شیدایی تار (I)

محمدرضا لطفی (1393-1325)
محمدرضا لطفی (1393-1325)
شیدایی تار
محمدرضا لطفی در ۱۷ دیماه ۱۳۲۵ ش در شهر گرگان به دنیا آمد پدرش اصالتا اهل روستای هروی از توابع خلخال و آذریزبان بود و نمایندگی لیالند موتورز (اتوبوسهای دوطبقه شــرکت واحد) را داشــت و مادرش معلم بود. در نوجوانی به نوازندگی تار روی آورد و پس از آن که به تهران مهاجرت کرد. از آموزش اساتیدی چون علی اکبر شهنازی و حبیب الله صالحی بهره مند شد. چندی بعد به تحصیل موسیقی در دانشگاه تهران پرداخت و از محضر نورعلی برومند در دانشــگاه و مرکز حفظ و اشــاعه و نیز محافل خصوصی او بهره برد. با راهنماییهای مهدی کمالیان به حضور سعید هرمزی و یوسف فروتن رسید.

در ســال ۱۳۴۷ اولین اثرش که یک صفحــه گرامافن بود را عرضه کرد؛ روی صفحه گرامافن نوشــته شده: «نهنا پنبه جار نشومبه»، (موسیقی محلی مازندرانی)، خواننده: اردکانی، تنظیم محمدرضا لطفی. در ســال ۱۳۵۳ اولین اثر مکتوب خود را که در آن با عبدالله دوامی مصاحبه کرده و گوشه هایی از دستگاه شور را آوانگاری کرده است، منتشر ساخت. دو صفحه گرامافون با صدای نصرالله ناصح پور و تار لطفی نیز ضمیمه این کتاب اســت. این کتاب که انتشارات گوتنبرگ آن را منتشر کرده، امروزه نایاب است.

محمدرضا لطفی در آن سالها با راهنمایی نورعلی برومند و مهدی کمالیان و دیگر اســتادانش کار بازســازی آثار قدما را به صورت جدی آغاز کرد. نگارنده وقتی با ایشــان در مورد نورعلی برومند صحبت کردم، فرمودند من ۲۶ ســاله بودم که خدمت ایشان رسیدم در آن موقع ردیف و گوشه ها و رنگها و تصانیف را کار کرده بودم و برای کسب مطلب نزد ایشان رفتم و ایشــان زاویه دید مرا عوض کــرد و در واقع در تداوم تاریخ موسیقی ایرانی قرار گرفتم.

در مورد آشــنایی خود با استاد حسن کسایی گفتند که مرحوم نورعلی خان مرا به ایشان معرفی کرد. در آن موقع من موهایم قدری بلند بود و مثل هیپی های آن موقع بودم. به اصفهان که رفتم و وارد حیاط منزل ایشان شدم، تارم را روی دوشم انداخته بودم. اســتاد روی ایوان ایســتاده بود، آن ظاهر مرا که دید در دلش گفت «آخ آخ یک نفر از این جوانهای گیتارزن آمده سر ما را ببرد». بعد که نشســتیم و تار نواختم خیلی خوشش آمد و دوستی ما از آنجا شروع شد.

محمدرضا لطفی با حمایت هوشنگ ابتهاج به برنامه گلهای تازه رادیو وارد شد و با تأسیس گروه شیدا و همراهی محمدرضا شــجریان مخاطبین بســیاری جــذب کرد. در آن سالها که موسیقی رادیو در اختیار تعدادی خاص بود، صدای تار محمدرضا لطفی و کارهای گروه شیدا چنان تأثیر عمیقی بر شنوندگان گذاشت که باعث شد برنامه گلچین هفته که صبح جمعه از رادیو پخش می شــد، شــب نیز از موج مجدداً پخش شود و این اولین برنامه ای بود که در تاریخ رادیو تکرار می شد.

یکی دیگــر از کارهای تأثیرگذار لطفی اجرای دســتگاه راســت و پنجگاه (حدود ۴۵ دقیقه) با آواز محمدرضا شجریان و ضرب ناصر فرهنگفر در سال ۱۳۵۴ در جشن هنر شیراز بود. قبل از این اجرا آنچه تا آن زمان از دستگاه راست و پنجگاه ضبط شده بود، ۴ صفحه گرامافن با صدای سید احمدخان و تار میرزا اسدالله خان اســت که مربوط به سال ۱۲۸۴ ش است و دیگر یک صفحه گرامافن با تکنوازی تار عبدالحسین شهنازی که ماوراءالنهر و راســت و پنجگاه نواخته و در ســال ۱۳۰۶ ش به ضبط رسیده است.*

* در جشن هنر شیراز یک برنامه راست پنجگاه با حضور جلیل شهناز، فرامرز پایور و حسین تهرانی با صدای محمود کریمی اجرا شده است که نسبت به اجرای راست پنجگاه محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان و ناصر فرهنگ فر تقدم دارد. (نگاه کنید به معارف پایور نوشته ارفع اطرایی صفحه ۳۸ – ویراستار)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جان کیج و ذن بودیسم (IV)

گفتگوی بالا بین پروفسور «سوزوکی» – استاد فلسفه شرق دور – و یکی از شاگردانش در دانشگاه کلمبیا صورت گرفته که جان کیج آن را در مقاله ای به نام «شفافیت و ظرافت» آن را نقل می کند. می گویند که «ذن» اولین بار با یک کنایه آغاز شد. بدین گونه که: روزی بودا با شاخه گلی در دست به جایگاه موعظه ی روزانه اش آمد و به جای موعظه های معمول، آن روز فقط گل بود و سکوت. یکی از پیروانش راز پیامِ بی کلام او را دریافت و ذن آغاز شد.

یادداشتی بر آلبوم «نبودی تو»

موسیقیِ «نبودی تو» را می‌توان در این عبارت خلاصه کرد: کنار هم نشاندنِ بی‌ربطِ عناصری بی‌ربط و در عین حال نخ‌نما. شیوه‌ی تنظیم و هارمونیزه کردنِ نُه ترانه‌ای که در این آلبوم گنجانده شده عمده‌ترین عنصرِ تاریخ مصرف گذشته‌ی مجموعه است. صدای خواننده نیز معمولاً بی هیچ ایده‌ی مشخصی، در فواصلی مستعمل، بر فضاسازی‌هایی سوار می‌شود که حاصلِ نازل‌ترین فرمول‌های نیم قرن پیش‌اند.

از روزهای گذشته…

آرمیک ستاره ایرانی گیتار

آرمیک ستاره ایرانی گیتار

آرمیک (Armik Dashchi) را میتوان یکی از محبوبترین گیتاریست های جهان دانست. نوازنده ای که آثارش توانسته است جایگاه بسیار مناسبی را در میان علاقمندان عام و خاص بدست آورد و همچنین از نظر تجاری آثار وی جز پرفروشترین آلبومها در سبک New Age نیست. آثار وی مخلوطی است از موسیقی ملل مختلف، اما نمیتوان از علاقه وی به سبک فلامنکو چشم پوشی نمود که منجر شده است، در بسیاری از آثارش، از تکنیک ها و فرمهای دستگاهی این سبک استفاده نماید اما سبک وی فلامنکو نمیباشد بلکه باید به آن عنوان تجاری Nuevo Flamenco (سبکی که فلامنکو اصیل نمیباشد اما از بسیاری از خصوصیات این سبک در اجرا استفاده میشود بالاخص تکنیک ها و دستگاههای مردمی چون رومبا.)
نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (IV)

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (IV)

نغمه های پویا معمولاً گرایشی برای وصل یا حل شدن به نغمه های ایستا دارند. در گام­های ماژور و مینور درجه های اول، سوم، پنجم و هشتم است که از اجرای همزمانِ آنها، آکورد ایستا یا آکورد تونیک به وجود می آید که در آخرِ تمام قطعات موسیقی به عنوان پایان­ دهنده قطعه شنیده می شود. به طوری که تمام شنوندگان حالت خاتمه اثر را احساس می کنند.
آیا در آفریقا به اتنوموزیکولوژی نیازمندیم؟ (I)

آیا در آفریقا به اتنوموزیکولوژی نیازمندیم؟ (I)

آکین یوبا (Akin Euba) آهنگساز، موزیکولوگ و پیانیست نیجریه ای است، او در دپارتمان موسیقی وابسته به دانشکده هنر ها و علوم دیتریش دانشگاه پیستبورگ تدریس می کرد و در سال ۲۰۱۱ بازنشسته شد. یوبا در سال ۱۹۳۵ در لاگوس نیجریه متولد شد. در زندگینامه یوبا با عنوان «آکین یوبا: آشنایی با زندگی و موسیقی یک آهنگساز نیجریه ای» (Akin Euba: An Introduction to the Life and Music of a Nigerian Composer) که توسط جاشوآ یوزگوه (Joshua Uzoigwe) نوشته شده است، درباره پدر و مادر یوبا آمده که پدرش آلفائوس سوبیئی یوبا، در جوانی موزیسین فعالی بود.
خود آموختگی و خلاقیت (II)

