یادداشتی درباره «سرزمین مادری»

یادداشتی که پیش رو دارید نوشته ای از جمال ظهوریان آهنگساز و نوازنده گیتار است درباره کتاب «سرزمین مادری» نوشته پیمان شیرالی که به تازگی به بازار آمده است:
آهنگسازی و تنظیم مقوله ای است که به صورت دقیق و حرفه ای، هرکسی از پسِ آن بر نمی آید. هرچند که در آشفته بازارِ بدون ناظر و رواج موسیقی الکترونیک و فضای مجازی، بسیاری از افراد، مدعی آهنگسازی و تنظیم هستند -که اینجا قصد صحبت در این مورد را ندارم- اما اخیرا شش جلد کتاب از “پیمان شیرالی” به چاپ رسیده است که نوید حضور یک آهنگساز و تنظیم کننده ی جوان و در عین حال متبحر و کوشا را میدهد که موسیقی این روزها بسیار به اینچنین افرادی نیازمند است.

من اینجا بیشتر به کتابهای ایشان که آهنگسازی و تنظیم برای گیتار کلاسیک است می پردازم (هرچند که ایشان آهنگسازی کامل برای تمام سازها هستند و آهنگ های بسیار زیبایی در موسیقی دستگاهی و ارکستر کلاسیک از ایشان شنیده ام).

در بررسی کتابها به خوبی دیده می شود که تنظیم آهنگهای اصیل ایرانی برای گیتار کلاسیک و هارمونی آنها با وسواسِ زیادی صورت گرفته تا کسانی که با موسیقی اصیل ایرانی آشنایی ندارند را به خود جذب کند و نت ها به نوعی تامپره شده اند که برای نوازندگان گیتار کلاسیکِ دیگر کشورها نیز جذاب و زیبا باشد تا با این روش بتوان موسیقی دستگاهی ایران را برای گیتارست های کلاسیک در هر نقطه از جهان قابل اجرا درآورد. آهنگهایی مانند: خزان عشق، پری کجایی، ای ایران، پیش درآمد اصفهان و مرغ سحر نمونه هایی از موسیقی دستگاهی و آهنگهایی مانند آیریلیق، ساری گلین و کوچلره نیز نمونه هایی از موسیقی های محلی ایران هستند که در این کتابها به خوبی تنظیم و انگشت گذاری شده اند.

آهنگسازی یا تنظیم برای گیتار کلاسیک، دارای قواعد و چهار چوب خاص خود است. این ساز که به ارکستر مینیاتوری معروف است از تکنیکها و صدادهی خاص خود برخوردار است که آن را به یک ساز تکنوازِ کامل تبدیل میکند. مباحث هارمونی، ارتباط ها و حل ها روی این ساز، کاملا قابل دسترسی هستند.

تکنیکها و رنگ های صدایی متنوع، آشنایی آهنگساز یا تنظیم کننده با هارمونیک های فرعی در تارهای مرتعش، صداگیری خوب از فلاژوله ها و پیتزیکاتوها، استکاتوها و ویبراتوها، حرکت خوب باس و حل خوب آنها، پاساژهای به موقع در اوکتاوهایی به جا و انتخاب پوزسیون درست برای شنیدن ملودی در تنظیم ها، همگی از امکانات این ساز هستند که جناب پیمان شیرالی به خوبی از آنها استفاده کرده اند. البته نباید نقش نوازندگی بسیار خوبِ ایشان در استفاده ی بجا از امکانات ساز را نادیده گرفت؛ چرا که برای یک تنظیم خوب و یا ساخت یک آهنگ تکنیکال اما دلنشین، باید با نوازندگی گیتار کلاسیک آشنایی کامل داشت. آنچه من در کتابهای ایشان دیدم ترکیبی است از تکنیکهای بجا برای تولید صدایی جذاب در جمله بندی هایی درست از ملودی.

