برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (I)

مقدمه
سازهای بادی‌برنجی ازنظر یادگیری و اجرا، جزو مشکل‌ترین سازهای موسیقی هستند و احتمال بروز برخی مشکلات پزشکی در میان نوازندگان این سازها، از هر سنی و با هر میزان مهارتی، نسبت به افراد دیگر بالاتر است. این اختلالات از نظر شدت، از یافته‌های تصادفیِ بدون علامت در میان نوازندگان غیرحرفهای، تا آسیب‌های جدی که نوازندگان حرفه‌ای را از تمرین یا اجرا ناتوان می‌کنند، متغیرند. این مقاله به برخی از این مشکلات رایج، راه‌های پیشگیری و درمان آن‌ها اشاره خواهد داشت. برخی از این بیماری‌ها در مورد نوازندگان تمامی سازهای بادی صدق می‌کنند اما ازآنجاکه نواختن سازهای بادی‌برنجی معمولاً با فشار و تنشِ فیزیکی و جسمیِ بیشتری همراه است عمدۀ این موارد بیش از همه در مورد سازهای بادی‌برنجی اهمیت پیدا می‌کنند. در میانِ مشکلاتی که در ادامه خواهد آمد، برخی مانند سرگیجه یا مشکلات لب‌ها یا عارضه‌های نخاعی بسیار رایج‌اند اما برخی دیگر مانند پنومونی یا لارینگوسِل به‌ندرت دیده می‌شوند و بیشتر ناشی از نوازندگی با شیوه‌های نادرست و غیرعلمی، عوامل خارج از موسیقی یا مواردی استثنایی هستند.

اختلالات لب‌ها
نوازندگان سازهای بادی‌برنجی باید با دهان، منفذی برای خروج هوا بسازند؛ به‌طوری‌که با حالت دادن به دهان، عضلات صورت، زبان و فک، لب‌ها بتوانند به هنگام دمیدن هوا مرتعش شوند. بنابراین لب‌های نوازندگانِ این سازها تحت فشار زیادی قرار می‌گیرند و برای حفظِ حالتِ منفذِ خروجی هوا، به قدرت و چابکیِ ساختار عضلانیِ لب نیاز دارند. هم نت‌های بالا (۱) (به لحاظِ زیرایی) و هم نت‌های بلند (به لحاظ دینامیسم) هر دو، به فشار بیشتری نیاز دارند و منجر به اِعمال فشار زیادی به ساختار عضلانیِ لب میشوند. همچنین فشار زیاد ناشی از نواختن طولانی‌مدت و بدون استراحت، نواختن نت‌های بالا، نواختن نت‌هایی با شدت و دینامیسم بالا و نیز فشردن محکمِ سر ساز روی لب‌ها، نوازندگان سازهای بادی‌برنجی را در معرض آسیب‌های لب قرار می‌دهد. برای نمونه، رشد مو در زیر پوستِ لب در محل تماس سر ساز با لبها یکی از عوارضی است که ممکن است رخ دهد. نشانه‌های چنین آسیب‌هایی عبارت‌اند از:

۱- تخت به نظر رسیدن و درخشان نبودن نت‌های بالا؛
۲- لرزش صدا و ایجاد اشکال در نگه‌داشتنِ نت‌های بالا به صورت طولانی‌مدت؛
۳- تورم و قرمزی غیر طبیعیِ لب‌ها پس از نواختن؛
۴- سفتی و تورم لب‌ها در حین نواختن؛
۵- احساس خستگی یا درد مزمن در لب پایین؛
۶- لاستیک‌مانند و کرخت شدن لب‌ها؛
۷- وجود خراش در لب‌ها و دهان؛
۸- فرار هوا از گوشه‌های لب درحین نواختن؛
۹- وجود زخم یا تومور در لب.

