درباره ملکه برومند

ملکه برومند (۱۲۹۶ - ۱۳۶۹)
ملکه برومند (۱۲۹۶ - ۱۳۶۹)
ملکه برومند که با نامهــای «م.ب»، «ملکه هنر» و «ملکه حکمت شعار»، شهرت داشت، نام اصلی اش ملکه الزمان برومندفرد و اهل نائیج از توابع نور مازندران بود. ابوالحسن صبا در مدت اقامت خود در مازندران او را کشــف کرد و با خود به تهران آورد. ۶ سال تحت تعلیم صبا بود و مدتی هم نواختن ســنتور را نزد حبیب سماعی آموخت. وی جزو معدود افرادی است که آواز را فقط از صبا آموخته و نزد هیچ یک از استادان آن روزگار برای آواز شاگردی نکرده است.

او پس از درگذشت صبا در سال ۱۳۳۶ به طورکلی از خوانندگی کناره گیری کرد.

ملکه برومند از طریق استادش صبا با جامعه باربد آشنا شد و به اجرای نمایشهای موزیکال زیر نظر اســماعیل مهرتاش پرداخت که بر شهرت هنری او افزود و باعث شد که در سال ۱۳۱۸ به همراه ۵ تن از هنرمندان یعنی ابوالحســن صبــا (نوازنده ویلن)، مرتضی محجوبی (نوازنده پیانو)، حســینقلی طاطایــی (نوازنده ویلن)، تاج اصفهانی (خواننده) ســیدجواد بدیع زاده (خواننده) و ملوک ضرابی (خواننده) به شــهر حلب در سوریه برود و آثار متعددی را به روی صفحات سودوا با لیبل زرد رنگ به ضبط برساند که توسط کمپانی آغاســی در ایران به فروش می رســد.

در آثار ضبط شــده از ملکه برومند نام اختصاری او «م.ب» روی صفحات گرامافون حک شده است. اجرای برخی گوشه ها چون گریلی و آثار شیدا به نوعی حلقه اتصال موسیقی قاجار با دوره جدید را گوشزد می‌کند همچنین چند آهنــگ محلی که قابلیت اجرای صدای ملکه برومند را هم در این حیطه نشان می دهد.

از آثار ضبط شده ملکه برومند تاکنون ۱۴ صفحه گرامافون (۲۸ روی صفحه) مشاهده شده که تمامی آنها با ویلن ابوالحسن صبا و پیانوی مرتضی محجوبی اســت؛ در برخی صفحات (۶ روی صفحه) سامی مالح، نوازنده برجسته عود اهل سوریه، نیز همکاری دارد.

از آثار جالب و منحصر به فرد ملکه برومند، اجرای اثر دوصدایی با بدیع زاده و تاج اصفهانی است، روی صفحه گرامافون چنین نوشته شده اســت: «دو دلداده، تاج اصفهانی، م. ب.، شماره کاتالوگ B ,A 128. پیانو مرتضی خان، ویلن صبا و تصنیف «من مال تو» ۱ و ۲ .م.ب.، بدیع زاده، شماره کاتالوگ B و A 129 ،پیانو مرتضی خان، ویلن صبا».

پس از بازگشــت به ایران حضور فعال ملکه برومند در جامعه باربد و اجــرای نمایشهای مختلف جالب توجه اســت. در اوایل ســال ۱۳۲۷ همکاری گسترده خود را با انجمن ملی موسیقی آغاز می‌کند و در کنسرت انجمن موسیقی ملی در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۲۷ ش در سینما رکس با عنوان «کنسرت به یاد حافظ» ملکه برومند، آواز می خوانــد. روح الله خالقی در مجلــه موزیک ایران در معرفی این کنســرت می نویسد: «این کنسرت برنامه جالبی داشت که تار تنهای استاد علینقی وزیری از قسمت های مهم آن بود. ضمنا برای اولین بار ملکه هنر (حکمت شعار) دو قطعه از ساخته های وزیری با نام «غم مخور» و «دلتنگ» را با آوازی دلنشین خواند.»

