صفحه های علی اکبر شهنازی؛ سیمرغ قله تارنوازی (III)

علی‌ اکبر شهنازی (۱۲۷۶-۱۳۶۳)
علی‌ اکبر شهنازی (۱۲۷۶-۱۳۶۳)
امروز صفحات علی اکبر شهنازی جزو مهمترین اسناد موسیقی و مالک و مصدر تدریس برای هنرجویان موسیقی است. در اوایل دهه ۱۳۳۰ با ورود ضبط صوت و نوار رییل آثاری از علی اکبر شهنازی ضبط گردید. همچنین چند فیلم از تدریس و تار نوازی ولی تهیه می گردد از جمله در سال ۱۳۵۰ در تالار فرهنگ که در مایه اصفهان می نوازد و فیلمی که در مورد «ساخت» ۵ دستگاه موسیقی از ایشان تهیه شده است که از استادی و تسلط خیره کننده وی بر موسیقی حکایت می کند.


Audio File اجرایی از علی اکبر شهنازی را در تالار فرهنگ ببینید.


ً از علی اکبرخان شهنازی مجموعا ۵۷ روی صفحه اثر ضبط شده است. دوره تار نوازی علی اکبرخان شهنازی به سه دوره مختلف تقسیم می شود:
۱- دوره اول که از تعلیمات پدرش جناب میرزا حسینقلی بهرمند است و تحت تاثیر اوست.
۲- دوره دوم که تحت تاثیر کلنل وزیری است که ایشان مبادرت به تدریس نوین تار نوازی می کند و چون هر دو در مدرسه عالی موسیقی تدریس می کردند؛ علی اکبرخان شهنازی تکنیک های پیچیده دست چپ و مضراب نوازیهای مختلف را به شاگرانش می آموزد که نمونه این کارها در صفحات اقبال آذر و نکیسـا جلوه گری می کند.
۳- دوره سوم زمانی است که خود به درجه کمال رسیده که تا امروزه دســت هیچکس بدان نرسیده اســت.

در این زمان علی اکبرخان ۵ دســتگاه موســیقی را با نواها و نغمات مختلف می سازد که به دوره عالی معروف اســت و نواختن این نغمــه ها امروزه از کمتر کسی بر می آید تا بتواند از عهده برآید و حق مطلب ادا کند. این ۵ دســتگاه در سال ۱۳۴۵ به ضبط رسیده است و امروزه یکی از اسناد مهم آموزش تار نوازی است که در آن قدرت خارق العاده مضرابهای سریع و تکنیک عالی دست چپ و نیز زمان بندی و جمالت و صلابت و محکمی قطعات که استوار بر فرهنگ اصیل ایرانی است را می رساند. نور علی خان برومند می گفت: تار در دست علی اکبر خان مثل موم است.

ساز دست وی ساخت اوستا فرج الله بوده که به سفارش خودش اندازه دستش ساخته شده بود. هم اکنون این ساز دست شخصی به نام محمدرضا لطفی اســت که با نام زنده یاد استاد محمدرضا لطفی وجه مشترک دارد.

در دوره نوازندگی علی اکبرخان شــهنازی به دلیل اینکه سن و سال شاگردانش در مرحله اول از خود استاد بالاتر بوده در دوره تدریس خلیفه های متعددی داشــته اســت که می توان به نام محمدحسن عذاری که دست خط از استاد گرفت و در تبریز نیز به تدریس پرداخت (۱۳۵۷-۱۲۸۲)، احمــد نکوزاد در اوایل دهــه ۱۳۳۰ و در دوره های بعد آقای شریفی و رضا وهدانی و داریوش پرنیاکان اشاره داشت.

همچنیــن پدیده ای که او را در زمان حیاتش اعجوبه تار می نامیدند، فرهاد ارژنگی (۱۳۴۰-۱۳۱۷) که متاسفانه عمر کوتاهی کرد.

علی اکبرخان شــهنازی از معدود استادان بزرگ تارنوازی است که بیش از ۶۰ ســال آموزش ردیف موســیقی را به عهده داشته و سه نسل تار نواز درجه یک را به عرضه هنر موسیقی تحویل داده است و از عجایــب آنکه ردیف پدر را مضراب به مضراب آموخت و نواخت و مکرر در مکرر محفوظ ذهن ســاخت و حدود هفتاد سال پس از تولد وی، هنگامیکه دستگاههای اجرایی دولتی از استاد شهنازی خواستند ردیف میرزا حســینقلی را با تار بنوازد که ضبط کنند، سرمویی از آن همه چپ و راســت های پیچیده و مضراب های دراب سینه مال و خراش و… از ذهن استاد حذف نشده بود و در سرعت پنچه قدرت و قوت مضراب های او نیز نســبت به صفحه ای که در سال ۱۲۹۱ ش در تهران ضبط کرده بود نزولی حس نمی شد.