یکی از مهم‌ترین این آسیب‌ها، پاره شدن عضلۀ اوربیکولاریس اوریس (۲) است؛ عضلۀ بزرگ بیضی شکلی که هم لب بالا و هم لب پایین را در برمی‌گیرد. این آسیب به سندروم ساچمو (۳) معروف است. در میان نوازندگان سازهای بادی، نوازندگان بادی‌های برنجی بیش از همه در معرض چنین آسیبی قرار دارند چرا که به فشار زیادی برای نواختن این خانواده از سازهای بادی نیاز است. این آسیب باعث کاهش قدرت و چابکی ساختار عضلانی لب، آویختگی لب‌ها و ناتوانی در حفظِ نت‌های بالا می‌شود. برخی از نوازندگانِ مبتلا به سندروم ساچمو با جراحی بهبود یافته‌اند. استراحت طولانی‌مدت نیز راه حل دیگری برای این مشکل است. درحقیقت این سندروم به نام لویی آرمسترانگ (۴)، خواننده، آهنگ‌ساز و ترومپت‌نواز شهیر قرن بیستم نام‌گذاری شده، چرا که نشانه‌های آن با آنچه که برای لب‌های لویی آرمسترانگ در سال ۱۹۳۵ رخ داد و باعث شد به مدت یک سال نتواند ترومپت بنوازد مشابهت دارد. (۵)

عضلۀ اربیکولاریس اوریس

پی نوشت
۱- High notes.
۲- Orbicularis oris.
۳- سندروم ساچمو (Satchmo’s Syndrome) یک اختلال مربوط به لب است. در کتاب بهداشت نوازنده نوشتۀ انسیه تبریزی و محمد عبدلی (ماهور، ۱۳۹۰: ص ۳۳۴) این نام به اشتباه به یک بیماری درخصوص استخوان انگشتان نسبت داده شده است.
۴- Louis Armstrong.
۵- لقب لویی آرمسترانگ، ساچمو بود. مانند بسیاری از وقایع زندگی او که داستان‌هایی در موردشان نقل شده و مشخص نیست کدام‌ها واقعی و کدام‌ها افسانه‌اند، وجه تسمیۀ ساچمو نیز داستانهایی دارد. زندگی‌نامه‌نویسان او اشاره کرده‌اند که شاید علت این نام‌گذاری به کودکی لویی بازمی‌گشت؛ روزگاری که او برای گرفتن پول در معابر نیو اورلئان می‌رقصید و از ترس اینکه کودکانِ دیگر، سکه‌هایش را ندزدند آن‌ها را در دهانش می‌گذاشت و ازاین‌رو به او لقب “Satchel mouth” دادند (Satchel به‌معنای کیف) که بعدها به‌صورت مخففِ ساچمو درآمد. داستان‌های دیگری نیز در این مورد وجود دارد.
۶- Herniation.
۷- Warm Up & Warm Down.
۸- Slurs.
۹- Neurological Disorders.
۱۰- Dystonia.
۱۱- Focal Dystonia.
۱۲- Embouchure Dystonia.

یک دیدگاه

  • ارسال شده در تیر ۶, ۱۳۹۷ در ۶:۴۵ ب.ظ

    از تاخیر در بروز رسانی سایت عذر خواهی می کنیم. سردبیر

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

«دستور تار» اولین کتاب تئوری موسیقی نوین و علمی ایران است. با بررسی آن می توان به علت عدم موفقیت مکتب وزیری که با امیدواری زیادی شروع شده بود، پی برد. یک اشکال اساسی در همان مقدمه ای که او بر دستور تار نوشته آشکار می شود:

از روزهای گذشته…

موسیقی با کلام و تجربه‌ی تغییر (I)

موسیقی با کلام و تجربه‌ی تغییر (I)

اگر کمی به آثار موسیقی سال‌های اخیر گوش بسپاریم نوعی تعیین نشدگی در وضعیت فرم موسیقی ایرانی به چشم می‌خورد. پیش از این، رایج ‌ترین ساختار یک اجرای کامل، توالی گوشه‌ها و ضربی‌ها بود اما این وضعیت اکنون مدتی است که در حال تغییر است، تو گویی در دوره‌ی گذاری به سر می‌بریم. تاثیر این وضعیت بر فرم اجرا در «آب، نان، آواز» (اثر جدید علی قمصری) هم مانند دیگر آثار با کلام قبلی‌اش، به خوبی دیده می‌شود.
“رازهای” استرادیواری (IX)

“رازهای” استرادیواری (IX)

Stradivari برای کسب دانسته های خود بطور قطع از تجربیات بسیاری که در مورد ساخت سازهای موسیقایی در کرمونا بصورت گسترده و فراگیر صورت گرفته بود، بهره جسته است. او در ابتدا توانست از وجود Andrea Amati که در این شهر در طی نیمه اول قرن ۱۶ مشغول به کار بوده استفاده کند.
فلیکرینک فلم

فلیکرینک فلم

آلبوم Flickering Flame منتشر شده در سال ۲۰۰۲ و مجموعه آثاری از راجر واترز در سالهای پس از جدایی از گروه پینک فلوید است. این آلبوم هرگز در آمریکای شمالی پخش نشد زیرا بر روی دیسکهای اپتیکال ضد کپی ضبط شده و به همین دلیل با استانداردهای CD مطابقت نداشته و مجوز قرار دادن لوگوی CD بر روی جلد را ندارد.
میکلوش روژا

میکلوش روژا

میکلوش روژا، آهنگساز مجار، شهرت خود را بیش از هرچیز به موسیقی متن فیلم های هالیوود و انگلیسی مدیون است. او همچنین سازنده قطعات بسیاری از موسیقی های مجلسی، کنسرتو و قطعات ارکسترال برای اجرا در سالنهای موسیقی است. موسیقی روژا به سبک پست – رومانتیکی است که تحت تاثیر بسیار ملودیهای فولکلور کشورش – مجارستان – و تاثیرات جزئی از دو غول موسیقی قرن بیستم مجارستان، بلا بارتوک (Béla Bartók) و زولتان کودای (Zoltan Kodaly) است.
کنسرتو ویولن سیبلیوس (II)

کنسرتو ویولن سیبلیوس (II)

موومان دوم این اثر، ابتدا با نواختن کلارینت ها آغاز گشته و پس از ورود ابوا و سپس فلوت در آن، زمینه آرامش بخشی برای سولیست مهیا می گردد.
کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان

کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان

کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان (موسیقی آذری) به سرپرستی مریم سروش نسب و خوانندگی نیر فروغی به همراه گروه حرکت به کارگردانی و سرپرستی استاد فرزانه کابلی در تاریخهای پنجشنبه ۲۲ و جمعه ۲۳ خرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۶ در تالار وحدت برگزار می گردد.
اصول نوازندگی ویولن (VII)

اصول نوازندگی ویولن (VII)

۳/۱/۳/۴ : با توجه به بزرگی فاصله طولی و دور بودن نامتعارف انگشتان اول و چهارم، انگشت اول می تواند در هنگام اجرای دوبل های فاصله نهم و دهم ، به شکل شکسته در ناحیه ناکل در آید و نکته اشاره شده مربوط به شیوه نشستن انگشت اول در بند شماره ۵/۲/۱/۳ مبنی بر هم امتدادی بند اول این انگشت در پشت دست، با امتداد ساعد و دست چپ برقرار نیست.
شجریان مهر

شجریان مهر

اول مهر مهرماه ۱۳۸۳، استاد عالیقدر آواز ایران ، محمدرضا شجریان ۶۴ ساله شد. شجریان هنرمندی با هوش و ذکاوتی سرشار که حقیقتا” حق مطلب را درست ادا کرده از دیار قدسیان، یگانه مشهد ایران رهسپار سفری دور و دراز شد و امروز با خود کوله باری لبریز از پاکترین و معصومترین آیه های آریایی بودنمان را بدوش می کشد.
الیزابت شوارزکوف، نقطه اوج سوپرانو

الیزابت شوارزکوف، نقطه اوج سوپرانو

الیزابت شوارزکوف (Elisabeth Schwarzkopf ) متولد نهم دسامبر سال ۱۹۱۵، خواننده اپرای آلمانی الاصل تبعه کشور انگلستان و در زمره برجسته ترین خوانندگان soprano به شمار می رود، اجراهای متعدد و درخشان آثار بزرگانی چون Mozart، Strauss و Hugo Wolf، از دلایل عمده شهرت جهانی این هنرمند بزرگ است.
کج بشینیم، راستشو بگیم  (I)

کج بشینیم، راستشو بگیم (I)

در خصوص اینکه چگونه و در پی چه پیشامدی قوه‌ی تعقل بیوک‌آقا در جوانی و شاید هم در میانسالی دچار اختلال شده بود داستانهایی دهان به دهان می‌گشت و می‌گردد. من نخستین بار او را در سال ۱۳۷۶ در هفده سالگی‌ام دیدم؛ زمانیکه با دوستی برای خرید تار، سراغ سازنده‌ی تار مراغه‌ای جناب آقای نصرالله بوذری رفته بودیم. تابستان بود. صبح زود از تبریز راه افتادیم. به مراغه که رسیدیم مستقیم به کارگاه رفتیم. ظهر که شد جناب نصرالله مهمان‌نوازی کردند و نهار را رفتیم منزل ایشان.