جنبه‌هایی از فرم مقدمه‌ بیداد پرویز مشکاتیان (XI)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
حالا در بخش‌های سوم و پایانی (شکل‌های ۱۴ و ۱۶) درست به عکسِ آغاز قطعه از مرکز گرایش ر آغاز و سپس حل با مرکز ر و بعد حل با مرکز سل و در نهایت نقش‌مایه‌ی آ می‌آید، آن هم درست زمانی که قطعه با همین نقش‌مایه‌ی پراهمیت به پایان می‌رسد. بدین ترتیب بازگشت ظریف در فرم این قطعه کامل می‌شود و اکنون می‌توان نمای فروکاهیده‌ی دقیق‌تری از ساختار بزرگ مقیاس آن دید.



شکل ۱۸٫ ساختار بزرگ مقیاس بیداد.

این گونه رفتن به سوی اوج و فرود آمدن در انتهای یک دوره‌ی اجرا یا حتا یک قطعه اگر تنها بر محتوایی مقامی متمرکز باشد در موسیقی ایرانی بسیار عادی محسوب می‌شود اما پیوند خوردن هنرمندانه‌ی آن با مصالح فرمی در یک قطعه است که آن را جالب توجه ساخته است.

اگر چه تجربه‌ی حافظه‌ی فرمی به مفهومی که در اینجا مورد بحث قرار گرفت در موسیقی دستگاهی زیاد پرشمار نبوده، اما مقدمه‌ی بیداد نمونه‌ای نسبتا غنی از چنین پردازشی به شمار می‌آید، نمونه‌ای که خود می‌تواند به عنوان یک سرمشق آهنگسازی در پیوند جملات در فرم یک قطعه مورد توجه قرار گیرد، همچنان که خود پرویز مشکاتیان این روند را –شاید به عنوان یک مشخصه‌ی سبک‌شناختی (۱۲) – در قطعات آهنگسازی شده‌ی دیگرش نیز ادامه داده و دست کم می‌توان ردپایی از این نوع برخورد با ساختار را در چکاد (که انتساب همه‌ی جنبه‌هایش به مشکاتیان مسلم است)، مقدمه‌‌ی دود عود، مقدمه‌ی گنبد مینا و مقدمه‌ی جان عشاق که بعد از بیداد ساخته شده‌اند، مشاهده کرد.

پی نوشت
۱۲- در این مورد اکنون نمی‌توان اظهار نظر قطعی کرد چرا که بعضی از قطعاتی که به نظر می‌رسد با بیداد خصیصه‌های فرمی مشترک دارند، توسط آهنگسازان دیگری تنظیم شده‌اند و با اطلاعاتی که داریم نمی‌توان گفت که آیا تکرارهای موجود در آن قطعات را پرویز مشکاتیان طراحی کرده یا افزوده‌های بعدی فردِ تنظیم کننده است و اگر جواب ترکیبی از هر دوی اینها است کدام‌یک اثر خود آهنگساز است؟

کتاب‌نامه
اسعدی، هومان
۱۳۸۵ «نگاهی به مفهوم و سیر تکوین پیش‌درآمد در موسیقی ایرانی»، فصلنامه‌ی ماهور، شماره‌ی ۳۳: ۱۴۷-۱۵۲٫

جواهری، علیرضا
۱۳۷۸ بیداد، دونوازی سنتور، تنظیم، تهران: مولف.

خضرایی، بابک
۱۳۸۳ «نگاهی به زمینه‌های فرهنگی-اجتماعی پیدایش پیش‌درآمد»، فصلنامه‌ی ماهور، شماره‌ی ۲۵: ۵۳-۵۷٫

ذوالفنون، جلال
۱۳۸۰ تجزیه و تحلیل موسیقی دستگاهی ایران، بر اساس آثاری از درویش‌خان و مقایسه‌ی آن با ردیف موسیقی ایران، تهران: نشر هستان.

صداقت‌کیش، آروین
۱۳۸۸ «بوطیقای ریتم: مطالعه‌ای برای کشف دورنمای ویژگی‌های زمانی در ساختمان آثار سازی پرویز مشکاتیان»، فرهنگ و آهنگ،شماره‌ی ۲۸: ۵۷-۶۶٫

فاطمی، ساسان
۱۳۸۷ «فرم و موسیقی ایرانی»، فصلنامه‌ی ماهور، شماره ۳۹: ۱۰۳-۱۳۶٫

مشکاتیان، پرویز
۱۳۶۱ بیست قطعه برای سنتور، تهران: مولف.

