ایران در کشاکش موسیقی (II)

پس از شاه تهماسب پسرش شاه اسماعیل دوم به حکومت رسید، او که مردی نالایق عیاش و بی کفایت بود، دستور قتل برادرش سلطان ابراهیم میرزا که شاعر، موسیقیدان، خوش نویس، ادیب و فاضل بود را صادر کرد. دوره صفویه دوره رکود مطالعات نظری بشمار می رود به علت جهالت و تعصب سلاطین صفوی، اکثر موسیقیدانان جان خود را در خطر دیدند و جلای وطن کردند و رهسپار هندوستان شدند.

خاندان افشار (که نادر شاه بنیانگذار این سلسله بود)، مشغول جنگ و کشتار و کشورگشایی و خراج از هندوستان، علاقه ای به علم و ادب موسیقی نداشت؛ در نتیجه موسیقی و ترانه خوانی هیچ رونقی نداشت.

هنرمندان همچنان دلمرده، پریشان حال، گوشه نشینی اختیارکردند و موسیقی مهجورو تا حدی فراموش گردید.

در حکومت کوتاه ۴۸ ساله زندیه، فرصت پرورش هنر موسیقی آنطور که باید وجود نداشت، فقط در مدت کوتاه حکومت کریمخان زند، فکر نشاط و خرمی وآسایش مردم وجود داشت.

در زمان کریمخان زند بر پاداشتن تعزیه،انجام موسیقی مذهبی و شاهنامه خوانی نیز رایج بود.

بعد از کریمخان مجددآ جنگ و خونریزی و ناامنی در کشور حکمفرما شد، موسیقی به انحراف کشیده شد، کسانیکه به این حرفه می پرداختند بیشتر کلیمیان و عامه مردم بودند و اهل فن موسیقی که در دوره زندیه مقام و منزلت داشتند، در حد “کافر” اعلام شدند و حتی از خاکسپاری آنها ممانعت به عمل می آمد. در دوران قاجار جسد بسیاری از موسیقی دانان برجسته از جملهٔ استاد بزرگ تار میرزا حسینعلی‌ را در گورستان کلیمی ها یا حتی کفار و بی کسان دفن کردند.

بنابر این موسیقی دانان، نوازند گان ایران دوران سیاه و مشقت باری را تحمل کردند یا مورد قهر و غضب شاهان و حاکمان ظالم قرار می گرفتند و یا ابزاری بودند برای عیش و عشرت.

اگر هم از طریق شاه عباس مورد حمایت قرارگرفتند، دیری نگذشت که افغانی ها، «طالبان وار» همه خانه ها و محله هنرمندان را که شاه عباس برایشان تهیه و تدارک دیده بود، به ویرانه ای تبدیل کردند؛ آنچنان کشتار و وحشت بجای گذاشته بودند که حتی مغول چنین ترور وحشت انگیزی را برای مردم شیراز بوجود نیاورده بودند. تاریخ غم انگیز و تحقیرآمیز موسیقی و موسیقیدانان ما احتمالا در جهان بی نظیراست!

در کل جامعه ما در مقابل نوعی رکود و تاخیرفرهنگی قرار گرفته بود و موسیقی سیری نزولی را پیمود. موسیقیدانان ما رمق یادگیری را به خاطر تازیانه های بی رحمانه حاکمان از دست داده بودند و تا اوایل دهه ۱۹۲۰ هنوز نوازند گان، سازهایشان را زیر عبا مخفی می کردند و در خانه های خلوتشان مخفیانه می نواختند و آنچه می دانستند را سینه به سینه منتقل می کردند؛ یا این پیشامد ها و عدم دستیابی به مکتب و سبک جدید، موسیقی دچار انحراف شد.

