- گفتگوی هارمونیک Harmony Talk - http://www.harmonytalk.com -

محمد رضا درویشی و کلیدر (II)

همانگونه که در قسمت اول این نوشته بیان شد، شاید اجرای قطعۀ موسیقی کلیدر و آثار مشابه هنری بهانۀ خوبی باشد، برای بررسی علل و عوامل عدم استقبال عمومی از اینگونه آثار و اینکه چرا اینگونه آثار تا این حد برای مردم و مخاطبین نا آشنا و مبهم می نماید و اینکه آیا یک اثر هنری با محتوا و ساختاری اینچنین سنگین بدون پیش زمینه های قبلی، قابل درک و دریافت است یا خیر…؟

با توجه به انتظارات مخاطبان کنسرت های فعلی موسیقی و عدم وجود شرایط لازم برای برگزاری یک کنسرت با شرایط جدی تر، تا حدی این انتظار می رفت، که این اثر با اقبال عمومی مواجه نشود.

با آنچه که از آقای محمد رضا درویشی در کنفرانس مطبوعاتی قبل از کنسرت شنیده شد، بر این تصور بوده که حتما با اثری نه چندان پویا و پر تحرک روبرو خواهیم شد.

ولی پس از شنیدن این اثر بر خلاف آنچه می اندیشیدیم و آنچه که تصورمیرفت، کلیدر همانی بود که از محمدرضا درویشی انتظار میرفت و می بایست از وی انتظار داشت.

درویشی هم همان درویشی سالهای نه چندان دور بود. همانی که انتظارش را داشتیم، با این تفاوت که در طول این سالیان به درک و نگاهی عمیق تر و پخته تر رسیده است و با همان فکر و اندیشۀ سابق، بخوبی در راستای اهداف و آثار گذشته خود به پیش میرود.

این اثر در فرم سوئیت ( البته نه در فرم کلاسیک آن، بلکه درقالب و ساختاری آزاد) در ۸ قسمت ساخته شده، با عناوین: «سوگنامۀ دشت نیشابور»، «پگاه نیشابور»، «درو زمین سوزن ده»، «پشت دروازۀ بیهق»،«رویارویی سید شرضا تربتی با گل محمد»، «وداع گل محمد»، «نعش کشتگان» و خاتمه.

همانگونه که محمد رضا درویشی در توصیف اثر خود گفته است، کلیدر یکی از تلخ ترین و تاریک ترین کارهایی است که وی در زندگی هنری خود نگاشته است، و هرچه پیشتر می رویم فضای اثر تلخ تر و تاریک تر می شود.

درویشی در سایر آثار خود نیز چنین فضا های مشابهی را تجربه کرده بود. آثاری مانند زمستان، موسم گل، بیاد اقبال، حیات، آواز چگوری، واریاسیون بر روی رنگ حربی، ترانه های مازندرانی و خیلی از موسیقی های فیلم که برای ارکستر بزرگ ساخته شده بودند.

حتی در تنظیم آثاری از پرویز مشکاتیان مانند گنبد مینا و جان عشاق هم با چنین فضای مشابهی مواجه می شویم، بنابراین می توان با قطعیت اظهار داشت که محمدرضا درویشی سالهاست که به بیان شخصی خود درآهنگسازی و موسیقی رسیده و با شنیدن اولین دقایق موسیقی وی می توان به حضور و اندیشۀ این آهنگساز پی برد.

پس کلیدر هم اثری بود در راستای همان آثارگذشته با همان بیان عمیق و فضای تاریک و توصیفی، با درونمایه ای غنی.

شاید عدم اقبال عمومی از کلیدر بهانۀ خوبی باشد برای بررسی جامعه شناسانۀ مخاطبین موسیقی جدی و هنری در ایران و دلایل عدم درک و شناخت کافی از آثار جدی هنری و معیار ها و پارامتر های مهم یک ساختار هنری منسجم.

به نظر نگارنده مشکل اصلی هیچگاه متوجه محمد رضا درویشی و نحوۀ آهنگسازی و اندیشۀ وی نخواهد بود. چون ما با مخاطبانی مواجه هستیم که سالهای سال است که با چنین آثاری جدی و با لحنی آرام و سنگین، مواجه نیستند. مخاطبینی که عموما برای دیدن یا شنیدن موسیقی به خود زحمت رفتن به سالنهای اجرا موسیقی را نمی دهند و بسیاری از آن ها نیز فقط و فقط در پی نام ها و چهره های در ذهن مانده و آشنای خود هستند!

مخاطبینی که موسیقی و اجرای صحنه اهمیت چندانی برایشان نداشته و ندارد!

مخاطبینی که ۳ ساعت کنسرت تکراری و بی رمق را برای شنیدن یک مرغ سحر بار ها و بار ها تحمل می کنند!

مخاطبینی که فقط و فقط به دنبال حرکات جلف و زننده برخی نوازندگان و خوانندگان و هی هی و های و هوی آنها روی صحنه هستند!
و…

از طرفی باید توجه داشته باشیم که سالهای سال است که شرایطی برای بالا بردن درک عمومی از یک اثر سنگین موسیقایی در جامعۀ ما وجود نداشته است. تلویزیون و رادیو به بازاری برای کاسبان و دلالان موسیقی های سطحی و زننده تبدیل شده است.

از طرفی مسئولین و متولیان هنری حکومت ایران معتقدند که نباید فرهنگ موسیقی در میان مردم به خصوص جوانان رواج داشته باشد و اشاعه شود!

و از سوئی دیگر مردم و مخاطبان هم هیچ منبعی برای آموزش اصول اولیۀ شنیدار یک اثر جدی موسیقی را ندارند و به جز چند نوار و سی دی که سالها قبل در شمارگان محدود (برای مثال آموزش موسیقی کلاسیک – کانون پرورش فکری کودکان (هرمز فرهت) و بعد چهارم (سروش ریاضی) منتشر شده بود، هیچ منبع دیگری به صورت علنی در دسترس علاقمندان و پی گیران این طرز فکر موسیقایی نیست و جامعۀ علاقمند موسیقی هیچ مرجعی برای بالا بردن درک و بینش هنری خود و آشنایی بیشتر با پارامتر های هنری ندارد و همانطور که ذکر شد در رادیو و تلویزیون هم بنا به دلایلی نامعلوم هیچ تلاشی از سوی مسئولین، برای ارتقاء این نوع بینش و درک هنری در میان مردم نمی شود.

audio file بروکنر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۷

audio file بروکنر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۶

audio file برامس – موومان دوم از سنفونی شماره ۲

audio file برامس – موومان دوم از سنفونی شماره ۱

audio file سیبلیوس – والس غم انگیز

بنا براین با وجود این موانع و عدم آشنایی مخاطبین با اینگونه آثار، اجرای اثری جدی و عمیق چون کلیدر هیچگاه با اقبال عمومی مواجه نخواهد شد.