ملکه برومند به اجرای صحنه ای نیز پرداخت؛ خالقی در معرفی این برنامه ها می نویسد: «کنسرت در ۸ مهرماه {۱۳۲۷} بــا برنامه مخصوصی همراه بود. در این برنامه ملکه هنر دو قطعه یکی به نام «شــکایت نی» از استاد وزیری و دیگری آهنگی موسوم به «می نــاب» از نگارنده (خالقی) خواند؛ قطعه دوم اولین بار بود که شنیده می شــد. کنسرت دیگری در سالن انجمن موسیقی ملی در تاریخ ۱۵ خردادماه ۱۳۲۸ ش به مناســبت ششمین سال تأسیس انجمن داده شــد. غلامحســین بنان آهنگ «مشتاق و پریشان» اثر وزیری و ملکه هنر هم قطعه «ناامید» را از وزیری به ســبک شیوایی خواندند که در حضار اثر مطلوب گذاشت.»

نکتــه جالب توجه عدم همکاری ملکه برومند با رادیو در طول مدت فعالیت هنری اســت. تنها دو یا سه بار صفحات وی از رادیو پخش شــد. این در حالی بــود که بســیاری از هنرمندان تلاش می‌کردند که در آن روزگار یکبار در رادیو حضور یابند. شــهرت وی در زمان خود باعث شــد که به وسیله پهلبد و از طریق خالقی از وی برای حضور در مراســم عروســی پهلوی دوم با ثریا دعوت به عمل آید تا به همراهی ارکســتر انجمن ملی و عبدالعلی وزیری اجرای برنامه داشته باشد.

ملکه برومند با عباس حکمت شــعار از هنرمندان موسیقی و تئاتــر ازدواج کرد و پس از مدت کوتاهی از وی جدا شــد. پس از چندی با علی اصغر نیکزاد (مینیاتوریســت) ازدواج کرد که تا پایان عمر با وی بود؛ از ایشان یک پسر به نام هومان نیکزاد باقی است.

ملکه برومنــد در ۸ مردادمــاه ۱۳۶۹ دار فانی را وداع گفت. آرامگاهش در بهشت زهرا قطعه ۷۳ ردیف ۳۱ شماره ۲۱ است.

audio file تصنیف «پیام عاشق» را با آهنگسازی ابوالحسن صبا و صدای ملکه حکمت شعار بشنوید

منابع و مأخذ:
جزوات صفحه ســنگی امیر منصور شــماره ۱۲ – کالس دیســکوگرافی، دیماه ۱۳۸۶
توکا ملکی، زنان موسیقی ایران از اســطوره تا امروز، تهران، کتاب خورشید، ۱۳۸۰ ،ص ۲۶۴

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (VII)

مسائل مطرح شده در تحلیل های کسانی مانند نیلی و مونتانی بسیار قابل توجه هستند. با داشتن این فرضیات روان کاوانه، به عنوان نمادهای جهانی، به درستی در می یابیم که تحلیل های این دو پژوهشگر هر دو می توانند درباره ی همه ی انسان ها تعمیم پذیر باشد. البته از آنجا که این گونه اندیشه ها. مبنی بر مدارک تجربی نبوده و علاوه بر آن هیچ تحلیل مشابهی در مورد موسیقی مردم غیر غربی انجام نشده است، احتمال درستی آن ها، به طور جدی زیر علامت سوال می رود. اگر این گونه توصیفات، به عنوان قواعد جهانی تلقی شوند، به طور حتم در کاربردی ساختن آن در بافت های می ان فرهنگی به مشکل بر می خوریم.

ریتم و ترادیسی (VIII)

دو نمونه در شکل ۱۰ نشان داده شده است. در قسمت (الف)، یک موج مربعی دارای دو تغییر در واحد زمان با یک موج مربعی دارای سه تغییر در واحد زمان ترکیب شده است. در حالت برآیند، تعییرات (نت های جدید) در چهار زمان از شش زمان ممکن اتفاق می افتد. ریتم حاصل شده همچنین در نت نویسی موسیقایی استاندارد، و در نت نویسی چرخه ای نیز نشان داده شده است. به طور مشابه، قسمت (ب) یک الگوی چهار-بر-سه را نشان می دهد، که منجر به یک چندریتمی پیچیده تر شده است. نظام شِلینجِر روش مولد چندریتمی ها است که روش ترکیب سلسله ضربان های چندگانه ی پی در پی، هر یک با دوره ی تناوب خاص خود می باشد. وقتی هم زمان نواخته شوند، چندریتمی به صدا درمی آید.

از روزهای گذشته…

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

عدم اتکای یک اثر موسیقی پست‌مدرن به یک روایت کلان موسیقایی، سبب می‌شود تا این نوع از آثار، هم در تمامیت خود قائم به ذات باشند و هم اجزایشان استقلال بیشتری داشته باشند. می‌توان هر جزئی از چنین موسیقی‌هایی را حذف و به جای آن هر چیز دیگری جایگزین کرد. همین وی‍ژگی، خاستگاه انواع بی پایانی از فُرم‌هاست که می‌تواند وجود داشته‌ باشد و به همین دلیل است که فرم در پست‌مدرنیسم همواره خود، بخشی از محتوا و در مواردی تمام محتوا بوده است و «چیزی خارج از متن وجود ندارد»(۳). در یک اثر کلاسیک، فراروایت به عنوان اصل ساختاری حاکم، نقش اجزا را تعیین می‌کند و آنها را در قالب کلیّتی وحدت‌یافته با یکدیگر پیوند می‌دهد؛ اما در یک اثر اوانگارد، اجزا از استقلال چشمگیری در برابر کل، برخوردارند (بورگر، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

کلیه کوشش هایی که تاکنون در جهت تجزیه و تحلیل سیستم های تنال این موسیقی ها با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا به عمل آمده نامؤفق بوده و بی اندازه غیردقیق و خودسرانه صورت پذیرفته است. ایراد و انتقاد بعضی از محققین به آوانویسی موسیقی های غیرغربی با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا، بی شک تا حدودی منطقی به نظر می رسد. این نوتاسیون قادر نیست کلیه ویژگی های ملودیک، ترکیبات و کیفیت های صوتی موسیقی فرهنگ های غیرغربی را مشخص کند. به همین دلیل ابتکارها و پیشنهادهای دیگری در جهت ثبت ملودی های این فرهنگ ها ارائه می شود‌‌» (مسعودیه/۱۳۸۳، ۴۸ و ۴۹).
«دردانۀ دریای عاشقی»

«دردانۀ دریای عاشقی»

می خواهم از عبادی بگویم. از زخمه های شفّاف و زلال این دُردانۀ دریای بیکرانِ موسیقی شریف و نجیب ایران. زخمه هایی که قطرۀ اشکی را می مانََد که می نشیند به دیدۀ عاشقان و سالکان این دیار رازآلود و غریب. از نغمه هائی که سحر است و افسون و به لای لای می ماند و زمزمۀ جویبار. از مردی که سالیانی را عاشقانه زیست و زیباترین نغمه ها را ساز کرد.
بی احترامی به موسیقی (I)

بی احترامی به موسیقی (I)

آنچه در زیر می خوانید ترجمه ایست توسط محبوبه خلوتی، از مقاله ای نوشته لوسی جونز که چند روز پیش در سایت روزنامه تلگراف به چاپ رسید.
چکناوریان از عروج تا افول (II)

چکناوریان از عروج تا افول (II)

یکی دیگر از آثاری که در آن سالها توسط چکناوریان خلق شد، باله «سیمرغ» بود که با همکاری گروه فرامرز پایور به اجرا رسید. موسیقی این باله با اینکه مانند موسیقی دستگاهی ایرانی نیست ولی فضایی اسطوره ای و افسانه ای دارد، چکناوریان در این اثر به خوبی توانسته با سازهای ایرانی به خلق این فضا بپردازد.
چرا صدای پیانو ها با هم فرق دارند؟

چرا صدای پیانو ها با هم فرق دارند؟

اگر ساز شما پیانو باشد بدون شک همواره این سئوال برای شما مطرح بوده که چرا صدای برخی از پیانوهای حرفه ای ها زیبا تر از صدای ساز شما است. بخصوص اگر هزینه زیادی هم صرف خرید ساز کرده باشید این موضوع برای شما اهمیت بیشتری خواهد داشت.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (IV)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (IV)

