بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XI)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
چندمضراب بیداد: این قطعه در گوشۀ بیداد از دستگاه همایون ساخته شده است. در حین اجرای قطعه به گوشه های بیات راجع، قرایی و عشاق اشاره می شود و پس از عشاق شاهد تغییر مایه در آهنگ از گوشۀ عشاق به دستگاه شور (سل) هستیم. فضای اصلی قطعه بر اساس وزنی از موسیقی محلی شمال خراسان (منطقۀ بجنورد و آشخانه)، ساخته و پرداخته شده و جملات و نغمات بر اساس همین وزن و ضرباهنگ پیش می روند. دور اصلی قطعه دوازده تایی بوده و در لحظات کوتاهی از نغمات، دور قطعه به هجده تایی تغییر می یابد. در حالت دوازده تایی شاهد تقسیمات ۴+۳+۳+۲ هستیم که این روند در تمام میزان های مشابه حفظ می شود. همچنین در بخش های هجده تایی شاهد تقسیمات ۴+۶+۶+۲ هستیم. پایۀ اصلی قطعه به صورت زیر است: audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

حال به ترکیبی از دورهای دوازده تایی و هجده تایی و تقسیمات داخل آنها توجه کنید. audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

همانطور که اشاره شد اکثر جملات این قطعه بر اساس ساختار پایه شکل گرفته و در درجات مختلف دستگاه همایون و گوشه های بیداد، عشاق، بیات راجع و همچنین دستگاه شور اجرا می شوند. audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

audio file بخشی از قطعه «چند مضراب بیداد» را بشنوید

بیداد: این قطعه یکی از مشهور ترین آثار پرویز مشکاتیان برای سنتور و همچنین ترکیب گروهی سازهای ایرانی است که لحظه لحظۀ آن به گوش هر شنوندۀ موسیقی ایرانی آشناست. جملات این قطعه در گوشه های بیداد و عشاق در دستگاه همایون ساخته شده اند. این قطعه از نظر تغییر و تنوع حالات اجرایی به پنج بخش مختلف تقسیم می شود. وزن آغازین قطعه چهارضربی ساده بوده و دارای فضایی آرام و موقر و محزون می باشد. جملۀ اول پس از اشاره ای کوتاه و گذرا در عشاق به فضای اصلی دستگاه همایون باز می گردد و قسمت پایانی جملۀ فرود به همایون به طور موقت به دوضربی تبدیل می شود. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

جملۀ دوم در فضای اصلی گوشۀ بیداد با همان حالت اولیۀ آهنگ اجرا می شود. در اصل جملۀ دوم همان جملۀ ابتدایی اثر است که این بار به جای عشاق در بیداد اجرا می شود. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

پس از مرتبۀ دوم اجرای جملۀ دوم در گوشۀ بیداد به قسمت دوم آهنگ می رسیم و در این بخش وزن آهنگ به یکباره تند می شود و موسیقی حالتی تند و شتابان به خود می گیرد. وزن این قسمت به صورت دو ضربی تند ترکیبی ۱۶/۶ است. پایۀ اصلی در قسمت دوم به صورت زیر می باشد. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

جملات بعدی بر اساس ساختار همین پایه طراحی شده اند. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

پس از پایان قسمت دوم وارد بخش سوم قطعه می شویم که وزن آن به صورت دو ضربی ساده ۴/۲ بوده و مثل بخش قبلی حالتی تند و شتابان و حماسی دارد. سرعت آهنگ در این قسمت هیچ تغییری نمی کند و فقط وزن آهنگ از حالت ترکیبی (سه تایی) به ساده (دوتایی) تبدیل می شود. پایۀ قسمت سوم آهنگ به صورت زیر است. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

جملات دیگر نیز بر اساس همین پایه طراحی و ساخته شده اند. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

در قسمت چهارم، موسیقی مجددا به فضای آغازین قطعه بازگشته و حالتی آرام و محزون به خود می گیرد. دومرتبه وزن اجرا به چهارضربی سادۀ کند تبدیل می شود و همان نغمۀ آغازین قطعه دوباره تکرار شده و بر همان اساس بسط و گسترش می یابد. پس از فرودی کوتاه به همایون در پایان این بخش باز هم نغمۀ آغازین را می شنویم. audio file بخشی از قطعه «بیداد» را بشنوید

پس از اجرای این قسمت موسیقی به یکباره حالتی طوفانی به خود می گیرد و این حالت مهیج تا پایان اثر ادامه می یابد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XV)

در واقع، هم او است که شایع کرد «دستگاه ماهور» همان «گام ماژور» غربی است. در دستور تار اولین تعریف از موسیقی ایرانی در مورد آواز ماهور است:

از روزهای گذشته…

سلطانی: لاخنمان تلاش میکند، مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند

سلطانی: لاخنمان تلاش میکند، مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند

هلموت لاخنمان، مواد را وسایل می نامد. معتقد است که مواد موسیقایی، همان مجموعه ای است که از قبل شکل گرفته و از کیفیت ها و ساختار های صوتی، زمانی و تمامی منابع صوتی ساخته شده و از سوی جامعه مورد پذیرش قرار گرفته است. لاخنمان در بعضی مواقع این مواد و وسایل را «دم و دستگاهِ زیبایی شناسی» می نامد.
رولینگ استونز ، امشب در شانگهای

رولینگ استونز ، امشب در شانگهای

Rolling Stones روز پنجشنبه برای اجرای اولین کنسرتشان در چین وارد این سرزمین پهناور شدند و مورد استقبال و خوش آمدگویی چینی ها قرار گرفتند.
سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر یکی از برجسته ترین تکنوازان عصر حاضر است، او یکی از مروجین اصلی ساز کلارینت بر روی صحنه های جهانی موسیقی کلاسیک است. وی متولد Crailsheim است که در Stuttgart زیر نظر Otto Hermann و در Hanover زیر نظر Hans Deinzer تحصیل کرده است.
شریفیان: چرخش را در سردمداران آوانگارد می بینید

شریفیان: چرخش را در سردمداران آوانگارد می بینید

بله. شما بولز را در نظر بگیرید که یکی از بزرگترین سردمداران آوانگاریسم و مبتکرجریان سریال انتگرال بوده است، سی سال است فعالیت اصلی اش رهبری است و کارهای بتهوون، شومان، دبوسی، مالر و… را اجرا می کند! این چرخش را در سردمداران این گرایش کاملا می بینید. به نظر من این قابل تحسین است که اغلب این آهنگسازان آوانگارد قبلی شجاعت اعلام به بن بست رسیدن خود را داشته اند و تعییر مسیر خود را اعلام عمومی کرده اند. ولی هستند افرادی که در طی آن بیست و پنج سال این سبک را فراگرفته اند و توانایشان فقط در همین سبک است، و در مراکز آکادمیک جمع شده اند و به شدت و به شکل متعصبانه ای این سیستم را سعی درحفظ کردن دارند.
پاتتیک شماره یک (III)

پاتتیک شماره یک (III)

چایکوفسکی هنوز تصنیف سمفونی چهارم را آغاز نکرده بود که بار دیگر فشار ناراحتی از تنهایی و افکار رنج آور و اندوهناک، وی را به فکر ازدواج انداخت. در نامه ای که در همین اوان برای یکی از دوستانش فرستاده است چنین می نویسد: «من اکنون بسیار تغییر کرده ام. مخصوصا از لحاظ روحی و فکری حالم بدتر شده است. حتی به اندازه یک سر سوزن نیز از شادی و نشاط در دلم باقی نمانده است. زندگی برای من اکنون بسیار تهی، خسته کننده و ملال آور است. تمام فکر و حواس من اکنون متوجه ازدواج است و می خواهم سر و سامانی بگیرم و یا به هر نحو دیگری که میسر باشد رشته دوستی و ارتباط پایدار با کسی برقرار سازم.»
ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IV)

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IV)

اگر به سراغ همسنجی بازگردیم و وضعیت ایران را در کنار دیگر نهضت‌های موسیقایی ملی یا دیگر جاهایی که چنین نهضتی عملا وجود نداشت اما گرایش‌های ملی ظاهر شده بود بگذاریم، اولین تفاوت‌ها خود را نشان می‌دهد. جنبش‌های رومانتیک ملی که در سده‌ی نوزدهم پا گرفت عمدتا خود را در جاهایی نشان داد که تحت اشغال بودند یا چنین خطری تهدیدشان می‌کرد. لهستانی‌ها و چک‌ها و تا حدودی رومانیایی‌ها و مجارها درجاتی از اشغال یا بودن اجباری (۱۳) در یک واحد سیاسی (و به همراهش ممنوعیت‌های زبانی و فرهنگی)، نروژی‌ها خطر شکست و اشغال به دست روسیه و انگلستان، فرانسوی‌ها دوبار دلگیری و نگرانی از فراگیری و سروری فرهنگ‌های موسیقایی دیگر (۱۴)، و آلمانی‌ها فرآیند یکپارچه شدن شاه‌نشین‌های کوچک و پیدایش آلمان مدرن را تجربه کرده‌اند (۱۵).
علیزاده: مسئولین هیچ شناختی در مورد موسیقی ندارند

علیزاده: مسئولین هیچ شناختی در مورد موسیقی ندارند

آن دوران به خاطر وجود جنگ این مسائل مطرح نبود و متاسفانه از اول انقلاب به این موضوع توجه نشده است. البته من میدانم که آقای موسوی و همسرشان هر دو هنرمند هستند و نگاهی که به هنر دارند قطعا آن چیزی نیست که در قوانین کنونی ما وجود دارد. این شعار خیلی مهمی است چراکه فرهنگ دولتی خیلی زیاد در جامعه ما خیلی رواج پیدا کرده و آثار بسیاری به صورت سفارشی امروز تولید میشود. سفارش هم بیشتر جنبه مادی دارد…
متبسم: فرهنگ غلطی در گروه نوازی ما وجود دارد

متبسم: فرهنگ غلطی در گروه نوازی ما وجود دارد

یا اینکه ساز سنتور یک ساز پر تحرکی است که پرش زیاد دارد و ممکن است یک نوازنده قطعه ای بنویسد و از گروه درخواست کند که آن قطعه را با هم بزنند اما اگر نوازنده ای سازشناسی نداند، نمی داند در این قطعه چه سازی چه بخشی را بزند و چه سازی توانای زدن آن خط را ندارد.
جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر (Jack Brymer) کلارینت نوازی بود که سبک آرامش بخش نوازندگی و تُن آرام او الهام بخش یک نسل از نوازندگان پس از جنگ بود. همانطور که بسیاری از موسیقیدان ها پس از شنیدن فلوت نوازی جیمز گالوی تصمیم به نواختن فلوت کردند، تنوع و شکوه نوازندگی برایمر نیز کلارینت را برای انگلیسی ها جذاب تر از ویولون ساخت.
هارمونی یکی از کارهای التون جان

هارمونی یکی از کارهای التون جان

با وجود سادگی ظاهری و زیبایی مردم پسند کارهای التون جان، هارمونی موسیقی او اغلب خیلی هم ساده و پیش پا افتاده نیست. یکی از این ترانه ها Your Song است که می خواهیم راجع به آن صحبت کنیم.