاب و زیبا باشد تا با این روش بتوان موسیقی دستگاهی ایران را برای گیتارست های کلاسیک در هر نقطه از جهان قابل اجرا درآورد. آهنگهایی مانند: خزان عشق، پری کجایی، ای ایران، پیش درآمد اصفهان و مرغ سحر نمونه هایی از موسیقی دستگاهی و آهنگهایی مانند آیریلیق، ساری گلین و کوچلره نیز نمونه هایی از موسیقی های محلی ایران هستند که در این کتابها به خوبی تنظیم و انگشت گذاری شده اند.

آهنگسازی یا تنظیم برای گیتار کلاسیک، دارای قواعد و چهار چوب خاص خود است. این ساز که به ارکستر مینیاتوری معروف است از تکنیکها و صدادهی خاص خود برخوردار است که آن را به یک ساز تکنوازِ کامل تبدیل میکند. مباحث هارمونی، ارتباط ها و حل ها روی این ساز، کاملا قابل دسترسی هستند.

تکنیکها و رنگ های صدایی متنوع، آشنایی آهنگساز یا تنظیم کننده با هارمونیک های فرعی در تارهای مرتعش، صداگیری خوب از فلاژوله ها و پیتزیکاتوها، استکاتوها و ویبراتوها، حرکت خوب باس و حل خوب آنها، پاساژهای به موقع در اوکتاوهایی به جا و انتخاب پوزسیون درست برای شنیدن ملودی در تنظیم ها، همگی از امکانات این ساز هستند که جناب پیمان شیرالی به خوبی از آنها استفاده کرده اند. البته نباید نقش نوازندگی بسیار خوبِ ایشان در استفاده ی بجا از امکانات ساز را نادیده گرفت؛ چرا که برای یک تنظیم خوب و یا ساخت یک آهنگ تکنیکال اما دلنشین، باید با نوازندگی گیتار کلاسیک آشنایی کامل داشت. آنچه من در کتابهای ایشان دیدم ترکیبی است از تکنیکهای بجا برای تولید صدایی جذاب در جمله بندی هایی درست از ملودی.

این کتابها در شش جلد چاپ شده اند که میتوانم هر جلد را در چند جمله خلاصه کنم:
– جلد اول با نام “جاده ی ابریشم” دارای ۴۰ قطعه در سطوح مختلف نوازندگی میباشد و آهنگسازانی از شرقِ دور تا غرب را شامل میشود. (نام این کتاب نیز به همین موضوع اشاره دارد). از موسیقی دستگاهی تا آذری و ارمنی گرفته تا موسیقیِ فیلم و همچنین چند آهنگ از خودِ مولف نیز در این جلد دیده می شود.

– جلد دوم با نام “باران” شامل ۵۰ قطعه از آهنگ های معروف در سطح جهان است که برای گیتار کلاسیک تنظیم شده اند.
– جلد سوم با نام “باران! یعنی تو بر میگردی؟!” شامل ۳۵ اثر از آثار خود مولف و تنظیم هایی از موتسارت تا پیاتزولا می باشد.
– جلد چهارم با نام “باغچه بان” شامل ۴۰ قطعه است که بیشتر آنها آذری و ارمنی هستند و همچنین تنظیم ۵ قطعه از آلبوم رنگین کمانِ مرحوم جاویدان “ثمین باغچه بان” برای گیتار کلاسیک در آن گنجانده شده.
– جلد پنجم با نام “سرزمین مادری” شامل ۷۰ قطعه از ساخته های خود جناب شیرالی برای گیتار کلاسیک است.
– جلد ششم با نام “فراموشی” شامل ۲۰ آهنگِ منتخب از یان تیرسن است که برای دوئت گیتار تنظیم شده است.
امیدوار هستم این مجموعه بتواند حفره و کمبودی را که در جامعه ی نوازندگان گیتار کلاسیک ایران وجود دارد برطرف کند و نوازندگان – در تمام سطوح – بتوانند از این قطعات در رپرتوار اجرای خود استفاده کنند.
تا زمانی که ما به هنرمندان، نوازندگان، آهنگسازان و دیگر هنرمندان خود بها ندهیم چطور انتظار آن را داریم که در دنیای هنر خارج از ایران مطرح باشیم؟! داشتن هنرمندانی مانند پیمان شیرالی در ایران مایه ی مباهات است و به راستی که آهنگسازی و تنظیم و انتشار شش جلد کتاب با بیش از ۲۵۰ قطعه برای گیتار کلاسیک توسط ایشان جای تقدیر و تشکر دارد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «روز ششم»

اگر اهمیت یک آلبوم را تنها در انتشار یک قطعه‌ی مهم تاریخی هم بدانیم، باید اهمیتی چشم‌گیر برای «روز ششم» قائل شویم. زیرا بالاخره پس از هفت دهه ضبطی شایسته از قطعه‌ی پروانه (نسخه‌ی ارکستری) امانوئل ملیک اصلانیان به دست می‌دهد. نسخه‌ی پیانویی پروانه را اصلانیان در سال ۱۳۳۳ نوشت. دانستن همین نکته کافی است تا پس از دقیق شنیدن آن دریابیم چه اندازه رویکردش به استفاده از مصالح موسیقی ایرانی نو و جسورانه بوده است.

