اعجاز پاگانینی (II)

مقبره پاگانینی در پارمای ایتالیا
مقبره پاگانینی در پارمای ایتالیا
این باورکردنی‌ترین اتّهامی بود که می‌توانستند به او بزنند، زیرا تا آن زمان هیچ «انسان»ی آنگونه ویولن ننواخته بود! چنین شایعه‌ای در آن عصر کم از ترور فیزیکی نداشت و نیکولو را مجبور به ترک سرزمین مادری و مهاجرت به وین می‌کند. در آنجا با شوبرت آشنا می‌شود و مورد حمایت او قرار می‌گیرد و پس از چندی آوازه‌اش ابتدا پاریس و لندن و پس از چندی تقریباً تمامی شهرهای مهم اروپا را تسخیر می‌کند.

این موفقیت‌ها هرچند برای مدتی محدود سایۀ سنگین فقر را از «سر» او کنار می‌زند – تا جایی که در دوران اقامتش در پاریس حتی به حمایتِ مالی از برلیوز نیز برمی‌خیزد –، «سرنوشت» اما از این سایه هرگز به‌در نمی‌آید و دیری نمی‌پاید که نیکولو به موطن اصلی‌اش بازمی‌گردد. موطن اصلی او نه «جنوا»ی ایتالیا، که «رنج» بود؛ همان موطن ازلی-ابدیِ بسیاری از هنرمندان بزرگ که در زادگاهشان بیگانه‌اند، آن‌هم دقیقاً با اتهاماتی از قماش «همدستی با شیطان»! کلیسای کوتوله‌ها و مرده‌ها بر این عقیده آنقدر راسخ بود که برای چند سال پیاپی از دفن پیکر او در قبرستان کاتولیکی جنوا جلوگیری می‌کرد، غافل از اینکه تنها زندۀ زمانه هم‌او بود؛ موسایی که عصای اعجازش «آرشه» بود، در دریای عمیق و موّاج ویلن‌نوازی. این دریا همچنان دو نیمه دارد، «قبل از پاگانینی» و «بعد از پاگانینی»، که با خطِ خشکِ اعجازِ عبور او از هم جدا شده‌اند.

کاپریس‌های او مشحونند از دشوارترین ظرائف و نفس‌گیر‌ترین جلوه‌های تکنیکی ساز ویولن. آرپژها و پاساژهای برق‌آسا، دابل‌استاپ‌ها-تریپل‌‌استاپ‌ها-کوآدروپل‌‌استاپ‌‌های دهشتناک، شیفت‌پوزیسیون‌ها و فلاژوله‌های محیرالعقول، اسپیکاتوها و سالته‌لاتوها و دیگر دشواری‌های استفاده از آرشه، پیتزیکاتوهای دست چپ، در کنار نوسانات تمپو و اعوجاجات دینامیک از آثار او و بالاخص کاپریس‌هایش چنان هزارتوی هولناکی ساخته‌اند که تا کنون کمترین نوازنده‌ای جرأت و یارای نزدیک‌شدن بدان‌ها را داشته‌ است. در زمان اقامتش در وین، طی اجرایی از قطعۀ مشهورش و برای قدرت‌نمایی هرچه تمام‌تر، در هر قسمت از اجرا یکی از سیم‌های ویولن را از کار می‌اندازد!

یکی از روزنامه‌های وقتِ وین در این مورد چنین می‌نویسد: «پاگانینی قسمت اوّل را روی چهار سیم و قسمت دوّم (واریاسیون‌ها) را روی سه سیم، قسمت سوّم (پولونز) را روی دو سیم و قسمت چهارم (آداجیو) را روی یک سیم نواخت. تنها کسی می‌تواند او را مغلوب کند که بتواند قسمت پنجم (رُندو) را بدون سیم بنوازد!».

