نماد‌شناسی عود (VIII)

فارمر (۳۳) با استنتاج از منابع مختلف، جدولی فراهم آورده که در آن چگونگی ارتباط پدیده‌ها و ماده‌ها با یکدیگر و با ۴ سیم عود را نشان می‌دهد. بم‌ترین سیم، سیم بم (لا)، تداعی‌گر کهنسالی، آب، زمستان و شب است. زیرترین سیم، سیم زیر (دو)، با رشادت، آتش، جذابیت، غرور و غیره پیوند دارد. بنابراین سیم‌های بم‌تر نمادی از انزوا و سکون اند در حالی‌که سیم‌های زیرتر بیانگر چابکی و جنب‌و‌جوش هستند. عقایدی مشابه این به صورت گسترده‌ای در دنیای باستان و همچنین اروپای سده‌های میانه رواج داشت.

موسیقی‌دان مشهور، زریاب، که در دوران هارون‌الرشید در دربار وی- که معلمش نیز در آن به اجرا می‌پرداخت- عود می‌نواخت، مدت زیادی در آندلس به کار پرداخت و نقل است که سیم پنجم را به عود اضافه کرد.(۳۴) (پیشتر مشاهده کردیم که یکی دیگر از دانشمندان آندولسی «ابن‌سینا»* به وجود سیم پنجم عود اشاره کرده بود). زریاب می‌بایست موسیقی‌‌دان عالی‌رتبه‌ای باشد چرا که گفته‌شده در‌آمد وی ۴۰۰۰۰ سکه در سال بوده است.

خلاقیت او از اضافه کردن سیم پنجم عود نیز فراتر رفت چرا که عود او سبک‌وزن‌تر از سایر عودهای معمول بود (۳۵) و سیم‌های آن بر اساس گفته‌ی «ریبرا»(۳۶) جنسی متفاوت از سیم سازهای نوازندگان دیگر داشت. در ساز او، بم‌ترین سیم و سومین سیم از روده‌ی شیر ساخته شده بود. همچنین سیم چهارم سیاه رنگ و نماد سودا، سیم سوم سفید رنگ و نماد بلغم، دومین سیم سرخ رنگ به نشانی از خون و زیرترین سیم، زردرنگ و تداعی‌گر صفرا بود. وی سیم سرخ رنگ دیگری نیز در میان سیم‌ها افزود و آن سیم نمادی از روح بود.(۳۷)

در اخوان‌الصفا نیز تلاش‌هایی برای مشخص کردن ارتباط سیم‌های عود و اعمال پزشکی انجام شده است. برای نمونه سیم مثلث به کسانی که از یک نوع بیماری و ناخوشی –معمولاً گریبان‌گیر جوانان- رنج می‌برند، سلامت کامل می‌بخشد.(۳۸) بنابراین مشاهده می‌کنیم که این ساز تقریباً با سبک زندگی اعراب عجین و آمیخته شده ‌است.(۳۹)

بسیاری از منابع قدیمی درباره‌ی ابعاد و نسبت‌های صحیح ساز عود صحبت کرده‌اند . البته ابعاد و اندازه‌هایی که امروزه به کار می‌روند به ندرت در این مطالب یافت می‌شوند اما نسبت و ارتباط اجزای مختلف ساز به هر حال تا اندازه‌ای توضیح داده شده است. یکی از دستورهای متداول و در عین حال تغییر‌ناپذیر در مورد نسبت‌ها به این شرح است: (۴۰)
طول کاسه = دوبرابر اندازه‌ی عرض کاسه
عمق کاسه = نصف پهنای کاسه
طول دسته = یک چهارم طول کاسه

پی نوشت
به نظر می‌رسد نویسنده، ابن‌سینا را به اشتباه منتسب به آندولس ذکر کرده است. [م]
۳۳- همان، ۹٫ فارمر جدولی فراهم آورده که در آن نظر مولفان گوناگون را در مورد این موضوع کنار هم قرار داده است.
۳۴- پیشینه‌ی زریاب در این کتاب فارمر قابل دسترسی است:
H. Farmer, A History of Arabian Music to the XIII Century, London: Luzac, 1929, 128-130.
۳۵- J. Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia (transl. by E. Hague from La musica de las cantigas), Stanford: Stanford University Press, 1929, 100.
۳۶- همان،۱۰۲٫ اشاره کردیم که در نسخه‌ی فارمر، سیم دوم، سوم و چهارم از جنس روده‌ی شیر است. رک:
History of Arabian Music, 109 H. Farmer,
۳۷- Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia, 103
۳۸- J. Laborde, Essai sur la musique ancienne et moderne, Paris: Pierres, 1780, vol. I, 194.
۳۹- منظور از نقل این نکته این است که عود در فرهنگ فولکلور، در طب، در علم و ریاضیات و البته در موسیقی نقش ایفا می‌کند. پدیده‌هایی از این دست ناشی از نفوذ و وابستگی، در فرهنگ عرب و آداب قومی است.
۴۰- H. Farmer, “The Structure of the Arabian and Persian Lute.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختتامیه دومین جشنواره صبا برگزار شد

