نقد آرای محمدرضا درویشی (VIII)

محمدرضا درویشی
محمدرضا درویشی
فرود:
فوزیه مجد و داریوش شایگان به عنوان بخش بزرگی از مصادر فکریِ آرای محمدرضا درویشی که دلایل آن پیشتر گفته شد، امروزه دچار بازنگری و تغییر و تحولاتی نسبت به مواضع فکری‌شان در دهه‌ی پنجاه شده‌اند و شجاعتِ بیان و ابراز آن را هم داشته‌اند.

با این‌حال، محمدرضا درویشی هنوز هم به آن مبانی فکری و اندیشگی وفادار مانده است ولی گویا نه با آن شدت ایمانی که پیش از این داشت. او در گفت‌وگویی که بعدها انجام داد، می‌گوید: «بخشی از موضوعات طرح‌شده در [کتاب «سنّت و بیگانگی فرهنگی در موسیقی ایران»] برایم تغییر کرده و رَنگ و مشی دیگری گرفته است […] مشکل فرهنگی جامعه‌ی ما امروز هراسناک است اما نه به آن کمیّت و کیفیّتی که در آن جزوه [!] گفته شده است و راهِ برون‌رفت از چنبره‌ی این مشکل نیز همان است که ذکر شده، منتها نه با قطعیّتِ آنچه بیان شده است.» (درویشی۱۳۸۳: ۳۷, ۳۸)

باید یادآور شد، قرابت فکریِ زیادی بین اندیشه‌های داریوش شایگان و سیداحمد فردید در دهه‌ی پنجاه وجود دارد. محمدرضا درویشی هم که شیفته‌ی آثار آن‌روزگارِ شایگان است، در دهه‌ی هفتاد ارتباط خوبی با حلقه‌ی فکریِ فردیدی‌ها که در حوزه‌ی هنری فعّال بودند، داشت. او چندین برنامه و گردهمایی را به‌وسیله‌ی واحد موسیقیِ حوزه‌ی هنری برگزار کرد و آثار نوشتاری و شنیداریِ مختلفی را در آنجا منتشر نمود. حتا مصاحبه‌ای از وی در ماهنامه‌ی مشرق (شماره‌ی ۲, ۳) در اسفند ماه ۱۳۷۳ با عنوان «بازگشت به مبدأ جوشش» چاپ شد که سردبیریِ آن را شهریار زرشناس برعهده داشت. زرشناس از نزدیکان فکریِ سیداحمد فردید و رضا داوری‌اردکانی و از منتقدین جدّیِ اندیشه‌های امروزیِ داریوش شایگان است. (ن. ک. زرشناس۱۳۹۱: ۱۲۸) ماهنامه‌ی مشرق هم نشریه‌ای از سنخ ماهنامه‌ی سوره‌ی سیدمحمد آوینی و حاوی مطالبی در نقد مدرنیسم بود. البته درویشی در همان ‌زمان، با نشریات روشنفکریِ آن دوره هم ارتباط خوبی داشت و گفت‌وگوها، نوشته‌ها و مقالاتی از او در مجله‌ی آدینه و مجله‌ی دنیای‌سخن چاپ می‌شد.

قرابت اندیشه‌های شایگان و فردید در دهه‌ی پنجاه و شیفتگیِ درویشی به نظرات شایگانِ آن‌دوره، باعث شده است تا بتوان به‌وضوح، مبدأ و ریشه‌ی آرای محمدرضا درویشی را در نظرات سیداحمد فردید نیز بازجست که این ‌کار، فرصت دیگری می‌طلبد. به‌عنوان مثال، درویشی از زمان خطی و زمان ادواری سخن می‌گوید و فردید هم. (ن.ک. درویشی۱۳۷۳/ج: ۱۴, ۱۵، فردید۱۳۸۷: ۱۲۷) درویشی در ادامه‌ی بحثِ زمان به موضوعِ «عدول گام‌به‌گامِ [غربی‌ها از] قفس طلاییِ زمان‌بندی ثابت» می‌رسد و در یک پارادُکس و تناقض گرفتار می‌شود. چرا که او در نوشته‌هایش منتقدِ مدرنیسم است، اما در بحث زمان، شاهدِ ادعایش را از موسیقی مدرنِ غرب می‌آورَد! (ن.ک. درویشی۱۳۷۳/ج: ۱۵، لورو۱۳۷۰: ۵۶) همان‌طور که در بخش نخستِ مقاله آمد، این نوشته نه دادنامه است و نه شب‌نامه. مقاله‌ای است برای ابهام‌زدایی، روشنگری و ایجاد امکانِ رجوع و ارجاع.