مسعود نجفی: از چهار بخش صدای انسان استفاده کردم

در خصوص ترکیب گروه باید عرض کنم به جای ساز های دیگر، در کنار سنتور، از چهار بخش صدای انسان استفاده شده است که خواننده اصلی با صدای تنور خط ملودی را اجرا می کند و از خواننده های سوپرانو، آلتو و باس به منظور اجرای خط های کنترپوان، نت های پدال و بافت هارمونیک، رنگ دهی و حجم دهی استفاده شده است.

از روزهای گذشته…

دو نمود از یک تفکر (II)

دو نمود از یک تفکر (II)

ژان دورینگ، موسیقی شناس فرانسوی در تعریف ردیف چنین می نویسد: “ردیف، الگو یا ترتیب پیوستگی گوشه هاست” و پروفسور هرمز فرهت در کتاب ارزنده ی خود با نام “شناخت موسیقی دستگاهی ” آن را چنین توصیف می کند: “گوشه ها که هیات موسیقی ایران را شکل می دهند، مشترکا ردیف خوانده می شوند. مطمئنا این گوشه ها قطعاتی به دقت معین شده نیستند، بلکه مدل های ملودیکی هستند که ملودی بر روی آنها ساخته می شوند.” گوشه بنیادی ترین عنصر موسیقی ایرانی ست که در مورد تعریف و مفهوم دقیق آن اختلاف نظر وجود دارد. دکتر صفوت گوشه را: “ملودی های کم و بیش کوتاه می داند که تعداد آنها متفاوت است… و طبق نظم خاصی به نام ردیف از پی هم می آیند”.
اینک، شناخت دستگاه‌ها (I)

اینک، شناخت دستگاه‌ها (I)

پیش‌ترها، زمانی که خیلی دور نیست و بسیاری از ماها هنوز به یادش داریم، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایی بودند (نمی‌دانیم اندک یا پرشمار، اما بودند) که وقتی موسیقی ایرانی می‌شنیدند به آسانی تشخیص می‌دادند که در کدام دستگاه است، «ننه جون، نگاه کن قمره، دشتی می‌خونه». اکثرشان حتا سواد خواندن و نوشتن هم نداشتند چه رسد به انتظار آموختگی علمی و عملی در ساز و آواز. با این ترتیب چگونه می‌توانستند تشخیص دهند؟ جواب در رابطه‌های اندام‌وار اجزای یک فرهنگ است. اگر دقت بیشتری می‌کردی آنها شعر زیبا هم از بر داشتند یا زیبایی شعر پرمغز را اگر از پیش نشنیده بودند به محض شنیدن تشخیص می‌دادند، خط زیبا و تذهیب پرفن و نامه‌ی روان و معماری خانه‌ی زیبا و… را نیز همین‌طور، و در یک کلام مردم اهل دلی محسوب می‌شدند.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (II)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (II)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی، هم مبنای آوازی دارد و هم مبنای سازی. اما ویژگی‌های مبنای سازی دارای معانی متفاوتی ا‌ست. در این خصوص، عود که از سازهای موسیقی سنتی ترکیه است، نقش مهمی در اجرای موسیقی دارد. تأثیر متقابلی که نوازندگی ساز عود در موسیقی ترکیه و انواع دیگر موسیقی‌ها در طی قرن‌ها بر یکدیگر نهاده‌اند، اهمیت بسیاری دارد.
اختتامیه سومین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

اختتامیه سومین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

اختتامیه سومین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی پنجشنبه، بیست و دوم در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد. در ابتدای این جشن که با تاخیر ۴۰ دقیقه ای آغاز شد، پس از خوش آمد گویی شهرام صارمی مجری برنامه، دکتر محمد سریر، رئیس هیات مدیره خانه موسیقی سخنانی را ایراد کرد. سپس کلیپ جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی با مروری بر تولد و سیر تحول این جشنواره به نمایش درآمد.
سعیدی: همیشه با ساز همسرم می نوازم

سعیدی: همیشه با ساز همسرم می نوازم

همیشه یادشان می‌کنم، همیشه… در حقیقت می‌توانم بگویم که یکی از اساتیدی بودند که در زندگی هنری من خیلی مؤثر بودند هم ایشان هم استاد دکتر صفوت و البته استاد مفتاح هم که جای خودشان را دارند چون سبک مضراب زدن را در حقیقت ایشان به من یاد دادند و اگر ایشان نبودند، خب من نمی‌توانستم به اینجا برسم. هرچند تکنیک‌های ایشان با چیزی که امروز من اجرا می کنم فرق دارد چون من دیدم کارم یک جور دیگر است، تکنیک را عوض کردم و فرم کار را عوض کردم. حالا ان‌شاءالله این سی دی هزار گیسو که به بازار بیاید تمام این تغییرها و تمام این تفاوت‌ها را شما می‌توانید حس بکنید.
دستانم یاریم نمی کنند (I)

دستانم یاریم نمی کنند (I)

امروزه یکی از شایعترین معضلات عضلانی که گریبان نوازندگان را می گیرد (به خصوص نوازندگانی که بصورت حرفه ای موسیقی را دنبال می کنند)، سندروم کرامپ نویسندگان یا نوازندگان (Writers Cramp) می باشد. این سندروم بصورت انقباض عضلانی به خصوص در دو ناحیه شست دست و ساعد بوجود می آید و باعث اختلالات حرکتی در دست نویسندگان، نوازندگان و تمامی کسانی که بصورت دائمی از انگشتان دست فعالیتی تکراری را طلب میکنند، می شود.
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

برای این موضوع یک قرینه‌ی روشن در خود کتاب هست؛ مدخل «فلسفه و موسیقی». در حالی که اکثر درایه‌ها شرحی حداکثر در حدود چند صفحه دارند شرح این یکی ۳۲ صفحه به درازا کشیده است. علت به گمان من این است که بابک احمدی در فلسفه متخصص است و درست به همین دلیل بسیاری از متن‌های فلسفی مرتبط با موسیقی و موسیقی‌شناسی را به خوبی می‌شناخته و توضیح‌شان داده است.
مروری بر آلبوم «برای کامیون‌ها»

مروری بر آلبوم «برای کامیون‌ها»

مهمترین امتیاز این آلبوم ایده‌ی اولیه‌ی آن است: اینکه مجموعه‌ای از آوازهای بکر و بومیِ مردمِ فرهنگ‌های جغرافیایی مختلف در محیطِ خودشان ضبط شود، سپس موسیقی‌ای ساخته شود و صداهای ضبط شده همچون نگینی در دل آن موسیقی‌ها نشانده شوند. چنین ایده‌ای تا حال بی‌اغراق در ده‌ها آلبوم موسیقی‌های الکترونیک، راک تجربی و امبینت به کار رفته است. مانند استفاده از صدای امواج رادیویی مختلف، آوازها و موسیقی‌های بومیان، صداهایی از طبیعت، گفتگوهای تلفنی، صداهای ضبط شده از صنایع مختلف و نمونه‌های پرشمارِ موسیقایی و غیرموسیقاییِ دیگر که دستمایه‌ی آلبوم‌های موسیقی شده‌اند. در اینجا نیز نسخه‌ی ایرانیِ چنین ایده‌ای مبنای کار بوده که کماکان جذاب می‌نماید: آوازخواندن‌هایِ مردانی از قومیت‌های مختلف ایران. برای هر ضبط نیز ماجرایی و توضیحی و ترجمه‌ای در دفترچه نوشته شده است.
«مسأله‌ی انصاف»

«مسأله‌ی انصاف»

این مصرع حافظ را همه می‌شناسیم. ضرب‌المثل شده است. کاربرد امروزی‌اش درباره‌ی عدل و انصاف در قضاوت‌هاست. مردم آن (یا تعبیرهای مشابه) را در مقابل نقد هنگامی به کار می‌برند که احساس کنند به چیزی بیش از آن که مستحقش بوده خرده گرفته شده. تصور «انصاف» در حافظه‌ی فرهنگی ما این طور است؛ اگر عیب چیزی را می‌گوییم همزمان از حسن‌هایش هم غافل نشویم. معمولا همراه این نوع درخواست یا پند اخلاقی نوعی طلب همدلی نیز وجود دارد. گوینده از نقد می‌خواهد نسبت به او یا آنچه دوست دارد رحم و شفقت داشته باشد، می‌خواهد از آشکار شدن عیب مصون بماند.
شماره‌ی سوم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی سوم مهرگانی منتشر شد

به تازگی سومین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانیکه در زمینه‌ی مطالعات تاریخی و تجزیه و تحلیل موسیقی فعالیت می‌کند، منتشر شده است. در این شماره پس از سخن نخست، که یاران مهرگانی در آن به بیان برخی ایرادهایوارد بر اعتبار ژورنال‌های با دسترسی آزاد و نیز شرح مختصر بعضی مبانی اولیه‌ی اعتبار علمی پرداخته‌اند، می‌توانید یک مقاله به مناسبت انتشار پنجاهمین شماره‌ی فصلنامه‌ی ماهور، دو مقاله‌ی پژوهشیو یک معرفی ژورنال از بخش تازه راه‌اندازی شده‌ی «نقد و معرفی» را بخوانید، که عبارتند از: «ماهورانه» از یاران مهرگانی، «نگرشی بر تلفیق شعر و موسیقی در ردیف‌های آوازی استاد عبدالله دوامی»از روح‌الله شیرمحمد،«بررسی سازهای زهی مطلق در رسالات عبدالقادر مراغی» از نرگس ذاکرجعفری و «شرحی بر محتوا و روش کار در ژورنال صفحه سنگی» از محمدرضا شرایلی. برای دریافت این دوفصلنامه‌ی پژوهشی رایگان می‌توانید به آدرس www.mehregani.ir مراجعه نمایید.