نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XVI)

دکارت، کانت، هگل و غیره فیلسوف های اروپایی و ویوالدی، باخ، بیزه، بتهوون، موتسارت و غیره آهنگسازان اروپایی هستند. تقسیم بندی های تاریخی در علم فلسفه و هنر در اروپا نه بر حسب ملت ها و ملیت ها، ‌بلکه براساس دوره ها و سبک ها انجام می شود. از این دیدگاه تئوری موسیقی نوشته ابونصر فارابی، تئوری موسیقی ایرانی یا عربی یا ترکی نیست. بلکه تئوری موسیقی جهانی – جهان متمدن قرن دهم میلادی- است که به این ترتیب مشکلی هم ایجاد نمی شود اگر متذکر شویم که فیلسوف مهم قبل از فارابی ای که او نیز در موسیقی تالیفات مهمی دارد الکندی عرب است.

ابراهیم موصلی، موسیقی دان برجسته جهان باستان در دوران طلایی – اسلامی (قرن دوازده میلادی) و نماینده سبک خاصی از موسیقی درباری این دوره است که متاسفانه نمونه ای از آن در دست نیست تا مورد بررسی و شناسایی قرار گیرد و این که او ایرانی بوده یا ترک یا عرب، موضوعی است که به تاریخ موسیقی مربوط نیست.

با مراجعه به تاریخ سازهای موسیقی هم می بینیم که تا قبل از رنسانس، نوع سازهای موسیقی نیز در این محدوده فرهنگی مشترک است. مهم ترین سازهای این زمان که بعدها سازهای متنوعی در خطه های مختلف از آن ها مشتق می شوند با هم اختلاف چندانی ندارند.

ساز عود یا رود یا بربط (مدل اولیه سازهای زهی آینده) ابتدا در اندلس (جنوب اسپانیا) لااوده و بعد در اروپا لاوته نامیده می شود. سازِ نی (سرمشق تمام سازهای بادی آینده) و ساز چنگ (سرمشق سازهای هارپ، قانون، سنتور و چمبالو و پیانو) در اندازه ها و شکل های مختلف در مراکز فرهنگی جهان باستان موجود و معمول بوده اند. سازهای ویولن و پیانوی اروپایی همراه با موسیقی یولیفونی و به اصطلاح کلاسیک اروپایی، محصول تغییر و تحولات رنسانس به بعد و قرن هفده و هجده هستند. همچنان که موسیقی ایرانی وابسته به نظام ردیف دستگاه ها و سازهای خاص ایرانی تار، سه تار، تمبک و سنتور، هم تاریخچه ای قدیمی تر ندارد.

منابع
امام شوشتری محمد علی، ایران گاهواره دانش و هنر، هنر موسیقی روزگار اسلامی، ۱۳۴۸٫
سپنتا ساسان / تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران، تهران موسسه فرهنگی هنری.
ابن‌بطوطه؛ سفرنامه، قرن ۱۴‌م، ترجمه‌ی دکتر محمدعلی موحد(۱۳۷۶)، تهران، چاپ ششم.
ابن‌خلدون؛ مقدمه، قرن ۱۴م،، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی(۱۳۷۹)، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
بینش محمد تقی تاریخ مختصر موسیقی ایران/ نشر آروین تهران
خالقی روح الله / نظری به موسیقی / جلد اول / تهران
خالقی روح الله / نظری به موسیقی / جلد دوم / چاپ دوم / تهران
خالقی روح الله «سرگذشت موسیقی» جلد اول و دوم انتشارات صفی علیشاه.
زرین‌کوب، عبدالحسین؛ تاریخ ایران بعد از اسلام.
صفا، ذبیح‌الله؛ تاریخ ادبیات ایران(۱۳۷۳)، تهران، فردوس، چاپ دهم.
فارابی ابونصر / کتاب موسیقی کبیر/ ترجمه دکتر آذرتاش آذر نوش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران ۱۳۷۵٫
فارمر هنری جورج / تاریخ موسیقی خاور زمین (ایران بزرگ و سرزمین های مجاور)ترجمه بهزاد باشی، تهران، آگاه ۱۳۶۶٫
فروغ مهدی، نفوذ علمی و عملی موسیقی ایران در کشورهای دیگر، ۱۳۵۴٫
فروغی، محمد‌علی؛ سیر حکمت در اروپا (۱۳۴۰)، تهران.
قریب محمد حسین، تاریخ موسیقی، چاپ دوم، ۱۳۶۲ چاپ اول، ۱۳۲٫
لسترنج؛ جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ۱۹۰۵م، ترجمه‌ی محمود عرفان(۱۳۶۷)، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
مشحون حسن، تاریخ موسیقی ایران دو جلد، تهران، نشر سیمرغ ۱۳۷۳٫
ناصر‌خسرو؛ سفرنامه، قرن ۱۱ م، تهران، انتشارات دنیای کتاب(۱۳۶۱ و ۱۳۷۵).
‌نهرو جواهر ‌لعل ؛ نگاهی به تاریخ جهان، ۳ جلد (۱۹۳۸ م) ترجمه‌ی محمود تفضلی (۱۳۳۸)، تهران، امیرکبیر.
نویسنده نامعلوم؛ حدود العالم من المشرق الی المغرب، قرن ۱۰م، به‌کوشش کریم کشاورز (۱۳۴۵).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (IX)

در گفتمان علمی و غیر عامیانه قبل از شروع هر رساله ای اول از آنچه تا به حال رفته و فکر شده و نوشته شده و وضعیت دقیق پیشرفت در مقطع زمانی نوشتن آن رساله گزارش داده می شود، تا روشن شود که نوشته جدید تا چه اندازه به وضعیت موجود چیزی اضافه یا تغییری پیشنهاد می کند؛ از سوی دیگر مؤلفین در مقدمه مدعی هستند که: «تئورهایی که در قرن حاضر برای موسیقی ایرانی نوشته شده اند بیشتر به مبانی نظری موسیقی اروپایی توجه کرده اند تا به پیشینه طولانی مباحث نظری در موسیقی ایرانی – عربی- ترکی» از این رو مؤلفان «احساس ضرورت» نموده اند به تالیف «یک تئوری موسیقی ایرانی… که از دل همین موسیقی برآمده باشد.»

آروین صداقت کیش، کارگاهی با عنوان «آموزش نقد موسیقی» برگزار می‌کند

آروین صداقت‌کیش (منتقد و پژوهشگر موسیقى) از هفته اول آبان در خانه موسیقی، کارگاهی با عنوان «آموزش نقد موسیقی» برگزار می‌کند. او پیش‌تر در سال ۹۱-۹۲ کارگاه دیگری با عنوان تقریبا مشابه (آشنایی با نقد موسیقی) برگزار کرده بود که گزارشی از جلسات آن بر روی همین وب سایت به طور کامل به انتشار رسیده است و این بار ضمن به‌روز کردن محتوای آن‌چه می‌آموزد بر مسائل ملموس و عملی نقد موسیقی بیشتر تمرکز کرده است. در ادامه مصاحبه ای از نرگس کیانی خبرنگار سایت خبری ایلنا را که در این خبرگزاری هم منتشر شده است می خوانید:

از روزهای گذشته…

شکستن چهارچوب ها

شکستن چهارچوب ها

مسئله شکستن چهارچوب ها می تواند در زمینه های مختلفی کاربرد داشته باشه و صد البته احتمالآ ده ها دردسر؛ اما نه در دنیای هنر.
بداهه نواز خوب باشیم (II)

بداهه نواز خوب باشیم (II)

موسیقیدانان و نوازندگان خبره جز (Jazz) از لحاظ جسمی یا روحی چیزی بیش از شما ندارند. در واقع اینطور نیست که خداوند چیزی بیش از شما در وجود آنها قرار داده باشد. برتری آنها بر دیگر علاقمندان عادی به موسیقی آن است که با جدیت و نظم بیشتری به تمرین موسیقی می پردازند بطوریکه پس از مدتی توانایی شنیدن ایده های موسیقی در مغز و انتقال آن به انگشتان خود را بدست می آورند.
جادوی نام زیبا (III)

جادوی نام زیبا (III)

پوئم سمفونی مولانا بر شعرهایی از شاعر بزرگ پارسی‌گوی بنا شده است. به غیر از کنار هم نشستن اشعار-موسیقی و تا حدود زیادی روند قطعه که تحت تاثیر کامل وزن شعر قرار گرفته است، کمتر رابطه‌ای میان شعر و موسیقی دیده می‌شود. این گونه تبعیت موسیقی از وزن شعری در موسیقی ایرانی بسیار مرسوم است به همین دلیل است که در نگاه اول تنها تفاوت اصلی چنین قطعه‌ای با یک اثر معمول با کلام حتا در حوزه‌ی موسیقی کلاسیک ایران، احتمالا تنها در استفاده از ابزار سمفونیک به عنوان بخش سازی است.
تاثیر موسیقی بر مغز انسان

تاثیر موسیقی بر مغز انسان

موسیقی روح را به حرکت وامی دارد و قادر است تاثیرات قوی و متفاوتی بر جای بگذارد، می تواند انسان را آرام و یا هیجان زده کند. به راستی موسیقی چگونه ما را تحت تاثیر قرار می دهد؟ موسیقی می تواند به روش های مختلف مورد استفاده قرار بگیرد، در علم پزشکی به عنوان یک منبع تحقیقاتی و نیز برای درمان امراضی چون حملات ناگهانی، فشار خون پایین، بیماری های روانی، افسردگی، بی خوابی و به طور کلی می توان گفت به عنوان عامل موثر در بهبود سریع تر بیماری ها، به کار می رود.
حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

گروه موسیقی دل آوا مقام نخست بخش موسیقی فولکلور را در فستیوال موسیقی رنسانس ارمنستان دریافت کرد. این فستیوال هر سال به مناسبت سالگرد کشتار ارامنه و یادمان این واقعه تاریخی در شهر گیومری از ۱۰ آوریل تا ۱۰ می‌ برگزار می‌گردد و از تمامی‌ دنیا گروه‌های موسیقی در بخش‌های مختلف و سبک‌های گوناگون موسیقی در آن شرکت می‌کنند. این فستیوال بین‌‌المللی، چندی قبل فراخوانی اینترنتی برای شرکتِ گروه‌های مختلف موسیقی از سراسر جهان داده بود که در آن امکان حضور گروه‌های مختلف در سبک هایی مثل جز، راک، کلاسیک، موسیقی کانتری و… وجود داشت.
وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی(III)

وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی(III)

هجا عبارت از صوت و آوایی است که به واسطه آن، حرف قابلیت ادا شدن می یابد. یعنی حرف«ب» و «ت» اگر به هم پیوسته شوند کلمه«بت» را به دست میدهند. پیداست که بیان این کلمه مستلزم اختلاط مصوت با آن است. به این ترتیب«بت» به صورت کلمه قابل بیان نیست مگر آن که زیر و زبر و ضمه و فتحه و کسره و جزم و سکون و تشدید بر آن وارد شود، مثلا بُتً. پس آوا و سکون در کلماتند که باعث خوانده شدن آنها میگردند و مجموعه ترکیب یک مصوت بایک یا دو یا سه صامت را هجا می نامند .
قول و غزل یا قول و غزل (V)

قول و غزل یا قول و غزل (V)

به عبارت دیگر مدگردی ها در این بخش بر بستر نغمات صورت نگرفته اند بلکه تغییر ریتم به عنوان کاتالیزوری عمل کرده و در این راستا از ساز عود بهره گیری ریتمیک شده است. برای بازگشت به چهارگاه نیز دقیقاً همین ترفند مجدداً بکار رفته است.
برگزاری دومین جلسه اهدای خون هنرمندان موسیقی

برگزاری دومین جلسه اهدای خون هنرمندان موسیقی

دومین جلسه گردهمایی اهالی موسیقی برای اهدای نمونه خون برای کمک به بانک سلولهای بنیادی، امروز صبح در بیمارستان شریعتی برگزار شد. با توجه به این واقعیت که اکثر موسیقیدانان شناخته شده ایران بیشتر از ۵۵ سال سن دارند و اهدای نمونه خون هم تنها برای سنین ۱۸ تا ۵۵ سال امکان پذیر بود، در برنامه پنجشنبه ۲۹ آبان، از هنرمندان جوانی که در ارکسترها و کرهای مختلف به فعالیت می پردازند نیز دعوت به شرکت در این حرکت خیریه شد و این اتفاق موجب حضور قابل توجه این جوانان خیر شد.
راهنمای کوک های مختلف برای سنتور

راهنمای کوک های مختلف برای سنتور

در ادامه ی مقاله ی “کوک سنتور با استفاده از تیونر” بنا به درخواست برخی از دوستان در زیر جدول کوک دستگاه های دیگر را خواهم نوشت: اگر دوستان آن مقاله را مطالعه کرده باشند می دانند که آنجا فقط از چگونگی کوک در دستگاه شور سخن رفت. در اینجا برای راحتی در درک کوک های مختلف و اختلاف آنها با یکدیگر مبنای کوک را دستگاه شور فرض می کنم و اختلافی که در دستگا ه های دیگر در مقایسه با شور دارند را می نویسم.
اجرای اثری از شاهین مهاجری درفستیوال موسیقی میکروتونال نیویورک

اجرای اثری از شاهین مهاجری درفستیوال موسیقی میکروتونال نیویورک

موسسه AFMM – American festival of microtonal music در سایت رسمی خود اعلام کرد قرار است به مناسبت سی امین سالگرد تاسیس خود و در فستیوال موسیقی Microfest 2011 اثری از شاهین مهاجری، محقق و آهنگساز میکروتونال و نوازنده تمبک را اجرا نماید.