دومین جشنواره موسیقی صبا در بخش غیررقابتی پنجشنبه ۱۴ آذرماه با اجرای کنسرت دلبر حکیم‌ آوا پیانیست برجسته‌ تاجیکی-روسی بعد از گذشت دو هفته به کار خود پایان داد. بخش دوم این جشنواره از روز دوشنبه ۱۱ آذرماه با برگزاری مسترکلاس‌ و اجرای کنسرت همراه بود و آخرین برنامه اجرای این فستیوال با رسیتال پیانو حکیم‌آوا در تالار رودکی همراه بود.

یادداشتی بر موسیقی‌های انتخابیِ فیلمِ «رضا»

فیلم در شکل مرسوم و مألوف‌اش موسیقی متنِ ساخته شده ندارد اما پر از موسیقی‌ست. موسیقی‌های انتخابیِ کارگردان در فیلمی که نوشته و بازی‌اش نیز کرده، اولین توفیق را از بهره‌گیریِ متناسب از محوریتِ شهر اصفهان در فیلمنامه به دست می‌آورد. اصفهان را نه مکرر و در صورت‌هایی کلیشه‌ای، بلکه در ساکسفونِ تنها در شبهای اصفهانِ امروز و در یک آوازخوانیِ سنتیِ دورهمی زیر پل خواجو می‌بینیم.

از روزهای گذشته…

موسیقی pop دهه ۶۰ ، ریشه Rock

موسیقی pop دهه ۶۰ ، ریشه Rock

با پایان گرفتن جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، سربازان آمریکایی پس از چهار سال به جمع خانواده باز گشتند. در طی پنج تا ده سال بعد از آن تعداد نوزادان و کودکان در آمریکا چنان به طرز بی سابقه ای افزایش یافت که این دوران در تاریخ آمریکا “Baby Boom” نام گرفته است.
پرکار در جزییات، سردرگم در کلیّت (I)

پرکار در جزییات، سردرگم در کلیّت (I)

در سالهای اخیر و در فضای موسیقایی کشور، خبر از اجرای آثاری می رسد که در تلاش و تقلا برای خلق دنیایی نو و جهانی تجربه نشده توسط موسیقی دستگاهی ایرانی می باشند. در این میان، موسیقی کلاسیک غربی، به عنوان گونه ای از موسیقی که از بدو تولدش مدام در حال پیشرفت و پیشروی در طی زمان و متناسب با آن بوده است، به دلیل تجربه آزمایی های هزاران آهنگساز و متفکر در طی حیات چند سده ای خویش، الگویی تمام عیار در مقابل آهنگسازان ماست. از این رو، چندان مایه ی شگفتی نیست که تلاش برای پوییدن اکثر راه های تازه در موسیقی ما، سابقه و الگویی پیشینی در موسیقی کلاسیک غربی داشته باشد.
میشل پتروسیانی (II)

میشل پتروسیانی (II)

پتروسیانی با گذشت زمان به این نتیجه رسید که قادر است در زمینه های دیگر نیز زندگی عادی داشته باشد. او به شرکت در جشنها و میهمانی های مختلف علاقه بسیار داشت، ازدواج کرد و دارای دو فرزند شد و نیز حزانت یک کودک دیگر را به عهده گرفت. هرچند یکی از فرزندان او نیز همانند پدر به پوکی استخوان مبتلا است که سرپرستی دو فرزند دیگررا به عهده گرفته است.
پری ثمر (I)

پری ثمر (I)

مطلبی که پیش رو دارید، در سال ۱۳۴۸ درباره پری ثمر خواننده نامدار ایرانی اپرا نوشته شده است و در آن به شرح حال و فعالیت های او در آن برهه از زمان میپردازد. خواندن این مطلب استثنایی در مورد این خواننده اپرا که توسط نویسنده ای ناشناس در مجله کاوه مونیخ نوشته است، خالی از لطف نیست.
فریادی میهن پرستانه! (I)

فریادی میهن پرستانه! (I)