بدین‌ترتیب، می‌توان دانگ‌های ماهور را ادامه داد و دانگ سومی را نیز برای آن متصور بود و بسیاری از گوشه‌های ماهور با تأکید بر این دانگ سوم شکل گرفته است. در این میان، برخی این دانگ را دانگ دوم و دانگ سل‌ـ دو روی سیم زرد تار و سه‌تار را پیش‌دانگ می‌دانند (توکلی ۱۳۸۸: ۲۸). نکته‌ای که در این میان مغفول مانده این است که پیش‌دانگِ تعریف‌شده‌ی وی برای ماهور به‌هیچ‌وجه، از نظر نقش و کاربرد، همچون پیش‌دانگ دستگاهی چون همایون نیست، بلکه خود دانگ سلـ دوِ سیم زرد، با تمامی نت‌هایش، در عمل نیز نقش نسبتاً پررنگتری در مقایسه با پیشدانگ دستگاههای دیگر دارد.
برای ده‌سالگی مجله‌ی اینترنتی «گفتگوی هارمونیک»

برای ده‌سالگی مجله‌ی اینترنتی «گفتگوی هارمونیک»

شاید امروز دشوار بتوان موضوعی در حوزه‌ی موسیقیِ علمی یافت که با جستجوی اینترنتی آن به زبان فارسی، با لینکی از سایت «گفتگوی هارمونیک» برخورد نکرد؛‌ منبعی با بیش از ۳۰۰۰ عنوان نوشته که بیش از نیمی از آنها مقالات علمی قابل استنادند. «گفتگوی هارمونیک» را می‌توان نخستین سایت کاملاً تخصصی موسیقی در ایران دانست. نخستین گامی که پس از سپری شدن ده سال، هنوز هر روزه، به روز می‌شود و یک دهه، بی وقفه به حرکت خود ادامه داده است؛ گام‌هایی که تنها به همت چند نویسنده‌ی فعال در حوزه‌ی ‌موسیقی تداوم یافته است. این مداومت در شرایطی محقق شده است که این سایت در پنج سال گذشته (یعنی نیمی از طول دوران فعالیت سایت تا مقطع حاضر) هیچگونه پشتوانه‌ی مالی نداشته است. اما این تداوم، صرفاً بقا نبوده و چند وی‍ژگی مهم را در خصوص فعالیت و بار محتوایی این وبگاه باید در نظر داشت:
ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

ترجیح میداد که یک آهنگساز موسیقی مردمی باشد

پگی لی را به خاطر درک ریتم قوی و شیوه بیان خاصش که با برملا نکردن قدرت کامل صدایش به آن قدرتی باورنکردنی می بخشید، معمولا با بیلی هالیدی (Billie Holiday) مقایسه میکنند. لی با احترام فراوان از هالیدی یاد میکند اما او همواره ماکسین سالیوان (Maxine Sullivan 1987-1911) خواننده جاز بی نظیری که متاسفانه ترانه ضبط شده کمی از او در دست است را به عنوان الگوی اصلی خود میشناسد و گفته است : “من سادگی و مختصر و مفید بودن کار او را دوست دارم. او آنقدر خوب با شنونده ارتباط برقرار میکند که بلافاصله میتوان مقصود ترانه او را درک کرد.”
کنسرت گروه موسیقی «ماه و مهر»

کنسرت گروه موسیقی «ماه و مهر»

گروه موسیقی «ماه و مهر» با شادمانه های موسیقی اصیل ایرانی و ترانه های علی رضا امینی در سیزدهم اسفندماه روی صحنه خواهد رفت. علی رضا امینی نوازنده، ترانه سرا، محقق و کارشناس موسیقی و فعال موسیقی رسانه در برنامه نیستان شبکه رادیویی فرهنگ، از سال ۱۳۷۹ به طرح کلام گذاری قطعات شاد و ضربی موسیقی اصیل ایرانی پرداخت و در یک طرح کلان حدود ۲۰۰ قطعه از رنگ ها و سایر فرم های قطعات ضربی را با سرودن شعر منطبق با ملودی قطعه، به ترانه و تصنیف تبدیل کرده است که آلبوم “عشق و شب و شیدایی” اولین آلبوم موسیقایی او در سال ۸۴ منتشر شد و هنوز هم از پرپخش ترین ترانه های موسیقی دستگاهی رادیوهای مختلف می باشد.