حافظه علی اکبرخان شهنازی
شهنازی از شاهکارهای طبیعت و برآمده از فرهنگ کهن این مرز و بوم است. از شاگردان سری آخر استاد شهنازی می توان به زنده یاد محمدرضا لطفی، داریوش دولتشاهی، داریوش پرنیاکان، حسین علیزاده، عطا جنگوک و داریوش طلایی اشاره داشت.

وی در اواخر عمر در شهر دماوند زندگی می کرد و به امورات کشاورزی می پرداخت ولی در روز ۲۶ اسفندماه ۱۳۶۳ نیز شب دوشنبه در بیمارستان نجمیه تهران خیابان حافظ دار فانی را وداع گفت.

از پیکر بی جانش و دســتهای او عکسهایی بوسیله ابراهیم یغمایی و فرهاد موسویزاده نوازندگان تار تهیه گردید و به شاگرد و خلیفه خود داریوش پرنیاکان وصیت کرده بود که پیکرش را در امامزاده عبدالله به خاک بسپارند و گفته بود: «برادرم عبدالحسین شهنازی آنجاست مرا آنجا ببرید که به وصیت وی عمل شد.»

منابع و ماخذ:
سالنامه میرعلی نقی ۱۳۷۲
گلبانگ سربلندی – دکتر کاظمی ص ۱۷۳
محضر شفاهی محمدرضا لطفی آبان ۱۳۸۹
کالس لیبل شناسی صفحات گرامافون دیماه ۱۳۸۶ امیرمنصور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (VIII)

به نظر می رسد همزمان با ظهور عصر فضا، در موسیقی نیز فناوری جدیدی متناسب با آن ظهور کرده است تا موسیقیدانان بتوانند احساسات خود را با آن بیان کنند. همین احساس بعدها (۱۹۸۳) هنوز در برایان انو زنده است و در پشت جلد آلبوم «آپولو» از شیفتگی خود برای خلق آثاری که در راستای دستاوردهای نوین علمی بشر باشد می نویسد.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XIX)

بیشتر آثار پرویز مشکاتیان برای گروه ساز های ایرانی تنظیم شده اند و تعدادی معدودی از آنها توسط هنرمندانی چون محمدرضا درویشی و کامبیز روشن روان برای ترکیب ساز های ایرانی و جهانی تنظیم شده اند. این آثار به شرح زیر هستند:

از روزهای گذشته…

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VII)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VII)

تجربه شده که جدای از مسئله ی هوش بسیار بالا (شاید در حد یک نابغه) عاملی که باعث موفقیتِ اکثر هنرمندانِ برجسته شده “پشتکار و تمرینِ مدام و پیوسته” بوده است. همانطور که در شماره ى اول گفته شد شیوه اى که قصدِ شرحِ آنرا دارم، پیشرفتِ متعادل و مستمرى را براى شاگردان فراهم مى کند و قابلیت این نیز وجود دارد که رفته رفته به موسیقى جدى تر نگاه کنند و قصدِ حرفه اى شدن را در سر بپرورانند.
برنامه کنسرت راجر واترز به نفع فلسطین تغییر کرد

برنامه کنسرت راجر واترز به نفع فلسطین تغییر کرد

راجر واترز، عضو سابق گروه پینک فلوید، مدتی پیش برنامه تور تابستانی خود در اروپا را اعلام کرده بود که اجرای برنامه ای در تل آویو نیز در کنارآن دیده می شد. حدود یک ماه قبل، نامه سرگشاده ای از طرف انجمن هنر مدرن فلسطین و مجمع هنرمندان فلسطین برای راجر واترز ارسال شد که طی آن به شهرت این هنرمند در برقراری عدالت جهانی اشاره شده از او درخواست شده بود که اجرای برنامه در اسرائیل را لغو کند.
آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

ردیف و قطعاتی از مرتضی محجوبی به انتشار رسید. این کتاب، حاصل اندیشه و انگیزه شهرام محذوف در تبدیل دست‌نوشته‌های مرتضی محجوبی به خط نت بین‌المللی است که با همکاری فخری ملک‌پور، در طول مدت ۳سال به انجام رسیده است که دارای ۱۲ مقام (شامل ۷ دستگاه و ۵ آواز) است. تنظیم تمامی پیش‌درآمدها، قطعات ضربی، تصنیف‌ها و رِنگ‌ها توسط شهرام محذوف صورت گرفته است.
نوربخش: در زمینه تدریس با مشکل استاندارد روبرو هستیم

