بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
مضراب پرانی لنگ: این قطعۀ کوتاه در دستگاه شور ساخته شده است و نغمات آن تحت تاثیر موسیقی محلی و مقامی خراسان می باشد. ویژگی بارز این اثر وزن و میزان بندی لنگ و دور متفاوت آن است. دور اصلی این اثر سیزده تایی بوده و تقسیمات داخلی آن به صورت ۵+۴+۴ می باشد. در حین اجرا دور اصلی اثر با تغییرات جزئی مواجه می شود که عبارتند از دور یاز ده تایی با ترکیب ۳+۴+۴ و دور دوازده تایی با ترکیب منظم ۴+۴+۴٫

پایۀ اصلی اثر به صورت زیر می باشد؛ در تصویر زیر سرضرب های قوی برای درک بهتر ساختار وزن و ضرباهنگ این اثر مشخص شده اند. نکتۀ جالب توجه در اجرای این قطعه مربوط به بخش سوم هر میزان یعنی ابتدای دور پنج تایی می باشد که برای بیان صحیح تر این قسمت لازم است نوازنده ضرب اول آن را کمی کند تر و با تاکید بیشتر اجرا نماید.

جملات و نغمات ابتدایی قطعه دقیقا بر اساس پایۀ اصلی بوده و بر اساس همان وزن اجرا می شوند.

در ادامه نیز شاهد همین روند هستیم و جملات پله ای مشابه در فواصل بالاتر اجرا می شوند و به تناسب با آنها پایۀ اصلی به درجات بالاتر دستگاه شور منتقل می شود.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

حال در تصویر زیر به تغییرات متوالی دور سیزده تایی و یازده تایی در روند ساختاری نغمات، توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

چندمضراب پنجگاه: این قطعه در دستگاه راست پنجگاه ساخته شده و در جملات آن به گوشه هایی از جمله درآمد راست، روح افزا، عراق، نهیب و شکسته می شود. علاوه بر تنوع نغمات و ساختار برجستۀ آن می توان به وزن و ساختار پیچیدۀ ضرباهنگ این قطعه اشاره نمود. وزن این قطعه مجموعه ای است از چهار ضربی و دوضربی ترکیبی با ساختار درونی سه تایی به نحوی که سرضرب های متنوع و متفاوت در حین اجرای نغمات به آن حالتی سرزنده و شاداب داده است. پایۀ اصلی قطعه از لحاظ نوشتاری و اجرای مضرابی به صورت ۳+۳+۲+۲+۲ بوده ولی از لحاظ سر ضرب های اصلی و شنیداری این پایه به صورت ۳+۲+۳+۴ به گوش می رسد.

نکتۀ مهم در حین اجرای پایه های این اثر در رعایت همین سر ضرب هاست و اجرای دقیق ضرب های قوی ترو می توان پایه های این قطعه را با مضراب های متفاوت و متنوعی اجرا نمود به خصوص در اجرای گروهی تنوع این حالت های متفاوت مضرابی فضای بدیعی را به این قطعه می بخشد. در تصویر زیر ابتدا به نحوۀ نوشتار پایۀ اثر توجه نمایید:

حالا به همان پایه با تاکید بر سرضرب ها و ضرب های قوی توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

اجرای جملات طولانی با اوزان متنوع و متفاوت از دیگر ویژگی های این اثر می باشد. به نمونه ای از این نغمات توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

همچنین توجه کنید به جمله ای دیگر از چند مضراب پنجگاه در این جمله هم از نظر زمانی طولانی و دارای ضرباهنگ و حالات متنوع و متفاوتی است. به ترکیب ساختاری این جمله و استفاده از ترجیع های کوتاه مشابه در پایان هر نیم جمله توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

در این قطعه خیلی دیر به جملات برگرفته بر اساس پایه می رسیم و این ترکیب ساختاری برای اولین بار در گوشۀ پنجگاه اتفاق می افتد. ابتدا جملۀ اصلی در فواصل گوشۀ پنجگاه اجرا شده و در مرحلۀ بعد همین جمله بر اساس ساختار پایۀ اصلی اثر اجرا می شود. این بسط در دو مرحله صورت می گیرد.

باز هم در این قسمت شاهد سنکپ ها و ضد ضرب های متوالی و متعدد هستیم که این موضوع به تنوع ساختاری قطعه کمک بسیاری می کند.