این کتابها در شش جلد چاپ شده اند که میتوانم هر جلد را در چند جمله خلاصه کنم:
– جلد اول با نام “جاده ی ابریشم” دارای ۴۰ قطعه در سطوح مختلف نوازندگی میباشد و آهنگسازانی از شرقِ دور تا غرب را شامل میشود. (نام این کتاب نیز به همین موضوع اشاره دارد). از موسیقی دستگاهی تا آذری و ارمنی گرفته تا موسیقیِ فیلم و همچنین چند آهنگ از خودِ مولف نیز در این جلد دیده می شود.

– جلد دوم با نام “باران” شامل ۵۰ قطعه از آهنگ های معروف در سطح جهان است که برای گیتار کلاسیک تنظیم شده اند.
– جلد سوم با نام “باران! یعنی تو بر میگردی؟!” شامل ۳۵ اثر از آثار خود مولف و تنظیم هایی از موتسارت تا پیاتزولا می باشد.
– جلد چهارم با نام “باغچه بان” شامل ۴۰ قطعه است که بیشتر آنها آذری و ارمنی هستند و همچنین تنظیم ۵ قطعه از آلبوم رنگین کمانِ مرحوم جاویدان “ثمین باغچه بان” برای گیتار کلاسیک در آن گنجانده شده.
– جلد پنجم با نام “سرزمین مادری” شامل ۷۰ قطعه از ساخته های خود جناب شیرالی برای گیتار کلاسیک است.
– جلد ششم با نام “فراموشی” شامل ۲۰ آهنگِ منتخب از یان تیرسن است که برای دوئت گیتار تنظیم شده است.
امیدوار هستم این مجموعه بتواند حفره و کمبودی را که در جامعه ی نوازندگان گیتار کلاسیک ایران وجود دارد برطرف کند و نوازندگان – در تمام سطوح – بتوانند از این قطعات در رپرتوار اجرای خود استفاده کنند.
تا زمانی که ما به هنرمندان، نوازندگان، آهنگسازان و دیگر هنرمندان خود بها ندهیم چطور انتظار آن را داریم که در دنیای هنر خارج از ایران مطرح باشیم؟! داشتن هنرمندانی مانند پیمان شیرالی در ایران مایه ی مباهات است و به راستی که آهنگسازی و تنظیم و انتشار شش جلد کتاب با بیش از ۲۵۰ قطعه برای گیتار کلاسیک توسط ایشان جای تقدیر و تشکر دارد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (VI)

همین طور است اصطلاح آگوگیک که تعریف ارائه شده دارای سه ایراد است، اول آنکه منبعی برای این تعریف ذکر نشده است، دوم آنکه این تعریف یعنی «تغییرات نامحسوس و غیرقابل نمایش سرعت (تمپو) در موسیقی که برای بیان سرزنده موسیقی ضروری است» (بیضایی ۱۳۸۴، ۱۹۷) همان «گستره تمپو (tempo span) و در واقع تغییرات کوچک و ظریف تمپو بدون از دست دادن ضربان اصلی است» (رودلف ۱۳۷۸، ۴۹۸) که قاعدتاً نگاشته هم نمی شود.

دومین دوسالانه جایزه پیانو باربد برگزار می شود

دومین دوسالانه جایزه پیانوی باربد با سرمایه گذاری مجموعه پیانوی باربد و برنامه ریزی و مدیریت مؤسسه فرهنگی-هنری شهرآفتاب و همکاری اساتید برجسته موسیقی کلاسیک کشور ۵ و ۶ اسفندماه در تهران برگزار می شود.