خود آموختگی و خلاقیت (II)

در مورد آثار هنری جاودان، آن جرقه ای که در انتهای خیال ظاهر میشود، منجر به ظهور این آثار می گردد. داستان این غمزه را نیز میتوان بدین صورت تلقی کرد که اثر هر چه بیشتر در اعماق خیال شکل گیرد، تمامی مدعیان تاج و تخت آن رشته را به اعجاب وا میدارد و آنها را به شاگردانی کوچک در برابر فرد خلاق تقلیل می دهد. بطوریکه میتوان این اثر را از صدها زاویه نگریست و افق های نوینی را در آن کشف کرد.
نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (III)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (III)

هر صدا معمولا از چند فرمانت تشکیل میشود که معمولا دو فرمنت آغازین F1 و F2 برای آنالیز حروف مصوت کافی اند. فرمنت F1 دارای بم ترین فرکانس است.
نگاهی به اپرای مولوی (VII)

نگاهی به اپرای مولوی (VII)

این پرده با دستگاه راست پنجگاه آغاز میشود؛ نوری به زیبایی روی پردهِ نقالیِ بازار افتاده که ناگهان صوت پرده خوانی را می شنویم که داستان تصاویر روی پرده را که شرح حمله مغولان است را برای مردم شرح میدهد. نقال با این مطلع می خواند: “هم مرگ بر جهان شما نیز بگذرد هم رونق زمان شما نیز بگذرد ” خواننده پرده خوان مهدی امامی آواز خوان جوان است که به خاطر سبک و سونوریته خاصش نقش افراد میانسال را به خوبی ایفا میکند. صدای او پر حجم است و توان خاصی دارد؛ وقتی امامی در اوج میخواند، حجم صدا در اوج هم حفظ می شود و این توانایی او شنونده را بسیار تحت تاثیر قرار میدهد.
باب دیلن از کیفیت ضبط موسیقی روز انتقاد کرد

باب دیلن از کیفیت ضبط موسیقی روز انتقاد کرد

جوناتون لیتم Jonathon Lethem، رمان نویس، مصاحبه ای با باب دیلان، اسطوره موسیقی آمریکا انجام داده است که بنا به گفته خودشان، گفتگویی همه جانبه بوده است، اما شاید جالبترین بخش گفتگو، که اندکی قبل از انتشار آلبوم تازه او به نام Modern Times انجام گرفته است، شنیدن نظر دیلن درباره ضبط مدرن موسیقی باشد. او این موسیقی و ضبط آنرا “افتضاح” توصیف کرد و گفت:” واقعا یک نفر را هم سراغ ندارم که در طی بیست سال گذشته یک موسیقی با ضبط درست و حسابی تولید کرده باشد”.
موسیقی و معنا (X)

موسیقی و معنا (X)

این علوم، طبقه‌بندی پدیدارشناختی مستقلی برای این واکنش‌ها را، نه در مورد موسیقی و نه حتی در مورد دیگر اشکال هنر به رسمیت نمی‌شناسند. بنابراین گونه‌هایی از معنا که از منظر روان‌شناختی، حاصل درگیری حسی با موسیقی هستند به مقدماتی وابسته نیستند که در نظریه‌های فیلسوفانی چون دیویس و اسکراتون برای قدرت بیانگری در موسیقی ارائه شده است.
برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

ادامه آموزش های مربوط به پوزیسیون ها، اتودها و قطعات ویولن کلاسیک از برنامه های این دوره است. در این ترم، آموزش اتودهای منتخب کتاب ولفارت که از ترم قبل آغاز گردیده بود، پی گیری می گردد.
ابوحمزه آثار معروفی را ویرایش می کند

ابوحمزه آثار معروفی را ویرایش می کند

به تازگی کار نت نویسی و ویرایش آثار جواد معروفی توسط عباس ابوحمزه (آهنگساز و پیانیست) به پایان رسیده است و به زودی این کتاب به انتشار می رسد. عباس ابوحمزه که در کنار ساخت تولید آلبوم «پایان پریشانی»، ساخت و تنظیم آثار زیادی را برای پیانو، در کارنامه خود دارد، در این باره این کتاب، توضیحاتی برای خوانندگان گفتگوی هارمونیک نوشته است که می خوانیم: