نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XVI)

دکارت، کانت، هگل و غیره فیلسوف های اروپایی و ویوالدی، باخ، بیزه، بتهوون، موتسارت و غیره آهنگسازان اروپایی هستند. تقسیم بندی های تاریخی در علم فلسفه و هنر در اروپا نه بر حسب ملت ها و ملیت ها، ‌بلکه براساس دوره ها و سبک ها انجام می شود. از این دیدگاه تئوری موسیقی نوشته ابونصر فارابی، تئوری موسیقی ایرانی یا عربی یا ترکی نیست. بلکه تئوری موسیقی جهانی – جهان متمدن قرن دهم میلادی- است که به این ترتیب مشکلی هم ایجاد نمی شود اگر متذکر شویم که فیلسوف مهم قبل از فارابی ای که او نیز در موسیقی تالیفات مهمی دارد الکندی عرب است.

ابراهیم موصلی، موسیقی دان برجسته جهان باستان در دوران طلایی – اسلامی (قرن دوازده میلادی) و نماینده سبک خاصی از موسیقی درباری این دوره است که متاسفانه نمونه ای از آن در دست نیست تا مورد بررسی و شناسایی قرار گیرد و این که او ایرانی بوده یا ترک یا عرب، موضوعی است که به تاریخ موسیقی مربوط نیست.

با مراجعه به تاریخ سازهای موسیقی هم می بینیم که تا قبل از رنسانس، نوع سازهای موسیقی نیز در این محدوده فرهنگی مشترک است. مهم ترین سازهای این زمان که بعدها سازهای متنوعی در خطه های مختلف از آن ها مشتق می شوند با هم اختلاف چندانی ندارند.

ساز عود یا رود یا بربط (مدل اولیه سازهای زهی آینده) ابتدا در اندلس (جنوب اسپانیا) لااوده و بعد در اروپا لاوته نامیده می شود. سازِ نی (سرمشق تمام سازهای بادی آینده) و ساز چنگ (سرمشق سازهای هارپ، قانون، سنتور و چمبالو و پیانو) در اندازه ها و شکل های مختلف در مراکز فرهنگی جهان باستان موجود و معمول بوده اند. سازهای ویولن و پیانوی اروپایی همراه با موسیقی یولیفونی و به اصطلاح کلاسیک اروپایی، محصول تغییر و تحولات رنسانس به بعد و قرن هفده و هجده هستند. همچنان که موسیقی ایرانی وابسته به نظام ردیف دستگاه ها و سازهای خاص ایرانی تار، سه تار، تمبک و سنتور، هم تاریخچه ای قدیمی تر ندارد.

منابع
امام شوشتری محمد علی، ایران گاهواره دانش و هنر، هنر موسیقی روزگار اسلامی، ۱۳۴۸٫
سپنتا ساسان / تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران، تهران موسسه فرهنگی هنری.
ابن‌بطوطه؛ سفرنامه، قرن ۱۴‌م، ترجمه‌ی دکتر محمدعلی موحد(۱۳۷۶)، تهران، چاپ ششم.
ابن‌خلدون؛ مقدمه، قرن ۱۴م،، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی(۱۳۷۹)، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
بینش محمد تقی تاریخ مختصر موسیقی ایران/ نشر آروین تهران
خالقی روح الله / نظری به موسیقی / جلد اول / تهران
خالقی روح الله / نظری به موسیقی / جلد دوم / چاپ دوم / تهران
خالقی روح الله «سرگذشت موسیقی» جلد اول و دوم انتشارات صفی علیشاه.
زرین‌کوب، عبدالحسین؛ تاریخ ایران بعد از اسلام.
صفا، ذبیح‌الله؛ تاریخ ادبیات ایران(۱۳۷۳)، تهران، فردوس، چاپ دهم.
فارابی ابونصر / کتاب موسیقی کبیر/ ترجمه دکتر آذرتاش آذر نوش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران ۱۳۷۵٫
فارمر هنری جورج / تاریخ موسیقی خاور زمین (ایران بزرگ و سرزمین های مجاور)ترجمه بهزاد باشی، تهران، آگاه ۱۳۶۶٫
فروغ مهدی، نفوذ علمی و عملی موسیقی ایران در کشورهای دیگر، ۱۳۵۴٫
فروغی، محمد‌علی؛ سیر حکمت در اروپا (۱۳۴۰)، تهران.
قریب محمد حسین، تاریخ موسیقی، چاپ دوم، ۱۳۶۲ چاپ اول، ۱۳۲٫
لسترنج؛ جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ۱۹۰۵م، ترجمه‌ی محمود عرفان(۱۳۶۷)، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
مشحون حسن، تاریخ موسیقی ایران دو جلد، تهران، نشر سیمرغ ۱۳۷۳٫
ناصر‌خسرو؛ سفرنامه، قرن ۱۱ م، تهران، انتشارات دنیای کتاب(۱۳۶۱ و ۱۳۷۵).
‌نهرو جواهر ‌لعل ؛ نگاهی به تاریخ جهان، ۳ جلد (۱۹۳۸ م) ترجمه‌ی محمود تفضلی (۱۳۳۸)، تهران، امیرکبیر.
نویسنده نامعلوم؛ حدود العالم من المشرق الی المغرب، قرن ۱۰م، به‌کوشش کریم کشاورز (۱۳۴۵).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شجریان؛ پدیده‌ی اجتماعی (III)

در حقیقت آنچه اهمیت دارد در سیمای این پدیده ژرف‌کاوی کنیم نه فضیلت‌های اخلاقی یا منش‌های پسندیده‌ای است که یک خواننده/انسان برای برقرار نگه‌داشتن مسیر حرفه‌ای‌اش به کار بسته تا در دورانی پر فراز و نشیب آلوده‌ی بسیاری از چیزها نشود و متضاد اینها، یعنی سرمشق‌ها و منش‌های نکوهیده (گرچه همه‌ی اینها در جای خود شایسته‌ی توجه‌اند)، بلکه بیش از آنها وضعیت جامعه‌شناختی است که یک پدیده (ولو از جنس هنر و طبعاً درگیر مسائل درونی ارزش خودبسنده‌ی هنری و …) در تلاطم حوادث می‌پذیرد.

پاسخ پیمان سلطانی به نامه سرگشاده سیاوش بیضایی

آقای پورقناد با من تماس گرفتند و از من خواستند تا در مورد ادعاهای (به زعم من کاذب و هیاهوی دوباره) آقای بیضایی درباره ی قطعه ی «ایران جوان» متنی را بنویسم. اینجانب اعلام‌ می کنم قطعه ی «ایران جوان» که قبلا خود من از آن به عنوان «نخستین سرود ملی ایران» نام برده ام ساخته ی اینجانب است. از آنجا که ملودی استفاده شده در بخش آوازی این اثر قدیمی است هر موزیسین علاقه مندی حق دارد و می تواند آن را برای هر آنسامبلی هارمونیزه، ارکستره و تنظیم کند کما اینکه چندین آهنگساز قبل و بعد از لومر نیز بر اساس این تم‌ قدیمی آثاری را ساخته اند لذا همین جا اعلام‌ می کنم که این ملودی متعلق به آقای لومر نیست و اسناد آن در اختیار اینجانب است.

از روزهای گذشته…

Yahoo! Music

Yahoo! Music

موتور جستجوگر یاهو وارد بازار دانلود موسیقی شد. مسئولان یاهو یک قیمت خوب رقابتی برای عضویت در این بخش پیشنهاد کردند. بخش Yahoo! Music Unlimited که از ۱۱ مه (۲۱ اردیبهشت) شروع به کار کرده است به کاربران امکان میدهد تاترانه مورد علاقه خود را در بین بیش از یک میلیون ترانه انتخاب کرده و ترانه ها را از طریق یاهو مسنجر به یکدیگر برسانند و یا اینکه آنها را به حافظه های سیار منتقل کنند.
تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (II)

تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (II)

همانطور که در قسمت پیش توضیح دادم نقش مد در موسیقی ایران بسیار مهم است و من میکوشم تئوری بر مبنای مدهای ایران بیافرینم. میتوان تصور کرد که موسیقی هر ملتی میتواند به صورت پولیفونی ارائه داده شود ولی اگر قرار باشد از هارمونی غرب همانطور که گفتم برای این منظور استفاده شود، بهتر که از ابتدا گامی در این راه بر نداریم.
نی و قابلیت های آن (X)

نی و قابلیت های آن (X)

برای آهنگسازی که به دنبال اصوات و رنگ های گوناگون است، نی می تواند نقش چند ساز را با رنگ های متفاوت بازی کند. در بسیاری از ساز های بادی موسیقی کلاسیک برای تغییر جنس و رنگ صوتی از سوردین استفاده می کنند، در حالی که در نی می توان چندین صدای متفاوت را با حالات گوناگون تولید کرد.
باغلاما در قرن بیستم، حالتی بین تکامل و استانداردسازی (II)

باغلاما در قرن بیستم، حالتی بین تکامل و استانداردسازی (II)

در تصویر پائین از کتابِ «توصیف تاریخی، تکنیکی و ادبی آلات موسیقی شرقی» نوشته ی گیوم آندره ویّوتو در ۱۸۳۲م. از چپ به راست تنبورِ بُلغاری، تنبور باغلاما، تنبورِ بوزوک و تنبورِ شرقی را مشاهده می کنید [با توجه منابع مختلف از جمله موسیقی الکبیر نوشته ی فارابی به نظر می رسد عنوان تنبور یک اصطلاح عمومی برای انواع لوت دسته بلند بوده است]
مازورکا یادآور مقاومت مردم لهستان

مازورکا یادآور مقاومت مردم لهستان

Mazur یا Mazurek که در زبان انگلیسی به آن Mazurka گفته می شود اسامی عمومی هستند برای مجموعه ای از رقص های محلی در لهستان که بصورت سه ضربی اجرا می شوند. ریشه این رقصها به دشتهای مازویا (Mazovia) در اطراف ورشو بر می گردد. در زمانهای قدیم مردم شهرهای بزرگ در لهستان بخصوص ورشو، Mazurs نامیده می شدند و به همین جهت رقص آنها Mazur نامیده می شد. اما همانطور اشاره شد اغلب مردم در سایر نقاط جهان از این سبک رقص یا موسیقی به نام مازورکا یاد می کنند. این لغت – مازورکا – برای اولین بار در سال ۱۷۵۲ در یکی از دیکشنری های معروف آلمان منتشر شد و از آن موقع به بعد اصطلاحی متداول در هنر و بخصوص موسیقی شد.
هنر و انقباض ایدوئولوژیک (V)

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (V)

در مقابل این وضع، آن بخش از سیاست که به پلورالیسم متکّی ست، در وضع پیچیده یی قرار می گیرد. سیاست که در جریان جدال های درونی خود برای رادیکالیزه شدن قدرت در مقابل نیروهای مدرَسی موضع گرفت و نظامات مدرسی ـ آموزشی را به دلایل گرایش به غرب یا ضدّ دینی بودن از هم پاشاند، ناگهان می بیند که ظرفیّت های بازمانده ناتوان از تدارک قدرت برای اویند.
آیا از ابر اَبَر کنسرت ها باز هم باران خواهد بارید؟

آیا از ابر اَبَر کنسرت ها باز هم باران خواهد بارید؟

در کورسوی ناباوری های قریب به یک دهه اجاق کوری در صحنه های موسیقی مندان اَبَر مرد ! ناگهان هیزم آتش چهارشنبه سوری به هر زوری در گرفت و همه از آن پریدند به یک صدا و یک تصنیف که : مردی من از تو زردی تو از من…
نماد‌شناسی عود (I)

نماد‌شناسی عود (I)

عود (معرب wood) ساز اصلی موسیقی کلاسیک عربی است. شاعران در سراسر قلمروی اسلام هزاران سال در وصف آن شعرها سروده‌اند. العود، در واژه و محتوا، به فواصل دور تا اروپا و آفریقا و آسیای غربی راه پیدا کرده‌است. پشت گلابی‌شکل آن به چشم‌ها آشنا است. نقاشان همواره دوست داشته‌اند جزییات آن را در مینیاتورهای شرقی و نقاشی‌های اروپایی به تصویر بکشند.
پایان مهلت ارائه آثار به جایزه بین المللی پیانوی باربد

پایان مهلت ارائه آثار به جایزه بین المللی پیانوی باربد

با پایان مهلت ارائه آثار به جایزه بین المللی پیانوی باربد، بیش از صد اثر به دبیرخانه این جایزه ارسال شد. به گزارش روابط عمومی جایزه بین المللی پیانوی باربد، مهلت ارائه آثار به دبیرخانه این جایزه که به درخواست داوطلبان تمدید شده بود، دهم آذرماه به پایان رسید و بیش از صد اثر برای حضور در دو گروه سنی ۱۱ تا ۱۸ سال و ۱۸ تا ۳۵ سال به دبیرخانه این جایزه ارسال شد.
لقمان علی، درامر مسلمان (I)

لقمان علی، درامر مسلمان (I)

لقمان علی یک نمونه کامل است، یک الگوی تاریخی… موزیسینی اصیل که پیوسته در حال سفر است. با اینکه زمان و مکان به دنیا آمدنش کاملا مشخص است اما پس از آغاز فعالیت حرفه ایش خانه خود را در هر نقطه ای از دنیا می داند. او تحصیلات موسیقیایی خود را در نوجوانی یعنی در دهه های افسانه ای ۵۰ و ۶۰ قرن بیستم، در موسیقی گاسپل (Gospel Music)، بلوز، موسیقی ریتم و بلوز (R & B) و جز انجام داد.