ایران در کشاکش موسیقی (II)

پس از شاه تهماسب پسرش شاه اسماعیل دوم به حکومت رسید، او که مردی نالایق عیاش و بی کفایت بود، دستور قتل برادرش سلطان ابراهیم میرزا که شاعر، موسیقیدان، خوش نویس، ادیب و فاضل بود را صادر کرد. دوره صفویه دوره رکود مطالعات نظری بشمار می رود به علت جهالت و تعصب سلاطین صفوی، اکثر موسیقیدانان جان خود را در خطر دیدند و جلای وطن کردند و رهسپار هندوستان شدند.

خاندان افشار (که نادر شاه بنیانگذار این سلسله بود)، مشغول جنگ و کشتار و کشورگشایی و خراج از هندوستان، علاقه ای به علم و ادب موسیقی نداشت؛ در نتیجه موسیقی و ترانه خوانی هیچ رونقی نداشت.

هنرمندان همچنان دلمرده، پریشان حال، گوشه نشینی اختیارکردند و موسیقی مهجورو تا حدی فراموش گردید.

در حکومت کوتاه ۴۸ ساله زندیه، فرصت پرورش هنر موسیقی آنطور که باید وجود نداشت، فقط در مدت کوتاه حکومت کریمخان زند، فکر نشاط و خرمی وآسایش مردم وجود داشت.

در زمان کریمخان زند بر پاداشتن تعزیه،انجام موسیقی مذهبی و شاهنامه خوانی نیز رایج بود.

بعد از کریمخان مجددآ جنگ و خونریزی و ناامنی در کشور حکمفرما شد، موسیقی به انحراف کشیده شد، کسانیکه به این حرفه می پرداختند بیشتر کلیمیان و عامه مردم بودند و اهل فن موسیقی که در دوره زندیه مقام و منزلت داشتند، در حد “کافر” اعلام شدند و حتی از خاکسپاری آنها ممانعت به عمل می آمد. در دوران قاجار جسد بسیاری از موسیقی دانان برجسته از جملهٔ استاد بزرگ تار میرزا حسینعلی‌ را در گورستان کلیمی ها یا حتی کفار و بی کسان دفن کردند.

بنابر این موسیقی دانان، نوازند گان ایران دوران سیاه و مشقت باری را تحمل کردند یا مورد قهر و غضب شاهان و حاکمان ظالم قرار می گرفتند و یا ابزاری بودند برای عیش و عشرت.

اگر هم از طریق شاه عباس مورد حمایت قرارگرفتند، دیری نگذشت که افغانی ها، «طالبان وار» همه خانه ها و محله هنرمندان را که شاه عباس برایشان تهیه و تدارک دیده بود، به ویرانه ای تبدیل کردند؛ آنچنان کشتار و وحشت بجای گذاشته بودند که حتی مغول چنین ترور وحشت انگیزی را برای مردم شیراز بوجود نیاورده بودند. تاریخ غم انگیز و تحقیرآمیز موسیقی و موسیقیدانان ما احتمالا در جهان بی نظیراست!

در کل جامعه ما در مقابل نوعی رکود و تاخیرفرهنگی قرار گرفته بود و موسیقی سیری نزولی را پیمود. موسیقیدانان ما رمق یادگیری را به خاطر تازیانه های بی رحمانه حاکمان از دست داده بودند و تا اوایل دهه ۱۹۲۰ هنوز نوازند گان، سازهایشان را زیر عبا مخفی می کردند و در خانه های خلوتشان مخفیانه می نواختند و آنچه می دانستند را سینه به سینه منتقل می کردند؛ یا این پیشامد ها و عدم دستیابی به مکتب و سبک جدید، موسیقی دچار انحراف شد.

2 دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در خرداد ۱۸, ۱۳۹۶ در ۳:۰۸ ب.ظ

    همیشه فکر میکردم چرا موسیقی ما اینقدر رخوت انگیز و کسالت باره… مثلا همین الان داشتم اجرایی از یک گروه تلفیقی ایرانی و اسپانیایی “قصیده” با آواز معتمدی رو نگاه میکردم… شور و عظمت از فلامنکو (آواز و گیتار) میباره. همین که خواننده ایرانی با کمونچه وارد میدون میشه اصلا حال آدم کرفته میشه. بی تعارف میخوره تو ذوق آدم. انگار بذر مرگ میپاشن توی خاک وجود آدم. اگر کسی شور و حرارت و پیچیدگی باخ رو درک کنه غیر ممکنه گرد موزیک ایرانی بگرده. (بدون همون تعصب قدیمی که ما از همه بهتریم و… ) از حدود سیصد چهارصد سال پیش که این سرزمین سیر قهقرایی رو در علم و فلسفه و هنر و… را آغاز کرده موسیقی هم از این امر مستثنی نبوده. شرایط امروز محصول انسانیت نسل های گذشته است. {…} میگین نه، ببینید این گونه حرف ها با چه عکس العمل شدیدی مواجه میشه…

  • بابک
    ارسال شده در خرداد ۲۷, ۱۳۹۶ در ۱۲:۰۰ ق.ظ

    البته اینجانب تو کامنت بالا کمی جوگیر هم شدم… هیجکس نمیتونه منکر جایگاه رفیع و کمال موسیقی ایرانی بشه. مقایسه بالا صرفا نگاهی جزیی بود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

از روزهای گذشته…

رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز (Robert Wise)، کارگردان بزرگ آثار بزرگ سینمایی و برنده ۴ جایزه اسکار در طی ۶۵ سال فعالیت درخشان خود بود. آثار او طیف وسیعی را از تدوین “همشهری کین” ساخته اورسن ولز Orson Welles تا کارگردانی فیلم جاودانی “آوای موسیقی” –که ما آنرا با نام اشکها و لبخندها دیده ایم- و اولین فیلم از سری “پیشتازان فضا” Star Trek در بر میگیرد.
صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

آفرینش گوشه‌های جدید البته کمتر از آفرینش یک دستگاه جدید خارج از حوزه‌ی آفرینش هنری قرار دارد و شواهدی اندک از چنین فعالیتی در تاریخ موسیقی ما باقی مانده است. برای مثال گوشه‌ای هست که به نام «محمد صادق‌ خان» (سرورالملک) ثبت شده است؛ یا در مورد افزوده شدن «گرایلی شستی» توسط آقاحسینقلی روایت‌هایی نقل می‌شود.
پدرام فریوسفی: با بارنبویم ۵۰ کنسرت داده ام

پدرام فریوسفی: با بارنبویم ۵۰ کنسرت داده ام

با دانیل بارنبویم نزدیک پنجاه کنسرت داده ام، در ورک شاپی هم با پیر بولز کار کردم، در واقع او ارکستری که من در آن می نواختم را با قطعاتی از بارتوک، هدایت کرد. با آش فیش که رهبر بزرگی است و دستیار بارنبویم هست هم در اسپانیا کار کرده ام. اسم این ارکستر دیوان شرقی و غربی است که نوازندگانی از سراسر دنیا دارد.
بنیادهای موسیقی (II)

بنیادهای موسیقی (II)

هدف از این توضیح در مقدمه ای شاید پیچیده این نبود که مفهوم ساده بیان و شنود را گنگ و ناهموار سازیم بلکه معرفی معنای حقیقی آنرا به سبب فضا – زمان و مکانی که در آن محصوریم خالی از آگاهی و عمل ندیدیم. چنین شد که ضرورت شکافتن و نظاره آن موجب طرح نادیده ها شد. در ادامه لازم می بینم برای معرفی عمیق و گام به گام به ساختار فیزیکی اعضاء بپردازم.
انتشار یک نشریه پژوهشی جدید در حوزه‌ی موسیقی

انتشار یک نشریه پژوهشی جدید در حوزه‌ی موسیقی

به تازگی نشریه مهرگانی که دوفصلنامه‌ای پژوهشی است، به صورت رایگان و الکترونیکی منتشر شده است. برای آشنایی با این نشریه از زبان پدیدآورندگانش نوشته‌ی کوتاهی که برای شرح روندها و دلایل انتشار چنین نشریه‌ای، در ابتدای آن آورده‌اند در اینجا مجددا منتشر شد. علاقه‌مندان می‌توانند مهرگانی را از آدرس www.mehregani.ir دریافت کنید.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VIII)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VIII)

راک هندی در ردیف میرزاعبدالله اولین گوشه از سلسله گوشه‌های راک است که در دستگاه ماهور با آن برخورد می‌کنیم. واقع‌شدن راک هندی پیش از گوشه‌های دیگر، چنان‌که در ادامه شرح داده خواهد شد، به‌هیچ‌وجه اتفاقی نیست.
دومین جشنواره وبلاگ‌ها و سایت‌های موسیقی برگزار می‌شود

دومین جشنواره وبلاگ‌ها و سایت‌های موسیقی برگزار می‌شود

دومین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران آبان ماه سال جاری در خانه هنرمندان برگزار می شود و علاقمندان تا ۲۰ مهر ماه فرصت دارند تا آثار خود را به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.
نگاهی به کتابِ «عجملر»؛ آرشِ محافظ

نگاهی به کتابِ «عجملر»؛ آرشِ محافظ

«عجملر»، دنباله ی تفکر و جریانی ست که شکل گیری اش را مدیونِ سوال ِ بزرگِ دو دهه ی اخیرِ حوزه ی موسیقیِ کلاسیک ایرانی می داند: اگر پی گیری و اصرار بر موسیقی دستگاهی، به مثابه نمادِ سنّت، راه به جمود و پِرتِ محتوایِ هنری می برد، و از سوی دیگر، «نگاه به غرب»، ناچار به پذیرشِ فرضِ برتری و کاراییِ موسیقی کلاسیکِ غربی ست و نهایتاً به سانتی مالیسمِ گلهایی و فاصله گیریِ آن با مولفه-های موسیقیِ هنری منتهی شده ، چاره کجاست؟
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (V)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (V)

قاعده ی هارمونیک ها خلاص شود ودر عین حال می دانیم که صدای خالص از دامان طبیعت گرفته می شود و پس از پالایش و فیلتر به دست ما نمی رسد، این امکان به وجود می آید، زمانی که صدا از دستان ما خارج می شود و مجدداً به دامان طبیعت باز می گردد ،به حیاتش ادامه می دهد. سؤال این جاست که در چنین شرایطی چگونه می توان پذیرفت که “سکوت” (Silence) اثر جان کیج (John Cage) در اتمسفر “۳۳:′۴ اش خالی از صدا بوده است؟ موسیقی کیج موسیقی طبیعت و انسان است، موسیقی ماندگار است؛ چرا که از مجموعه صداهای موجود در طبیعت استفاده می کند.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (III)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (III)

زمانی که مرتضی نی داوود درآمد نوا را با محوریت درجه ی چهارم شور سُل اجرا می کند، قبل و بعد از آن نت (نت شاهد)، هر چه هست به سوی آن درجه کشیده می شود و جذب آن می گردد. تمامی تأکید ها و قدرت را همان نت محوری نشان می دهد و تداوم را یادآوری می کند، می ایستد و دوباره قرن را به صورت کشیده اجرا و یادآوری می کند، پدال می سازد، به واخون می زند، چرا که می خواهد بگوید پایانی وجود نخواهد داشت و بگوید که چهارچوب و قلمرو موسیقی دستگاهی این شرایط را به گونه ای برای او فراهم ساخته است که تکرار، آن را زیبا تر ساخته و این زیبایی زمانی دو چندان می شود، که آواز او را همراهی می کند.