از روزهای گذشته…

گفتگو با ویلالوبوس

گفتگو با ویلالوبوس

قطعاتی که امروز از ویلا لوبوس دررپرتوار گیتار موجود است از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار است و از نظر بسیاری از منتقدین و نوازندگان سطح بالای این ساز، ویلالوبوس بزرگترین آهنگساز گیتار در قرن بیستم می باشد. محدوده کاری ویلا لوبوس بسیار متنوع و وسیع است. او بیش از ۱۶۰۰ قطعه برای پیانو، قطعات زیادی برای ارکستر و کنسرتو های مختلفی برای سازهای گوناگون نوشته و امروز نزدیک به ۲۰۰۰ قطعه از او باقی مانده است.
دنیس برین، مروج هورن (I)

دنیس برین، مروج هورن (I)

دنیس برین (Dennis Brain) هورن نواز برجسته انگلیسی بود که عمدتا به خاطر رواج دادن هورن به عنوان یک ساز کلاسیک و تکنوازی در جامعه پس از جنگ جهانی دوم در انگلیس بسیار معروف است. اجرای کنسرتوهای هورن موزار توسط برین با همکاری هربرت فون کارایان (Herbert von Karajan) و ارکستر فیلارمونیک برلین همچنان به عنوان اصلی ترین قطعات ضبط شده از این کنسرتوها به شمار می روند.
حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (III)

حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (III)

استادان هنرستان همه از هنرمندان تراز اول بودند و شیوه آموزشی مشخصی داشتند، حسین تهرانی آموزگار تنبک بود و به صورت یک واحد عمومی به همه هنرجویان، تنبک درس میداد تا از همان سنین، هنرجویان را ریتم شناسی آشنا شوند، فرامرز پایور، یکی از بزرگترین هنرمندان تاریخ موسیقی ایران که خود مدتی شاگرد دهلوی بود به آموزش نظام مند سنتور میپرداخت، علی اکبر شهنازی، نوازنده اسطوره ای تار که بسیار مورد عنایت و علاقه دهلوی بود با اینکه از روی نت تدریس نمیکرد به هنرستان آمده بود تا روش تار نوازی قدما را هنرجویان بیاموزند، رحمت الله بدیعی در هنرستان استاد ویولون بود و هم تکنیک ایرانی و هم غربی را با تسلطی مثال زدنی به هنرجویان می آموخت، هوشنگ ظریف، همانجا تار تدریس میکرد و روش نوازندگی موسیقی معروفی و وزیری را به خوبی به هنرجویان آموزش میداد، همین درسهای هوشنگ ظریف بود که سالها بعد تاثیرش در سونوریته و استیل عالی نوازندگان تار ایران شنیده و دیده شد…
به دنبال نگاه (III)

به دنبال نگاه (III)

اما توجه واقعی به موسیقی‌های غیر دستگاهی در ایران تقریبا از دهه‌ی ۴۰ شمسی آغاز شده است. زمانی که تحت تاثیر جریان قوم‌موسیقی‌شناسی در غرب (۱۱) نگاه‌ها معطوف نواحی مختلف ایران شد. ذخیره‌ای عظیم از ماده‌ی موسیقایی کاوش نشده که در اختیار پژوهش‌گران قرار داشت. اکنون دیگر خطر احساس می‌شد . تغییرات سریع در جامعه‌ی سنتی ایران (تحت تاثیر اصلاحات ارضی و …) باعث ترک گسترده‌ی روستاها شده بود. همه‌گیر شدن وسایل ارتباط جمعی نیز اثر خویش را باقی می‌گذاشت. هر چند که در دوره‌ی مورد بحث بیشترین نگرانی از مرگ یک سنت موسیقایی، معطوف به موسیقی دستگاهی بود اما جامعه‌ی دانشگاهی و روشن‌فکری وقت تا حدودی نسبت به این موضوع عکس‌العمل نشان داد.
گاهی لازم می‌شود نه های دردناکی بگوییم (III)

گاهی لازم می‌شود نه های دردناکی بگوییم (III)

ماکت آلبوم «چنگ و سرود» سهیل نفیسی، با آنچه از این آلبوم دیده‌اید زمین تا آسمان فرق می‌کند. سهیل می‌خواست تنظیم‌هایی روی قطعات انجام دهد و نظر من این بود که برجستگی کار سهیل کماکان به بیان شعر است. سهیل یک نقال شعر سفید خوب است و اگر قرار باشد نقالی و خنیاگری‌اش را در سازبندی زیاد داشته باشد، بازی بهم می‌خورد و می‌شود موسیقی پاپ معمولی. تعریف پاپ برای من موسیقی‌ای است که تاریخ مصرف دارد. یک اثر پاپ، امروز خیلی هیجان‌انگیز است و آن را می‌خریم ولی شاید دو سال دیگر آن موسیقی را دیگر گوش نکنیم.