نوربخش: در زمینه تدریس با مشکل استاندارد روبرو هستیم

در ابتدا تصمیم من برای نوشتن این سلسله مقالات ناشی از دو امر بود: اول، یکسری نیازها و کاستی هایی که در زمینه تدریس ویولون احساس می کردم و دوم، عقایدی که بطور کلی خودم در ارتباط با آموزش داشتم. من احساس می کردم که ما در زمینه نوازندگی ویولن نیازمند به تبیین و بیان یکسری استانداردهای صحیح هستیم و اطلاع و استفاده از استانداردها را نیاز همگان می دانستم.
نزهت امیری رهبری ارکستر ملی را به عهده می گیرد

نزهت امیری رهبری ارکستر ملی را به عهده می گیرد

نزهت امیری موسیقی‌دان و رهبر ارکستر، به‌عنوان رهبر مهمان ارکستر ملی ایران را ۸ شهریورماه ساعت ۲۱:۳۰ در تالار وحدت رهبری می‌کند. این اولین بار است که یک رهبر زن رهبری ارکستر ملی را به عهده می گیرد.
نوروز تو راه نیست!

نوروز تو راه نیست!

در طول ایام تعطیلات نوروزی، بارها دوستان گرامی با منزل ثمین باغچه بان و همسر وفادارش ئولین تماس می گرفتند و بوق ممتد، تماس ایشان را بی پاسخ می گذاشت… در این مدت به کار بروی قطعه «دو زلفونت بود…» اثر ثمین باغچه بان برای پیانو و ارکستر کار می کردم و در نظر داشتم تا پس از اتمام کار تنظیم آن برای ارکستر، در تماسی با وی تنظیم مجدد آن را تقدیم این بزرگمرد موسیقی ارکسترال ایرانی نمایم. تلفن ها کماکان بدون پاسخ می ماند…
دژآهنگ: تکنیک های هارمونیکا قابل اجرا روی آکاردئون نیست

دژآهنگ: تکنیک های هارمونیکا قابل اجرا روی آکاردئون نیست

جنبه مهم دیگری که شاید موسیقی کلاسیک برای نوازنده‌ها خیلی جالب بوده و خیلی به آن پرداختند این بوده که نوع برخورد با قطعات کلاسیک توسط هارمونیکا می‌تواند خیلی منحصر به‌‌فرد و خاص باشد و می شود از توانایی‌های این ساز در انواع صدادهی‌ها یا افکت‌های مخصوصی که این ساز می‌تواند تولید می کند بهره برد. این تکنیک ها منجر به اجراهای متفاوتی از همان قطعات کلاسیک می شود. ما در هارمونیکا دو مکتب اصلی داریم که گرایش آنها به سمت کلاسیک بوده است. مثلا در آمریکا می‌توانیم مکتب لری ادلر و برادرش و یا جانی پوله و تامی رایل و خیلی‌ کسانی دیگر که می‌توان نام برد… آنها موزیک کلاسیک را از فیلتر‌ هارمونیکا عبور می‌دادند و اجرا می‌کردند.
آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (I)

آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (I)

هنگامی که تصمیم برای شروع و نوشتن مطالبی درباره آرشه گرفته شد راههای متفاوتی برای چگونگی بیان بهتر آن به ذهن رسید و تلاشی سخت برای شروع آن پدید آمد، زیرا در این زمان که در حال عبور از آن هستیم، تلمبار اطلاعات درست، مبهم و پیجیده، آنقدرسنگین هست که نیرو و توان تحلیل را از انسان سلب نمایدو شاید این سوال پیش آید که مگر در رابطه با چه موضوعی قرار است بحث و گفتگو شود ؟ تحلیل و تفکیک آن نباید دشوار باشد!
فرزند زمان

فرزند زمان

کیوان میرهادی یکی از موسیقیدانان بنام ایرانی است که در حال حاضر در تهران به فعالیت موسیقی می پردازد. او را میتوان نماینده موجی نو از موسیقی در کشور دانست. سجاد پورقناد همکار خوب harmony talk طی مطلبی این موسیقیدان ارجمند را معرفی نموده و بزودی مصاحبه ای با ایشان راجع به موسیقی برای سایت تهیه خواهد کرد.
نائریکا، زن پهلوان

نائریکا، زن پهلوان

مینو رضایی نوازنده و مدرس دف است. فعالیت های او با ارکستر دالاهو با مدیریت مسعود حبیبی آغاز شده و با پایان گرفتن فعالیت این ارکستر، وی با جدیت مثال زدنی اقدام به تشکیل ارکستر کوبه ای بزرگی با استفاده از بانوان نوازنده کرده است. این ارکستر که نائریکا نام دارد، امروز بزرگترین ارکستر موسیقی زنان در ایران می باشد و تا به حال برنامه هایی در تالارهایی مانند میلاد و وحدت داشته است. با مینو رضایی سرپرست این ارکستر گفتگویی کرده ایم که می خوانید: