بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
مضراب پرانی لنگ: این قطعۀ کوتاه در دستگاه شور ساخته شده است و نغمات آن تحت تاثیر موسیقی محلی و مقامی خراسان می باشد. ویژگی بارز این اثر وزن و میزان بندی لنگ و دور متفاوت آن است. دور اصلی این اثر سیزده تایی بوده و تقسیمات داخلی آن به صورت ۵+۴+۴ می باشد. در حین اجرا دور اصلی اثر با تغییرات جزئی مواجه می شود که عبارتند از دور یاز ده تایی با ترکیب ۳+۴+۴ و دور دوازده تایی با ترکیب منظم ۴+۴+۴٫

پایۀ اصلی اثر به صورت زیر می باشد؛ در تصویر زیر سرضرب های قوی برای درک بهتر ساختار وزن و ضرباهنگ این اثر مشخص شده اند. نکتۀ جالب توجه در اجرای این قطعه مربوط به بخش سوم هر میزان یعنی ابتدای دور پنج تایی می باشد که برای بیان صحیح تر این قسمت لازم است نوازنده ضرب اول آن را کمی کند تر و با تاکید بیشتر اجرا نماید.

جملات و نغمات ابتدایی قطعه دقیقا بر اساس پایۀ اصلی بوده و بر اساس همان وزن اجرا می شوند.

در ادامه نیز شاهد همین روند هستیم و جملات پله ای مشابه در فواصل بالاتر اجرا می شوند و به تناسب با آنها پایۀ اصلی به درجات بالاتر دستگاه شور منتقل می شود.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

حال در تصویر زیر به تغییرات متوالی دور سیزده تایی و یازده تایی در روند ساختاری نغمات، توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

چندمضراب پنجگاه: این قطعه در دستگاه راست پنجگاه ساخته شده و در جملات آن به گوشه هایی از جمله درآمد راست، روح افزا، عراق، نهیب و شکسته می شود. علاوه بر تنوع نغمات و ساختار برجستۀ آن می توان به وزن و ساختار پیچیدۀ ضرباهنگ این قطعه اشاره نمود. وزن این قطعه مجموعه ای است از چهار ضربی و دوضربی ترکیبی با ساختار درونی سه تایی به نحوی که سرضرب های متنوع و متفاوت در حین اجرای نغمات به آن حالتی سرزنده و شاداب داده است. پایۀ اصلی قطعه از لحاظ نوشتاری و اجرای مضرابی به صورت ۳+۳+۲+۲+۲ بوده ولی از لحاظ سر ضرب های اصلی و شنیداری این پایه به صورت ۳+۲+۳+۴ به گوش می رسد.

نکتۀ مهم در حین اجرای پایه های این اثر در رعایت همین سر ضرب هاست و اجرای دقیق ضرب های قوی ترو می توان پایه های این قطعه را با مضراب های متفاوت و متنوعی اجرا نمود به خصوص در اجرای گروهی تنوع این حالت های متفاوت مضرابی فضای بدیعی را به این قطعه می بخشد. در تصویر زیر ابتدا به نحوۀ نوشتار پایۀ اثر توجه نمایید:

حالا به همان پایه با تاکید بر سرضرب ها و ضرب های قوی توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

اجرای جملات طولانی با اوزان متنوع و متفاوت از دیگر ویژگی های این اثر می باشد. به نمونه ای از این نغمات توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

همچنین توجه کنید به جمله ای دیگر از چند مضراب پنجگاه در این جمله هم از نظر زمانی طولانی و دارای ضرباهنگ و حالات متنوع و متفاوتی است. به ترکیب ساختاری این جمله و استفاده از ترجیع های کوتاه مشابه در پایان هر نیم جمله توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

در این قطعه خیلی دیر به جملات برگرفته بر اساس پایه می رسیم و این ترکیب ساختاری برای اولین بار در گوشۀ پنجگاه اتفاق می افتد. ابتدا جملۀ اصلی در فواصل گوشۀ پنجگاه اجرا شده و در مرحلۀ بعد همین جمله بر اساس ساختار پایۀ اصلی اثر اجرا می شود. این بسط در دو مرحله صورت می گیرد.

باز هم در این قسمت شاهد سنکپ ها و ضد ضرب های متوالی و متعدد هستیم که این موضوع به تنوع ساختاری قطعه کمک بسیاری می کند.

پس از مرحلۀ دوم بسط و گسترش این جمله قطعه به فضای اصلی و اولیۀ آهنگ یعنی فواصل درآمد راست برگشته و در همان فضا به پایان می رسد.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

حالا به همین جمله که در قالب پایۀ اصلی قطعه طراحی و تنظیم شده، توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختتامیه دومین جشنواره صبا برگزار شد

دومین جشنواره موسیقی صبا در بخش غیررقابتی پنجشنبه ۱۴ آذرماه با اجرای کنسرت دلبر حکیم‌ آوا پیانیست برجسته‌ تاجیکی-روسی بعد از گذشت دو هفته به کار خود پایان داد. بخش دوم این جشنواره از روز دوشنبه ۱۱ آذرماه با برگزاری مسترکلاس‌ و اجرای کنسرت همراه بود و آخرین برنامه اجرای این فستیوال با رسیتال پیانو حکیم‌آوا در تالار رودکی همراه بود.

یادداشتی بر موسیقی‌های انتخابیِ فیلمِ «رضا»

فیلم در شکل مرسوم و مألوف‌اش موسیقی متنِ ساخته شده ندارد اما پر از موسیقی‌ست. موسیقی‌های انتخابیِ کارگردان در فیلمی که نوشته و بازی‌اش نیز کرده، اولین توفیق را از بهره‌گیریِ متناسب از محوریتِ شهر اصفهان در فیلمنامه به دست می‌آورد. اصفهان را نه مکرر و در صورت‌هایی کلیشه‌ای، بلکه در ساکسفونِ تنها در شبهای اصفهانِ امروز و در یک آوازخوانیِ سنتیِ دورهمی زیر پل خواجو می‌بینیم.

از روزهای گذشته…

متبسم: من فرزند گروه های پیشین هستم!

متبسم: من فرزند گروه های پیشین هستم!

اگر بخواهیم مقایسه ای بین گروه دستان و گروه های موجود در ایران داشته باشیم قطعا باید از نظر تفکر آهنگسازی و تاثیر آهنگساز این موضوع را بررسی کنیم. در همین راستا می توان دستان را با ارکستر سازهای ملی به سرپرستی فرامرز پایور مقایسه کرد و البته اینکه من جنس کارهای حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان را می پسندم و باید بگوییم که دستان فرزند این گروه ها است که در یک روند طولانی و با یک آنسامل کوچک تر حرکت کرده است؛ حال ممکن است از نظر صدادهی قابل مقایسه با یک گروه ۱۰ نفره نباشد اما از نظر تفکر آهنگسازی این گونه است.
زنان موسیقی یا موسیقی زنان! (II)

زنان موسیقی یا موسیقی زنان! (II)

در حوزه ی موسیقی چند نفر را می شناسی که با نام آذرمیدخت رکنی آشنا باشند؟ پیانیستی بی نظیر و برجسته که در اوج فلاکت، بدبختی و فقر از دنیا رفت بی آنکه یادگاری از خود به جای گذارد. در کدام یک از نشریات موسیقی به ایشان یا نمونه های دیگری چون زینب محمدی، خان گل مصرزاده، فریده رهنما و … پرداخته اند؟ چرا راه دور رویم کدامشان به فوزیه مجد و شیدا قرچه داغی و طلیعه کامران و فروغ کریمی پرداخته اند؟
معادله چندمجهولی افزایش تعرفه

معادله چندمجهولی افزایش تعرفه

در طی چند هفته اخیر بالا رفتن ۵۶ درصدی تعرفه گوشی تلفن‌همراه و متعلقات آن خبر شماره یک بسیاری از جراید و رسانه‌ها بود. تاثیر آن هم به‌سرعت بر بازار سایه انداخت و قیمت گوشی‌های ارزان تقریبا دو برابر شد و گوشی‌های گران هم ۲۵ تا ۳۰ درصد گران‌تر شدند.
پاسخی بر نظرات مقالۀ خواننده و خواننده سالاری

پاسخی بر نظرات مقالۀ خواننده و خواننده سالاری

مطلبی که تحت عنوان خواننده سالاری منتشر شد، مقاله ای بود در نکوهش جایگاه کاذب خوانندگان و تلاش آنها برای حفظ این تصورات دروغین در میان مخاطبین و طرفداران خود، نه مقاله ای برای تخریب و نکوهش آقای محمدرضا شجریان. با توجه به تعصبات و نگاه های مقدس مابانۀ برخی علاقمندان هنر موسیقی بالاخص طرفداران آقای شجریان بر آن شدم تا مطالبی را در توضیح برخی نظرات بیان کنم.
چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی شنبه نهم اسفند در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. در این جشنواره به برگزیدگان این مسابقه، هدایایی اهدا شد. در ابتدای این نشست یونس محمودی مجری این برنامه پس از خوش آمد گویی از دبیر جشنواره سجاد پورقناد خواست که به روی صحنه آمده و بیانیه دبیر جشنواره را قرائت کند. پس از سخنرانی دبیر، مجری برنامه سعید یعقوبیان (نوازنده تار)، پیمان ناصح پور (نوازنده دایره) و شایان یزدی زاده (نوازنده تنبک) را برای اجرای موسیقی به روی صحنه دعوت کرد. پس از اتمام این بخش، کلیپ جشنواره به نمایش درآمد و در ادامه از سید عباس سجادی مدیر عامل بنیاد آفرینش های نیاوران دعوت شد تا به ایراد سخنرانی بپردازد.
اصول نوازندگی ویولن (III)

اصول نوازندگی ویولن (III)

توجه به چگونگی نگهداری شست چپ در حالت صحیح و نکاتی که مربوط به این انگشت و ناحیه ی متصل به آن در کف دست چپ است، همواره باید مورد توجه نوازندگان ویولون باشد.
ماندولین

ماندولین

ماندولین (mandolin) سازی است با صدای بسیار زیر که در قرنهای هفدهم و هجدهم در ناپل-ایتالیا به وجود آمد، اما اصل آن به قرن چهاردهم به نام ماندورا؛ سازی شبیه به عود – لوت (Lute)، مربوط می شود. بدنه ساز شبیه به قطره اشک و یا کاملا بیضی شکل با سوراخی روی آن است، بعضی از این سازها مانند ماندولینهای دوران باروک، تزئیناتی نیز دارند.
نی هفت بند و شیو های نوازندگی آن (I)

نی هفت بند و شیو های نوازندگی آن (I)

در بین انواع سازهای بادی ایرانی که از قدیم مورد استفاده قرار می گرفته مانند، مزمار، نرم نای، درازنای، سرنا و… تنها امروزه نی توانسته در موسیقی ایرانی و در کنار دیگر سازهای کلاسیک ایرانی مثل تار، سنتور، سه تار و کمانچه قرار بگیرد و به اصطلاح یک تنه نقش سازهای بادی را در ارکستر ایرانی ایفا کند.
محمد مجرد ایرانی و سازهایش (I)

محمد مجرد ایرانی و سازهایش (I)

نام اصلی اش محمد مجرد است. از ایرانیان مهاجر از ایروان روسیه بود نام پدرش حاج علی و مادرش فاطمه بودبه ش ش ۱۸۱۶ صادره از روسیه (وزارت امور خارجه) به دلیل تبار ایرانی اش حاج آقا محمد پسوند ایرانی را به خود ملقب ساخت. خانواده اش پس از مهاجرت به تهران به تجارت مشغول شدند. حاج آقا محمد در نوجوانی شاگرد میرزا عبدالله گردید و در این راه تا جایی پیشرفت کرد که دانش موسیقی او هنوز به عنوان یکی از شاخص ترین مراجع موسیقی شفاهی عنوان می گردد و در کتب تاریخ موسیقی مکرر به کلمه نقل از حاج آقا محمد بر می خوریم. وی سه تار زیبایی می نواخت که معدود آثار به جا مانده از ایشان این نکته هویدا است.
نمودی از جهان متن اثر (VI)

نمودی از جهان متن اثر (VI)

اگر به مثال‌ها و روندی که طی شد، نگاهی دوباره بیندازیم متوجه می‌شویم که علت در خود تجزیه نهفته است؛ از میان ویژگی‌های متعدد قطعه کدام‌یک را برای کار انتخاب کنیم؟ قطعه را چگونه بر اساس این ویژگی‌ها تحلیل کنیم؟ اینها دو پرسشی است که وضعیت تحلیل‌گران را به هنگام برخورد با یک قطعه‌ی موسیقی به‌خوبی توصیف می‌کند. اگر به ایده‌ی توجه بی‌طرفانه‌ی لرد شافتسبری برگردیم و به یاد آوریم که در این ایده قرار بود داوری و گرایش حضور نداشته باشد، وضعیت متناقض حادث شده، بهتر پیش رو قرار می‌گیرد؛ پاسخ دادن به هر دو پرسش بالا نیازمند داوری است.