درباره مجموعۀ دوجلدیِ «رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز»

مجموعۀ دوجلدیِ «رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز»، پژوهش و نگارش محمدرضا شرایلی و شهاب مِنا، در دو مجلد و به‌همراه دو حلقه لوح فشرده توسط نشر خنیاگر منتشر شد.
گویند مرده زنده به شیون نمی‌شود
دل زنده شد به شیون ساز رضا مرا
از تأثیر سترگ ویلن‌نوازی رضا محجوبی (۱۳۳۳_۱۲۷۷)، شوریده‌خنیاگر مطرح اوایل قرن حاضر که در عنفوان جوانی و شهرت و چیره‌دستی به وادی جنون پای نهاد، گفته‌ها و نوشته‌هایی افسانه‌وار به‌جای مانده و پیش‌تر مستندات جامعی از احوال و آثار و نواخته‌های او منتشر نشده است تا بتوان او و نوازندگی موصوفش را شناخت. مجموعۀ دوجلدی حاضر تلاش سیزده‌ساله‌ای است تا با فراهم‌آوردن مستندات مکتوب و صوتیْ زندگی و هنر رضا محجوبی را، چنان‌که بوده است، بررسی کند. جلد اول این مجموعه به «شرح حال و خاطرات» اختصاص دارد و به‌همراه یک لوح فشرده شامل ۱۵ تراک از نواخته‌های رضا محجوبی و شاگردان اوست. جلد دوم به «بررسی شیوۀ نوازندگی، آوانگاری و شرح آثار» رضا محجوبی می‌پردازد و به‌انضمام یک لوح فشرده شامل ۳۱ تراک از بازنوازی و تنظیم آثار رضا محجوبی توسط دیگر موسیقیدانان معاصر است.

کتاب اول رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز (شرح حال و خاطرات)
کتاب اول زندگی رضا محجوبی را، با تحقیق کتابخانه‌ای و میدانی، از لابه‌لای اوراق کهنۀ مجلات و کتب قدیمی تا به‌مصاحبه‌نشستن با هنرمندان و هنردوستان معاشر او که بسیاری از ایشان نیز تا هنگام انتشار کتاب روی در نقاب خاک کشیدند، وا کاویده و با تصاویر و اشعار سروده‌شده دربارۀ او رونق بخشیده است. رضا از نخستین کسانی بود که در ایران، به سال ۱۲۹۸، کلاس تعلیم ویلن باز کرد و ازاین‌رو در ادامۀبررسی زندگی او به شناسایی بهره‌مندان از مکتبش نیز پرداخته شده است. مهم‌ترین اسناد حاصل از این‌ تحقیق ارائۀ ۸ تراک از نوازندگی رضا در لوح فشردۀ همراه کتاب حاضر است تا نمونه‌هایی از هنر وی را به‌طور مستند برای نخستین‌بار به جامعۀ موسیقی ایران بنمایاند. اجرای قطعۀ کاروان (به‌یاد رضا) با سرانگشتان هنرمند برادر کوچک‌تر او،‌ مرتضی محجوبی و ۷ تراک از نواخته‌های شاگردان رضا دیگر مندرجات این لوح‌اند.

کتاب دوم رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز (بررسی شیوۀ نوازندگی، آوانگاری و شرح آثار)
بخش اول کتاب دوم به تاریخچۀ نوازندگی ویلن در ایران و جایگاه رضا محجوبی در آن می‌پردازد. سپس شیوۀ ویلن‌نوازی رضا محجوبی براساس ۸ تراک به‌دست‌آمده از او ازنظر تکنیک‌های آرشه و پنجه، محتوا، قالب‌، نحوۀ جواب آواز، متر و دینامیک، تزئینات و کوک‌ بررسی شده در ادامه پس از مقدمه‌ای دربارۀ آثار به‌جامانده از رضا محجوبی در دو دورۀ سلامت و شوریدگی او ۳۲ اثر از وی در گونه‌های پیش‌درآمد، تصنیف، چهارمضراب، ضربی و رِنگ تفکیک و شرح شده‌اند. از میان این آثار، ۱۳ قطعه در این کتاب آوانگاری شده‌اند و باقی قطعات نیز که به‌صورت ساده و آموزشی توسط روح‌الله خالقی، لطف‌الله مفخم‌پایان و موسی معروفی نگاشته شده‌ بودند با اجراهای موسیقیدانان معتبر و معاشر رضا محجوبی در صفحات ضبط‌ شده در ابتدای قرن حاضر مقابله و بخش‌های کامل‌تر و اشارات اصیل‌تر ملودی آنها به ‌نت‌نگاری‌های موجود افزوده شده و جامع‌ترین روایت از هر اثر ارائه گردیده است. در مورد هر قطعه ابتدا فهرست مستندات صوتی و مکتوب از بازنوازی‌ها و نت‌های منتشرشده به‌همراه تصاویر و اسناد و اطلاعات تاریخی، و سپس روایت جامع از نت‌نگاری قطعه آمده است. لوح فشردۀ ضمیمۀ کتاب حاوی ۳۱ تراک صوتی از بازنوازی و تنظیم آثار رضا محجوبی توسط دیگر موسیقیدانان است که از آن میان، ۱ تراک از لولۀ فنوگراف، ۲۱ تراک از صفحات قدیمی، ۴ تراک از برنامه‌های گلها و ۴ تراک از دیگر منابع گردآوری شده است.