2 دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در خرداد ۱۸, ۱۳۹۶ در ۳:۰۸ ب.ظ

    همیشه فکر میکردم چرا موسیقی ما اینقدر رخوت انگیز و کسالت باره… مثلا همین الان داشتم اجرایی از یک گروه تلفیقی ایرانی و اسپانیایی “قصیده” با آواز معتمدی رو نگاه میکردم… شور و عظمت از فلامنکو (آواز و گیتار) میباره. همین که خواننده ایرانی با کمونچه وارد میدون میشه اصلا حال آدم کرفته میشه. بی تعارف میخوره تو ذوق آدم. انگار بذر مرگ میپاشن توی خاک وجود آدم. اگر کسی شور و حرارت و پیچیدگی باخ رو درک کنه غیر ممکنه گرد موزیک ایرانی بگرده. (بدون همون تعصب قدیمی که ما از همه بهتریم و… ) از حدود سیصد چهارصد سال پیش که این سرزمین سیر قهقرایی رو در علم و فلسفه و هنر و… را آغاز کرده موسیقی هم از این امر مستثنی نبوده. شرایط امروز محصول انسانیت نسل های گذشته است. {…} میگین نه، ببینید این گونه حرف ها با چه عکس العمل شدیدی مواجه میشه…

  • بابک
    ارسال شده در خرداد ۲۷, ۱۳۹۶ در ۱۲:۰۰ ق.ظ

    البته اینجانب تو کامنت بالا کمی جوگیر هم شدم… هیجکس نمیتونه منکر جایگاه رفیع و کمال موسیقی ایرانی بشه. مقایسه بالا صرفا نگاهی جزیی بود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نظر من، نظر شما، نظر او

خیلی پیش می‌آید که در واکنش به یک نقد بشنویم؛ «این نظر نویسنده است». آیا تا به‌حال دقیقاً فکر کرده‌ایم که چنین جمله‌ای یعنی چه؟ کسی که این جمله را می‌گوید درواقع دارد اعتبار حکم‌های درون نقد را زیر سؤال می‌برد. می‌گوید آنها از جنس «نظر شخصی» هستند. اولین مفهومی که از نظر شخصی به ذهنمان می‌آید چیزی است مثل این جمله «قورمه‌سبزی خیلی خوب است». این «نظر» گوینده است درباره‌ی یک غذا. آنجا «شخصی» بودنش معلوم می‌شود که یک نفر دیگر پیدا می‌شود و درست برعکسش را می‌گوید و ما هم راهی پیدا نمی‌کنیم که بگوییم کدام درست گفته. فقط می‌توانیم بگوییم با اولی موافقیم یا با دومی. یعنی وابسته به «شخص» گوینده یا شنونده است.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (III)

محمدالله مستوفی گوید: در زمان بهرام کار مطربان بالا گرفت چنانکه مطربی روزی بصد درم قانع نمیشد بهرام گوراز هندوستان دوازده هزار لولی آورد که نوادگان ایشان هنوز در ایران مطربی می کنند.

از روزهای گذشته…

اکسیژن

اکسیژن

ژان میشل ژار در سال ۱۹۷۲ در حال تجربه در زمینه های مختلف ساخت موسیقی بود و در این بین با فرانسیس دریفوس (Francis Dreyfus) موسس کمپانی ضبط صفحه دریفوس جاز آشنا شد و به ضبط تعدادی از آثار خود پرداخت که مجموعه آنها در یک آلبوم به نام “Deserted Palace” منتشر شد و اولین آلبوم موسیقی تجربی او محسوب میشد.
چه نوع موسیقی میل دارید؟ (III)

چه نوع موسیقی میل دارید؟ (III)

موسیقی رپ یا هیپ هاپ: موسیقی هیپ هاپ می تواند تأثیرهای متفاوت فراوانی بر نوجوانان بر جای بگذارد. از یک سو این نوع موسیقی احساس های منفی را ترویج داده و از سوی دیگر آن قدر پر انرژی است که شنونده دوست دارد بایستد و با آن برقصد. نتایج پژوهشی درباره چگونگی تأثیرگذاری نماآهنگ های رپ بر سلامت احساسی و جسمی نشان می دهد که نوجوانانی که زمان زیادی را به تماشای مسائل جنسی و خشونت بار به تصویر کشیده شده در نماآهنگ های رپ می گذرانند (مخصوصا گنگستر رپ)، بیشتر در معرض بروز این رفتارها در زندگی واقعی و به ویژه در برابر زنان هستند.
مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (IV)

مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (IV)

گام‌ فیثاغورثی‌ در موسیقی‌، که‌ بر “نظریه‌ی‌ اعداد” و چرخه فواصل پنجم استوار بود و از دیر باز و پیش از یونانیان در بین النهرین و چین شناخته‌ شده‌ بود، به دنیای اسلام راه یافت. (در تاثیر پذیری فیثاغورثیان از هندسه و حساب سومری و نیز تاثیر پذیری افلاطون از این حساب و هندسه و همچنین قدسی انگاشتن عدد نزد فیثاغورث و فیثاغورثیان شکی وجود ندارد. در مورد نقش سومریان در تبیین فواصل موسیقایی می توان به: یک و دومراجعه نمود.)
منتشری: ۱۳ سال از آواز دور بودم

