نقد آرای محمدرضا درویشی (VIII)

محمدرضا درویشی
محمدرضا درویشی
فرود:
فوزیه مجد و داریوش شایگان به عنوان بخش بزرگی از مصادر فکریِ آرای محمدرضا درویشی که دلایل آن پیشتر گفته شد، امروزه دچار بازنگری و تغییر و تحولاتی نسبت به مواضع فکری‌شان در دهه‌ی پنجاه شده‌اند و شجاعتِ بیان و ابراز آن را هم داشته‌اند.

با این‌حال، محمدرضا درویشی هنوز هم به آن مبانی فکری و اندیشگی وفادار مانده است ولی گویا نه با آن شدت ایمانی که پیش از این داشت. او در گفت‌وگویی که بعدها انجام داد، می‌گوید: «بخشی از موضوعات طرح‌شده در [کتاب «سنّت و بیگانگی فرهنگی در موسیقی ایران»] برایم تغییر کرده و رَنگ و مشی دیگری گرفته است […] مشکل فرهنگی جامعه‌ی ما امروز هراسناک است اما نه به آن کمیّت و کیفیّتی که در آن جزوه [!] گفته شده است و راهِ برون‌رفت از چنبره‌ی این مشکل نیز همان است که ذکر شده، منتها نه با قطعیّتِ آنچه بیان شده است.» (درویشی۱۳۸۳: ۳۷, ۳۸)

باید یادآور شد، قرابت فکریِ زیادی بین اندیشه‌های داریوش شایگان و سیداحمد فردید در دهه‌ی پنجاه وجود دارد. محمدرضا درویشی هم که شیفته‌ی آثار آن‌روزگارِ شایگان است، در دهه‌ی هفتاد ارتباط خوبی با حلقه‌ی فکریِ فردیدی‌ها که در حوزه‌ی هنری فعّال بودند، داشت. او چندین برنامه و گردهمایی را به‌وسیله‌ی واحد موسیقیِ حوزه‌ی هنری برگزار کرد و آثار نوشتاری و شنیداریِ مختلفی را در آنجا منتشر نمود. حتا مصاحبه‌ای از وی در ماهنامه‌ی مشرق (شماره‌ی ۲, ۳) در اسفند ماه ۱۳۷۳ با عنوان «بازگشت به مبدأ جوشش» چاپ شد که سردبیریِ آن را شهریار زرشناس برعهده داشت. زرشناس از نزدیکان فکریِ سیداحمد فردید و رضا داوری‌اردکانی و از منتقدین جدّیِ اندیشه‌های امروزیِ داریوش شایگان است. (ن. ک. زرشناس۱۳۹۱: ۱۲۸) ماهنامه‌ی مشرق هم نشریه‌ای از سنخ ماهنامه‌ی سوره‌ی سیدمحمد آوینی و حاوی مطالبی در نقد مدرنیسم بود. البته درویشی در همان ‌زمان، با نشریات روشنفکریِ آن دوره هم ارتباط خوبی داشت و گفت‌وگوها، نوشته‌ها و مقالاتی از او در مجله‌ی آدینه و مجله‌ی دنیای‌سخن چاپ می‌شد.

قرابت اندیشه‌های شایگان و فردید در دهه‌ی پنجاه و شیفتگیِ درویشی به نظرات شایگانِ آن‌دوره، باعث شده است تا بتوان به‌وضوح، مبدأ و ریشه‌ی آرای محمدرضا درویشی را در نظرات سیداحمد فردید نیز بازجست که این ‌کار، فرصت دیگری می‌طلبد. به‌عنوان مثال، درویشی از زمان خطی و زمان ادواری سخن می‌گوید و فردید هم. (ن.ک. درویشی۱۳۷۳/ج: ۱۴, ۱۵، فردید۱۳۸۷: ۱۲۷) درویشی در ادامه‌ی بحثِ زمان به موضوعِ «عدول گام‌به‌گامِ [غربی‌ها از] قفس طلاییِ زمان‌بندی ثابت» می‌رسد و در یک پارادُکس و تناقض گرفتار می‌شود. چرا که او در نوشته‌هایش منتقدِ مدرنیسم است، اما در بحث زمان، شاهدِ ادعایش را از موسیقی مدرنِ غرب می‌آورَد! (ن.ک. درویشی۱۳۷۳/ج: ۱۵، لورو۱۳۷۰: ۵۶) همان‌طور که در بخش نخستِ مقاله آمد، این نوشته نه دادنامه است و نه شب‌نامه. مقاله‌ای است برای ابهام‌زدایی، روشنگری و ایجاد امکانِ رجوع و ارجاع.

یادداشت:
۱- فرهود صفرزاده: کارشناس هنرهای سنتی، نوازنده‌ی سه‌تار، نویسنده‌ی کتاب‌های “هنرستان موسیقی تبریز” (۱۳۸۴)، “موسیقی ایران” (۱۳۹۱؛ بازنویسی و یادداشت‌ها)، “موسیقار تبریز” (۱۳۹۲)، “کتاب سه‌تار” (۱۳۹۲)، “چرخ بی‌آیین” (۱۳۹۴)، “باد خزان” (۱۳۹۴) و مقالاتی چند (از ۱۳۷۶ تاکنون؛ تألیف و ترجمه) ۲- ضمن احترام قلبی به تمام اشخاصی که نام آن‌ها در این مقاله آمده است، عناوینی مانند استاد، دکتر، آقا و خانم حذف شده‌اند.

مآخذ:
درویشی، محمدرضا (۱۳۷۳/الف) گفت‌وشنودی با محمدرضا درویشی. به‌کوششِ ناصر حریری. بابل. نشر آویشن و گوهرزاد. چاپ اول
همو (۱۳۷۳/ب) نگاه به غرب. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
همو (۱۳۷۳/ج) سنت و بیگانگی فرهنگی در موسیقی ایران. تهران. واحد موسیقی حوزه‌ی هنری. چاپ اول
همو (۱۳۸۰) از میان سرودها و سکوت‌ها. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
همو (۱۳۸۳) گفت‌وگو با محمدرضا درویشی درباره‌ی موسیقی ایران. به‌کوششِ محسن شهرنازدار. تهران. نشر نی. چاپ اول
زرشناس، شهریار (۱۳۹۱) «سیری انتقادی در آرای داریوش شایگان». تهران. ماهنامه‌ی فرهنگ عمومی. شماره‌ی ۱۴٫ مهر ماه
شایگان، داریوش (۱۳۵۵) بت‌های ذهنی و خاطره‌ی ازلی. تهران. انتشارات امیرکبیر. چاپ اول
همو (۱۳۵۶) آسیا در برابر غرب. تهران. انتشارات امیرکبیر. چاپ اول
همو (۱۳۷۴) زیر آسمان‌های جهان. به‌کوششِ رامین جهانبگلو. ترجمه‌ی نازی عظیما. تهران. نشر فرزان روز. چاپ اول
همو (۱۳۸۹) آمیزش افق‌ها. به‌کوششِ محمدمنصور هاشمی. تهران. نشر فرزان روز. چاپ اول
فردید، احمد (۱۳۸۷) «وقتی انقلاب شد می‌گفتند زنده‌باد، کار خودت را کردی». تهران. هفته‌نامه‌ی شهروند امروز. شماره‌ی ۶۰٫ سوم شهریور ماه
مجد، فوزیه (۱۳۵۳) «موسیقی ایرانی در جشن هنر شیراز». تهران. فصل‌نامه‌ی فرهنگ‌وزندگی. شماره‌ی ۱۶٫ تابستان
همو (۱۳۹۰) نفیرنامه. تهران. موسسه‌ی فرهنگی‌هنری ماهور. چاپ اول
مختاباد، ابوالحسن (۱۳۹۱) «سکوت نشانه‌ی حقّانیت نیست». تهران. هفته‌نامه‌ی نگاه پنجشنبه. شماره‌ی ۶٫ چهاردهم فروردین ماه
نصری‌اشرفی، جهانگیر (۱۳۸۴) «که دوست آینه باشد چو اندر او نگری». تهران. ماهنامه‌ی مقام موسیقایی. شماره‌ی ۲۸٫ آذر ماه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

قطعاتی برای آموزش موسیقی

پنج شش سال پیش مقاله ای نوشتم در ارتباط با این موضوع که در سایت گفتگوی هارمونیک منتشر شد. به طور خیلی خلاصه می توانم بگویم که هدف از نوشتن آن مقاله که مقاله حاضر نیز در ادامه آن است آموزش نکاتی در موسیقی از طریق قطعاتی بود که به همین منظور ساخته بودم. پس از چند سال فرصت، انگیزه دوباره ای به وجود آمد برای پی گرفتن دوباره این جریان که قرار بود به نوشتن کتابی با همین محتوا ختم شود و به نوعی این مقاله مقدمه ای بر مجموعه مقالاتی است که در نهایت –در صورت مثبت بودن شرایط- به صورت کتاب منتشر خواهند شد.

صادقی: محمد نوری تکرار ناشدنی و خاص است

فقط به مسیری که از گذشته استاد نوری طی کرده اند نگاهی بیندازیم، خودش یک درس بزرگ می تواند باشد. امیدوارم شاگردان ایشان هم بتوانند در این مسیر قدم بردارند و راه درست را تشخیص بدهند. شیوه تدریس استاد هم پرداختن به تکنیک های خاص آواز کلاسیک بوده است، در حقیقت کار کردن در ابعاد تنفسی، بیانی و رزونانسی که مهمترین ویژگی های یک خواننده خوب به حساب می آید؛ روی این مباحث کار جدی می کردند و کمتر به مقوله خواندن ترانه در کلاس می پرداختند و باورشان بر این بود که اگر کسی می خواهد خواننده قابلی بشود چه کلاسیک و چه پاپ، می بایست از پروسه تکنیک آواز کلاسیک وارد بشود تا بتواند آواز کلاسیک یا یک پاپ فاخر و درخشان را ارائه کند. شاگردانی هم که کار تدریس آواز کرده اند مثل خود بنده همه تحت تاثیر همین شیوه آموزشی بوده ایم و الحق خودمان را مدیون محبت های بی دریغ ایشان می دانیم تا همیشه.

از روزهای گذشته…

کنسرت مارک نافلر در دبی

کنسرت مارک نافلر در دبی

نوازنده افسانه ای و صاحب سبک گیتار، مردی که یکی از بهترین آلبوم های راک در تاریخ موسیقی را ارائه کرد در حال اجاری تور کنسرت در گوشه کنار دنیا می باشد و قرار است بزودی در پنج شنبه همین هفته یعنی سوم مارچ در مدیا سیتی دبی (Media City, Dubai) اجرای کنسرت داشته باشد.
روش سوزوکی (قسمت بیست و یکم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و یکم)

می خواهم مطلبی را برای حفظ توانایی هایمان اضافه کنم. در یک کتابی خوانده ام که چگونه نینجو تسوها تمرین پرش می کنند؛ یک دانه کنف بردارید و آن را بکارید و هر روز از روی آن گیاه بپرید. یکی از قوانین این است که کنف سریع رشد می کند. اگر کسی آن را هر روز ببیند متوجه تغییر آن نمی شود، اما کنف هر ساعت بدون توقف رشد می کند و این تعجب آور است که کنف در مدت یک یا دو ماه چقدر بطرف بالا رشد می کند. بخصوص اگر انسان آن را برای مدتی طولانی ندیده باشد و بخواهد از روی آن بپرد خواهد دید که توانایی پرش را از دست داده است و پریدن از روی آن اصلا امکانپذیر نیست، اما اگر در مدت رشد کنف هوشمندانه تمرین پرش را انجام داده باشد می تواند با سبکبالی و کاملا طبیعی از روی آن بپرد.
فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

آقای فرج پوری می خواهیم به زمان گذشته سری بزنیم و از گذشته به زمان حال برسیم، شما سال های قبل به عنوان آهنگ ساز اثری منتشر کردید به نام “نقش پندار” و اخرین اثر شما که به صورت گروه نوازی منتشر شده و در دسترس علاقه مندان قرار دارد “غوغای عشق بازان” است که همراه با گروه آوا و صدای استاد شجریان منتشر شده، سعید فرج پوری “غوغای عشق بازان” با سعید فرج پوری نقش پندار در طوی این سال ها چه تفاوت هایی پیدا کرده؟
مروری کوتاه بر چهار کتاب از فرهاد فخرالدینی (II)

مروری کوتاه بر چهار کتاب از فرهاد فخرالدینی (II)

دو کتاب دیگر هر دو به موضوعاتی تخصصی می‌پردازند. کتاب «تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایران»، کتابی است که برخلاف عنوان‌اش تجزیه و تحلیلی در مورد ردیف و بنیان‌ها و خاستگاه‌هایش نمی‌دهد و با رویکردی قدیمی و رد شده صرفاً برداشت‌های دوره‌ی جوانی مؤلف نسبت به ردیف را بازمی‌نمایاند و نشانی از یافته‌های اخیر در حوزه‌ی ردیف و موسیقی کلاسیک ایرانی ندارد. موسیقی‌شناسان ایرانی در گذشته، هرچند رسالات قدیمی را مدنظر قرار می‌دادند اما به جز برخی شباهت‌های اسمی، معمولاً در کارهایشان چیزی که متن رسالات را به عمل موسیقایی امروز وصل کند وجود نداشت. چنین ارتباطی شاید با مدنظر قرار دادن موسیقی کشورهای همجوار که در آنها سنت موسیقایی، همچون جفرافیای امروز ایران منقطع نبوده، می‌توانست محقق گردد که در دو دهه‌ی گذشته پژوهش‌های ارزشمندی در این خصوص صورت گرفته است.
تارا کمانگر، پیانونوازی از دیار هاروارد (II)

تارا کمانگر، پیانونوازی از دیار هاروارد (II)

دیدیم تارا کمانگر پیانیست و ویولونیستی است جهانی، فارغ‌التحصیل از هاروارد. تارا در بسیاری کنسرتهای موفق در سراسر دنیا آثار موسیقی کلاسیک را اجرا کرده، از باخ تا امین‌الله حسین. اما برنامه‌هایی که تارا اخیرا با محسن نامجو و کیوسک داشته مصاحبه کننده را برآن داشته در مورد حدود و ثغور موسیقی کلاسیک و پاپ از تارا بپرسد. در قسمت اول تارا مقدمه‌ای پرداخت در این باب، و اینک باقی داستان.
آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن Anton Webern ، آهنگساز و رهبر ارکستر اتریشی تبار در سوم دسامبر سال ۱۸۸۳ متولد و در پانزدهم سپتامبر ۱۹۴۵ دار فانی را وداع گفت. او از اعضای Second Viennese School بود و به عنوان مهم ترین دنباله روی آرنولد شوئنبرگ Arnold Schoenberg ، از نوابغ دنیای موسیقی و آهنگساز مشهور قرن بیستم خالق تکنیک twelve-tone بود، به علاوه نوآوری هایش در ارتباط با مفاهیم موسیقیایی سبکی از موسیقی را تشکیل داد که بعدها “سریالیسم serialism” نام گرفت.
موسیقی فیلم «رای»

موسیقی فیلم «رای»

فیلم، داستان زندگی نوازنده نابینا و افسانه ای پیانو، ری چارلز (Ray Charles) می باشد و موسیقی متن فیلم متشکل از بهترین کارهای چارلز، که طی سالها فعالیت هنری آنها را تهیه کرده است.
شنیدن ژرفای سکوت

شنیدن ژرفای سکوت

مجموعه‌ی “گربنگری به سویم” را که در قالب یک لوح فشرده صوتی بوسیله شرکت ماه ریز انتشار یافته است، می‌توان به عنوان تاریخچه‌ی زندگی موسیقایی فوزیه مجد آهنگساز و قوم موسیقی شناس ایرانی درنظر گرفت، چرا که این لوح با آثاری از سن نوجوانی آهنگساز آغاز می‌شود و با آخرین آثار او که در سالهای اخیر ساخته شده پایان می‌یابد.
یادداشتى بر اجراى ولادیمیر اشکنازى

یادداشتى بر اجراى ولادیمیر اشکنازى

بى شک سرگئى راخمانینوف یکى از بزرگترین موسیقیدان هاى معاصر است. او آهنگساز، پیانیست و رهبر ارکستر خارق العاده اى است. در روسیه متولد، و بعدها تبعه آمریکا شد. در سال ۱۸۸۲ وارد کنسرواتوار سن پترزبورگ شده که در مسکو، نیکولاى ژوزف پیانو را به او آموخت. او از سال ۱۸۸۶ شروع به آهنگسازى کرد. اولین کنسرتو را در سال ۱۸۹۰ آغاز و تابستان سال بعد تکمیل کرد. در تابستان سال ۱۸۹۲ او پرلود در دو ریز مینور را نوشت که از محبوب ترین آثارش شد.
روش سوزوکی (قسمت چهل و نهم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و نهم)

آگاهی و معرفت به چه کار می‌آید؟ صبح یکی از روزها در سال ۱۹۵۳ یک خبرنگاری به من تلفن کرد که مرا مطلع کند که ژاک تی باود (Jackues Thibaud) در هواپیمائی بر فراز کوه های آلپ جزو سرنشینان بوده سقوط کرده و او مرده است!