پس از مرحلۀ دوم بسط و گسترش این جمله قطعه به فضای اصلی و اولیۀ آهنگ یعنی فواصل درآمد راست برگشته و در همان فضا به پایان می رسد.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

حالا به همین جمله که در قالب پایۀ اصلی قطعه طراحی و تنظیم شده، توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

فرج نژاد: با کوارتت کلگیوم همکاری خواهیم داشت

فرج نژاد: با کوارتت کلگیوم همکاری خواهیم داشت

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره فعالیت های این موسیقیدان جوان، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.
نوازنده و تمرین (II)

نوازنده و تمرین (II)

در مطلب قبل به پنج مورد از نکاتی که برای تمرین کردن باید به آنها توجه کرد اشاره کردیم، در این قسمت توجه شما را به ادامه نکات جلب می کنیم.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

پس از آشنایی با برخی مسایل و تکنیک‌های عمومی که نقدگران با آن دست به گریبانند پای آگاهی میان‌رشته‌ای و مرزبندی شیوه‌های نقد به میان می‌آید. نقدگری موسیقی، اغلب کاری ذوقی، گونه‌ای ادبی و خلاصه بی‌نقشه‌ و مرزبندی مشخص سبکی (جز آنچه به ویژگی‌های فرد و مقلدان احتمالی ربط دارد) شمرده می‌شود. این توصیف‌ها ممکن است در مورد خیلی از نقدها درست باشد اما نمی‌توان چشم پوشید از اینکه نقد موسیقی هم گونه‌هایی دارد و اگر چه در جهان واقعی نقدها ممکن است دقیقاً درون این مرزها نگنجند، مشخصات کلی‌شان را می‌توان آموخت و به‌کار گرفت.
اطلاعیه اول مسابقه کشوری گیتار جَز-بلوز (پاییز۸۷)

اطلاعیه اول مسابقه کشوری گیتار جَز-بلوز (پاییز۸۷)

برای نخستین بار در ایران مسابقه کشوری نوازندگی گیتار جز و بلوز در پاییز ۱۳۸۷ برگزار می شود؛ این مسابقات در دو رشته ” لید گیتار ” و ” بیس گیتار ” اجرا خواهد شد.
سرگذشت پیانو در ایران (II)

سرگذشت پیانو در ایران (II)

از اولین نوازندگانی که با استفاده از امکانات کامل پیانو اقدام به نواختن موسیقی ایرانی کرد می توان به مرتضی محجوبی اشاره کرد (هر چند او از تکنیکهای نوازندگی پیانو کلاسیک چندان بهره ای نمی برد) وی از آهنگسازان و نوازندگان اصلی رادیو و برنامه گلها بود و با بزرگانی چون بنان و قوامی همکاری می کرد.
گروه ریمونز (V)

گروه ریمونز (V)

در تابستان ۲۰۰۴ مستندی درباره ریمونز “پایان قرن: نقل ریمونز” (End of the Century: The Story of the Ramones) ساخته و در سالنهای تئاتر نمایش داده شد. جانی کسی که در خفا با سرطان پرستات می جنگید، در ۱۵ سبتامبر ۲۰۰۴ در لوس آنجلس بعد از نمایش فیلم از دنیا رفت. در روز مرگ جانی اولین موزه جهانی ریمونز گشایش شد. این موزه در برلین، آلمان، واقع است، شامل بیش از ۳۰۰ یادگار از اعضای گروه مانند شلوار جین روی سن جانی، دستکش روی سن جوی، کتونی های روی سن مارکی و بند گیتار بیس سی.جی.
هالی کول

هالی کول

هالی کول، خواننده کانادایی را نمیتوان از جمله هنرمندانی دانست که در دسته خاصی جای میگیرند. آوایی خش دار و اغوا کننده دارد که به طور کنایه آمیزی با طبیعت شوخ و صاف و ساده او در تضاد است و همین خصوصیات به او کمک کرده اند تا بتواند استانداردهای سنتی و کلاسیک پاپ را تغییر دهد.
نگاهی به کنسرت ˝نغمه‌های مرکب˝ (II)

نگاهی به کنسرت ˝نغمه‌های مرکب˝ (II)

“نقش” از لحاظ پیچیدگی های فرمال و ریتمیک جزو فرم های ساده تر موسیقی قدیم است و از جهاتی به تصنیف های امروزین شبیه تر. دیگر قطعه‌ی اجرا شده نیز به فرم “بسیط” بود که از لحاظ تغییرات مدال به اندازه‌ی قطعه‌ی اوّل بدیع نبود و از این لحاظ، به قطعات دستگاهی شباهت بیشتری داشت.
جان کیج و ذن بودیسم (VI)

جان کیج و ذن بودیسم (VI)

در گذشته و آینده نمی توان یک اثر هنری را خلق کرد به همان اندازه که نمی توان زندگی کرد. این درجه از اهمیتِ مقدس گونه که ذن بودیسم برای زمان حال قائل است منشاء وجودی هنر خلق الساعه و فی البداهه ی ذن است.
مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش (RMSM)

مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش (RMSM)

مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش در توئیکنهام در غرب لندن به تعلیم نوازندگان برای گروه های ۲۹ گانه موسیقی ارتش انگلیس می پردازد. این مدرسه بخشی از سپاه موسیقی ارتش است که مکان آن نلر هال (Kneller Hall) می باشد که قبلا اقامتگاه روستایی گارفری نلر، نقاش درباری، بوده و در سال ۱۸۴۸ پس از آتش سوزی بازسازی شده است.