نماد‌شناسی عود (VIII)

فارمر (۳۳) با استنتاج از منابع مختلف، جدولی فراهم آورده که در آن چگونگی ارتباط پدیده‌ها و ماده‌ها با یکدیگر و با ۴ سیم عود را نشان می‌دهد. بم‌ترین سیم، سیم بم (لا)، تداعی‌گر کهنسالی، آب، زمستان و شب است. زیرترین سیم، سیم زیر (دو)، با رشادت، آتش، جذابیت، غرور و غیره پیوند دارد. بنابراین سیم‌های بم‌تر نمادی از انزوا و سکون اند در حالی‌که سیم‌های زیرتر بیانگر چابکی و جنب‌و‌جوش هستند. عقایدی مشابه این به صورت گسترده‌ای در دنیای باستان و همچنین اروپای سده‌های میانه رواج داشت.

موسیقی‌دان مشهور، زریاب، که در دوران هارون‌الرشید در دربار وی- که معلمش نیز در آن به اجرا می‌پرداخت- عود می‌نواخت، مدت زیادی در آندلس به کار پرداخت و نقل است که سیم پنجم را به عود اضافه کرد.(۳۴) (پیشتر مشاهده کردیم که یکی دیگر از دانشمندان آندولسی «ابن‌سینا»* به وجود سیم پنجم عود اشاره کرده بود). زریاب می‌بایست موسیقی‌‌دان عالی‌رتبه‌ای باشد چرا که گفته‌شده در‌آمد وی ۴۰۰۰۰ سکه در سال بوده است.

خلاقیت او از اضافه کردن سیم پنجم عود نیز فراتر رفت چرا که عود او سبک‌وزن‌تر از سایر عودهای معمول بود (۳۵) و سیم‌های آن بر اساس گفته‌ی «ریبرا»(۳۶) جنسی متفاوت از سیم سازهای نوازندگان دیگر داشت. در ساز او، بم‌ترین سیم و سومین سیم از روده‌ی شیر ساخته شده بود. همچنین سیم چهارم سیاه رنگ و نماد سودا، سیم سوم سفید رنگ و نماد بلغم، دومین سیم سرخ رنگ به نشانی از خون و زیرترین سیم، زردرنگ و تداعی‌گر صفرا بود. وی سیم سرخ رنگ دیگری نیز در میان سیم‌ها افزود و آن سیم نمادی از روح بود.(۳۷)

در اخوان‌الصفا نیز تلاش‌هایی برای مشخص کردن ارتباط سیم‌های عود و اعمال پزشکی انجام شده است. برای نمونه سیم مثلث به کسانی که از یک نوع بیماری و ناخوشی –معمولاً گریبان‌گیر جوانان- رنج می‌برند، سلامت کامل می‌بخشد.(۳۸) بنابراین مشاهده می‌کنیم که این ساز تقریباً با سبک زندگی اعراب عجین و آمیخته شده ‌است.(۳۹)

بسیاری از منابع قدیمی درباره‌ی ابعاد و نسبت‌های صحیح ساز عود صحبت کرده‌اند . البته ابعاد و اندازه‌هایی که امروزه به کار می‌روند به ندرت در این مطالب یافت می‌شوند اما نسبت و ارتباط اجزای مختلف ساز به هر حال تا اندازه‌ای توضیح داده شده است. یکی از دستورهای متداول و در عین حال تغییر‌ناپذیر در مورد نسبت‌ها به این شرح است: (۴۰)
طول کاسه = دوبرابر اندازه‌ی عرض کاسه
عمق کاسه = نصف پهنای کاسه
طول دسته = یک چهارم طول کاسه

پی نوشت
به نظر می‌رسد نویسنده، ابن‌سینا را به اشتباه منتسب به آندولس ذکر کرده است. [م]
۳۳- همان، ۹٫ فارمر جدولی فراهم آورده که در آن نظر مولفان گوناگون را در مورد این موضوع کنار هم قرار داده است.
۳۴- پیشینه‌ی زریاب در این کتاب فارمر قابل دسترسی است:
H. Farmer, A History of Arabian Music to the XIII Century, London: Luzac, 1929, 128-130.
۳۵- J. Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia (transl. by E. Hague from La musica de las cantigas), Stanford: Stanford University Press, 1929, 100.
۳۶- همان،۱۰۲٫ اشاره کردیم که در نسخه‌ی فارمر، سیم دوم، سوم و چهارم از جنس روده‌ی شیر است. رک:
History of Arabian Music, 109 H. Farmer,
۳۷- Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia, 103
۳۸- J. Laborde, Essai sur la musique ancienne et moderne, Paris: Pierres, 1780, vol. I, 194.
۳۹- منظور از نقل این نکته این است که عود در فرهنگ فولکلور، در طب، در علم و ریاضیات و البته در موسیقی نقش ایفا می‌کند. پدیده‌هایی از این دست ناشی از نفوذ و وابستگی، در فرهنگ عرب و آداب قومی است.
۴۰- H. Farmer, “The Structure of the Arabian and Persian Lute.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (XI)

