شیدایی تار (I)

محمدرضا لطفی (1393-1325)
محمدرضا لطفی (1393-1325)
شیدایی تار
محمدرضا لطفی در ۱۷ دیماه ۱۳۲۵ ش در شهر گرگان به دنیا آمد پدرش اصالتا اهل روستای هروی از توابع خلخال و آذریزبان بود و نمایندگی لیالند موتورز (اتوبوسهای دوطبقه شــرکت واحد) را داشــت و مادرش معلم بود. در نوجوانی به نوازندگی تار روی آورد و پس از آن که به تهران مهاجرت کرد. از آموزش اساتیدی چون علی اکبر شهنازی و حبیب الله صالحی بهره مند شد. چندی بعد به تحصیل موسیقی در دانشگاه تهران پرداخت و از محضر نورعلی برومند در دانشــگاه و مرکز حفظ و اشــاعه و نیز محافل خصوصی او بهره برد. با راهنماییهای مهدی کمالیان به حضور سعید هرمزی و یوسف فروتن رسید.

در ســال ۱۳۴۷ اولین اثرش که یک صفحــه گرامافن بود را عرضه کرد؛ روی صفحه گرامافن نوشــته شده: «نهنا پنبه جار نشومبه»، (موسیقی محلی مازندرانی)، خواننده: اردکانی، تنظیم محمدرضا لطفی. در ســال ۱۳۵۳ اولین اثر مکتوب خود را که در آن با عبدالله دوامی مصاحبه کرده و گوشه هایی از دستگاه شور را آوانگاری کرده است، منتشر ساخت. دو صفحه گرامافون با صدای نصرالله ناصح پور و تار لطفی نیز ضمیمه این کتاب اســت. این کتاب که انتشارات گوتنبرگ آن را منتشر کرده، امروزه نایاب است.

محمدرضا لطفی در آن سالها با راهنمایی نورعلی برومند و مهدی کمالیان و دیگر اســتادانش کار بازســازی آثار قدما را به صورت جدی آغاز کرد. نگارنده وقتی با ایشــان در مورد نورعلی برومند صحبت کردم، فرمودند من ۲۶ ســاله بودم که خدمت ایشان رسیدم در آن موقع ردیف و گوشه ها و رنگها و تصانیف را کار کرده بودم و برای کسب مطلب نزد ایشان رفتم و ایشــان زاویه دید مرا عوض کــرد و در واقع در تداوم تاریخ موسیقی ایرانی قرار گرفتم.

در مورد آشــنایی خود با استاد حسن کسایی گفتند که مرحوم نورعلی خان مرا به ایشان معرفی کرد. در آن موقع من موهایم قدری بلند بود و مثل هیپی های آن موقع بودم. به اصفهان که رفتم و وارد حیاط منزل ایشان شدم، تارم را روی دوشم انداخته بودم. اســتاد روی ایوان ایســتاده بود، آن ظاهر مرا که دید در دلش گفت «آخ آخ یک نفر از این جوانهای گیتارزن آمده سر ما را ببرد». بعد که نشســتیم و تار نواختم خیلی خوشش آمد و دوستی ما از آنجا شروع شد.

محمدرضا لطفی با حمایت هوشنگ ابتهاج به برنامه گلهای تازه رادیو وارد شد و با تأسیس گروه شیدا و همراهی محمدرضا شــجریان مخاطبین بســیاری جــذب کرد. در آن سالها که موسیقی رادیو در اختیار تعدادی خاص بود، صدای تار محمدرضا لطفی و کارهای گروه شیدا چنان تأثیر عمیقی بر شنوندگان گذاشت که باعث شد برنامه گلچین هفته که صبح جمعه از رادیو پخش می شــد، شــب نیز از موج مجدداً پخش شود و این اولین برنامه ای بود که در تاریخ رادیو تکرار می شد.