دو خبر از دنیای موسیقی

پس از موفقیت شوریده، کار گروه دستان و پریسا و انتخاب این اثر بعنوان بهترین موسیقی سال ۲۰۰۳ از طرف وزارت فرهنگ فرانسه، شرکت نت ورک آلمان اثر تازه ای از گروه دستان و پریسا را با نام گل بهشت منتشر کرد.
تحلیلی بر «چنگ رودکی» (V)

تحلیلی بر «چنگ رودکی» (V)

این آرامش، به دلیل به کارگیری برخی عناصر مشابه با ملودی مصرع اوّل بیت قبل، احساسی از «بازگشت» (و آرامشی حاصل از این بازگشت) را نیز با خود در بردارد که در هماهنگی با مضمون معنایی بیت (سرو سوی بوستان آید همی) است. تعلیق و تنش ملودی مصرع قبل نیز دارای رابطه ای مشابه با مضمون آن مصرع (میر سرو است و بخارا بوستان) است.
گفتگو با فرهاد فخرالدینی (I)

گفتگو با فرهاد فخرالدینی (I)

فرهاد فخرالدینی، امروز در مرز هشتاد سالگی‌اش در مقام یک آهنگساز و رهبر ارکستر، جایگاه تعریف‌شده و مشخصی دارد. اما جایگاه «فخرالدینیِ مؤلف» در حوزه‌ی پژوهش موسیقی کجاست؟ در چه زمینه‌هایی در پی پاسخ به چه پرسش‌هایی بوده‌است؟ محور گفتگوی حاضر، مقالات و کتاب‌های این موسیقیدان نام‌آشناست؛ آنگاه که چوب رهبری ارکستر را زمین می‌گذارد و قلم در دست می‌گیرد:
گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

به خاطر استفاده از آرشه باروک، تمپو ها تغییر کرده اند که چشم انداز کاملا متفاوتی را ایجاد می کند. راستش من دیوانه صداهای درونی هستم. از لحاظ ساختار موسیقیایی به صدای سولیستی علاقه ای ندارم. در این تور کنونی، هر روز چیزه های ظریف و کوچکی را به ارکستر می گویم و از این بات بسیار خوشحالم زیرا این امر خود موسیقی پیچیده ای است. مانند رگ های بدن. ما نباید تنها به بدن فکر کنیم بلکه باید از شریان های بی شمار خود نیز آگاه باشیم و بدانیم که این شریان ها در موسیقی باخ بسیار حیاتی هستند زیرا موسیقی نبض خود را وام دار آنهاست. در اینجاست که خون جریان دارد و این همان چیزی است دغدغه من است.
نوازندگی نی (I)

نوازندگی نی (I)

نی به عنوان تنها ساز رسمی بادی موسیقی ما، سازیست که قابلیت تولید دو نوع صدای کاملا متفاوت از هم را دارد. در سازهای بادی موسیقی کلاسیک معمولا برای تغییر رنگ صدایی از وسیله ای به نام سوردین استفاده میکنند که بنا به نظر آهنگساز از این وسیله برای بیان بهتر حالت اجرای یک قطعه استفاده میشود. سوردین وسیله ای است که در ساز قرار می دهند و باعث می شود صدای ساز به نحوی محسوس تغییر کند، به طوریکه اگر شنونده ای که با این وسیله و کاربرد آن آشنا نباشد، تصور می کند این صدا از سازجدیدی تولید می شود.