در زمان کودکی اش، مردم پراگ، در مدارس و اداره های دولتی به جای زبان چک به زبان آلمانی سخن میگفتند. سرزمینش زیر یوغ فرمانروایی اطریشی ها بود. در دوران انقلاب سال ۱۸۴۸، اصلاح طلبان چک، برای دستیابی به آزادی سیاسی و از میان بردن نظام سرفی به مبارزه پرداختند، اما شورش ملی شکست خورده و میهن پرستان دستگیر شدند. از این رو آهنگسازانی ملی گرا نظیر اسمتانا که یک بوهمی ناسیونالیست مشتاق و جدی بود و پیوسته در آرزوی استقلال و آزادی سرزمین مادریش می سوخت، جهت ایجاد تمایز فرهنگی از امپراطوری هاپسبورگ اطریش که قرن ها بر بوهمیا و موراویا سلطه داشت، به میدان آمدند.
تولد یک اثر جامعه‌شناسی موسیقی (IV)

تولد یک اثر جامعه‌شناسی موسیقی (IV)

برخلاف نظر مرسوم، که عمده‌ی دگرگونی‌های اجتماعی را با مقداری گرایش به توهم توطئه محصول خواست فرادستان و به ویژه فرادستان سیاسی می‌داند و هر فعلی را به اراده‌ی آنان نسبت می‌دهد، در این کتاب همان‌طور که از جامعه‌شناسی انتظار می‌رود با سه ضلع مخاطبان-موسیقی‌دانان و قدرتمندان سیاسی و نحوه‌ی پیوندها و تاثیر و تاثرشان بریکدیگر مدلسازی صورت گرفته است و به وضوح نیروهای اجتماعی گاه بزرگی را به نمایش درمی‌آورد که به عکس، نزد فرودستان است و اراده‌ی فرادستان را اگر نه متوقف دست‌کم کند می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد اینها چگونه ممکن است با همدیگر همکاری کنند.
در باب متافیزیک موسیقی (VIII)

در باب متافیزیک موسیقی (VIII)

دقیقا به همین ترتیب، بازگشت به تونیک باید پس از همان تعداد میزان، به همان نحو در یک بخش صحیح میزان به آن برسد که در نتیجه آن رضایت کامل به وجود می آید. مادام که این تطابق لازم، یعنی برآورده شدن دو عامل به دست نیامده باشد، ممکن است که ریتم، از یک سو، مسیر منظم خود را دنبال کند و نت های مورد نیاز از سوی دیگر، به قدر کفایت به دست آیند؛ اما این ها یکسره فاقد آن تاثیری که ملودی به واسطه آن به وجود می آید خواهند ماند. شاید نمونه بسیار ساده زیر به روشن شدن این مطلب کمک کند:
اتو کلمپرر

اتو کلمپرر

اتو کلمپررر (Otto Klemperer) آهنگساز و رهبر یهودی آلمانی است که از او به عنوان یکی از رهبران پیشرو قرن بیستم نامبرده شده است. کلمپرر در شهر برسلائو که در گذشته متعلق به آلمان و امروزه در کشور لهستان است، متولد شد. او پسر عموی ویکتور کلمپرر (Victor Klemperer) و پدر هنرپیشه آمریکایی، ورنر کلمپرر (Werner Klemperer) می باشد. کلمپرر موسیقی را ابتدا در کنسرواتوری فرانکفورت و بعد در برلین زیر نظر هانس فیتشنر (Hans Pfitzner) آموخت.
راوی شانکار، اسطوره زنده موسیقی هند  (II)

راوی شانکار، اسطوره زنده موسیقی هند (II)

برای یافتن چگونگی وجود نت نگاری موسیقی هندی در نت نگاری غرب، شانکار، دیوید مورفی (رهبر ارکستری از کشور ولش) را متقاعد کرد تا به او برای تبدیل آثارش به قطعه ای برای ارکستر کمک کند. کنسرتوی شانکار همراه با مقدمه ای شورانگیز آغاز می شود، معرفی این موسیقی بیگانه (موسیقی هند برای غربیان) شامل چرخش ملودیها، تغییر وزنها و صدای پائین نتها، بر خلاف موسیقی غرب که حرکت و پیشرفتش بیشتر از طریق هارمونی است، موسیقی هندی شدیدا تحت تاثیر ملودی و ریتم است.
عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

مقاله ای که پیش رو دارید در رابطه با نخستین آهنگساز بزرگ آمریکایی، “چارلز آیوز” (۱۹۵۴-۱۸۷۴) است، اما پیش از آنکه بحث اصلی آغاز گردد لازم است تا به نکات حائز اهمیتی اشاره شود: