نماد‌شناسی عود (VII)

ابن سینا در کتاب خود «شفا» (کتاب ریاضیات) (۲۲) بخش زیادی از فصل مربوط به آلات موسیقی را به بحث کوک و فواصل و فیزیک صدا اختصاص داده و در آن بیان کرده‌است که عود بهترینِ سازها و محبوب‌ترینِ آنها نزد مردم است. (۲۳) مضاف بر این در ادامه‌ راجع به تعداد سیم‌های عود می‌گوید که ما پیش‌تر آن را در یکی از افسانه‌هایی با نگاهی تن-نمایانه برای عود یافتیم: او می‌گوید که عود گاهی دارای ۵ جفت سیم است اما بیشتر ۴ جفت سیم دارد(۲۴) و در هر دو صورت سیم‌های این ساز معمولاً با یک فاصله‌ی چهارم نسبت به هم کوک می‌شوند.(۲۵)

در ادبیات کهن در مورد شکل ظاهری ساز عود امکان دستیابی به اطلاعات دقیق وجود دارد. اگرچه این اطلاعات به صورت ترکیبی کلی از علم اعداد و نظریه‌ی اُتوسی هستند. منابع بسیاری وجود دارد که در آن‌ها به تفصیل و با جزئیات در رابطه با ساخت سیم‌های عود سخن به‌میان آمده است. برای نمونه می‌توان به مرجع سده‌ی چهاردهم ایرانی «کنز‌التحف» اشاره کرد. دراین منبع چنین نوشته شده که اگر سیم‌ها از جنس ابریشم باشند، باید سفید و نرم، دارای ضخامت یکسان و درست پرداخت شده باشند.

این سیم‌ها در محلولی از آب و خاکستر جوشانده و سپس دو تا سه بار در آب خالص شست‌وشو داده شده و در سایه خشک می‌شوند.(۲۶) پس از انجام این کار، چسبی که از ترکیب مایه‌ای برگرفته از عصاره‌ی زعفران و صمغ ساخته شده، با استفاده از یک تکه کتان روی سیم‌ها مالیده می‌شود. پس از خشک شدن چسب، سیم آماده‌ی مصرف است. در ادامه، این منبع شیو‌‌ه‌‌ی صحیح تولید سیم‌ها در ضخامت‌های گوناگون را شرح می‌دهد.

در اینجا ما به حوزه‌ی علم عددشناسی و نظریه‌ی اُتوسی وارد می‌شویم که فیلسوفانی همچون الکندی(۲۷)، فارابی و سعادیا گائون(۲۸) در آنها تخصص داشتند و برایشان اولویت و اهمیت داشت:
«سیم‌ها… در ضخامت‌های گوناگونی به این ترتیب تابیده شده‌اند: سیم بم از ۶۴ رشته، سیم مثلث از ۴۸ رشته، سیم مثنا از ۳۲ رشته، سیم زیر از ۲۴ رشته و سیم حد از ۱۶ رشته» (۲۹). این اعداد نه با توجه به ضروریات کاربردی، بلکه به واسطه‌ی رابطه‌ی نزدیک آن‌ها با برخی تناسبات ریاضی، (۶۴:۳۲:۱۶:۸:۴:۲) انتخاب شده‌اند. ردپای این فرضیه را امروزه نیز می‌توان یافت. این انتخاب، تنها شیوه‌ی ممکن در چیدمان اعداد بود، برای نمونه «اخوان الصفا» ضخامت‌های مناسب رشته سیم‌ها را به این ترتیب نشان می‌دهد: ۶۴، ۴۸، ۳۶ و ۲۷ (۳۰) که در این صورت تنها عدد مشترک در این سیستم ۶۴ خواهد بود. دلیل برگزیدن این نسبت‌ها در این کتاب چنین ذکر شده‌است: جوهرِ عنصر اولیه، آتش، سه برابرِ هوا، هوا سه برابرِ آب، و آب نیز سه برابر خاک است. (۳۱) لذا هر کدام از سیم‌ها پیوندی با یکی از این عناصر پیدا می‌کنند.(۳۲)

پی نوشت
۲۴- همان، ۲۳۵
۲۵- همان، ۲۳۶
۲۶- Quoted in H. Farmer, Studies in Oriental Musical Instruments I, 95
۲۷- H. Farmer, Sa’adyah Gaon on the Influence of Music, London: Probsthain, 12.
۲۸- همان، فصل ۳
۲۹- H. Farmer, Studies in Oriental Musical Instruments II, 95
۳۰- همان، ۹۲
۳۱- H. Farmer, Sa’adyah Gaon, 8
۳۲- همان، ۴-۸

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تاریخ ادبیات عالمانه در موسیقی (II)

در نوشته‌های فارسی امروزی وقتی حرف از ادبیات و موسیقی به میان می‌آید عادت کرده‌ایم دنبال تحقیقاتی برویم که عمدتاً در پی رد پای اصطلاحات موسیقایی در آثار ادبی به مفهوم هنری آن هستند اما این کتاب از آن نوع نیست. در مقام مقایسه کتاب فلاح‌زاده کم و بیش رویکردی معکوس در پیش می‌گیرد و دگرگونی‌های ادبی متن‌های تخصصی موسیقی را در کانون توجه می‌آورد و تطور زبان آنها را بررسی می‌کند.

پیشنهادی در مورد فواصل زمانی نقطه دار

فواصل زمانی ترکیبی (که فواصل زمانی نقطه دار نوعی از آنها هستند) به واسطه تجمیع چند فاصله زمانی حاصل می شوند. همانند فواصل موسیقایی، فواصل زمانی نیز با هم جمع شده و در این میان، فواصل زمانی نقطه دار به دلیل تاثیر تغییر دهنده “Modifire” «نقطه» شکل می گیرند. به طور کلی تاثیر نقطه را می توان طبق فرمول زیر بیان کرد:

از روزهای گذشته…

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

برای این موضوع یک قرینه‌ی روشن در خود کتاب هست؛ مدخل «فلسفه و موسیقی». در حالی که اکثر درایه‌ها شرحی حداکثر در حدود چند صفحه دارند شرح این یکی ۳۲ صفحه به درازا کشیده است. علت به گمان من این است که بابک احمدی در فلسفه متخصص است و درست به همین دلیل بسیاری از متن‌های فلسفی مرتبط با موسیقی و موسیقی‌شناسی را به خوبی می‌شناخته و توضیح‌شان داده است.
جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (X)

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (X)

برای مثال برخی از آنان می گویند ما ایرانی ها دورو یا دروغگو هستیم، اما این مقولات معلول اند و تابع شرایط. آنها با بیان این نتیجه گیری در حقیقت بر این نکته که چرا دورویی یا دروغگویی در یک فرهنگ رواج پیدا می کند، سرپوش می گذارند. همان طور که آن دانشمند در مقابل هشترودی با بیان یک رویداد معلول هنری علت اصلی تمایز این دو هنر را در ابهام قرار می دهد و از این رو بیانش پیش از آنکه آشکارکننده حقیقتی باشد، تبدیل به پوشاننده حقیقت می شود. بهتر است نمونه یی دیگر نیز بیاوریم. این روزها بسیار می شنوید که در قلمرو بحث های سیاسی می گویند فلان گروه یا فلان دسته جهان را اداره می کنند. وقتی به آنها می گویید، آیا آنها می توانند قانون عرضه و تقاضا را تغییر دهند، آنها سکوت می کنند.
زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

انتشار آلبوم بیداد با تکنوازی تار استاد غلامحسین بیگجه خانی و پس از آن درگذشت استاد در فروردین ماه سال هزار و سیصد و شصت و شش باعث شد که توجه بسیاری از نوازندگان دوباره به شیوه ایشان جلب شود. من به شیوه نوازندگی ایشان علاقمند بودم و به همین دلیل، وقتی جناب داوود آزاد از تبریز به تهران آمدند حدود یک سال البته به طور پراکنده درخدمت ایشان، بعضی از بخش های ردیف موسیقی و تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی را نواختم که البته فراگیری آثار خیلی برایم مهم نبود؛ بلکه لحن و شیوه نوازندگی ایشان برایم اهمیت بیشتری داشت. پس از آن نیز به تدریج به آوانگاری تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی پرداختم.
متبسم: با الهام از اقدام پایور ونوشه را نوشتم