منتشری: ۱۳ سال از آواز دور بودم

نمیدانم، شاید چون ساده تر بوده است. من هم با این اعتقاد در تلویزیون فقط آواز می خواندم. در رادیو از من درخواست خواندن تصنیف می کردند که من در جوابشان می گفتم که من آواز‌خوانم و تصنیف نمی خوانم. آقای اعتمادی به من گفت که من یک آهنگ ساختم، شما بشنوید و اگر خوشتان نیامد به شخص دیگری سفارش می دهیم. این آهنگ در آواز شوشتری بود که روی سه گاه مدلاسیون شده بود. کلامش هم از آقای رضا سحبان بود و ملودی جالبی داشت.
نگاهی به اپرای مولوی (XV)

نگاهی به اپرای مولوی (XV)

این پرده از اپرا با عنوان «خواب اول» نامگذاری شده و در آن تصاویری که مولانا در خواب می بیند به نمایش درآمده است. از ابتدای این پرده که گلیساندوی فلوت به گوش می رسد و در پی آن نوای هارپ به گوش می رسد، افرادی که با آثار بهزاد عبدی آشنا هستند متوجه می شوند که ورژن دیگری از قطعه «موسی و شبان» او در این بخش استفاده شده است؛ اثری که سالها پیش در دستگاه نوا برای یک خواننده متسو سوپرانوی با تکنیک آواز ایرانی و ارکستر سمفونیک تصنیف و ضبط شده بود.
Green, Green Grass of Home

Green, Green Grass of Home

من همیشه یکی از طرفداران اصلی جـری لـی لـوئـیس (Jerry Lee Lewis) بوده ام. هنگامی که در سال ۱۹۶۵ در نیویورک به یک مغازه نوارفروشی به نام کلونی رکورد (Colony Record) رفتم، آخرین آلبوم جری لی لوییس راخریدم. این اولین آلبوم کانتری او بود که Country Songs For City Folk نام داشت
بیانیه هیات داوران سومین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

بیانیه هیات داوران سومین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

در سومین جشنواره سایت ها و وبلاگهای موسیقی، دکتر پیروز ارجمند به عنوان سخنگوی هیات داوران به روی صحنه آمد و بیانیه هیات داوران را قرائت کرد که در ادامه متن این بیانیه را به همراه تصاویری از جلسه هیات داوران،‌ می خوانید و می بینید:
عدم اعتنا به بی اعتنایی! (VI)

عدم اعتنا به بی اعتنایی! (VI)

این گذرهای ناگهانی از دیسونانس های تند و تیز به کنسونانس های ملایم، از ویژگی های موسیقی آیوز است و در سراسر قطعه “اردوگاه پاتنام” شنیده می شود. پیانو، بادی های چوبی و بادی های برنجی برای جلب توجه شنونده رقابت می کنند و چندان نمی گذرد که گویی دو دسته همنواز، همزمان در تقابل با یکدیگر می نوازند.

تادیوس کاهیل (Thaddeus Cahill (1867-1934

شنبه ۱۵ اسفند ۱۳۸۳ ۲۰ سال بعد از اختراع فونوگراف که دستگاهی برای ضبط صدا بود اولین دستگاه تولید صدای موسیقی اختراع شد. تادیوس کاهیل در سال ۱۸۹۷ میلادی بیانگر یک نقطه شروع در موسیقی الکترونیک می باشد.
یادداشتی بر مجموعه کنسرت‌های «چندشب عود»

یادداشتی بر مجموعه کنسرت‌های «چندشب عود»

شاید اگر با چند جابه‌جایی یا اضافه‌کردن شب چهارم، اجرای نوازندگانی همچون حمید خوانساری، شهرام غلامی، مریم خدابخش، سیاوش روشن و امیرفرهنگ اسکندری و… را در چنین برنامه‌ای می‌شنیدیم، می‌شد سنجه‌های دقیق‌تری از عیار عودنوازیِ امروز ایران بدست داد. با اینحال آنچه در این سه شب رخ داد چنین بود: