بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VII)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
مضراب پرانی لنگ: این قطعۀ کوتاه در دستگاه شور ساخته شده است و نغمات آن تحت تاثیر موسیقی محلی و مقامی خراسان می باشد. ویژگی بارز این اثر وزن و میزان بندی لنگ و دور متفاوت آن است. دور اصلی این اثر سیزده تایی بوده و تقسیمات داخلی آن به صورت ۵+۴+۴ می باشد. در حین اجرا دور اصلی اثر با تغییرات جزئی مواجه می شود که عبارتند از دور یاز ده تایی با ترکیب ۳+۴+۴ و دور دوازده تایی با ترکیب منظم ۴+۴+۴٫

پایۀ اصلی اثر به صورت زیر می باشد؛ در تصویر زیر سرضرب های قوی برای درک بهتر ساختار وزن و ضرباهنگ این اثر مشخص شده اند. نکتۀ جالب توجه در اجرای این قطعه مربوط به بخش سوم هر میزان یعنی ابتدای دور پنج تایی می باشد که برای بیان صحیح تر این قسمت لازم است نوازنده ضرب اول آن را کمی کند تر و با تاکید بیشتر اجرا نماید.

جملات و نغمات ابتدایی قطعه دقیقا بر اساس پایۀ اصلی بوده و بر اساس همان وزن اجرا می شوند.

در ادامه نیز شاهد همین روند هستیم و جملات پله ای مشابه در فواصل بالاتر اجرا می شوند و به تناسب با آنها پایۀ اصلی به درجات بالاتر دستگاه شور منتقل می شود.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

حال در تصویر زیر به تغییرات متوالی دور سیزده تایی و یازده تایی در روند ساختاری نغمات، توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «مضراب پرانی شور» را بشنوید

چندمضراب پنجگاه: این قطعه در دستگاه راست پنجگاه ساخته شده و در جملات آن به گوشه هایی از جمله درآمد راست، روح افزا، عراق، نهیب و شکسته می شود. علاوه بر تنوع نغمات و ساختار برجستۀ آن می توان به وزن و ساختار پیچیدۀ ضرباهنگ این قطعه اشاره نمود. وزن این قطعه مجموعه ای است از چهار ضربی و دوضربی ترکیبی با ساختار درونی سه تایی به نحوی که سرضرب های متنوع و متفاوت در حین اجرای نغمات به آن حالتی سرزنده و شاداب داده است. پایۀ اصلی قطعه از لحاظ نوشتاری و اجرای مضرابی به صورت ۳+۳+۲+۲+۲ بوده ولی از لحاظ سر ضرب های اصلی و شنیداری این پایه به صورت ۳+۲+۳+۴ به گوش می رسد.

نکتۀ مهم در حین اجرای پایه های این اثر در رعایت همین سر ضرب هاست و اجرای دقیق ضرب های قوی ترو می توان پایه های این قطعه را با مضراب های متفاوت و متنوعی اجرا نمود به خصوص در اجرای گروهی تنوع این حالت های متفاوت مضرابی فضای بدیعی را به این قطعه می بخشد. در تصویر زیر ابتدا به نحوۀ نوشتار پایۀ اثر توجه نمایید:

حالا به همان پایه با تاکید بر سرضرب ها و ضرب های قوی توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

اجرای جملات طولانی با اوزان متنوع و متفاوت از دیگر ویژگی های این اثر می باشد. به نمونه ای از این نغمات توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

همچنین توجه کنید به جمله ای دیگر از چند مضراب پنجگاه در این جمله هم از نظر زمانی طولانی و دارای ضرباهنگ و حالات متنوع و متفاوتی است. به ترکیب ساختاری این جمله و استفاده از ترجیع های کوتاه مشابه در پایان هر نیم جمله توجه کنید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

در این قطعه خیلی دیر به جملات برگرفته بر اساس پایه می رسیم و این ترکیب ساختاری برای اولین بار در گوشۀ پنجگاه اتفاق می افتد. ابتدا جملۀ اصلی در فواصل گوشۀ پنجگاه اجرا شده و در مرحلۀ بعد همین جمله بر اساس ساختار پایۀ اصلی اثر اجرا می شود. این بسط در دو مرحله صورت می گیرد.

باز هم در این قسمت شاهد سنکپ ها و ضد ضرب های متوالی و متعدد هستیم که این موضوع به تنوع ساختاری قطعه کمک بسیاری می کند.

پس از مرحلۀ دوم بسط و گسترش این جمله قطعه به فضای اصلی و اولیۀ آهنگ یعنی فواصل درآمد راست برگشته و در همان فضا به پایان می رسد.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

حالا به همین جمله که در قالب پایۀ اصلی قطعه طراحی و تنظیم شده، توجه نمایید.

audio file بخشی از قطعه «چندمضراب راست پنجگاه» را بشنوید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (II)

چگونه منتقد محترم فراگیری مبانی اجرای موسیقی را عمل نمی دانند و از ارائه یک روش برای فراگیری مبانی اجرای موسیقی (هر نوعی از موسیقی) ایراد می گیرند؟ آیا فراگیری مبانی اجرا در موسیقی یک فعالیت بدنی (physical) و فکری (mentally) نیست؟ در هیچ کجای کتاب مورد نقد، اشاره­ای به این نکته شده که: «مثل…
ادامهٔ مطلب »

جلسه نقدِ «نقد موسیقی» در خانه هنرمندان برگزار می‌شود

جلسه ویژه نقد و بررسی نقد در موسیقی با عنوان «نقد نقد در موسیقی ایران» روز پنجشنبه ۵ مهرماه در خانه هنرمندان برگزار می‌شود. این نشست با حضور علیرضا میرعلینقی منتقد و مورخ موسیقی، مهران مهرنیا نوازنده آهنگساز و پژوهشگر، آروین صداقت کیش منتقد و پژوهشگر موسیقی، سجاد پورقناد سردبیر سایت هارمونی‌تاک و کامیار صلواتی پژوهشگر موسیقی به همت کانون پژوهشگران خانه موسیقی برگزار می‌شود.

از روزهای گذشته…

گفتگوی هارمونیک سه ساله شد

گفتگوی هارمونیک سه ساله شد

با همیاری شما دوستان، “گفتگوی هارمونیک” به سومین سال از فعالیت خود رسید. در این سال قصد داریم به فعالیت های بیشتر و جدی تری در محیط غیر مجازی بپردازیم و با همیاری دیگر دوستان محیط وب، برنامه هایی را برای معرفی بهتر هنر موسیقی و بحث های پیرامون آن به مردم، اجرا کنیم.
جولیا فیشر، ویرتوز ویولون و پیانو (II)

جولیا فیشر، ویرتوز ویولون و پیانو (II)

شرکت پنتاتون (PentaTone) اولین سی دی فیشر را در پاییز ۲۰۰۴ روانه بازار کرد: این سی دی عبارت بود از ویولن کنسرتو های روسی به رهبری یاکوف کرایزبرگ و ارکستر ملی روسیه. این اثر فیشر نظر مساعد منتقدان را به خود جلب کرد و تنها در چند روز به یکی از پنج اثر کلاسیک پرفروش در آلمان تبدیل شد.
نی و قابلیت های آن (II)

نی و قابلیت های آن (II)

در قسمت قبل به صورت مختصر به تاریخچه نی پرداختیم، در ادامۀ این مطلب به بررسی انواع سازهای بادی هم خانوادۀ نی در ایران و طبقه بندی آنها می پردازیم. سازهای بادی هم خانوادۀ نای کهن را می توان در ابتدا به دو دسته تقسیم کرد:
پنجمین دوره مسابقه کشوری گیتار کلاسیک تهران – تیر و مرداد ۸۸

پنجمین دوره مسابقه کشوری گیتار کلاسیک تهران – تیر و مرداد ۸۸

پنجمین دوره مسابقات گیتار تهران بدون محدودیت سنی (به جز کودک و نوجوان) با عنوان “پنجاه سال گیتار در ایران” به شرح زیر است:
نمودی از جهان متن اثر (XV)

نمودی از جهان متن اثر (XV)

به نظر می‌رسد تا زمانی که فرض اولیه‌ی آنالیز بر «تجزیه به عناصر…» قرار دارد، نمی‌توانیم این اشکال را برطرف کنیم چرا که این امر ذاتی کنش تجزیه و تحلیل است. اما از سوی دیگر درست است که طرح پرسش رابطه‌ی جزء و کل در یک اثر موسیقایی صحیح به نظر می‌رسد اما پذیرش این که آنالیز در دست یافتن به دانشی درباره‌ی کل ناتوان است اولا آن را کاملا بی‌اعتبار نمی‌سازد، چرا که می‌توانیم اعتبارش (یا دستکم بخش مهمی از آن) را به توانایی شرح روابط میان اجزای یک قطعه نسبت دهیم؛ ثانیا اگر بپذیریم که آنالیز به طور کلی از این طریق بی‌اعتبار می‌شود، مانند این است که فضای کار دانشورانه را به سوی نوعی «عرفان موسیقایی» یا گونه‌ای «شهود شنیداری» مبتنی بر درک بی‌واسطه و کاملا شخصی و البته به همان نسبت بدون قاعده‌مندی شناخته شده از آثار موسیقی هدایت کرده باشیم؛ در این صورت تنها راه‌هایی که برای «درک» اثر باقی می‌ماند، دست یافتن به کل اثر از طریق تجربه‌ی مستقیم شنیداری یا اجرای آثار (و احتمالا غرق شدن در لحظات ناب موسیقی بدون هر گونه فعالیت تحلیلی) است.
تاکول و شکوه هورن (II)

تاکول و شکوه هورن (II)

بری در سال ۱۹۶۲ ارکستری ۳ نفره با برنتن لنگبین (ویولون نواز) و مورین جونز (پیانو نواز) برای اجرای تریوی هورن که دان بنکز ساخته بود به سفارش جشنواره ادینبورگ تشکیل داد. این ارکستر ۳ نفره تا قبل از مرگ برنتن لنگبین به کار اجرا در اروپا، آسیا و استرالیا پرداختند. آن ها تریوی بنکز، تریوی بِرهمز و ۴ قطعه کوچکِ شارل کوشلین را برای شرکت تیودر ضبط کردند. بری همچنین گروه کوئینتِت بادی را نیز پایه گذاری کرد که کنسرت-های زیادی را در سطح بین المللی اجرا کردند.
فواصل خنثی یا میانه (I)

فواصل خنثی یا میانه (I)

دنیای اطراف ما مملو ازصداهایی با فرکانسهای مختلف هستند که به شرط قرار گرفتن درمحدوده شنیداری ۲۰-۲۰۰۰۰ HZ قابل درک می باشند. انسان در این دنیای پرازصدا ودرطول تاریخ فرکانسهایی را ازمحدوده شنیداری انتخاب کرد تا فاصله موسیقایی ایجاد و به بیانی ملودیک دست یابد. فلوتهای استخوانی باقی مانده ازهزاران سال پیش مؤید این مطلب اند. با گذشت قرنها بشر متوجه مفهومی به نام سیستم کوک شد. سیستم کوک روشی است که تئوریسین یا نوازنده به وسیله آن مشخص می کند چه فواصلی را برای اشل صوتی خود انتخاب کند. (Alves 2013:10)
شریفیان: تکلیفمان را روشن کنیم

شریفیان: تکلیفمان را روشن کنیم

اینها حقیقتاً انسان را ناراحت و دلزده می کند و فکر می کنم راهش این است که یک بازنگری ها و فکرهایی برای به وجود آوردن فضای مناسب رشد برای خود مان بکنیم. تکلیف خود مان را یک مقدار روشن کنیم و به خلاقیت ها بپردازیم و به آنها اجازه رشد بدهیم. خیلی از اتفاقاتی که در سینما می افتند می بینیم جنبه های انتقادی اجتماعی دارند. خب این خیلی خوب است. اما در نهایت انتقادی که راه حل نداشته باشد…
بررسی نقش جنسیت در انتخاب ساز (I)

بررسی نقش جنسیت در انتخاب ساز (I)

در طول تاریخ و با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی، همواره کلیشه های رفتاری و شخصیتی به زنان تحمیل شده است. به عنوان مثال فرهنگ آسیایی، “خانه دار بودن” یا ” مادربودن” را برای یک زن مهم می داند.
وضعیت اجتماعی تنبک نوازان

وضعیت اجتماعی تنبک نوازان

در سالیان پیش هنر نواختن تنبک به شکل تکنوازی نگریسته نمیشده است. توضیح آنکه خوانندگان دو گونه بودند، یکی آوازخوانان که بر پایه ردیف موسیقی اصیل خوانندگی میکردند و دیگری تصنیف خوانها که تصنیف ها (ترکیب های ریتمیک موسیقی آوازی) را اجرا میکردند.