در میان نوازندگان برجسته‌ای که تا کنون به‌گونه‌ای مطبوع و مقبول توانسته‌اند از پسِ دشواری‌های طاقت‌فرسای اجرای کاپریس‌های او برآیند، نام‌هایی چون شلومو مینتز، سالواتوره آکاردو، مایکل رابین و ایتزاک پرلمن بیش از بقیه زبانزد است. اگرچه اجرای رابینِ آمریکایی به لحاظر المان‌های فنی بسیار مورد ستایش قرار گرفته، امّا، با عنایت به تعبیر جرالد لوینسن که آثار موسیقایی را «ساختارهای صوتیِ صرف» نمی‌داند، شخصاً شورمندی و روح‌مندیِ روایتِ پرلمن را از کاپریس‌های ۲۴گانه بسیار می‌پسندم. و ای‌بسا مدیران و کارشناسان “EMI” هم که یکی از مهم‌ترین و معتبرترین ناشران موسیقی دنیاست، در این مورد با بنده هم‌عقیده و هم‌سلیقه باشند؛ چراکه اجرای مذکور را در زمرۀ مجموعۀ معروف‌ِ «ضبط‌های برتر قرن»شان قرار داده‌اند!

یک دیدگاه

  • علی
    ارسال شده در مرداد ۲۵, ۱۳۹۶ در ۱۲:۱۳ ق.ظ

    پس از مرگش تا پنج سال او را دفن نکردند…پاگانی نی آثار بسیار زیبایی برای ویولن و گیتار و ویولن سولو و ارکستر و آثار تکنوازی به غیر از کاپریس ها و… دارد که شایسته است به آنها نیز پرداخته شود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

سینتی سایزهای ماجولار

سینتی سایزهای ماجولار

با وجود آنکه ممکن است اینگونه بنظر برسد که با پیشرفت تکنولوژیها ساخت سینتی سایزهای دیجیتال، استفاده از سینتی سایزهای سنتی ماجولار اشتباه است، اما کماکان بسیاری از گروه های موسیقی و آهنگسازان برای تهیه موسیقی خود تنها از این سینتی سایزرهای آنالوگ (Modular Synthesizers) استفاده می کنند؛ در این نوشته نگاهی داریم به چگونگی عملکرد آنها.
Jazz Repertoire

Jazz Repertoire

اگر موسیقی کلاسیک (به معنای عام) کار کرده باشید حتما” متوجه شدید که برای یادگیری سبک و سیاق این موسیقی باید کارهای تعدادی از آهنگسازان این دوره ها را شنیده یا با ساز خود تمرین کرده باشید.
آکوردهای دگرگون شده (Altered)

آکوردهای دگرگون شده (Altered)

برای از بین بردن یکنواختی، ممکن آهنگساز یا نوازنده برخی از نت های آکورد را تغییر کروماتیک دهد و معمولآ بیشترین نتی که دچار این تغییر می شود درجه پنجم آکورد می باشد. همچنین باید دقت کرد که بندرت نتی از آکورد که تغییر کرماتیک پیدا کرده است در آکورد تکرار می شود.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XII)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XII)

علاوه بر اینها در نگارش منا دقت بیشتری در نوشتن فواصل رعایت شده که در نغمه‌نگاری ردیف با اهداف اجرایی کمتر به چشم می‌خورد؛ وی با آوردن علامت (-) در کنار علائم تغییر دهنده مثلا در دستگاه چهارگاه (منا ۱۳۸۴: ۱۷۳) سعی در ثبت نزدیک‌تر به حقیقت نغمات و فواصل اجرا شده داشته است.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br />روح الله خالقی (قسمت ششم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت ششم)

بهترین تصنیف قرن، عنوانی است که کارشناسان موسیقی برای این اثر برگزیده اند. اما مستقل از سلیقه شخصی، قطعا این آهنگ نقطه عطفی در تاریخ برنامه گلها بود. تا قبل از این برنامه هیئتی چند نفره که ارکستر نامیده میشد و از اساس علمی و پایه فنی بی بهره بود، اجرای آهنگها را به عهده داشت و از آنجا که همه اعضا آنرا اساتید کهنه کار تشکیل میدادند، نتیجه کارشان نیز استادانه بود.
راپسودی آبی – قسمت اول

راپسودی آبی – قسمت اول

Rhapsody in Blue قطعه ای است که در سال ۱۹۲۴ توسط جورج گرشوین (George Gershwin) برای تک نوازی پیانو و ارکستر جز نوشته شده و در آن از ترکیب عناصر موسیقی کلاسیک با مفاهیم برگرفته از موسیقی جز به وضوح قابل مشاهده است.
شبی با هارپ (II)

شبی با هارپ (II)

او تاریخچه‌ی هارپ را تا ساخته شدن هارپ مدرن به طور فشرده‌ای بازگو کرده و انواع چنگ‌های مورد استفاده در تاریخ را به سه گروه کمانی، زاویه‌دار و قاب‌دار تقسیم کرد و محدوده‌ی استفاده‌ی امروزین هر یک از این انواع را برشمرد. شب دوم سخن از قطعات و کارگان هارپ اروپایی بود که از دوره‌ی پیش از باروک تا اوایل رومانتیک را پوشش می‌داد. صداقت‌کیش در این سخنرانی نام آهنگسازان و نوازندگان برجسته‌ی این دوره، تکنیک‌های اجرایی و تغییرات فنی ساز را به اختصار برای حضار بیان کرد.
درگذشت یوجین فودور در شصت سالگی (III)

درگذشت یوجین فودور در شصت سالگی (III)

در سال های اخیر نیز، فودور در کنار دست و پنجه نرم کردن با سوء مصرف مواد، کنسرت هایی را در آمریکا برگزار کرد اما نه در مقیاس اجراهای پیشین خود. ازدواج های فودور با سوزان دیویس و سالی اِسوتلند، هر دو، به طلاق کشیده شد. اما او در نوامبر ۲۰۱۰ دوباره با دیویس ازدواج کرد و به منزل او در آرلینگتون نقل مکان نمود.
شماره‌ی پنجم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی پنجم مهرگانی منتشر شد

از روز شنبه ۱۴ اردیبهشت ماه امسال پنجمین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی (پاییز و زمستان ۱۳۹۱) که در زمینه‌ی مطالعات تاریخی و تجزیه و تحلیل موسیقی فعالیت می‌کند، منتشر شده و در وبگاه این نشریه قابل دسترسی است. در این شماره یاران مهرگانی پس از سخن نخست، یادداشتی با عنوان «در بزرگداشت دیگرگونه اندیشیدن؛ برای “کتاب فصل مقام موسیقایی”، برپادارندگان و نویسندگانش» آورده و نسبت به خبر دگرگونی در آن کتاب ابراز نظر کرده‌اند. پس از این دو یادداشت خوانندگان می‌توانند به ترتیب پنج مقاله‌ی پژوهشی «تجزیه و تحلیل موسیقی ایرانی؛ بررسی برخی چالش‌ها، گردآوری امکانات یک مدل» نوشته‌ی آروین صداقت‌کیش، « سازهای خودصدای ملودیک در تاریخ موسیقی ایران» نوشته‌ی نرگس ذاکرجعفری، «چارچوب‌های یک بستر نظری برای تجزیه و تحلیل رایانه‌ای موسیقی دستگاهی و آزمایش درستی آن» نوشته‌ی مرجان خیراللهی، «نقد تکوینی شیوا با رویکردی بینامتنی به آثار عباس خوشدل» نوشته‌ی پویا سرایی و «تجزیه و تحلیل “قطعه‌ای در ماهور” ساخته‌ی “فرامرز پایور” بر اساس ملودی‌هایی از “احمد عبادی”» نوشته‌ی سجاد پورقناد را بخوانند.
شاخصه های ممتاز موسیقی استراوینسکی

شاخصه های ممتاز موسیقی استراوینسکی

در واقع آثار استراوینسکی با نقاط شاخص خود مانند جلوه های ارکسترال پرنده آتش، همنواییهای خلاقانه bitonal در پتروشکا و سنکوپها و ریتمهای نامتعارف در هردو باله، زمینه را برای ظهور فاصله های ناهماهنگ (dissonance) ، پلی تونال (polytonal) و تکنیکهای کوبه ای شدید باله پرستش بهار مسیر را آماده کردند.