نماد‌شناسی عود (VIII)

فارمر (۳۳) با استنتاج از منابع مختلف، جدولی فراهم آورده که در آن چگونگی ارتباط پدیده‌ها و ماده‌ها با یکدیگر و با ۴ سیم عود را نشان می‌دهد. بم‌ترین سیم، سیم بم (لا)، تداعی‌گر کهنسالی، آب، زمستان و شب است. زیرترین سیم، سیم زیر (دو)، با رشادت، آتش، جذابیت، غرور و غیره پیوند دارد. بنابراین سیم‌های بم‌تر نمادی از انزوا و سکون اند در حالی‌که سیم‌های زیرتر بیانگر چابکی و جنب‌و‌جوش هستند. عقایدی مشابه این به صورت گسترده‌ای در دنیای باستان و همچنین اروپای سده‌های میانه رواج داشت.

موسیقی‌دان مشهور، زریاب، که در دوران هارون‌الرشید در دربار وی- که معلمش نیز در آن به اجرا می‌پرداخت- عود می‌نواخت، مدت زیادی در آندلس به کار پرداخت و نقل است که سیم پنجم را به عود اضافه کرد.(۳۴) (پیشتر مشاهده کردیم که یکی دیگر از دانشمندان آندولسی «ابن‌سینا»* به وجود سیم پنجم عود اشاره کرده بود). زریاب می‌بایست موسیقی‌‌دان عالی‌رتبه‌ای باشد چرا که گفته‌شده در‌آمد وی ۴۰۰۰۰ سکه در سال بوده است.

خلاقیت او از اضافه کردن سیم پنجم عود نیز فراتر رفت چرا که عود او سبک‌وزن‌تر از سایر عودهای معمول بود (۳۵) و سیم‌های آن بر اساس گفته‌ی «ریبرا»(۳۶) جنسی متفاوت از سیم سازهای نوازندگان دیگر داشت. در ساز او، بم‌ترین سیم و سومین سیم از روده‌ی شیر ساخته شده بود. همچنین سیم چهارم سیاه رنگ و نماد سودا، سیم سوم سفید رنگ و نماد بلغم، دومین سیم سرخ رنگ به نشانی از خون و زیرترین سیم، زردرنگ و تداعی‌گر صفرا بود. وی سیم سرخ رنگ دیگری نیز در میان سیم‌ها افزود و آن سیم نمادی از روح بود.(۳۷)

در اخوان‌الصفا نیز تلاش‌هایی برای مشخص کردن ارتباط سیم‌های عود و اعمال پزشکی انجام شده است. برای نمونه سیم مثلث به کسانی که از یک نوع بیماری و ناخوشی –معمولاً گریبان‌گیر جوانان- رنج می‌برند، سلامت کامل می‌بخشد.(۳۸) بنابراین مشاهده می‌کنیم که این ساز تقریباً با سبک زندگی اعراب عجین و آمیخته شده ‌است.(۳۹)

بسیاری از منابع قدیمی درباره‌ی ابعاد و نسبت‌های صحیح ساز عود صحبت کرده‌اند . البته ابعاد و اندازه‌هایی که امروزه به کار می‌روند به ندرت در این مطالب یافت می‌شوند اما نسبت و ارتباط اجزای مختلف ساز به هر حال تا اندازه‌ای توضیح داده شده است. یکی از دستورهای متداول و در عین حال تغییر‌ناپذیر در مورد نسبت‌ها به این شرح است: (۴۰)
طول کاسه = دوبرابر اندازه‌ی عرض کاسه
عمق کاسه = نصف پهنای کاسه
طول دسته = یک چهارم طول کاسه