بسیار روشن است که با چنین فرضی که نبوغ لازمه عقلانیت و عقلانیت ریشه دار در مذکر بودن باشد، زنان پیشاپیش از دایره پدیدآورندگان آثار هنری بیرونند؛ بدین معنا که کارهای زنان می تواند از سنخ کارهای ماهرانه باشد، اما فاقد نبوغ است.

نگاهی گذرا به جریان بندی های موسیقی ایران؛ به بهانه سالروز درگذشت پرویز مشکاتیان (IV)

مشکاتیان در دهه ۷۰ آثار دیگری را به جامعه هنردوستان ایران تقدیم می کند که خوانندگان آن عموما قوت محمدضا شجریان را ندارند و بعضا مجری های خوبی برای آثار او نیستند ولی بی‌شک هنر آهنگسازی او به نهایت گوش نواز است؛ از جمله «مقام صبر» با صدای علیرضا افتخاری، «افق مهر» با صدای زنده یاد ایرج بسطامی، «کنسرت عارف» سال ۱۳۸۶ با صدای شهرام ناظری و…

از روزهای گذشته…

کتابی درباره رضا ورزنده (I)

کتابی درباره رضا ورزنده (I)

برای نخستین بار کتابی درباره رضا ورزنده، نابغۀ صاحب سبک سنتور، منتشر شد. عنوان این کتاب «برگزیدۀ آثار رضا ورزنده (جلد اول)» است که به همراه یک لوح فشردۀ صوتی، با آوانگاری و تنظیم رامین صفایی و مقدمه و توضیحات شهاب مِنا توسط انتشارات «خنیاگر» منتشر شده است.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (IV)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (IV)

«داشتن انگشت هایی چابک و فرز و ضربه های بی نقص آرشه از ضروریات است؛ همچنین باید آن قدر عالی کار کرد که بتوان ریتم را پیش برد و تأثیر شاعرانه ای که هنرمند در نظر دارد را بر جای گذاشت. با افزوده شدن فرمولهای جدید به محدوده نوازندگی، دستیابی و تسلط بر روال نوازندگی آسان تر می شود. ویولنیست های امروزی نسبت به نوازندگان نسل پیشین دسترسی بیشتری به منابع تکنیکی دارند.»
به قلم یک بانوی رهبر (VII)

به قلم یک بانوی رهبر (VII)

پژوهش ها نشان داده اند که موزیسین های ارکستر کمترین میزان رضایت شغلی را نسبت به دیگر کارمندان تجربه می کنند: آن ها ورودی و کنترل کمی دارند. بنابراین، موزیسن ها از فرصت هایی برای شنیده شدن کارشان استقبال می کنند. در این مورد هم من در انتخاب هنرمند میهمان و برنامه ریزی موزیسین ها را درگیر می کنم هرچند تصمیم نهایی به عهده خودم است اما شدیدا معتقدم که ایده های خلاق به نفع همگی از جمله سازمان، موزیسین ها، مخاطب و خود من است.
تور پاییزی گروه مضراب

تور پاییزی گروه مضراب

گروه مضراب به سرپرستی حمید متبسم پاییز امسال در شهرهای تورنتو، آتاوا و مونترال کانادا و بسیاری از شهرهای اروپایی به روی صحنه می رود. گروه مضراب یکی از پروژه های جدید حمید متبسم، نوازنده تار و سه تار و آهنگساز است که سالهاست در اروپا اقامت دارد.
نکاتی در تدریس و نوازندگی پیانو

نکاتی در تدریس و نوازندگی پیانو

بر کسی پوشیده نیست که نوازندگی نیز مانند تمامی مهارتهای فیزیکی هنری و حتی غیر هنری چنانچه علاوه بر تمرین و ممارست با مطالعه تجارب دیگران، روشها و مفاهیم بنیادی توام باشد، در نهایت نتیجه بهتری را عاید هنرجو خواهد کرد. به همین علت نوازندگان باید ایده های کهنه ای مانند تمرین های مدام و مکانیکی صرف را کنار گذاشته و به نوازندگی بصورت علمی تر و هنری تر نگاه کنند و آنرا صرفا یک مهارت فیزیکی نپندارند.
شکوری: همه ایرانی ها شاعر هستند!

شکوری: همه ایرانی ها شاعر هستند!

آن دوره ای که با صداو سیما کار می کردم با آقای پورتراب در ارتباط بودم و پیش ایشان می رفتم. من به ایشان پیشنهاد دادم که چرا قطعاتتان را ضبط نمی کنید؟ آقای پورتراب یک سری قطعات را که همین سال های اخیر نوشته بودند و یک سری را هم که مربوط به سال های قبل بود و کارهای ارکستری بود به من دادند و موافقت کردند این قطعات اجرا شود؛ من این قطعات را به تلویزیون بردم؛ یکی «برای یک فرشته» نام داشت که یادم است یکبار که رفتم و ضبط کردیم متاسفانه فایل اش گم شد و البته چک حق الزحمه ماهم گم شد!
منا: ملاک ما مستندات صوتی بوده است

منا: ملاک ما مستندات صوتی بوده است

کتاب اول در واقع به شرح حال استاد محجوبی می پردازد و یک بیوگرافی از رضا محجوبی است که چکیده این پژوهش است و بعد مستندات از قبیل تصاویر، اشعار و… در مورد رضا محجوبی آمده است و بعد هم کلیه اسناد مهم و دست اولی که از رضا محجوبی در قالب کتابها عرضه شده بودند، گردآوری شده و در نهایت هم با اشخاصی که رضا محجوبی رو دیده اند، چه موسیقی دان یا دوستدار موسیقی مصاحبه شده است که جای خیلی از آن ها امروز خالی هست یعنی زمانی این کتاب منتشر شده است که خیلی از آن ها روی در نقاب خاک کشیده اند.
افشاری: انتظاراتی که بازار از تولید کننده دارد در جهت پایین آمدن قیمت و کیفیت است

افشاری: انتظاراتی که بازار از تولید کننده دارد در جهت پایین آمدن قیمت و کیفیت است

چهار نوع بلز که عبارتند از ۱٫۵ اکتاو دیاتونیک (در ۳ سایز کوچک،متوسط وبزرگ) و نیز بلز۲ اکتاوکروماتیک، سه مدل متالوفون( باس، آلتو و سوپرانو) و سه مدل سیلوفون(باس،آلتو و سوپرانو).
٩٠٠٠ ویدئوی آموزشی برای پیانو: پروژه‌ دانشگاه آیوا

٩٠٠٠ ویدئوی آموزشی برای پیانو: پروژه‌ دانشگاه آیوا

هنرجو یا هنرآموز ندارد! اگر اهل اینترنت هستید و در حال آموزش یا یادگیری سازی هستید حتما پیش آمده که به دنبال نسخه شنیداری یک اثر بگردید. این جستجو می‌تواند برای شنیدن اثری باشد که نت آنرا دارید یا مقایسهءآن با نسخه‌ای که از پیش آنرا در اختیار داشته‌اید. از سوی دیگر حتما این تجربه را هم داشته‌اید که زمان زیادی را صرف یافتن اجرای شایسته‌ای از یک اثر کرده باشید. زمانی که برای مثال نام کاری را در یوتیوب تایپ می‌کنید، نتایج، هم می‌توانند کار گوش‌خراش نوآموزان باشند و هم اجرای درخشان یک نوازنده یا ارکستری جهانی.
کلارا ویک شومان

کلارا ویک شومان

خانم کلارا جوزفین ویک شومان موسیقیدان آلمانی، یکی از پیانیست های برتر زمان، آهنگساز و همسر روبرت شومان (Robert Schumann) آهنگساز بود. کلارا شومان از سن ۵ سالگی از محضر پدرش، فردریش ویک (Friedrich Wieck) استاد مشهور پیانو، تمرین می دید. شروع یادگیری موسیقی او در حالی بود که کلارای جوان در سن ۴، ۵ سالگی تنها چند کلمه می توانست صحبت کند! در واقع همه چیز برای او تا سن ۸ سالگی کاملا بی اهمیت بود. تاخیر به گفتار آمدن کلارا و برتریهایش در زمینه موسیقی قابل مقایسه با پیانیست بزرگ آرتور روبنشتاین (Arthur Rubinstein)، فیزیکدانان آلبرت انیشتن (Albert Einstein) و ریچارد فینمان (Richard Feynman) و ریاضی دان جولیا رابینسون (Julia Robinson) در بین دیگر بزرگان می باشد.