نماد‌شناسی عود (VIII)

فارمر (۳۳) با استنتاج از منابع مختلف، جدولی فراهم آورده که در آن چگونگی ارتباط پدیده‌ها و ماده‌ها با یکدیگر و با ۴ سیم عود را نشان می‌دهد. بم‌ترین سیم، سیم بم (لا)، تداعی‌گر کهنسالی، آب، زمستان و شب است. زیرترین سیم، سیم زیر (دو)، با رشادت، آتش، جذابیت، غرور و غیره پیوند دارد. بنابراین سیم‌های بم‌تر نمادی از انزوا و سکون اند در حالی‌که سیم‌های زیرتر بیانگر چابکی و جنب‌و‌جوش هستند. عقایدی مشابه این به صورت گسترده‌ای در دنیای باستان و همچنین اروپای سده‌های میانه رواج داشت.

موسیقی‌دان مشهور، زریاب، که در دوران هارون‌الرشید در دربار وی- که معلمش نیز در آن به اجرا می‌پرداخت- عود می‌نواخت، مدت زیادی در آندلس به کار پرداخت و نقل است که سیم پنجم را به عود اضافه کرد.(۳۴) (پیشتر مشاهده کردیم که یکی دیگر از دانشمندان آندولسی «ابن‌سینا»* به وجود سیم پنجم عود اشاره کرده بود). زریاب می‌بایست موسیقی‌‌دان عالی‌رتبه‌ای باشد چرا که گفته‌شده در‌آمد وی ۴۰۰۰۰ سکه در سال بوده است.

خلاقیت او از اضافه کردن سیم پنجم عود نیز فراتر رفت چرا که عود او سبک‌وزن‌تر از سایر عودهای معمول بود (۳۵) و سیم‌های آن بر اساس گفته‌ی «ریبرا»(۳۶) جنسی متفاوت از سیم سازهای نوازندگان دیگر داشت. در ساز او، بم‌ترین سیم و سومین سیم از روده‌ی شیر ساخته شده بود. همچنین سیم چهارم سیاه رنگ و نماد سودا، سیم سوم سفید رنگ و نماد بلغم، دومین سیم سرخ رنگ به نشانی از خون و زیرترین سیم، زردرنگ و تداعی‌گر صفرا بود. وی سیم سرخ رنگ دیگری نیز در میان سیم‌ها افزود و آن سیم نمادی از روح بود.(۳۷)

در اخوان‌الصفا نیز تلاش‌هایی برای مشخص کردن ارتباط سیم‌های عود و اعمال پزشکی انجام شده است. برای نمونه سیم مثلث به کسانی که از یک نوع بیماری و ناخوشی –معمولاً گریبان‌گیر جوانان- رنج می‌برند، سلامت کامل می‌بخشد.(۳۸) بنابراین مشاهده می‌کنیم که این ساز تقریباً با سبک زندگی اعراب عجین و آمیخته شده ‌است.(۳۹)

بسیاری از منابع قدیمی درباره‌ی ابعاد و نسبت‌های صحیح ساز عود صحبت کرده‌اند . البته ابعاد و اندازه‌هایی که امروزه به کار می‌روند به ندرت در این مطالب یافت می‌شوند اما نسبت و ارتباط اجزای مختلف ساز به هر حال تا اندازه‌ای توضیح داده شده است. یکی از دستورهای متداول و در عین حال تغییر‌ناپذیر در مورد نسبت‌ها به این شرح است: (۴۰)
طول کاسه = دوبرابر اندازه‌ی عرض کاسه
عمق کاسه = نصف پهنای کاسه
طول دسته = یک چهارم طول کاسه

پی نوشت
به نظر می‌رسد نویسنده، ابن‌سینا را به اشتباه منتسب به آندولس ذکر کرده است. [م]
۳۳- همان، ۹٫ فارمر جدولی فراهم آورده که در آن نظر مولفان گوناگون را در مورد این موضوع کنار هم قرار داده است.
۳۴- پیشینه‌ی زریاب در این کتاب فارمر قابل دسترسی است:
H. Farmer, A History of Arabian Music to the XIII Century, London: Luzac, 1929, 128-130.
۳۵- J. Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia (transl. by E. Hague from La musica de las cantigas), Stanford: Stanford University Press, 1929, 100.
۳۶- همان،۱۰۲٫ اشاره کردیم که در نسخه‌ی فارمر، سیم دوم، سوم و چهارم از جنس روده‌ی شیر است. رک:
History of Arabian Music, 109 H. Farmer,
۳۷- Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia, 103
۳۸- J. Laborde, Essai sur la musique ancienne et moderne, Paris: Pierres, 1780, vol. I, 194.
۳۹- منظور از نقل این نکته این است که عود در فرهنگ فولکلور، در طب، در علم و ریاضیات و البته در موسیقی نقش ایفا می‌کند. پدیده‌هایی از این دست ناشی از نفوذ و وابستگی، در فرهنگ عرب و آداب قومی است.
۴۰- H. Farmer, “The Structure of the Arabian and Persian Lute.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

موسیقی کریسمس (I)

موسیقی کریسمس (I)

موسیقی کریسمس ژانرهای مختلفی از موسیقی را در بر می گیرد که معمولا در فصل کریسمس، یعنی از چند ماه مانده به روز کریسمس تا چند هفته پس از آن، اجرا یا پخش می شوند.
بنیادهای موسیقی (IV)

بنیادهای موسیقی (IV)

در این مرحله باید وارد مرحله گوش درونی شد که متشکل از مجاری نیم دایره ای و بخش حلزونی شکل می باشد، این دو بخش ،هر دو از مایعی انباشته هستند البته بخش مجاری نیم دایره ای تاثیری در حالت شنوایی ندارد اما وظیفه مهمتری همچون برقراری تعادل بدن را به عهده دارد.
سفری به کنسرواتوار ایالتی تفلیس در گرجستان

سفری به کنسرواتوار ایالتی تفلیس در گرجستان

شاید به نظر عجیب برسد که شهری‌ با داشتن جمعیتی معادل تنها یک میلیون و دویست هزار نفر دارای این همه موزیسین و علاقمند به موسیقی باشد. کشوری که میزبان تولد موسیقیدان بزرگی همچون آرام خاچاتوریان بوده است. کشوری که مردمان آن موسیقی را مهمترین عامل پرورش فکر می شمارند. در شهر تفلیس پایتخت کشور گرجستان، کمتر فرد جوانی دیده می شود که دستی به ساز نداشته باشد. در دنیایی که اکثر گرایشات موسیقی به سوی سبک‌های تازه می شتابند، مردمان گرجی را می توان از معدود کسانی به شمار برد که اصالت کهن موسیقی خود را حفظ کرده اند و در مناسبت‌های فرهنگی بخصوص همچون نوادگان خود می نوازند، می خوانند و می رقصند.
گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (III)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (III)

مرجان راغب افزود فصل بعدی کتاب «بررسی خصوصیات عارف قزوینی» و سوابق او در خوشنویسی، شعر، موسیقی و سیاست می‌پردازد. فصل بعدی کتاب، به «آثار مکتوب عارف قزوینی» می‌پردازد که شامل دیوان عارف، زندگی‌نامۀ خودنوشت او، و عارف‌نامۀ هزار است و در کتاب به تفاوت آنها پرداخته شده است. فصل بعدی «منابع سه‌گانۀ موجود از تصنیف‌های عارف» بررسی و همراه با جدول‌هایی مقایسۀ تطبیقی شده‌اند.
رموز ویولن (VI)

رموز ویولن (VI)

تا اینجا با توجه به مطالب گذشته به بخشهای اصلی ویلن نظری اجمالی داشته و در رابطه با شرایط چوب موردنیاز و قابل استفاده توضیحاتی را دادیم از این پس وارد مقوله بعدی شده و روال طبیعی کار را ادامه می دهیم.
روش سوزوکی (قسمت شصتم)

روش سوزوکی (قسمت شصتم)

به این باور و اطمینان باشیم که یک استعدادى مسیر خود را خود به خود طى خواهد کرد، حالا این پیشروى یا بطور صحیح و عالى راهش را مى‌پیماید و یا اینکه بطور غیرقابل قبول که این راه دوم بى‌استعدادى و ناتوانى کودک به حساب مى‌آید، این فکر صحیح نیست، به این خاطر باید کودکان از ابتدا به دست‌هاى متخصصان واقعى سپرده شوند.
نقش زنان در موسیقی ایرانی (II)

نقش زنان در موسیقی ایرانی (II)

تا اینکه رسید به نظام ضبط های استودیویی که هنرمندان را چهره می کردند یک نام که تلفظ آن ساده باشد و خیلی سریع و با سرعت در جامعه در میان مردم جا بیفتد، این رسم تا زمان انقلاب اسلامی پا بر جا بود و پس از انقلاب اسلامی هنرمندان از نام حقیقی خود استفاده کردند و فقط نام کوچک در برخی خوانندگان تغییر کرد.
مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (I)

مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (I)

آیا تجربۀ فضاهای معماری تنها وابسته به حس بینایی است و چگونه می‌توان بناها را هم دید و هم شنید؟ در این نوشتار سعی بر این است که علاوه بر پاسخ به سؤالات فوق، مفهوم معماری شنیداری در بستر زمان و فرهنگ‌های مختلف بررسی شود. غارهای فرانسه، معابد مایا و معماری یونان در ابعاد معماری، و شهرهای فرانسۀٔ قرن نوزدهم فرانسه در ابعاد شهرسازی، در این نوشته بررسی و جنبه‌های مختلف روابط انسان، صدا و فضا تحلیل می‌شوند. شیوه‌های مختلف تعامل انسان‌ها با صوت در بناها، تأاکیدی براین موضوع دارد که درک فضای معماری تنها از‌طریق دیدن میسر نمی‌شود، بلکه، تمامی حواس از جمله حسّ شنوایی، در ارتباط با معماری فعّال هستند و بیدار.
سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

پیمان سلطانی، آهنگ ساز، رهبر ارکستر، نوازنده، منتقد و نویسنده؛ از معدود موسیقی دانانی است که توانسته پیوند مناسبی بین موسیقی و هستی شناسی ایجاد کند. گفته ها و نوشته های فلسفی- موسیقایی او همیشه بحث برانگیز بوده و نگاه او به مدرنیته و نوآوری در موسیقی نیز پرسش های فراوانی را در پی داشته است.
آخرین پرچمدار

آخرین پرچمدار

منوچهرصهبایی بدون شک از ممتازترین هنرمندان دوران طلایی موسیقی کلاسیک ایران بوده است. مخصوصا” تحقیق و تحصیل درفلسفه و جامعه شناسی (که در موسیقی نقشی اساسی دارند ولی در ایران کمتر موسیقیدانی به این دو رشته توجه دارد!) جایگاه خاصی برای او در میان همکارانش بوجود آورده.