یادداشت:
۱- فرهود صفرزاده: کارشناس هنرهای سنتی، نوازنده‌ی سه‌تار، نویسنده‌ی کتاب‌های “هنرستان موسیقی تبریز” (۱۳۸۴)، “موسیقی ایران” (۱۳۹۱؛ بازنویسی و یادداشت‌ها)، “موسیقار تبریز” (۱۳۹۲)، “کتاب سه‌تار” (۱۳۹۲)، “چرخ بی‌آیین” (۱۳۹۴)، “باد خزان” (۱۳۹۴) و مقالاتی چند (از ۱۳۷۶ تاکنون؛ تألیف و ترجمه) ۲- ضمن احترام قلبی به تمام اشخاصی که نام آن‌ها در این مقاله آمده است، عناوینی مانند استاد، دکتر، آقا و خانم حذف شده‌اند.

مآخذ:
درویشی، محمدرضا (۱۳۷۳/الف) گفت‌وشنودی با محمدرضا درویشی. به‌کوششِ ناصر حریری. بابل. نشر آویشن و گوهرزاد. چاپ اول
همو (۱۳۷۳/ب) نگاه به غرب. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
همو (۱۳۷۳/ج) سنت و بیگانگی فرهنگی در موسیقی ایران. تهران. واحد موسیقی حوزه‌ی هنری. چاپ اول
همو (۱۳۸۰) از میان سرودها و سکوت‌ها. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
همو (۱۳۸۳) گفت‌وگو با محمدرضا درویشی درباره‌ی موسیقی ایران. به‌کوششِ محسن شهرنازدار. تهران. نشر نی. چاپ اول
زرشناس، شهریار (۱۳۹۱) «سیری انتقادی در آرای داریوش شایگان». تهران. ماهنامه‌ی فرهنگ عمومی. شماره‌ی ۱۴٫ مهر ماه
شایگان، داریوش (۱۳۵۵) بت‌های ذهنی و خاطره‌ی ازلی. تهران. انتشارات امیرکبیر. چاپ اول
همو (۱۳۵۶) آسیا در برابر غرب. تهران. انتشارات امیرکبیر. چاپ اول
همو (۱۳۷۴) زیر آسمان‌های جهان. به‌کوششِ رامین جهانبگلو. ترجمه‌ی نازی عظیما. تهران. نشر فرزان روز. چاپ اول
همو (۱۳۸۹) آمیزش افق‌ها. به‌کوششِ محمدمنصور هاشمی. تهران. نشر فرزان روز. چاپ اول
فردید، احمد (۱۳۸۷) «وقتی انقلاب شد می‌گفتند زنده‌باد، کار خودت را کردی». تهران. هفته‌نامه‌ی شهروند امروز. شماره‌ی ۶۰٫ سوم شهریور ماه
مجد، فوزیه (۱۳۵۳) «موسیقی ایرانی در جشن هنر شیراز». تهران. فصل‌نامه‌ی فرهنگ‌وزندگی. شماره‌ی ۱۶٫ تابستان
همو (۱۳۹۰) نفیرنامه. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
مختاباد، ابوالحسن (۱۳۹۱) «سکوت نشانه‌ی حقّانیت نیست». تهران. هفته‌نامه‌ی نگاه پنجشنبه. شماره‌ی ۶٫ چهاردهم فروردین ماه
نصری‌اشرفی، جهانگیر (۱۳۸۴) «که دوست آینه باشد چو اندر او نگری». تهران. ماهنامه‌ی مقام موسیقایی. شماره‌ی ۲۸٫ آذر ماه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (IX)

در کرمان مشابه همین مراسم در ماه رمضان و با نام «الله رمضونی» و «کلید زنی» برگزار می شود. «الله رمضونی» بیشتر توسط کودکان و «کلید زنی» توسط زنان و دختران انجام می شود که در آیین دوم فردی که این مراسم را انجام می دهد نباید شناخته شود. کلید زنی در شب های ماه رمضان برگزار می شود. زنی در حالی که صورت خود را با چادر پوشانده و یک سینی (در سیرجان به جای سینی از الک استفاده می شود که به آن کمو می گویند) در دست دارد که درون آن آیینه، سرمه دان و یک جلد قرآن قرار دارد، به خانه اهل محل می رود و با کلید به سینی (یا در خانه) می زند. صاحب خانه پس از گشودن در آینه داخل سینی را بر می دارد و چهره خود را می نگرد، سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می دهد. در کرمان همچنین از شب سوم تا پایان ماه رمضان مراسمی با عنوان «الله رمضونی» برگزار می شود که در آن گروهی از کودکان و نوجوانان به در خانه اهل محل رفته و این سرود را می خوانند و پس از اتمام سرودخوانی صاحب خانه پولی به سرپرست گروه می دهد:

رهبری: از سرنوشت آثار ضبط شده آهنگسازان ایرانی در بنیاد رودکی خبری نیست!