۱۳۷۹ بیداد، گردآوری و آوانگاری: علیرضا جواهری، تهران: علیرضا جواهری.

۱۳۸۲ بیست قطعه برای سنتور، گردآوری و آوانگاری: علیرضا جواهری، تهران: علیرضا جواهری.

Azadefar, Mohammadreza.
۲۰۰۶ Rhythmic structure of Iranian music, Tehran: University of Art Press.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (XIV)

استفاده سیاسی از هنر به مثابه یک وسیله در شوروی سابق باعث افت شدید ظهور آثار جاودان در این کشور شد و به همین نحو استفاده همچون یک وسیله از هنر در امریکا و غرب توسط اقتصاد، آن را به اندازه یک وسیله تبلیغی برای حضور یک کالا ساقط کرد و با گرایش به ابزارگرایی در هنر دیگر اثری جاندار چون آثار آلن پو و نظیر آن در امریکا خلق نمی شوند.

پیروزی قهرمان نامراد

هیچ مبالغه ای درکار نخواهد بود اگر بگوییم که تاریخ موسیقی کشورما، به قبل و بعد از علی نقی وزیری تقسیم می شود، تاریخی که عملا هنوز نوشته نشده است. تاریخی که از گسستگی های فراوان دوره های تاریک و خالی از هرگونه اطلاع و دوره های پربار و کم سند و کم استناد، انباشته شده است.

از روزهای گذشته…

پنج ترانه اول سال نو میلادی

پنج ترانه اول سال نو میلادی

در این هفته با توجه به شروع سال جدید میلادی و عید کریسمس، بازار ترانه های مناسب با این حال و هوا داغ است و تقریبا تمام خوانندگان مطرح جدید و قدیمی به اجرای سرودها یا ترانه هایی با موضوع کریسمس دست زده اند.
کنسرت گروه همایون در فرهنگسرای اندیشه

کنسرت گروه همایون در فرهنگسرای اندیشه

کنسرت گروه همایون به سرپرستی “مهران مهرنیا” و خوانندگی “امیر اثنی عشری” در فرهنگسرای اندیشه برگزار میشود. گروه همایون که از اوایل دهه هفتاد فعالیت خود را آغاز نموده، از سال هشتاد و سه به دلیل مشغله های مهران مهرنیا در بخش تولید موسیقی در ایران هیچ اجرای رسمی نداشته است.
نقشه‌برداری موسیقایی (V)

نقشه‌برداری موسیقایی (V)

بنابراین رابطه‌هایی بین موسیقی و معماری وجود دارد که آنها را تطبیق‌پذیری نمی‌توان نامید؛ از سوی دیگر، بهره‌بردن از معماری برای موسیقی و برعکس، کافی نیست؛ هنرمند باید در پیِ شناخت کلّی و جامع از اوضاع زمان و مکان خودش باشد.
گفت‌و‌گو با مهران روحانی، آهنگساز: گوش‌ها را باید شست!

گفت‌و‌گو با مهران روحانی، آهنگساز: گوش‌ها را باید شست!

برای یک حرکت موسیقایی، به خصوص آهنگسازی، کاری که من انجام می‌دهم، عوامل زیادی باید وجود داشته باشد. یادم می‌آید که در انگلستان معلمی داشتم به عنوان آنتونی ویلدر، به من می‌گفت: فکر نکنید وقتی شروع به آهنگسازی می‌کنید می‌توانید مانند موتزارت قلم روی کاغذ بگذارید و یکسره تا پایان قطعه را بنویسید. در مدت نوشتن لحظه‌ای وجود دارد که حس می‌کنید نیرو‌ی‌تان به پایان رسیده است. در این مواقع کار را رها کنید و محیط را عوض کنید (چیزی بخورید، کمی قدم بزنید سپس به خانه برگردید و کار را ادامه بدهید) این درست مانند پر کردن باک و سرویس کردن یک ماشین است.
کتابی درباره رضا ورزنده (IV)

کتابی درباره رضا ورزنده (IV)

سنتور رضا ورزنده سنتوری ده‌خرک بوده که او براساس نیازهای خود تغییراتی پس از ساخت در آن داده است. این تغییرات بدین‌شرح‌اند:
نگاهی گذرا به برخی از ویژگی های هنری و رفتاری “بهمن رجبی”

نگاهی گذرا به برخی از ویژگی های هنری و رفتاری “بهمن رجبی”

در روزگاری که سلاطین هنر موسیقی به فکر عقب راندن نسل های پس از خود و استثمار جوانان هنرمند هستند، بهمن رجبی، هنرمند آزاده و پیشرو، با عشق سرشار به دنبال تربیت هنرمندانی بزرگتر از خود می باشد.
یادداشتی بر کنسرتِ «فوتِ ده‌سالگیِ ارکستر سازهای بادی تهران»

یادداشتی بر کنسرتِ «فوتِ ده‌سالگیِ ارکستر سازهای بادی تهران»

نیمه‌ی پر: هرچند حاصل ده سال عمر یک ارکستر باید باکیفیت‌تر از این باشد اما در ایرانِ اواخر دهه هشتاد و اوایل دهه نود! حفظ کردن و تداوم فعالیت یک ارکستر، خود، کار صعبی‌ست. باید بر شانه‌ی این ارکستر زد و گفت دمتان گرم. و جای خوشحالی‌ست که بشنویم گروهی متشکل از انواع سازهای بادی، در اوضاع آشفته‌ی موسیقی در ایران، گیریم با موسیقی پاپیولارِ دهه شصت و هفتادِ غرب کنسرتی تدارک دیده‌اند؛ آن هم با نوازندگانی با میانگین سنی پایین و یک اجرای تماشاگرپسند صمیمی و بی شیله پیله که تکلیفش با خودش مشخص است.
«هدف نقد»

«هدف نقد»

چرا «نقد موسیقی» می‌نویسیم؟ چرا عده‌ای حتا تا آنجا پیش می‌روند که وجود نقد موسیقی را برای یک جامعه‌ی موسیقی پیشرفته و بالنده لازم می‌بینند؟ اینها سوال‌هایی است که گاهی به ذهن می‌رسند و حتا گاهی هم به زبان می‌آیند و پرسش مهم‌تر و ریشه‌ای‌تری را در دل خود پنهان می‌کنند. پس برای آن که بتوانیم پاسخ درستی به آنها بدهیم باید اول آن پرسش اصلی را بیابیم و سپس به سراغ مجموعه‌ نقدهای موجود و حرف و حدیث‌های جامعه‌ی موسیقی بر سر موضوع رفته و ببینیم چه پاسخی برای آن می‌توان پیدا کرد.
شناخت کالبد گوشه‌ها (II)

شناخت کالبد گوشه‌ها (II)

کتاب تحلیل ردیف یک بخش نوشتاری دارد که مباحث نظری در آن مطرح و خواننده برای ورورد به بخش دوم که بدنهی اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد آماده شده و یک بخش نغمه‌نگاری تحلیلی که کار خاص این پژوهش در آن انجام گرفته است. بخش نوشتاری -که علاوه بر ارتباطش با مطالب بعدی کتاب، خود یک رساله‌ی کوچک یا یک مقاله‌ی نسبتا بزرگ در باب نظریه‌ی موسیقی دستگاهی است (۷)- از یک پیشگفتار و دو بخش زبان موسیقی ایرانی و معرفی علائم و توضیحاتی چند درمورد شیوه‌ی نت‌نویسی تشکیل شده است و از دیدگاه تاریخی دگرگونی در نگاه نظری طلایی و اصطلاح‌شناسی(ترمینولوژی)ای را که در فاصله‌ی میان قدیمی‌ترین و جدیدترین نوشته نظری‌اش به کار گرفته نشان می‌دهد.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

این انگشت باید تا حدِ امکان مورب، آرنج تا حد امکان بالا و شست باید روبرویِ انگشتِ یکم باشد. هنگامِ نواختن با انگشتِ یکم در این حالت، در مقایسه با روش انگشت‌گذاری کاملاً عمود، شما قادر به ایجاد تعادل بیشتری در دست‌تان خواهید بود.