یکی دیگــر از کارهای تأثیرگذار لطفی اجرای دســتگاه راســت و پنجگاه (حدود ۴۵ دقیقه) با آواز محمدرضا شجریان و ضرب ناصر فرهنگفر در سال ۱۳۵۴ در جشن هنر شیراز بود. قبل از این اجرا آنچه تا آن زمان از دستگاه راست و پنجگاه ضبط شده بود، ۴ صفحه گرامافن با صدای سید احمدخان و تار میرزا اسدالله خان اســت که مربوط به سال ۱۲۸۴ ش است و دیگر یک صفحه گرامافن با تکنوازی تار عبدالحسین شهنازی که ماوراءالنهر و راســت و پنجگاه نواخته و در ســال ۱۳۰۶ ش به ضبط رسیده است.*

* در جشن هنر شیراز یک برنامه راست پنجگاه با حضور جلیل شهناز، فرامرز پایور و حسین تهرانی با صدای محمود کریمی اجرا شده است که نسبت به اجرای راست پنجگاه محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان و ناصر فرهنگ فر تقدم دارد. (نگاه کنید به معارف پایور نوشته ارفع اطرایی صفحه ۳۸ – ویراستار)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

ردیف و قطعاتی از مرتضی محجوبی به انتشار رسید. این کتاب، حاصل اندیشه و انگیزه شهرام محذوف در تبدیل دست‌نوشته‌های مرتضی محجوبی به خط نت بین‌المللی است که با همکاری فخری ملک‌پور، در طول مدت ۳سال به انجام رسیده است که دارای ۱۲ مقام (شامل ۷ دستگاه و ۵ آواز) است. تنظیم تمامی پیش‌درآمدها، قطعات ضربی، تصنیف‌ها و رِنگ‌ها توسط شهرام محذوف صورت گرفته است.

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (II)

این تجربه‌ای است که به ندرت می‌شود به آن رسید، و به‌نظر من همین گروه کر شهر تهران چه اعضای دائمی و چه اعضایی که به آن اضافه شده‌اند، این تجربه را همراه خودشان در زمان‌های طولانی خواهند داشت و همین باعث خواهد شد که مطمئناً بیشتر علاقه‌مند بشوند و فعال‌تر بشوند و در کارشان ثابت‌قدم‌تر شوند.

از روزهای گذشته…

نوازنده و تمرین (I)

نوازنده و تمرین (I)

بی شک، تمرین اساسی ترین عنصرسازنده هنرمندان است و بزرگترین نقش را خصوصآ برای به اوج رساندن نوازندگان ایفا می کند. مطالبی که در این مقاله آمده حاوی نکاتی است، به صورت پرسش و پاسخ، درباره تمرین های نوازندگی و مسائل مرتبط با آن، که قدم به قدم در این گفتار تشریح می شوند و امید است مفید واقع شوند.
موسیقی دهه پنجاه (II)

موسیقی دهه پنجاه (II)

تعطیلی هنری تابستان پنجاه و پنج که به سر آمد، قطعی شد که اجرای سنفونی نهم، برای اولین بار در ایران، در برنامه فصل هنری بعد جا دارد. بعضی از جوان‌ترها اجرای چند سال پیش این سنفونی به رهبری رهبری را اولین بار نوشته‌اند و گفته‌اند بارها. گناه ندارند. سنشان اقتضا نمی‌کند اجرای مشکوه را بدانند. اما این که خود صاحب مجلس هرگز تلاش نکرده در رفع این اشتباه، قدری حیرت آور است.
شکستن چهارچوب ها

شکستن چهارچوب ها

مسئله شکستن چهارچوب ها می تواند در زمینه های مختلفی کاربرد داشته باشه و صد البته احتمالآ ده ها دردسر؛ اما نه در دنیای هنر.
آواز بنان (II)

آواز بنان (II)

