نماد‌شناسی عود (III)

عبری‌ها خود می‌گویند که جوبَل پسر دیگر لامک «پدر تمام سازهایی همچون چنگ (کینور یا در واقع لیر) و ارگان (اوقاب)» بوده است. (۹) به عبارت دیگر از این منظر موسیقی از فرزندان گناهکار قابیل و لوط به ارث رسیده و مهم نبوده است که می‌توانست از کسی چون داوود به ارث برسد. هر کسی که در آفریقای جنوبی کار کرده می‌تواند شهادت دهد که در این کشور حتی در حال حاضر نیز، همچنان موسیقی یک شغل سطح پایین باقی مانده و در نظر مسلمانانِ محترم با هرزگی و زیاده‌خواهی جنسی توأم است. (۱۰)

به علاوه، مشابه بسیاری از گرایشات دیگر اسلامی، این دیدگاه با دیدگاه متداول جامعه نسبت به گریوت‌های آفریقای جنوبی یکسان است. (۱۱)

همچنین یکبار تونسیِ دانش‌آموخته‌‌ای به من گفت که در زادگاه او همه‌ی نوازندگان موسیقی فاحشه بودند. در ادامه به سایر جنبه‌های این موضوع خواهیم پرداخت. نکته‌ی کوچک دیگری نیز در داستان عبدالقادر وجود دارد: اختراع لوت به یکی از پسران قابیل نسبت داده می‌شود و اختراع طبل به نوه‌ی دختری او. در این مورد نیز دیدگاه مدرن با سنت مطابقت می‌کند چرا که طبل در آفریقای شمالی ساز موسیقی زنان است در حالیکه لوت به مردان تعلق دارد. در واقع در موریتانی، زنان بطور ویژه اجازه‌‌ی نواختن لوت بومی منطقه را که تیدینیت نامیده می‌شود ندارند. (۱۲)

دانشمند قرن نوزدهم، ابن سلما، در کتاب سازشناسی خود بنام الملاهی (۱۳) داستانی را در مورد منشأ عود نقل می‌کند که به لحاظ تجسم انسانی برای عود، نماینده‌ی بسیار خوبی از نوشته‌های عربی در مورد سازهای موسیقی است؛ عدم دسترسی نسبی به آن باعث می‌شود که بیان این داستان ارزشمند باشد:
هشام ابن الکلبی (متوفی در حدود سال ۸۱۹ میلادی) اشاره می‌کند که اولین کسی که عود را ساخت و آن را نواخت، لَمْک، مردی از پسران قابیل بود که برخی وی را قابین نیز می‌نامند (این روایت با آنچه در کتاب تورات آمده مغایرت دارد. در آنجا هابیل ذکر شده است). او عمر طولانی داشت و از آنجا که صاحب فرزندی نمی‌شد با پنجاه زن ازدواج کرد و دویست زن را صیغه کرد. سپس دو دختر به نامهای سیلا و یَمْک از وی به دنیا آمدند. بعد از آن، ده سال پیش از مرگش، پسری از وی متولد شد و او از این موضوع بسیار خوشحال بود. ولی پسر وقتی پنج ساله بود از دنیا رفت و لمک بسیار اندوهگین شد. پس نعش پسر را از درختی آویزان کرد و گفت: «تا زمانیکه تکه تکه شود یا تا هنگامی که من بمیرم صورتش از پیش چشمانم نخواهد رفت». پس از آن گوشت فرزند، شروع به ریختن از روی استخوان‌ها کرد تا اینکه فقط ران‌ها، ساق‌ها، پنجه و انگشتان پا باقی ماند. سپس تکه‌ای چوب برداشت. آن را شکافت. باریک‌اش کرد و کنار هم گذاشت. آنگاه کاسه‌ای چوبی ساخت تا به جای ران باشد، دسته‌ای که به جای ساق پا باشد، سر پنجه‌ای (ibzim) که به اندازه‌ی پنجه‌ی پا باشد و گوشی‌هایی (malavi) که به سان انگشتان پا باشند و زه‌هایی شبیه رگ و پی به آن متصل کرد. سپس شروع به نواختن آن کرد و آنقدر گریست و سوگواری کرد تا نابینا شد: و او اولین کسی بود که مرثیه خواند. آنچه که ساخته شد را عود (لوت) نامیدند چرا که از چوب (عود) ساخته شده بود.

پی نوشت

۹- Genesis, 4:21
۱۰- C. Coon, Tribes of the Rif, 92. Cf. also T. Grame, “Music in the Jma al-Fna of Marrakesh, ” in The Musical Quarterly LVI, 1970, 77.
۱۱- A. Merriam, The Anthropology of Music, Evanston: Northwestern University, Press, 1964, 138-139.
۱۲- G. Balandier and P. Mercier, “Notes sur les theories musicales Naures a porpos de chants enrigestres, ” in Conferencia internacional des africanistas ocidentais II. Conferencia Bissau 1947 vol. V. Trabalhos apresentados, a 3
۱۳- al-Mufaddal ibn Salama, Kitab al-Malaht, transl. by J. Robson as Ancient Arabian Musical Instruments (vol. IV of Collection of Oriental Writers on Music), Glasgow: Civic Press, 1938.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بررسی تحول ساختارهای موسیقی ایرانی در صد سال اخیر (II)

وقتی بحث ساختار را مطرح کردیم متوجه شدیم که اگر ساختارهای کوچکتر تغییر کنند، ساختارهای بزرگ را نیز به همان نسبت تغییر بزرگتری می کند. لذا آثار به وجود آمده در یک دوره زمانی خاص، از این حیث که تشکیل دهنده ی یک ساختار بزرگتر هستند، با هم در ارتباط مستقیم و در هم تنیده ای هستند و هرگز در هیچ دوره ی تاریخی، نمی توان فقط یک آهنگساز یا نوازنده ی شاخص را دید که به عنوان تک ستاره می درخشد و هیچ آهنگساز و نوازنده ی دیگری وجود نداشته است. بلکه مجموعه ای از ساختارها در کنار یکدیگر قرار گرفتند و به شاخص شدن، یک یا چند اثر برجسته، کمک کرده اند.

ادای احترامی به یازدهمین و آخرین ترک آلبوم «مرثیه پرندگان»

سهم دانش و تخصص و کارآزمودگی در استفهام اعماق و کرانه‌های یک قطعۀ موسیقی تا چه حد است؟ و سهم تاریخ و تبار و ریشه‌های آدمی چقدر؟ آیا یک ژرمن، به فرض که سال‌ها روی عناصر موسیقی دستگاهی ما کار و تحقیق کرده باشد، می‌تواند دیلمانِ دشتی و عراقِ افشاری را بهتر از یک ایرانی بفهمد؟ یا یک موسیقی‌پژوهِ ایرانی جاز و بلوز را بهتر از یک موزیسینِ سیاهپوست آمریکایی؟ همان جازیست آمریکایی رازِ زخمه‌های راوی شانکار را بهتر از یک هندو خواهد فهمید؟ یا همان هندو ارتعاشاتِ شامیسن و کوتو را بهتر از یک ژاپنی؟ یک موزیسینِ ژاپنی، هزاری هم که کاردرست، می‌تواند ادعا کند که کلزمر را بهتر از اشکنازی‌ها درک می‌کند؟

از روزهای گذشته…

برای پیر خندان ما

برای پیر خندان ما

حالا دیگر ظرفیت ما در برابر حوادث بیش از پیش شده است. یکی قربانی می‌کند، دیگری قربانی می‌شود. یکی سکوتش را پای محبت می‌گذارد و یکی آغوش گشاده دارد آن قدر که گویی میهمان می‌آید.
نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (I)

نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (I)

شاید همۀ ما سالهاست که با این واژۀ نام آشنا مواجه هستیم و با معضلات و حواشی آن دست و پنجه نرم می کنیم. البته این پدیده (خواننده سالاری) جزئی از معضلات و مشکلات هنری در کلیۀ کشورها و فرهنگ ها است ولی این مساله در ایران به مانند بسیاری از مسائل دیگر بالاخص در ۳ دهۀ اخیر به مساله ای پیچیده و لاینحل تبدیل شده و بازتاب اجتماعی و فرهنگی آن بسیار ملموس تر از بسیاری فرهنگ های دیگر در سایر ملل می باشد.
اسطوره زنده دنیای Jazz

اسطوره زنده دنیای Jazz

Kieth Jarret یکی از قابل توجه ترین پیانیست هایی است که از دهه ۶۰ به بعد به دنیای موسیقی وارد شده اند و در حال حاضر از مهمترین پیانیستهای Jazz دنیا می باشد.
هلن گریمود (I)

هلن گریمود (I)

هلن گریمود (Hélène Grimaud) پیانیست شهیر فرانسوی ، در ۷ نوامبر ۱۹۶۹ در آکسی، شهری در جنوب فرانسه، به دنیا آمد. او زیر نظر ژاکلین کورتین (Jacqueline Courtin) در کنسرواتوار و پس از آن با پیه ره باربیتز (Pierre Barbizet) در مارسی تحصیل کرد. در سن ۱۳ سالگی در کنسرواتوار پاریس پذیرفته شد، همان جایی که جایزه پیانوی سال ۱۹۸۵ را دریافت کرد! در ماه جولای بلافاصله بعد از فارغ التحصیلی، سونات شماره ۲ سرگی راخمانیوف (Sergei Rachmaninov) را ضبط کرد و در سال ۱۹۸۶ اتودهای تابلئوکس (Etudes-Tableaux) را ضبط کرد.
کنسرت گروه موسیقی «ماه و مهر»

کنسرت گروه موسیقی «ماه و مهر»

گروه موسیقی «ماه و مهر» با شادمانه های موسیقی اصیل ایرانی و ترانه های علی رضا امینی در سیزدهم اسفندماه روی صحنه خواهد رفت. علی رضا امینی نوازنده، ترانه سرا، محقق و کارشناس موسیقی و فعال موسیقی رسانه در برنامه نیستان شبکه رادیویی فرهنگ، از سال ۱۳۷۹ به طرح کلام گذاری قطعات شاد و ضربی موسیقی اصیل ایرانی پرداخت و در یک طرح کلان حدود ۲۰۰ قطعه از رنگ ها و سایر فرم های قطعات ضربی را با سرودن شعر منطبق با ملودی قطعه، به ترانه و تصنیف تبدیل کرده است که آلبوم “عشق و شب و شیدایی” اولین آلبوم موسیقایی او در سال ۸۴ منتشر شد و هنوز هم از پرپخش ترین ترانه های موسیقی دستگاهی رادیوهای مختلف می باشد.
انیو موریکونه – ۱

انیو موریکونه – ۱

در سال ۱۹۶۴، همکاری مشهور او با سرجیو لئونه و برناردو برتولوچی (Bernardo Bertolucci) آغاز شد. او برای لئونه موسیقی “به خاطر یک مشت دلار” را ساخت که با تعدادی وسترن دیگر ادامه پیدا کرد. در سال ۱۹۶۸ او بیشتر به آهنگسازی فیلم پرداخت و در یک سال، بیست موسیقی متن ساخت.
قمار معشوق ها

قمار معشوق ها

در میان مفاهیمی که بشر ساخته است، عشق فرایندی بسیار پیچیده به شمار میرود. حافظ در شعر «طفیل هستی عشقند آدمی و پری …» مفهوم عشق را حتی پیچیدهتر از مفهوم خدا میداند. زیرا خدا نیز اثیری عشق است و در جریان آفرینش، گاه به هیئت عاشق و بسیار به جلوۀ معشوق درمیآید. ازاینرو، نمیتوان تعریفی شفاف از عشق به دست داد. عشق از جنس آینده است و هرچه در آن پیشتر رویم، بیشتر میگریزد و هردم به نقشی نو ظاهر میشود و هویتی دیگر مییابد.
مهرداد دلنوازی: آثار استاد پایور را برای تار ترجمه کردم

مهرداد دلنوازی: آثار استاد پایور را برای تار ترجمه کردم

بنده از سن ۱۰ سالگی وارد هنرستان موسیقی ملی شده ام و به توصیه استاد حسین دهلوی که آن زمان رییس هنرستان بودند و ساز کلارینت برای بنده انتخاب شد ولی من زیاد علاقه ای به ساز کلارینت نشان ندادم؛ البته یک حادثه ای هم برای بنده در حین شیطنت های که در بازی ها برایم رخ داد و موجب شد لبم چند تا بخیه بخورد و یک الی دو ماهی نمی توانستم ساز بزنم و همین موضوع باعث شد سازم را تغییر بدهم و آموزش تار را خدمت استاد هوشنگ ظریف شروع کردم.
انتخاب موسیقی برای کودکان

انتخاب موسیقی برای کودکان

دنیای کودکان پر از صدا و موسیقی است و در همه جای جهان کودکان دارای این قابلیت هستند که نسبت به موسیقی واکنش نشان دهند. آنها علاقه فراوانی به جستجو در امکانات صوتی هرچیز دارند و از ایجاد صدا از اشیا لذت میبرند و اگر این صدا دارای ریتم باشد، میتواند کاملا آنها را مجذوب کرده و انگیزه موسیقایی آنان را تقویت کند.
منبری: برخی آثارم را به دیگر خوانندگان دادم

منبری: برخی آثارم را به دیگر خوانندگان دادم

باید بگویم نقطه عطف دیگر کار من و از بزرگترین افتخاراتم همکاری با جناب فخرالدینی بود. حدود سه سال با ارکستر ملی همکاری کردم که اوایل دهه هشتاد بود. به پیشنهاد آقای فخرالدینی قطعات زیادی که برای این ارکستر نوشتم از من اجرا شد. خودم هم آواز ارکستر را می خواندم. قطعه ای هم برای صدای هنرمند شایسته آقای قربانی تنظیم کردم.