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با علی رهبری، رهبر ارکستر و آهنگسازی نام آشنای موسیقی ایران، این گفتگو در برنامه رادیویی نیستان (شبکه فرهنگ) انجام شده است. به تازگی اثری از علی رهبری به نام «نوحه خوان» با همکاری انتشارات ناکسوس به انتشار رسیده است. علی رهبری با اینکه تا به حال رهبری بیش از ۲۵۰ اثر را با انتشارات ناکسوس به عهده داشته است، این اولین بار است که یک اثر آهنگسازی شده از او به انتشار می رسد. درباره این آلبوم با او گفتگویی داشته ایم:

از روزهای گذشته…

گفتگو با جیمز دپریست (III)

گفتگو با جیمز دپریست (III)

فکر می کنم جواب دادن به این سئوال برای بسیاری سخت باشد. برای من به عنوان رهبر ارکستر، قطعه موسیقی عالی، قطعه ای است که هیچگاه نمیرد و آنقدر توانا باشد که همیشه شما را قانع کند تا باز آن را بارها و بارها اجرا کنید. این همان قطعه ای است که می تواند توسط اجرا کنندگان گوناگونی کار شود. به یاد می آورم زمانی که به همراه فیلارمونیک اسرائیل بودم، روش آنان این است که یک برنامه را حداقل ۹ بار تکرار کنند، ۶ بار در تلاویو و ۳ بار در هایفا و احتمالا ۱ بار در اُرشلیم! خب شما بهتر است که آن کار را دوست داشته باشید، چرا که مجبور هستید چندین روز متوالی آن قطعات را تکرار کنید! به یاد می آورم که سمفونی شش بتهوون را در یک کنسرت اجرا کردم و همچنین کنسرتوی بلا بارتوک (Bela Bartok) و راخمانینوف (Rachmaninoff)! هر چقدر قطعه موسیقی بهتر باشد به دفعات بیشتری می تواند اجرا شود.
دانشکده موسیقی منهتن

دانشکده موسیقی منهتن

دانشکده موسیقی منهتن (Manhattan School of Music)، در آموزش موسیقی حرفه ای در سطح ملی و بین المللی جریانی اصلی می باشد که این مرکز در حدود ۹۰ سال پیش به وجود آمده است و امروزه یکی از بزرگترین کنسرواتوآرهای خصوصی دنیا می باشد که موسیقی جاز و کلاسیک در سطح بالا در آنجا تدریس می شود. این دانشکده افراد با استعداد را برای دنبال کردن حرفه خود و پیشرفت و کار در جامعه به عنوان موسیقیدان و مدرس آماده می کند و همواره تماشاچیان بسیاری را برای دیدن اجراهای زنده هنرجویان در دانشکده دعوت می کند. این دانشکده در سال ۱۹۱۸ توسط ژانت د.شنک (Janet D. Schenck) پیانیست و خیر در یکی از ساختمانهای شهر نیویورک تشکیل شد.
نامه سرگشاده علی رهبری به حسن روحانی

نامه سرگشاده علی رهبری به حسن روحانی

روز گذشته در تالار وحدت نشست مطبوعاتی مستر کلاس رهبری ارول اردینج، رهبر برجسته ترک، با حضور علی رهبری برگزار شد، پس از برگزاری نشست مطبوعاتی این رهبر، علی رهبری گفتگوی مفصلی با خبرگزاری ها انجام داد و پیش بینی کرد، ارکستر سمفونیک تهران به زودی به مشکلات مالی بر میخورد؛ (مشروح آنرا فردا در این سایت می خوانید.) امروز علی رهبری، رهبر دائم و مدیر هنری ارکستر سمفونیک تهران، در نامه ای سرگشاده از رییس جمهور خواسته است تا از ورشکستگی مالی ارکستر سمفونیک جلو گیری کند که در ادامه متن آن را می خوانید:
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XV)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XV)

ما معمولا برای هر آلات و ابزاری در هر فعل و عملی دو وجه مهم و برجسته را انتظار داریم، یکی کمیت شامل مولفه های بصری، فیزیکی، راحتی، نوع ساخت و هر خصلتی را که بتوان برای آن وسیله یا ابزار در نظر گرفت که بصورت کمی آنرا موجه تر و راحت تر کند و یا نشان دهد و وجه دوم، کیفی است که در این ابزار و آلت که برای ایجاد صوت و صدای موسیقیایی بکار برده می شود.
امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

«دکتر امیرحسن ندایی» پژوهشگر موسیقی و استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس چهارشنبه ۲۲/۹/۹۶ در اکادمی موسیقی پوپیتر به سخرانی خواهد پرداخت. دکتر ندایی در این برنامه که چهارمین برنامه از سری «نشست های تخصصی و پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر» است به ارائه یکی از پژوهش های خود با عنوان «بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان از دیدگاه عصب شناسی» خواهد پرداخت.
مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

سبک‌شناسیِ سه‌تار همواره دل‌مشغولی شعاری بوده و کندوکاوهایش در این خصوص، زمانی با برگزاری کارگاه‌ها و کنسرت‌های پژوهشی (از اواخر دهه هفتاد) و بعدها در کنار ترجمه‌ی قطعات اغلب ویولونیِ ابوالحسن صبا به زبان سه‌تار، در «شباهنگ» یا «کاروان صبا» و انتشار آوانگاری‌هایشان عینیت یافت.
میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

در ادامه مطالب قبل در ارتباط با نظرات آقای کیوان میرهادی موسیقیدان معاصر راجع به موسیقی کشور، آخرین قسمت این مصاحبه در این مطلب آورده میشود. در اینجا لازم است به دو نکته اشاره شود اول این مطلب که در تهیه این گزارش حتی المقدور هیچگونه تغییراتی در کلام ایشان داده نشده است و نکته دوم اینکه هفته آینده نظرات شما دوستان، پیرامون مصاحبه را حتما” نزد ایشان خواهیم برد و پس از دریافت پاسخ های لازم آنها را منتشر خواهیم کرد.
ارکستر فیلارمونیک نیویورک (IV)

ارکستر فیلارمونیک نیویورک (IV)

در سال ۱۹۴۹ لئوپاد استوکوفسکی (Leopold Stokowski) و دیمیتری متروپولوس (Dimitri Mitropoulos) به طور مشترک رهبری فیلارمونیک را عهده دار شدند و در سال ۱۹۵۱ متروپولوس به عنوان کارگردان موسیقی فیلارمونیک منسوب شد. متروپولوس در زمینه های گوناگونی پیشرو بود، در برگزاری رقابتی برای انتخاب آهنگسازان جدید، برگزاری اجراهایی توسط فیلارمونیک به طور زنده بین پخش فیلمها در سینما تاتر روکسی. متروپولوس مجموعه ضبطهایی را برای کمپانی کلمبیا نیز انجام داد.
کتاب‌شناسی: کتابی درباره‌ی کتاب‌ها (I)

کتاب‌شناسی: کتابی درباره‌ی کتاب‌ها (I)

کتاب‌شناسی یا معادل انگلیسی‌اش (Bibliography) ترکیبی است که در آن واژه‌ی Bible به معنای انجیل و مطلق کتاب مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده‌ا‌ی شبیه آن‌چه در زبان فارسی در ترکیب «اهلِ کتاب» از واژه‌ی کتاب می‌شود که در این‌جا مراد از آن «نوشتنی» و اثر مکتوب است. بنابراین کتاب‌شناسی‌ها به ثبت و دسته‌بندی آثار مکتوب درباره‌ی یک موضوع خاص می‌پردازند. در زبان فارسی برای انواع اختصاصی‌تر کتاب‌شناسی (برای مثال فهرست و دسته‌بندی مقالات مربوط به یک موضوع) اصطلاح مقاله‌شناسی یا گاهی مرجع‌شناسی یا منبع‌شناسی نیز به کار رفته است که همگی بر کلی‌ یا جزئی‌تر شدن دایره‌ی شمول موضوع دلالت دارند نه تغییر ماهوی در کارکرد.
نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (IV)

نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (IV)

پیمان سلطانی در بخش دوم مطلبش می نویسد: “شعر کلاسیک یک پیشینه ی قدرتمندِ نقش بازی کردن برای ارضاء حس هنری ایرانی داشته است” راست اش در اینجا اصلا متوجه منظور ایشان نشدم! در ادامه می گوید: “به دلیل ممنوعیتِ سایر هنرها از جمله موسیقی نتوانست آهنگ درونی شعر را متبلور کند اما در دوره ی معاصر و به دلیل گذر از انقلاب صنعتی و هم آمیزی با دوران توسعه در علم و هنر موسیقی در شعر بسیاری از شاعران از جمله هوشنگ ابتهاج نمود عینی پیدا کرد”، چگونه می توان پذیرفت که ممنوعیت موسیقی باعث لطمه زدن به موسیقی شعر شده است؟! همان طور که گفتیم موسیقی یکی از عناصر جدا نشدنی شعر است و نه تنها شعر کلاسیک بلکه شعر نو و حتی شعر سپید هم از عنصر موسیقی بهره گرفته است. حال در شعری موسیقی کمتر است و در شعری بیشتر.