بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
مضراب پرانی لنگ: این قطعۀ کوتاه در دستگاه شور ساخته شده است و نغمات آن تحت تاثیر موسیقی محلی و مقامی خراسان می باشد. ویژگی بارز این اثر وزن و میزان بندی لنگ و دور متفاوت آن است. دور اصلی این اثر سیزده تایی بوده و تقسیمات داخلی آن به صورت ۵+۴+۴ می باشد. در حین اجرا دور اصلی اثر با تغییرات جزئی مواجه می شود که عبارتند از دور یاز ده تایی با ترکیب ۳+۴+۴ و دور دوازده تایی با ترکیب منظم ۴+۴+۴٫

پایۀ اصلی اثر به صورت زیر می باشد؛ در تصویر زیر سرضرب های قوی برای درک بهتر ساختار وزن و ضرباهنگ این اثر مشخص شده اند. نکتۀ جالب توجه در اجرای این قطعه مربوط به بخش سوم هر میزان یعنی ابتدای دور پنج تایی می باشد که برای بیان صحیح تر این قسمت لازم است نوازنده ضرب اول آن را کمی کند تر و با تاکید بیشتر اجرا نماید.

جملات و نغمات ابتدایی قطعه دقیقا بر اساس پایۀ اصلی بوده و بر اساس همان وزن اجرا می شوند.

در ادامه نیز شاهد همین روند هستیم و جملات پله ای مشابه در فواصل بالاتر اجرا می شوند و به تناسب با آنها پایۀ اصلی به درجات بالاتر دستگاه شور منتقل می شود.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

حال در تصویر زیر به تغییرات متوالی دور سیزده تایی و یازده تایی در روند ساختاری نغمات، توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

چندمضراب پنجگاه: این قطعه در دستگاه راست پنجگاه ساخته شده و در جملات آن به گوشه هایی از جمله درآمد راست، روح افزا، عراق، نهیب و شکسته می شود. علاوه بر تنوع نغمات و ساختار برجستۀ آن می توان به وزن و ساختار پیچیدۀ ضرباهنگ این قطعه اشاره نمود. وزن این قطعه مجموعه ای است از چهار ضربی و دوضربی ترکیبی با ساختار درونی سه تایی به نحوی که سرضرب های متنوع و متفاوت در حین اجرای نغمات به آن حالتی سرزنده و شاداب داده است. پایۀ اصلی قطعه از لحاظ نوشتاری و اجرای مضرابی به صورت ۳+۳+۲+۲+۲ بوده ولی از لحاظ سر ضرب های اصلی و شنیداری این پایه به صورت ۳+۲+۳+۴ به گوش می رسد.

نکتۀ مهم در حین اجرای پایه های این اثر در رعایت همین سر ضرب هاست و اجرای دقیق ضرب های قوی ترو می توان پایه های این قطعه را با مضراب های متفاوت و متنوعی اجرا نمود به خصوص در اجرای گروهی تنوع این حالت های متفاوت مضرابی فضای بدیعی را به این قطعه می بخشد. در تصویر زیر ابتدا به نحوۀ نوشتار پایۀ اثر توجه نمایید:

حالا به همان پایه با تاکید بر سرضرب ها و ضرب های قوی توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

اجرای جملات طولانی با اوزان متنوع و متفاوت از دیگر ویژگی های این اثر می باشد. به نمونه ای از این نغمات توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

همچنین توجه کنید به جمله ای دیگر از چند مضراب پنجگاه در این جمله هم از نظر زمانی طولانی و دارای ضرباهنگ و حالات متنوع و متفاوتی است. به ترکیب ساختاری این جمله و استفاده از ترجیع های کوتاه مشابه در پایان هر نیم جمله توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

در این قطعه خیلی دیر به جملات برگرفته بر اساس پایه می رسیم و این ترکیب ساختاری برای اولین بار در گوشۀ پنجگاه اتفاق می افتد. ابتدا جملۀ اصلی در فواصل گوشۀ پنجگاه اجرا شده و در مرحلۀ بعد همین جمله بر اساس ساختار پایۀ اصلی اثر اجرا می شود. این بسط در دو مرحله صورت می گیرد.

باز هم در این قسمت شاهد سنکپ ها و ضد ضرب های متوالی و متعدد هستیم که این موضوع به تنوع ساختاری قطعه کمک بسیاری می کند.

پس از مرحلۀ دوم بسط و گسترش این جمله قطعه به فضای اصلی و اولیۀ آهنگ یعنی فواصل درآمد راست برگشته و در همان فضا به پایان می رسد.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

حالا به همین جمله که در قالب پایۀ اصلی قطعه طراحی و تنظیم شده، توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تعطیلی برنامه های موسیقی به دلیل شیوع کرونا

لغو مجدد کلیه فعالیت های هنری در سراسر کشور، طی اطلاعیه جدیدی از وزارت ارشاد تا یک هفته دیگر اعلام شد. در پی شیوع ویروس کرونا و جهت پیشگیری از گسترش آن، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در توافق و تصمیم مشترک با وزارت بهداشت، طی اطلاعیه ای کلیه کنسرت ها، اجراهای تئاتر، اکران سینمایی و دیگر تجمعات هنری را تا تاریخ جمعه نهم اسفندِ جاری ملغی اعلام و محمد الهیاری، مدیر کل دفتر موسیقی این خبر را رسما ابلاغ کرد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (IX)

او در کتاب خود «موسیقی در گذر از قرنها» داستانی جالب از پادشاه موسیقی شفا بخش استیون هالپرن (۵۲) نقل می کند: «بعد از اتمام یک سمینار در مورد موسیقی نیوایج که در دهه ۷۰ برگزار شده بود من او (استیون هالپرن) را برای صرف شام به خانه ام دعوت کردم و مدت زیادی در باره موسیقی باب روز یعنی نیوایج صحبت کردیم. در آخر من در مورد آلبومش اخیرش (۵۳) از او سوال کردم. یادداشت های او درخلال بروشور آلبوم ادعا می کرد که هر یک از هفت آهنگ این آلبوم برای مدیتیشنی خاص و مخصوص یکی از چاکراهای هفتگانه است. می خواستم بدانم که او از کجا می فهمد که کدام آکورد و چگونه روی چاکرای خاصی تاثیر دارد؟ من او را به این دلیل تحت فشار گذاشتم که فکر می کردم شاید او به معدن طلای اسرار آمیز عرفان (!) دست پیدا کرده است. سرانجام خندید و گفت: همه اینها فقط یک فریب است. نیازی به گفتن نیست که پس از آن، از اینگونه باورها دست برداشتم و رابطه ما همان جا برای همیشه تمام شد.»

از روزهای گذشته…

بررسی و نقدِ «مبانی نظری موسیقی ایرانی» (II)

بررسی و نقدِ «مبانی نظری موسیقی ایرانی» (II)

«…تدوین یک تئوری موسیقی ایرانی، برای آموزش در هنرستان ها که از دل همین موسیقی برآمده باشد… و با آگاهی از اینکه نظام موسیقایی ایران در حال حاضر با گذشته تفاوت های دارد، مفاهیم نظری بنیادین را از رسالات کهن اخذ کرده و اصول و قواعد موسیقی ایرانی را از آنچه امروزه در عمل اجرا می شود استخراج کرده است… و این اصول و قواعد مربوط به موسیقی کلاسیک ایرانی است که آن را معمولا “موسیقی ردیفی” می نامند.»
فراخوان دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران – مَگتان ۱۲- ششم بهمن ماه ۱۳۹۶

فراخوان دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران – مَگتان ۱۲- ششم بهمن ماه ۱۳۹۶

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران در چهار کاتگوری L1 و L2 و F و A به طور ویدئویی برگزار می شود.
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

«کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» در هفته‌ی گذشته به میانه‌ی راه خود رسید. چهارمین جلسه‌ی این کارگاه هشت جلسه‌ای، چهارشنبه ۱۸ بهمن ماه، به درس‌های «سه یاریگر نقد موسیقی» و «زبان و واژگان» اختصاص داشت، که ابتدا به پیوند میان «نظریه‌ی موسیقی»، «تجزیه و تحلیل موسیقایی» و «موسیقی‌شناسی» با نقد موسیقی و سپس مسائل مربوط به زبان و واژگان به کار رفته در نقد می‌پرداخت.
فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (V)

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (V)

البته تجزیه و تحلیل موسیقی و ملودی برای اثبات این نظریه که موسیقی اسلامی سرچشمه اصلی موسیقی مکتب له اونیسوس بوده، در ابعاد محدود یک مقاله نمی گنجد. (۱۳) اما مقابله و مقایسه ساده ی قسمتی از یک “Haece dies” له اونین با یک موسیقی سازی که در دهکده ای عرب نشین در اسرائیل اجرا و ضبط شده است، تا حدی روشنگر است. برای نتیجه گیری بهتر، ملودی عربی(A) و موسیقی ملیسمای له اونین (B) خط به خط، پشت سرِ هم نوشته و مقایسه می کنیم: (۱۴)
اولین دکتر موسیقی (II)

اولین دکتر موسیقی (II)

گویا با یک درگیری شــدید لفظی که بین حســین ناصحی و خانم افشار، مدیر صداخانــه وزارت فرهنگ و هنر در گرفت به دستور ایشان این آثار ارزشــمند به جای نامعلومی انتقال می یابد که پس از انقلاب اسلامی و پیگیری خانواده اش برای یافتن حدود یکصد نوار ریل دو لبه و نیز آثار دســت نویس پارتیتور آواها بی اثر می ماند و تا کنون نیز اطلاعاتی از سرنوشــت این گنجینه گرانبها بدست نیامده است.
پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

مجددا تایید شد، در را باز کردند، وارد اتاق شدم و در بسته شد. بدون اتلاف وقت ابزار و لوازم مورد نیاز را آماده کرده و زوایای لازم را برای عکس برداری دقیق انتخاب و در ذهن مراحل بعدی کار را طبقه بندی می نمودم تا که لحظه ایی پایمال نگردد.
یکصد سال گمنامی

یکصد سال گمنامی

شاید جالب باشد اگر بدانید که تا یک صد سال پس از مرگ یوهان سباستیان باخ هیچ کس وی را بعنوان یک موسیقی دان بزرگ نمی شناخت!
موسیقی برنامه ای – سوئیت

موسیقی برنامه ای – سوئیت

در ادامه بحث راجع به موسیقی رمانتیک جا دارد که به موسیقی برنامه ای و سوئیت هم اشاره ای داشته باشیم. در دوران رمانتیک اتفاق جالبی رخ داد و آن مشارکت هنرهایی چون موسیقی، نقاشی و ادبیات برای خلق آثاری هنری مشترک بود. نتیجه چیزی جز موسیقی ای نبود که به اجرای یک نمایش یا بیان یک داستان مشغول باشد. اغلب هنرمندان دوران رمانتیک به نوعی نگرش یگانگی و وحدت هنرها رسیده بودند، از شواهد این ادعا می توان به سرودن شعر توسط موسیقیدانان و سرودن شعر موسیقایی توسط شاعران اشاره کرد.
کوارتت های فلوت موتسارت

کوارتت های فلوت موتسارت

موتزارت در زمستان سال ۱۷۷۷- ۱۷۷۸ ، یعنی هنگامی که در مانهایم (Mannheim) بسر می برد با یکی از ثروتمندان آلمانی بنام De Jean آشنا شد. او نوازنده مبتدی فلوت بود و به موتزارت پیشنهاد ساخت سه کنسرتو کوتاه و ساده و دو کوارتت برای فلوت داد. موتزارت این پیشنهاد را پذیرفت و آنها بر سر قیمت کار به توافق رسیدند، اما به هنگام تسویه حساب آقای De Jean تنها حدود نیمی از بهای توافق اولیه را به موتزارت پرداخت.
مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

اگر پیانویی بخواهد امروز صدای تاری را همراهی کند، نه که به دامن نوستالژی روزی روزگاری پیانو و تار و برنامه‌ی گل‌ها بیافتد و نقشِ نقش بر آبِ دیروزی بودن را بازی کند، چه صدایی خواهد داشت؟ چگونه همراه و همنشین می‌شود؟ پاسخ این پرسش مهم‌ترین چیزی است که در «موسیقی برای تار و پیانو»ی «میلاد محمدی» و «هوشیار خیام» به گوش می‌رسد. صدایی تازه برای همراهی دو ساز، یا از آن کلی‌تر، دو خط موسیقی که هر دو کم‌وبیش همان‌اند که پیش‌تر جدا بوده‌اند، مقصد و مقصود آگهی‌شده‌ی آفرینندگان آلبوم بوده است.