موضوع زمان پریشی در روایت داستان های مردمی

این متن یک صفحه از پایان نامه کارشناسی ارشد موسیقی شناسی نگارنده با عنوان «بررسی موسیقی عاشیقی در شمالِ شرق ترکیه (کارْص): مسئله ی تغییرات از ۱۹۸۷ تا ۲۰۱۶ میلادی است.»

موضوع زمان پریشی (Anachronism) در روایت داستان های مردمی
در جهان پیشاصنعتی درک انسان ها از زمان و سیر تاریخی وقایع متفاوت از زمانی بوده است که گاه-شماری و زمان سنجی مدرن ایجاد کرد. درک جدید از زمان و اندازه گیری زمان در قرن چهاردهم در اروپا آغاز شد و با کشف حرکت آونگی توسط گالیله و ابداع مکانیزم استفاده از آن توسط کریستین هویتس در قرن هفدهم به دقت بالاتری، در حد دقیقه، رسید (رابینسون ۱۳۹۵: ۷۷ـ ۷۹). این تغییر بر تمامی ابعاد زندگی انسان ها اثر گذاشت.

پس از این زمان بود که کم کم بینش تاریخی دنیوی شد و تعاریف ادیان از گذشته ی کیهان کنار گذاشته شد. در خاورمیانه این نوع زمان سنجی و تاریخ دانیِ مبتنی بر سیر واقعیِ وقایعْ دیرتر صورت گرفت.

به طور مثال اروپایی هایی که از عثمانی و ایران بازدید کرده اند نظرات زیر را داده اند. دِبوسبک در ۱۵۵۴م چنین نوشته: ترک ها هیچ تصوری از گاه شماری و تاریخ ندارند و تمام دوره های تاریخ را به طرز عجیبی با هم قاطی می کنند و یا ژان شاردن در ۱۶۸۳م چنین بیان کرده که ایرانی ها نه ساعت عمومی دارند و نه ساعت شخصی. این موضوع به این معنا نیست که هیچ گونه گاه شماری و زمان سنجی در این مناطق وجود نداشته است.

بلکه مفهوم زمان و گاه شماری مدرن به همراه دانش زمین شناسی و باستان شناسیِ علمی که در واقعیت با وقایع تاریخی هم خوانی بیشتر و دقیق تر داشته باشد موجود نبوده است (اتابکی ۱۳۹۲: ۱۵ـ ۱۶). زمان سنجی محدود به اوقات شرعی و سال شمسی و قمری و ادراک از گذشته ی بشری محدود به روایات دینی و یا اساطیر و افسانه ها بوده است. این فهمِ دقیق تر و منطبق با باستان شناسی، تاریخ نگاری و زمان سنجی مدرن به تمام تجربیات بشر امروزی شکل متفاوتی داده است.

این موضوع اختلاط و پریشانیِ وقایعْ در ادبیات موسیقی عاشیقی و احتمالاً تمامی فرهنگ های مردمیِ کهن وجود دارد. از آنجا که در ادبیات موسیقی عاشیقی به حوادث تاریخیِ گذشته بسیار ارجاع داده می شود لذا دانستن موضوع به هم ریختگیِ سیر تاریخی رخدادها موردی مهم در درک روایات (داستان ها و حکایات) است. داستان هایی که مرتبط با سلسله های مختلف پادشاهی، حکمرانان، پیامبران و یا اقوام مختلف و قهرمانانِ متعدد هستند قطعاً در ازمنه ی متفاوتی روی داده و در واقعیت سیرِ تاریخی معینی را دارند.

این وقایع چه به واقع روی داده باشند و چه در هاله ای از اسطوره ـ افسانهْ رخ داده فرض شوند، در بازآفرینی آنها در غالب حکایات توسط عاشیق ها دچار اعوجاج زمانی ـ مکانی می شوند. بنابراین یکی از خصوصیات مهّم حکایات و داستان های روایت شده در موسیقی عاشیقی زمان پریشی است به گونه ای که تاریخ واقعی و خطی در حکایت اغلب به هم ریخته شده و عناصرِ داستان، افراد و وقایع در بیشتر مواقع دچار جابه جایی زمانی و گاهاً مکانی می شوند. مثلاً قهرمان یک داستان که در واقع چند قرن پیش در مکانی دیگر می زیسته در حکایتی که عاشیق روایت می کند به چند دهه قبل و مکانی که عاشیقْ به آن تعلق دارد منتقل می شود.

پس وقایع و موضوعات لزوماً سیر و روال تاریخی صحیحی ندارند. به همین دلیل با حوادثی که در طی داستان گفته می شود نمی توان برخورد واقع گرایانه ای داشت که سیر تاریخی و همچنین رویدادی حتمی در گذشته را نشان دهد.

البته، این موضوع به نظر من، ایراد این نوع از ادبیات نیست بلکه خاصیتی از خواص آن محسوب می شود. مانند بخش های اساطیری و افسانه ایِ شاهنامه ی فردوسی. این مورد موضوعی است که شخصاً به آن توجه کرده و در دیگر تحقیقات کمتر مشاهده کرده ام. بررسی مفصل این موضوع مجالی دیگر می طلبد.

منابع
اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «تصنیف‌های عارف قزوینی»

اجرایِ مقبولِ همه‌ی تصنیف‌های عارف در یک مجموعه، درباره‌ی شخصیت او و تصنیف‌سازی‌اش و در مورد تصنیفِ قاجاری به طور عام، فرصتِ تأملی دیگر می‌دهد. ازاین رو هر چند تصریح شده که هدف، گردآوریِ نمونه‌ای آرشیوی یا آموزشی نبوده اما می‌توان چنین کارکردی نیز برای این مجموعه قائل شد وگرنه با تمام تلاشی که در شنیدنی‌شدنِ اجرای همه‌ی بندهای تصانیف شده، هنوز شنیدن سیزده دقیقه تکرارِ تضرعِ عارف برای ماندنِ مورگان شوستر در ایران، در مقامِ یک اثر موسیقی چندان توجیهی ندارد*.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

مقارن با این تحولات نوار کاست به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی جدید و مستقل از تشکیلات دولتی در ایران رایج شد. دو گروه شیدا و عارف نیز خود نوارهای موسیقی خودشان را با کیفیت بسیار خوب به بازار عرضه کردند. گروه های شیدا و عارف همگام با انقلاب کنسرت هایی با مایه های سیاسی و اجتماعی ترتیب دادند که با استقبال مردم به خصوص گروه های دانشجویی روبرو شد. در این میان کنسرت های گروه شیدا با آهنگ های محمد رضا لطفی (بشارت و سپیده) و پرویز مشکاتیان (ایرانی) همراه با اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه) و آواز محمد رضا شجریان، خاطره درویش خان، ملک الشعرا بهار و حسین طاهرزاده را زنده می کرد.

از روزهای گذشته…

بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

به یاد دارم دوره‌ی دبستان بود و روزی در «دیوان شمس» دائی ام، بطور اتفاقی شعر «شهیدان خدایی» به چشمم خورد. از ذوق بال درآورده‌ بودم. کلماتی را می‌دیدم و درست و غلط می‌خواندم که تا قبل از آن روز، آن صدای عاشق و پرطراوت در کام جانم چکانده‌بود:
پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی ایران، دیشب ۲۳ اردیبهشت در تالار هنر فرهنگسرای ارسباران با حمایت موسسه رادنواندیش و فرهنگسرای ارسباران برگزار شد. در ابتدای این برنامه، مجری این جشنواره زهرا تقی ملا، پس از خیر مقدم و معزفی جشنواره، از میهمان و حامی معنوی این جشنواره، دکتر محمد سریر درخواست کرد به ایراد سخنرانی بپردازد.
سلطانی: انسان نمیتواند از حدود “ذاتیت” خود پیش رود

سلطانی: انسان نمیتواند از حدود “ذاتیت” خود پیش رود

پیمان سلطانی، آهنگ ساز، رهبر ارکستر، نوازنده، منتقد و نویسنده؛ از معدود موسیقی دانانی است که توانسته پیوند مناسبی بین موسیقی و هستی شناسی ایجاد کند. گفته ها و نوشته های فلسفی- موسیقایی او همیشه بحث برانگیز بوده و نگاه او به مدرنیته و نوآوری در موسیقی نیز پرسش های فراوانی را در پی داشته است. وی سال هاست که به تدریس فلسفه ی موسیقی معاصر، مبانی آهنگ سازی قرن بیستم و شناخت مکتب ها، جنبش ها و جریان های موسیقی قرن بیستم مشغول است و از دهه ی هفتاد تا کنون فعالیت و حضوری جدی در معرفی جنبه های ایدئولوژیک و هستی شناسانه ی موسیقی قرن بیستم داشته است.
نی و دندان (II)

نی و دندان (II)

صدای نی ایجاد شده در نی ارتباط مستقیمی با طول و عرض و عمق کام و ارتفاع دندانها، شدت دمش و قوت و اندازه و پهنای زبان و… دارد و می شود به این نتیجه هم رسید که کیفیت تولید صدای نی برای هر نوازنده نی ای، نقطه اوجی دارد که بهتر از آن نمی تواند کیفیت صدای تولید شده را ارتقا بخشد و از توانایی فیزیکی او خارج است؛ همان طور که گفته شد در تولید صدای نی هر نوازنده ای در صورت تداوم به نقطه اوج خود خواهد رسید ولی در صورت عدم رعایت این ظرایف ممکن است سیر نزولی هم داشته باشد، اگر نوازنده ای صدای مطلوبی تولید می کند شک نیست که شرایط مناسب فیزیکی را هم داراست.
کاری ماری آندروود، بت کانتری

کاری ماری آندروود، بت کانتری

خانم کاری ماری آندروود (Carrie Marie Underwood) متولد ۱۰ مارس ۱۹۸۳، خواننده و سراینده اشعار موسیقی کانتری و هنرپیشه، کسی است که چهار مرتبه برنده “بت آمریکایی”-آیدل آمریکایی، شده است. آندروود برنده جایزه گرمی، سه بار برنده آکادمی موسیقی کانتری و برنده برترین خواننده زن موسیقی کانتری می باشد.
نوازنده و تمرین (IX)

نوازنده و تمرین (IX)

همانطور که پیش تر در قسمت های یکم وهشتم این مقالات ذکر شد، روش “تمرین و استراحت” مبتنی بر بهره گیری از کوچکترین فرصت های روزانه برای تمرین نمودن و تقسیم کردن تمرین روزانه به بخش های مختلف و مجزا است.
تعزیه خوانی (IV)

تعزیه خوانی (IV)

تعزیه از نظر لغت به معنی ظهار همدردی، سوگواری و تسلیت است ولی به عنوان شکلی از نمایش ریشه در اجتماعات و مراسم یاد کرد شهادت امام حسین (ع) در ایام محرم دارد و در طول تکامل خود بازنمایی محاصره و کشتار صحرای کربلا محور اصلی آن بوده و هیچ گاه ماهیت مذهبی اش را از دست نداده است.
عمر فاروق، موسیقیدان ترک (III)

عمر فاروق، موسیقیدان ترک (III)

فاروق پس از اینکه در ترکیه به خوبی شناخته شد تورهای کنسرتی را در اروپا و استرالیا برگزار کرد. او در سال ۱۹۷۱ یعنی در بیست سالگی اولین تور کوتاه مدتش را با یک آنسامبل کلاسیک/فولک ترک در ایالات متحده اجرا کرد. درخت شکیبایی او در حال در آوردن یک شاخه غیر عادی بود.
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (I)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (I)

هدف از این نوشتار بررسی کوتاه و گذرای چند اثر ساخته شده از هنرمند بزرگوار زنده یاد پرویز مشکاتیان است. در نگاهی کلی آثار پرویز مشکاتیان به دو بخش بداهه و قطعات ساخته شده تقسیم می شود. مسلما بررسی ویژگی های بارز بداهه پردازی و بداهه نوازی در تکنوازی های پرویز مشکاتیان با سازهای سنتور و سه تار، مجالی دیگر می طلبد و در این بحث نمی گنجد. بنابر این در ادامۀ مطلب اشاره ای گذرا به برخی ویژگی های ساختاری آثار ساخته شدۀ پرویز مشکاتیان خواهیم داشت. قطعات پرویز مشکاتیان به چند الگوی ساختاری تقسیم می شوند که عبارتند از: پیش درآمد، چهارمضراب، ضربی، چند مضراب، مضراب پرانی، رنگ، تصنیف، ترانه و آثار تنظیم شدۀ تلفیقی برای گروه بزرگ سازهای ایرانی و جهانی.
از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (II)

از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (II)

با شدت گرفتن جنگ دوّم جهانی و اشغال ایران از سوی نیروهای متفقین (۱۳۲۰)، همهء فعالیت‌های فرهنگی و هنری متوقف شد و مجلهء موسیقی نیز به پایان دورهء نخست زندگی خود رسید. دورهء دوّم آن نیز دولت مستعجل بود. در چند شماره‌ای که در این دوره انتشار یافت-و متأسفانه به هنگام این بررسی فشرده در دسترس نبود-موسیقی‌ سهم درخور خود را در آن پیدا کرد و نیز مقالاتی در آن آمد در بررسی ارزش‌های‌ جوهری موسیقی ملی. همین‌هاست که دورهء دوم را از دورهء نخست متمایز می‌سازد.