صفحه های علی اکبر شهنازی؛ سیمرغ قله تارنوازی (III)

علی‌ اکبر شهنازی (۱۲۷۶-۱۳۶۳)
علی‌ اکبر شهنازی (۱۲۷۶-۱۳۶۳)
امروز صفحات علی اکبر شهنازی جزو مهمترین اسناد موسیقی و مالک و مصدر تدریس برای هنرجویان موسیقی است. در اوایل دهه ۱۳۳۰ با ورود ضبط صوت و نوار رییل آثاری از علی اکبر شهنازی ضبط گردید. همچنین چند فیلم از تدریس و تار نوازی ولی تهیه می گردد از جمله در سال ۱۳۵۰ در تالار فرهنگ که در مایه اصفهان می نوازد و فیلمی که در مورد «ساخت» ۵ دستگاه موسیقی از ایشان تهیه شده است که از استادی و تسلط خیره کننده وی بر موسیقی حکایت می کند.


Audio File اجرایی از علی اکبر شهنازی را در تالار فرهنگ ببینید.


ً از علی اکبرخان شهنازی مجموعا ۵۷ روی صفحه اثر ضبط شده است. دوره تار نوازی علی اکبرخان شهنازی به سه دوره مختلف تقسیم می شود:
۱- دوره اول که از تعلیمات پدرش جناب میرزا حسینقلی بهرمند است و تحت تاثیر اوست.
۲- دوره دوم که تحت تاثیر کلنل وزیری است که ایشان مبادرت به تدریس نوین تار نوازی می کند و چون هر دو در مدرسه عالی موسیقی تدریس می کردند؛ علی اکبرخان شهنازی تکنیک های پیچیده دست چپ و مضراب نوازیهای مختلف را به شاگرانش می آموزد که نمونه این کارها در صفحات اقبال آذر و نکیسـا جلوه گری می کند.
۳- دوره سوم زمانی است که خود به درجه کمال رسیده که تا امروزه دســت هیچکس بدان نرسیده اســت.

در این زمان علی اکبرخان ۵ دســتگاه موســیقی را با نواها و نغمات مختلف می سازد که به دوره عالی معروف اســت و نواختن این نغمــه ها امروزه از کمتر کسی بر می آید تا بتواند از عهده برآید و حق مطلب ادا کند. این ۵ دســتگاه در سال ۱۳۴۵ به ضبط رسیده است و امروزه یکی از اسناد مهم آموزش تار نوازی است که در آن قدرت خارق العاده مضرابهای سریع و تکنیک عالی دست چپ و نیز زمان بندی و جمالت و صلابت و محکمی قطعات که استوار بر فرهنگ اصیل ایرانی است را می رساند. نور علی خان برومند می گفت: تار در دست علی اکبر خان مثل موم است.

ساز دست وی ساخت اوستا فرج الله بوده که به سفارش خودش اندازه دستش ساخته شده بود. هم اکنون این ساز دست شخصی به نام محمدرضا لطفی اســت که با نام زنده یاد استاد محمدرضا لطفی وجه مشترک دارد.

در دوره نوازندگی علی اکبرخان شــهنازی به دلیل اینکه سن و سال شاگردانش در مرحله اول از خود استاد بالاتر بوده در دوره تدریس خلیفه های متعددی داشــته اســت که می توان به نام محمدحسن عذاری که دست خط از استاد گرفت و در تبریز نیز به تدریس پرداخت (۱۳۵۷-۱۲۸۲)، احمــد نکوزاد در اوایل دهــه ۱۳۳۰ و در دوره های بعد آقای شریفی و رضا وهدانی و داریوش پرنیاکان اشاره داشت.

همچنیــن پدیده ای که او را در زمان حیاتش اعجوبه تار می نامیدند، فرهاد ارژنگی (۱۳۴۰-۱۳۱۷) که متاسفانه عمر کوتاهی کرد.

علی اکبرخان شــهنازی از معدود استادان بزرگ تارنوازی است که بیش از ۶۰ ســال آموزش ردیف موســیقی را به عهده داشته و سه نسل تار نواز درجه یک را به عرضه هنر موسیقی تحویل داده است و از عجایــب آنکه ردیف پدر را مضراب به مضراب آموخت و نواخت و مکرر در مکرر محفوظ ذهن ســاخت و حدود هفتاد سال پس از تولد وی، هنگامیکه دستگاههای اجرایی دولتی از استاد شهنازی خواستند ردیف میرزا حســینقلی را با تار بنوازد که ضبط کنند، سرمویی از آن همه چپ و راســت های پیچیده و مضراب های دراب سینه مال و خراش و… از ذهن استاد حذف نشده بود و در سرعت پنچه قدرت و قوت مضراب های او نیز نســبت به صفحه ای که در سال ۱۲۹۱ ش در تهران ضبط کرده بود نزولی حس نمی شد.

حافظه علی اکبرخان شهنازی
شهنازی از شاهکارهای طبیعت و برآمده از فرهنگ کهن این مرز و بوم است. از شاگردان سری آخر استاد شهنازی می توان به زنده یاد محمدرضا لطفی، داریوش دولتشاهی، داریوش پرنیاکان، حسین علیزاده، عطا جنگوک و داریوش طلایی اشاره داشت.

وی در اواخر عمر در شهر دماوند زندگی می کرد و به امورات کشاورزی می پرداخت ولی در روز ۲۶ اسفندماه ۱۳۶۳ نیز شب دوشنبه در بیمارستان نجمیه تهران خیابان حافظ دار فانی را وداع گفت.

از پیکر بی جانش و دســتهای او عکسهایی بوسیله ابراهیم یغمایی و فرهاد موسویزاده نوازندگان تار تهیه گردید و به شاگرد و خلیفه خود داریوش پرنیاکان وصیت کرده بود که پیکرش را در امامزاده عبدالله به خاک بسپارند و گفته بود: «برادرم عبدالحسین شهنازی آنجاست مرا آنجا ببرید که به وصیت وی عمل شد.»

منابع و ماخذ:
سالنامه میرعلی نقی ۱۳۷۲
گلبانگ سربلندی – دکتر کاظمی ص ۱۷۳
محضر شفاهی محمدرضا لطفی آبان ۱۳۸۹
کالس لیبل شناسی صفحات گرامافون دیماه ۱۳۸۶ امیرمنصور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (I)

تمپرلی در مقاله اش با نام «متر و دسته بندی در موسیقی آفریقایی» این سوالات را مطرح می کند: «چگونه می توان ریتم آفریقایی را با دید رایج تئوریک ریتم مطابقت داد؟»، «چه شباهت ها و تفاوت های بین ریتم آفریقایی و ریتم غربی وجود دارد؟ با توجه به این که ریتم غربی در بر اساس تئوری موسیقی سنجش می شود.» دیدگاه من در این مقاله نیز تفاوت چندانی با سوالات مطرح شده ندارد. مانند تمپرلی من نیز می خواهم مفاهیم تئوری های اخیر ریتم و متر را با توجه به موسیقی غربی مورد بحث قرار دهم. با این حال، من صرفا موسیقی آمریکایی را مد نظر قرار نمی دهم.

کنسرت ارکستر باربد در سومین جشنواره موسیقی معاصر تهران به روی صحنه می رود

ارکستر زهی باربد به رهبری کیوان میرهادی و سرپرستی محمد هادی مجیدی در سومین دوره جشنواره بین المللی موسیقی معاصر تهران در تاریخ سوم اردیبهشت ماه ۹۷ ساعت ۱۸ در تالار رودکی به روی صحنه خواهد رفت.

از روزهای گذشته…

به زبان ایرانی (I)

به زبان ایرانی (I)

نیازی نیست که بسیار موسیقی ایرانی بدانی تا بتوانی رنگ ایرانی «خون ایرانی» (*) را لمس کنی. شخصیت ایرانی این قطعه به روشنی و وضوح خود را به انسان دیکته می‌کند. بدون ترس از این که شناخته شود و بدون سر افکندگی‌های معمول فرهنگی درجه‌ی دوم. در پی شبیه شدن به نسخه‌ی برتر هم نیست و چشم به آرمانشهری در آن‌سوی آب‌ها ندوخته است. برای آفریننده‌ی این اثر ایرانی بودن معنایی روشن‌تر، شکل‌یافته‌تر و عمیق‌تر از تنها ترکیب ملودی‌های شناخته شده با ابزارهای موسیقی سمفونیک دارد.
نگاهی به اپرای عاشورا (III)

نگاهی به اپرای عاشورا (III)

با ترمولو های زهی ها و رنگ آمیزی بادی چوبی ها فضای شبی خوف انگیز را ترسیم میکند، همسر شمر در این پرده که در آواز دشتی به همراه شارح داستان، محتشم کاشانی میخواند “… بیا ای شمر بد گوهر بشو آسوده امشب را زمانی بر سر بستر” شمر بدون توجه به صدای همسرش با خود میگوید “نمیدانم شوم فردا به میدان ستم کشته و یا قالب شوم آنگه بر این شاه ملک لشکر…” حرکتهای خارج از گام ارکستر بر روی صدای خواننده نقش شمر، تشویش و اضطراب شیطانی وجود او را که همچون آتش زبانه میکشد را به خوبی به شنونده القا میکند.
کوک و کاربرد آن در سنتور لاکوک (I)

کوک و کاربرد آن در سنتور لاکوک (I)

سنتورِ سل کوکِ نُه خرک نتهاى آن به ترتیب از خرک اول تا نهم اینگونه هستند: مى، فا، سل، لا، سى، دو، ر، مى و فا. کوکِ این سنتورِ سُل کوک در نوشته “استفاده از تیونر برای کوک سنتور” کاملاً شرح داده شده است. دلیلی که به این سنتور سل کوک مى گویند این است که نت خرک سومِ آن که اسم آن سُل مى باشد با صداى نت سُل تیونر یا دیاپازون کاملاً هماهنگ است. بنابراین بقیه نت ها هم با تیونر هماهنگ خواهند بود (هم اسمى و هم صدایى). تیونر یا دیاپازون وسیله اى است که صداى درست و دقیق هر نت را طبق استاندارد و قواعد بین المللى مشخص مى کند.
نگاهی به اپرای مولوی (III)

نگاهی به اپرای مولوی (III)

در تاریکی مطلق سالن، ناگهان فریادی شنوندگان را شوکه میکند… پرده باز میشود و نمایی از شهری سوخته و حمله مغولها دیده میشود؛ در همین صحنه مانند پرده اول اپرای عاشورا غریب پور با نهایت تکنیکهای تئاتر عروسکی بیننده را میخکوب میکند، البته تکنیک نور بسیار قوی تر از اپرای عاشورا خودنمایی میکند. ارکستر سمفونیک با تمام حجم در حال نواختن در چهارگاه است و طنین صدای “گانگ” فضا را پر استرس تر میکند.
در آمدی بر تدوین فهرست جامع<br> آثار روح الله خالقی(III)

در آمدی بر تدوین فهرست جامع
آثار روح الله خالقی(III)

آنچه که به نام اصلاح موسیقی، از دی ماه ۱۳۳۳ آغاز و در مرداد ۱۳۳۴ بدون ثمر خاتمه یافت، از دردهایی بودند که او میخواست بعدها در سومین جلد اثرش شرح دهد، گرچه مشتی بود نمونه خروار؛ ولی اجل مهلتش نداد.
رسیتال های پیانو کریستوف بوکودجیان

رسیتال های پیانو کریستوف بوکودجیان

کریستوف بوکودجیان، پیانیست برجسته فرانسوی و استاد کنسرواتوار پاریس، ۱۷ دی، ساعت ۱۸ در تالار رودکی تهران و ۲۱ دی، ساعت ۲۰، در تالار حافظ شیراز آثاری از برامس، شوپن و راخمانینوف را اجرا خواهد کرد.
ریچارد کلایدرمن

ریچارد کلایدرمن

ریچارد کلایدرمن بعنوان یک نوازنده حرفه ای پیانو توانست به مقام و شهرتی دست پیدا کند که کمتر هنرمند موسیقی فرانسوی تا کنون به این درجه رسیده است. او طی سالها نوازندگی پیانو، تهیه آلبوم های زیبا و اجرای کنسرت از خود یک چهره بین المللی بر جای گذاشته است. وی در طول فعالیت حرفه ای خود بیش از ۸۰۰ آلبوم موسیقی تهیه کرده است که در این میان ۶۳ عدد از آنها بعنوان آلبوم پلاتینیوم و ۲۶۳ عدد بعنوان آلبوم طلایی شناخته شده است، آمار فروش آلبوم های او نزدیک به نود میلیون نسخه ثبت شده تخمین زده می شود.
برگزاری سخنرانی آشنایی با موسیقی الکترونیک در دانشگاه آزاد

برگزاری سخنرانی آشنایی با موسیقی الکترونیک در دانشگاه آزاد

روز سه شنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۸۹ از ساعت ۱ تا ۳ جلسه‌ی سخنرانی با عنوان «آشنایی با موسیقی الکترونیک» در دانشکده‌ی هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی واقع در تقاطع خیابان فلسطین و انقلاب، برگزار می‌شود. سخنران، آروین صداقت‌کیش، خلاصه‌ای از برنامه‌ی سخنرانی را چنین بیان کرد؛مختصری از تاریخچه‌ی موسیقی الکترونیک آغازگر راه خواهد بود.
تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (III)

تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (III)

از حدود ۱۷۳۱ گوارنری دل جزو کارگاه خود را راه اندازی کرد و ویولون هایش را با نام خودش برچسب زد. در این زمان بود که گوارنری دل جزو مدل زیبا و قابل تشخیص خودش که آلتر ناتیوی اصیل و قابل مقایسه با مدل های آنتونیو استرادیواری است را تکمیل کرد. ویولون های ساخته شده در این بازه بسیار زیبا هستند.
نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

از وقتی که دیم اتل اسمایت (Dame Ethel Smyth) «مارش زنان» (The March of the Women) را در سال ۱۹۱۱ ساخت و آن را از پشت میله های زندان هولوی با مسواک خود رهبری کرد، یک قرن می گذرد. این تنها داستان مشهور درباره ی یک «بانوی آهنگساز» است. تنها کافیست به عادت پوشیدن لباس های پشمی، سیگار کشیدن و علاقه اش به ویرجینیا وولف دقت کنید تا ببینید چرا به یک نمونه ی کارآمد بانوی آهنگساز تبدیل نشده است؛ خیلی ها بیشتر داستان مسواکش را شنیده اند تا آهنگ هایش را!