متبسم: با الهام از اقدام پایور ونوشه را نوشتم

روز ۲۷ تیر ماه قرار است ارکستر سازهای ملی ایران با تکنوازی حمید متبسم و رهبری اسماعیل تهرانی و همراهی محمد معتمدی و وحید تاج به عنوان خواننده، در تالار وحدت به روی صحنه برود. اجرای دوباره قطعه ونوشه اثر مهم و مشهور حمید متبسم باعث شد امروز گفتگویی با این هنرمند داشته باشیم.
چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی شنبه نهم اسفند در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. در این جشنواره به برگزیدگان این مسابقه، هدایایی اهدا شد. در ابتدای این نشست یونس محمودی مجری این برنامه پس از خوش آمد گویی از دبیر جشنواره سجاد پورقناد خواست که به روی صحنه آمده و بیانیه دبیر جشنواره را قرائت کند. پس از سخنرانی دبیر، مجری برنامه سعید یعقوبیان (نوازنده تار)، پیمان ناصح پور (نوازنده دایره) و شایان یزدی زاده (نوازنده تنبک) را برای اجرای موسیقی به روی صحنه دعوت کرد. پس از اتمام این بخش، کلیپ جشنواره به نمایش درآمد و در ادامه از سید عباس سجادی مدیر عامل بنیاد آفرینش های نیاوران دعوت شد تا به ایراد سخنرانی بپردازد.
U2 ، موفق ترین برنده گرمی

U2 ، موفق ترین برنده گرمی

با وجود آنکه ماریا کری (Mariah Cary) بیشتر توجه قبل از مراسم اهدای جوایز گرمی (Grammy) را بخود اختصاص داده بود، اما این گروه U2 بود که توانست شب چهارشنبه پنج جایزه از جمله دو جایزه برای بهترین آلبوم سال یک جایزه برای بهترین آهنگ سال را نصیب خود کند.
لئوش یاناچک (III)

لئوش یاناچک (III)

همکاری وی در سال ۱۹۰۶ با شاعر چک، پتر بزروک (Petr Bezruč) ساختن چندین قطعه کر را بر اساس اشعار بزروک به همراه داشت. زندگی یاناچک در اولین دهه قرن بیستم به دلیل مشکلات شخصی و حرفه ایش بسیار پیچیده بود. وی آرزو داشت در پراگ به عنوان هنرمندی عضو آنجا پذیرفته شود، او چندین اثرش را از بین برد و بسیاری را ناتمام باقی گذارد.
محمد مجرد ایرانی و سازهایش (II)

محمد مجرد ایرانی و سازهایش (II)

سه تاری که از چوب فوفل ساخته شده بود ساخت شخصی به نام سازگار کاسه آن یک تیکه بود نامش هم فوفل است. این سه تار بواسطه مهدی کمالیان هدیه شد به جناب محمدرضا شجریان.
موزاک، کسل کننده یا آرام بخش؟

موزاک، کسل کننده یا آرام بخش؟

دانیل بارنبویم یک بار دیگر انتقاد علیه موزاک را شروع کرده است! موسیقى ملایمى که اکنون به بخش جدایى ناپذیر زندگى روزانه بسیارى از مردم تبدیل شده است. رهبر ۶۳ ساله ارکستر سمفونیک شیکاگو امسال در مجموعه برنامه تلویزیونى BBC REITH که ۵۹ سال است از آغازش مى گذرد، سخنرانى مى کند.
سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر یکی از برجسته ترین تکنوازان عصر حاضر است، او یکی از مروجین اصلی ساز کلارینت بر روی صحنه های جهانی موسیقی کلاسیک است. وی متولد کریلسهایم (Crailsheim) است که در اشتوتگارت (Stuttgart) زیر نظر اتو هرمان (Otto Hermann) و در هانوفر (Hanover) زیر نظر هانس داینزر (Hans Deinzer) تحصیل کرده است.