پی نوشت
به نظر می‌رسد نویسنده، ابن‌سینا را به اشتباه منتسب به آندولس ذکر کرده است. [م]
۳۳- همان، ۹٫ فارمر جدولی فراهم آورده که در آن نظر مولفان گوناگون را در مورد این موضوع کنار هم قرار داده است.
۳۴- پیشینه‌ی زریاب در این کتاب فارمر قابل دسترسی است:
H. Farmer, A History of Arabian Music to the XIII Century, London: Luzac, 1929, 128-130.
۳۵- J. Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia (transl. by E. Hague from La musica de las cantigas), Stanford: Stanford University Press, 1929, 100.
۳۶- همان،۱۰۲٫ اشاره کردیم که در نسخه‌ی فارمر، سیم دوم، سوم و چهارم از جنس روده‌ی شیر است. رک:
History of Arabian Music, 109 H. Farmer,
۳۷- Ribera, Music in Ancient Spain and Arabia, 103
۳۸- J. Laborde, Essai sur la musique ancienne et moderne, Paris: Pierres, 1780, vol. I, 194.
۳۹- منظور از نقل این نکته این است که عود در فرهنگ فولکلور، در طب، در علم و ریاضیات و البته در موسیقی نقش ایفا می‌کند. پدیده‌هایی از این دست ناشی از نفوذ و وابستگی، در فرهنگ عرب و آداب قومی است.
۴۰- H. Farmer, “The Structure of the Arabian and Persian Lute.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (II)

چگونه منتقد محترم فراگیری مبانی اجرای موسیقی را عمل نمی دانند و از ارائه یک روش برای فراگیری مبانی اجرای موسیقی (هر نوعی از موسیقی) ایراد می گیرند؟ آیا فراگیری مبانی اجرا در موسیقی یک فعالیت بدنی (physical) و فکری (mentally) نیست؟ در هیچ کجای کتاب مورد نقد، اشاره­ای به این نکته شده که: «مثل…
ادامهٔ مطلب »

جلسه نقدِ «نقد موسیقی» در خانه هنرمندان برگزار می‌شود

جلسه ویژه نقد و بررسی نقد در موسیقی با عنوان «نقد نقد در موسیقی ایران» روز پنجشنبه ۵ مهرماه در خانه هنرمندان برگزار می‌شود. این نشست با حضور علیرضا میرعلینقی منتقد و مورخ موسیقی، مهران مهرنیا نوازنده آهنگساز و پژوهشگر، آروین صداقت کیش منتقد و پژوهشگر موسیقی، سجاد پورقناد سردبیر سایت هارمونی‌تاک و کامیار صلواتی پژوهشگر موسیقی به همت کانون پژوهشگران خانه موسیقی برگزار می‌شود.

از روزهای گذشته…

مرور آلبوم «انجمن فلوت ایران ۱»

مرور آلبوم «انجمن فلوت ایران ۱»

عطر همکاری دانشگاهی نخستین چیزی است که از آلبومی با نام یک انجمن تخصصی به مشام می‌رسد. استادی دلسوز، انجمن تخصصی ساز و یک کنکور استاندارد را پایه‌گذاری کرده، دانشجویی با استعداد و کوشا در آن برگزیده شده، بعضی استادان دانشگاه برای اجرا قطعاتی تصنیف و به برگزیده اهدا کرده‌اند و در نهایت جایزه‌اش را که ضبط یک آلبوم بوده دانشگاه -از طریق موسسه‌ای که گویا خاص نشر آثار دانشجویی به راه انداخته- منتشر کرده است.
گفتگو با گیل شاهام (III)

گفتگو با گیل شاهام (III)

صحبتهایی که با افراد Deutsche Grammophon پیش میومد اینگونه بود: “اینها ایده های ماست، ما یک فهرست داریم که باید اجرا بشه، این کاریه که می خواهیم انجام بدیم”. و این واقعاُ خلاف چیزی بود که من می خواستم. الان نزدیک ۱۰ سال من با اونها کار میکنم و واقعا فکر میکنم میتونم پیشنهاد بدم و راجب پروژه صحبت کنم.
درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (III)

درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (III)

آواز اما، به اعتبار حضور یک خواننده‌ی چیره‌دست وضعیتی دیگر دارد. گاه به استقبال پیچیدگی‌هایی می‌رود که خواندنش از عهده‌ی خوانندگان اندکی برمی‌آید و گاه نیز اگر چه ساده طراحی‌ شده با چیره‌دستی خوانده می شود. موسیقی با کلام و هوای بازگشت به سوی مخاطب بلافاصله پای فرم ترانه (یا اگر ترجیح می‌دهید تصنیف) را به میان می‌کشد چنان که در بسیاری تولیدات صوتی این روزها با حذف میان-بخش های سازی و غیرسازی ممکن، به چشم می‌خورد؛ ترانه‌هایی که در این مجموعه‌ی به‌خصوص گرد آمده از دیدگاه پیوندهای زیباشناختی تفاوتی با تصنیف در موسیقی دستگاهی متاخر ندارند.
بازار خرید موسیقی دیجیتال

بازار خرید موسیقی دیجیتال

شرکت Ipsos که پروژه های تحقیق و بررسی در بازار را انجام می دهد، پانزدهم دسامبر اعلام کرد که در حال حاضر در بازار موسیقی دیجیتال تنها دو رقیب سرسخت یعنی iTunes (از شرکت اپل) و Napster 2.0 بعنوان بازیگران اصلی در بازار فروش موسیقی دیجیتال مطرح هستند.
نمسابقه آهنگسازی بین المللی «دوم آگوست»

نمسابقه آهنگسازی بین المللی «دوم آگوست»

مسابقه آهنگسازی بین المللی “دوم آگوست” (Concorso 2 Agosto) در شهر “بولونیا” ایتالیا از سال ١٩٩۴ توسط تئاتر شهرداری بولونیا راه اندازی شده و هر سال برگزار می گردد. جوایز این مسابقه برای نفرات اول تا سوم به ترتیب ۵٠٠٠ یورو، ٢۵٠٠ یورو و ١۵٠٠ یورو به همراه مدال مسابقه و اجرای قطعات آهنگسازان در میدان شهر بولونیا در تاریخ دوم آگوست می باشد.
رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز (Robert Wise)، کارگردان بزرگ آثار بزرگ سینمایی و برنده ۴ جایزه اسکار در طی ۶۵ سال فعالیت درخشان خود بود. آثار او طیف وسیعی را از تدوین “همشهری کین” ساخته اورسن ولز Orson Welles تا کارگردانی فیلم جاودانی “آوای موسیقی” –که ما آنرا با نام اشکها و لبخندها دیده ایم- و اولین فیلم از سری “پیشتازان فضا” Star Trek در بر میگیرد.
موسیقی برنامه ای – سوئیت

موسیقی برنامه ای – سوئیت

در ادامه بحث راجع به موسیقی رمانتیک جا دارد که به موسیقی برنامه ای و سوئیت هم اشاره ای داشته باشیم. در دوران رمانتیک اتفاق جالبی رخ داد و آن مشارکت هنرهایی چون موسیقی، نقاشی و ادبیات برای خلق آثاری هنری مشترک بود. نتیجه چیزی جز موسیقی ای نبود که به اجرای یک نمایش یا بیان یک داستان مشغول باشد. اغلب هنرمندان دوران رمانتیک به نوعی نگرش یگانگی و وحدت هنرها رسیده بودند، از شواهد این ادعا می توان به سرودن شعر توسط موسیقیدانان و سرودن شعر موسیقایی توسط شاعران اشاره کرد.
بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

در یک سیستم پخش صوتی جعبه بلندگوها۱ عامل تبدیل انرژی الکتریکی به صوتی هستند لذا بنظر می رسد انتخاب نا مناسب آنها با وجود کیفیت بالای دستگاه پخش و آمپلی فایر، می تواند بر نتیجه نهایی تاثیر نامطلوب بگذارد.
هیجان یک اجرای جدید “کنسرت نی‌نوا” (II)

هیجان یک اجرای جدید “کنسرت نی‌نوا” (II)

شیشه‌ی رنگی که برای پیانو و ارکستر زهی نوشته شده بود با حضور آهنگساز به عنوان نوازنده‌ی پیانو اجرا شد. قطعه‌ای با بیان نسبتا نوتر که با رپرتوار معمول گروه متفاوت بود. در اجرای شب اول اجرای پیانو تا حدودی ارکستر را برای یافتن ریتم و جمله بندی سردرگم کرد به‌خصوص که این قطعه بافتی پلی‌ریتمیک داشت و قطعاتی از این دست در رپتوار معمول گروه‌های موسیقی در ایران نیست.
همگون و ناهمگون (VIII)

همگون و ناهمگون (VIII)

نقشها بر روی جدولی با تقسیم‌بندیهای بسیار منظم کشیده شده‌اند. هر جدول دارای خانه‌های کوچک‌تر و هر خانه دارای پنجره‌های کوچک‌تر است. تعداد خانه‌ها بر اساس نوع نقش افزایش وکاهش می‌یابد. هر خانه دارای دو پنجره عمودی و ده پنجره افقی است، که روی هم صد پنجره را تشکیل می‌دهند.