اینها و بسیاری مطالب دیگر را درباره این هنرمند نامور ـ که در دوره فعالیت هنری خویش سیصد و پنجاه برنامه اجرا کرده است ـ می‌توان گفت. اما آنچه مرا مجذوب آواز او کرده نکته‌ای است لطیف و آن اینکه به گمان من از کسانی که آوازشان را شنیده‌ام کمتر کسی مثل او (و حسین قوامی: فاخته‌ای) حق شعر و کلام را به زیبایی و کمال ادا کرده است. بی‌شک موسیقی خود تأثیری شگفت‌انگیز و سحرگونه دارد و آهنگسازان ارجمندی که بنان آثارشان را اجرا کرده و یا نوازندگانی توانا که با ساز دلنواز خویش با او هم‌آوا شده‌اند در ترویج هنر او تأثیری بسزا دارند اما قطعات موسیقی و آواز ایرانی عالمی از این فراخ‌تر دارد. موسیقی وقتی با آواز همراه می‌شود دو نیروی بزرگ با یکدیگر همگام می‌گردند: تأثیر آهنگ و قدرت نفوذ سخن؛ و اگر ترکیب این دو هنرمندانه صورت گیرد اثری بزرگ و پایدار پدید می‌آید.
سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (IV)

سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (IV)

در سمفونی مانفرد، همچون سمفونی فنتاستیک، از تم ها به شکل تازه ای بهره گرفته می شود. هر بار که تم اصلی و آغازگر که پایه و اساس ساختمان این اثر را تشکیل می دهد ظاهر می گردد، آرامش را از آن می گیرد و حتی ناقوس کلیسا به عنوان “تسلی بخش مذهبی” توانایی مهار ساختن آنرا ندارد.
سان را و فلسفه کیهانی (IV)

سان را و فلسفه کیهانی (IV)

حتی اگر از تجربه عجیب سان نیز صرف نظر کنیم، او پس از ترک کالج به عنوان پر شورترین موزیسین در بیرمنگام شناخته شده بود. موزیسینی که همه چیزش را به موسیقی اختصاص داده بود. او به ندرت می خوابید و می گفت که توماس ادیسون، لئوناردو داوینچی و ناپلئون هم پرکار و کم خواب بودند.
نگاهی به آلبوم “طغیان” (I)

نگاهی به آلبوم “طغیان” (I)

بالاخره پس از گذشت حدود دو سال از تولید آلبوم “طغیان”، این اثر وارد بازار شد. طغیان سومین آلبوم میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده تار و سه تار است (۱) که بخش اعظم این آلبوم را دونوازی های او با تنبک کامران منتظری تشکیل می دهد و تنها دو ترک آخر این آلبوم همراه با صدای خواننده و شاعر است.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

در اولین پنج دقیقه اى که فرصت دارید، مى توانید تمرین را شروع کنید. در هر بار تمرین، بنا به میزانِ حوصله و خستگى، یک یا دو میزان یا حتا یک خط از درسِ مورد نظر را انتخاب و تمرین کنید. شما باید از آن پنج دقیقه اى که براى تمرین در دسترس دارید نهایت استفاده را ببرید؛ بدین گونه که از آن پنج دقیقه تنها و فقط یک یا دو دقیقه فرصت دارید که به نت ها نگاه کنید (پس مقدارى را انتخاب کنید که بتوانید در یکى دو دقیقه آن قسمت را بنوازید) در دو سه دقیقه ى باقیمانده، همان مقدارى که از روى نت نگاه کردید را از حفظ تکرار کنید تا خوب به آن تکه از قطعه مسلط شوید.
لیر یا چنگ ارجان؟ (II)

لیر یا چنگ ارجان؟ (II)

با مشاهده تصاویر مربوط به این جام سازهای آن زمان را می توان مشاهده نمود. شخصی که پیشاپیش گروه حرکت می کند به نواختن نوعی ساز زهی دسته دار مشغول است. نفر دوم سازی بادی را می نوازد و نفرات سوم و چهارم، ۲ نوع چنگ و نفر پنجم ساز لیر می نوازند.
ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی اجرا شد

ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی اجرا شد

جلد اول (دستگاه شور) کتاب و سی دی ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی (منتظم الحکما) با تصحیح و اجرا با سه تار: آرشام قادری و ویرایش و بازنویسی نت از آرشام قادری و شهاب مِنا منتشر شد. این کتاب دستگاه شور ردیف میرزاعبدالله را به روایت بهترین شاگرد او، دکتر مهدی صلحی (منتظم الحکما)، و آوانگاری مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه) ارائه می کند که در زمان حیات میرزاعبدالله نگارش یافته است.