مجموعۀ دوجلدی «رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز» را هم‌اکنون می‌توانید از موسیقی عارف (۳۳۹۷۶۴۳۰)، کتاب آبان (۶۶۹۵۵۰۱۲)، فروشگاه پارت (۶۶۴۰۵۶۲۷)، موسیقی عرفان (۷۷۶۳۸۹۲۲) و موسیقی صبا (۳۳۹۰۱۷۷۹) تهیه کنید.

2 دیدگاه

  • امیر آهنگ
    ارسال شده در مهر ۲۷, ۱۳۹۶ در ۶:۲۰ ب.ظ

    بسیار عالی. خسته نباشید

  • شهاب مِنا
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۹۶ در ۱:۴۶ ب.ظ

    ممنونم امیرآهنگ عزیز

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت گوتلیب والیش»

روزگاری ایران رسیتال نوازندگان پیانوی بزرگی را به خود می‌دید. اجرای نام‌های افسانه‌ای سده‌ی بیستم همچون «آرتور روبنشتاین» ناممکن نمی‌نمود. این جهانی دیگر بود و موسیقی کلاسیک غربی حمایت دولتی داشت و … . امروز اما دستِ تنها و درعین‌حال توانای جامعه‌ی مدنی در کار است تا به نیروی خویش برنامه‌ای مانند رسیتال «گوتلیب والیش»، نوازنده‌ای از همان تبار (گرچه هنوز کم‌تر افسانه‌ای)، را برای بار چندم ممکن کند. و این حتا پیش از خود موسیقی جلب توجه می‌کند اگر دیده‌ی تیزبینی باشد.

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (V)

در این مدتی که در دانشگاه این تغییرات را به وجود آوردید و به مدت ۸ سال بود ریس دانشکده موسیقی بودید فکر می‌کنم زمان کافی برای فارغ‌التحصیلی دانشجویان برای حداقل پنج دوره فراهم بود. چه کسانی در آن دوره به‌عنوان موسیقی‌شناس فارغ‌التحصیل شدند. لطفاً نام ببرید. به‌یقین بیش از چند اسم به خاطر نخواهم آورد. موضوع مربوط به چهل‌ و چند سال پیش است. به‌طور مثال آقای لطفی.

از روزهای گذشته…

سیستم فیثاغورثی و اعتدال مساوی (II)

سیستم فیثاغورثی و اعتدال مساوی (II)

ضربان Beating: ضربان تغییر متناوب و ریتمیک حجم صوتی است به دلیل تداخل Interference دو موج صوتی با فرکانس بسیار نزدیک به هم. میزان این تغییر حجم یا واحد ضربان در واحد ثانیه BPM یا Beat per minute سنجیده می شود و برابر است با تفاوت دو فرکانس. به عنوان مثال دو موج سینوسی ۱۰۰ و ۱۰۴ هرتز ضربانی با سرعت ۴ بار در ثانیه تولید می کنند.
ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (V)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (V)

یکی از شکل‌های آرمانشهر سرمایه‌داری که در موسیقی معاصر پیشگویی شده –می‌توانیم آنرا مکتب شیکاگو یا شکل نئولیبرال بنامیم- ، تصویر آرمانی فروشگاه آثار صوتی با تکثیر باور نکردنی و گوناگونی کالای موسیقایی و وعده‌اش درباره ” اجرای متفاوت برای مردم متفاوت” است، چنانکه خصوصیت آدم حقه‌ باز است: …- (در اینجا نویسنده نام انواع مختلف موسیقی را می‌برد که چون بیشترشان برای خواننده غیر متخصص فارسی زبان ناآشنایند در برگردان حذف شده‌اند م.)
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VII)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VII)

دستان‌ها مسائل گوناگونی را بیان می‌کنند، برخی از آن‌ها سرود مذهبی‌اند مانند ”یزدان آفرید”، برخی به حوادث تاریخی اشاره می‌کنند، مانند سرودهای حماسی “کین ایرج” و “کین سیاوش” و غیره که بعد از قرن پنجم، ساسانیان به یادآوری آن‌ها تمایل زیادی نشان می‌دهند.
کومپینگ جلوتر از هارمونی

کومپینگ جلوتر از هارمونی

کومپینگ (Comping) خلاصه شده لغت آکومپانینگ (Accompanying) در موسیقی است که به معنای همراهی با نوازنده یا خواننده سولیست بکار برده می شود. وظیفه شخصی که عمل همراهی را انجام می دهد آن است که از زوایای ریتم و هارمونی، ملودی اصلی را حمایت کند و در مواقع لزوم پاساژها و ملودی های زینتی را اجرا کند تا موسیقی زیبا و قوی تر اجرا شود.
رساله ابن خردادبه (IV)

رساله ابن خردادبه (IV)

گویند هر گاه که کاتیان و راویان اخبار از عرض خبری به‌ شاهنشاه بیم داشتند، به باربد متوسل می‌شدند و او با نغمه‌ای، خشم ولینعمت خود را فرو می‌نشاند و بهنگام‌ مقتضی بعرض مطلب می‌پرداخت. نغمات و آهنگهائی که باربد بخاطر خسرو پرویز ساخته‌ بالغ بر هفتاد و پنج قطعه است. یکی از آثار زیبای او چنین‌ است:
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

اعتراضی بودن این سبک موسیقی را به این قضیه تاریخی نسبت می دهند که اولین بار رپ در زبان سرخ پوستی بومیان جنگل های آمریکایی برای اعتراضات قومی و قبیله ای به کار رفت. تا این جا می توان رپ و هیپ هاپ را فرزندان یک مادر به حساب آورد و آن چیزی نیست جز موسیقی جز.
نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

موسیقی و گفتار را علی رغم تفاوت در واکنش سیستم عصبی به آنها، می توان به دلیل وجود نکات مشترک و یکسان بودن مکانسیم های آکوستیک و سایکوآکوستیک تولید و درک٬ با ابزار یکسانی مورد بررسی قرار داد. به معنی دیگر موسیقی را می توان با ابزار زبان شناسی (Linguistics) مورد مطالعه نمود. چنین مطالعه ای را زبان شناسی موسیقایی (Musicolinguistics) گویند.
در باب متافیزیک موسیقی (II)

در باب متافیزیک موسیقی (II)

الفاظ برای موسیقی چیزی اضافی و بیگانه اند و چنین می مانند، چون تاثیر اصوات به طرز غیر قابل مقایسه ای نیرومند تر، پایدارتر و سریع تر از تاثیر الفاظ است. از این رو، هنگامی که الفاظ نیز در موسیقی وارد می شوند، صرفا باید موقعیتی کاملا تبعی را اشغال کنند و خود را به طور کامل با موسیقی تطبیق دهند. اما وقتی که یک قطعه موسیقی برای یک شعر خاص و لذا برای نغمات یا اشعار اپرا ساخته می شود، این رابطه جریان عکس پیدا می کند.
کارول کینگ (I)

کارول کینگ (I)

شاعر بسیاری از ترانه های خاطره انگیز هنگامی که آلبوم Tapestry در سال ۱۹۷۱ منتشر شد، نقطه عطفی در کارنامه کارول کینگ و دلیل صعود او به مقام فوق ستاره، به شمار آمد، اما این خواننده/ترانه سرای موفق، سالها بود که جای خود را به عنوان یکی از با استعدادترین و خوش قریحه ترین آهنگسازان موسیقی پاپ محکم کرده بود و آثار او توسط اکثر خوانندگان رده بالای دهه ۶۰ – از بیتلز گرفته تا آرتا فرانکلین (Aretha Franklin) بانوی موسیقی سول (Soul) و بلوز- اجرا شده بود.
تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (I)

تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (I)

مقدمه: نوشتاری که امروز مشاهده میکنید، قسمتی از خاطرات نگارنده است که صریح و بی حاشیه به یکی از مهمترین پایگاه های به اصطلاح موسیقی مدرن ایران میپردازد. در این نوشتار نام شخصی برده نمیشود و قصد این نوشته بی تکلف، فقط هوشیار کردن هنردوستان و جوانانی است که فریفته تبلیغات این افراد میشوند و نیز “احتمالا” تاثیر گذاری روی سرشاخه های این گروه ها که بیش از این آبرو و اعتبار اجتماعی خود را زیر سئوال نبرند و هنر مظلوم مدرن را بیش از این تحقیر نکنند.