موضوع زمان پریشی در روایت داستان های مردمی

این متن یک صفحه از پایان نامه کارشناسی ارشد موسیقی شناسی نگارنده با عنوان «بررسی موسیقی عاشیقی در شمالِ شرق ترکیه (کارْص): مسئله ی تغییرات از ۱۹۸۷ تا ۲۰۱۶ میلادی است.»

موضوع زمان پریشی (Anachronism) در روایت داستان های مردمی
در جهان پیشاصنعتی درک انسان ها از زمان و سیر تاریخی وقایع متفاوت از زمانی بوده است که گاه-شماری و زمان سنجی مدرن ایجاد کرد. درک جدید از زمان و اندازه گیری زمان در قرن چهاردهم در اروپا آغاز شد و با کشف حرکت آونگی توسط گالیله و ابداع مکانیزم استفاده از آن توسط کریستین هویتس در قرن هفدهم به دقت بالاتری، در حد دقیقه، رسید (رابینسون ۱۳۹۵: ۷۷ـ ۷۹). این تغییر بر تمامی ابعاد زندگی انسان ها اثر گذاشت.

پس از این زمان بود که کم کم بینش تاریخی دنیوی شد و تعاریف ادیان از گذشته ی کیهان کنار گذاشته شد. در خاورمیانه این نوع زمان سنجی و تاریخ دانیِ مبتنی بر سیر واقعیِ وقایعْ دیرتر صورت گرفت.

به طور مثال اروپایی هایی که از عثمانی و ایران بازدید کرده اند نظرات زیر را داده اند. دِبوسبک در ۱۵۵۴م چنین نوشته: ترک ها هیچ تصوری از گاه شماری و تاریخ ندارند و تمام دوره های تاریخ را به طرز عجیبی با هم قاطی می کنند و یا ژان شاردن در ۱۶۸۳م چنین بیان کرده که ایرانی ها نه ساعت عمومی دارند و نه ساعت شخصی. این موضوع به این معنا نیست که هیچ گونه گاه شماری و زمان سنجی در این مناطق وجود نداشته است.

بلکه مفهوم زمان و گاه شماری مدرن به همراه دانش زمین شناسی و باستان شناسیِ علمی که در واقعیت با وقایع تاریخی هم خوانی بیشتر و دقیق تر داشته باشد موجود نبوده است (اتابکی ۱۳۹۲: ۱۵ـ ۱۶). زمان سنجی محدود به اوقات شرعی و سال شمسی و قمری و ادراک از گذشته ی بشری محدود به روایات دینی و یا اساطیر و افسانه ها بوده است. این فهمِ دقیق تر و منطبق با باستان شناسی، تاریخ نگاری و زمان سنجی مدرن به تمام تجربیات بشر امروزی شکل متفاوتی داده است.

این موضوع اختلاط و پریشانیِ وقایعْ در ادبیات موسیقی عاشیقی و احتمالاً تمامی فرهنگ های مردمیِ کهن وجود دارد. از آنجا که در ادبیات موسیقی عاشیقی به حوادث تاریخیِ گذشته بسیار ارجاع داده می شود لذا دانستن موضوع به هم ریختگیِ سیر تاریخی رخدادها موردی مهم در درک روایات (داستان ها و حکایات) است. داستان هایی که مرتبط با سلسله های مختلف پادشاهی، حکمرانان، پیامبران و یا اقوام مختلف و قهرمانانِ متعدد هستند قطعاً در ازمنه ی متفاوتی روی داده و در واقعیت سیرِ تاریخی معینی را دارند.

این وقایع چه به واقع روی داده باشند و چه در هاله ای از اسطوره ـ افسانهْ رخ داده فرض شوند، در بازآفرینی آنها در غالب حکایات توسط عاشیق ها دچار اعوجاج زمانی ـ مکانی می شوند. بنابراین یکی از خصوصیات مهّم حکایات و داستان های روایت شده در موسیقی عاشیقی زمان پریشی است به گونه ای که تاریخ واقعی و خطی در حکایت اغلب به هم ریخته شده و عناصرِ داستان، افراد و وقایع در بیشتر مواقع دچار جابه جایی زمانی و گاهاً مکانی می شوند. مثلاً قهرمان یک داستان که در واقع چند قرن پیش در مکانی دیگر می زیسته در حکایتی که عاشیق روایت می کند به چند دهه قبل و مکانی که عاشیقْ به آن تعلق دارد منتقل می شود.

پس وقایع و موضوعات لزوماً سیر و روال تاریخی صحیحی ندارند. به همین دلیل با حوادثی که در طی داستان گفته می شود نمی توان برخورد واقع گرایانه ای داشت که سیر تاریخی و همچنین رویدادی حتمی در گذشته را نشان دهد.

البته، این موضوع به نظر من، ایراد این نوع از ادبیات نیست بلکه خاصیتی از خواص آن محسوب می شود. مانند بخش های اساطیری و افسانه ایِ شاهنامه ی فردوسی. این مورد موضوعی است که شخصاً به آن توجه کرده و در دیگر تحقیقات کمتر مشاهده کرده ام. بررسی مفصل این موضوع مجالی دیگر می طلبد.

منابع
اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

از روزهای گذشته…

یان اندرسون و فلوت راک

یان اندرسون و فلوت راک

موسیقی راک در سالهای ۱۹۷۰ آنچنان مورد علاقه عموم نبود تا اندرسون بتواند تصمیم نهایی خود را بگیرد. او و گروهش جترو تول (Jethro Tull) در اوایل و اواسط دهه ۷۰ با ۱۰ آلبوم درخشان خود باعث درخشیدن بازار ریکوردهای موسیقی شدند، از جمله: آکوالونگ (Aqualung)، سخت همچون آجر (Thick as a Brick)، نمایش پرشور (Passion Play)، کودک جنگ (War Child) و آوازهای جنگل (Songs From the Wood). این گروه با آلبومهایی همچون: زندگی کردن در گذشته (Living in the Past)، اشتباه در جنگل (Bungle in the Jungle)، معلم (Teacher) و تنفس لکوموتیو (Locomotive Breath) به سبک موسیقی راک کلاسیک ادامه دادند.
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و چهارم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و چهارم)

هر کسی کاری را که برایش ساده تر است مایل است که آن کار را انجام بدهد. فای درست دیگر برای کودک ساده و طبیعی تر شد به این دلیل بعد از آن دیگر فقط صدای درست را توانست بخواند. نتیجه این است که خواندن غلط دیگر رخت بر بست و ناپدید شد، پس به جد نتایجی که می‌توان بر روی یک کودک در طول شش یا هفت ماه رسید، با این روش امکان پذیر است و می توان یک آموزش درست را جایگزین آموزش غلط کرد. در نتیجه آموختیم که هدف تصحیح کردن نبوده بلکه جایگزین کردن یک از مهارت بر جای یک روش اشتباه و غلط بوده است.
چرا تنظیم مجدد؟

چرا تنظیم مجدد؟

۲۵ بهمن ماه گروه موسیقی ژوله به سرپرستی نیما گوران در تالار پژوهشکده فرهنگ و هنر به روی صحنه رفت. آثاری که در این کنسرت به اجرا رسید از ساخته های دو تن از آهنگسازان برجسته موسیقی کلاسیک ایرانی، زنده یاد فرامرز پایور و مهرداد دلنوازی بود.
وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

در این بخش ، سعی شده است مدل وزن خوانی یادیاری دیگری ارائه گردد. این مدل دارای خصوصیاتی متفاوت است ، گرچه شباهت هایی با سیستم ارشد طهماسبی نشان می دهد :
دخترم، بوی فرار می آید (I)

دخترم، بوی فرار می آید (I)

مهاجرت در گذشته بسیار کند تر از امروز انجام می گرفت. اما اکنون به علت فجایع سیاسی و انسانی گاه چند میلیون انسان از جایی به جایی دیگر کوچ می کنند و از این جهت نیز عوارضی را به وجود می آورند. در گذشته مهاجرت های قومی در طی چند سده اتفاق می افتاد و به چشم هم نمی آمد و این چنین کوچ هایی گاه مبدل به جنگ های بسیار کند بطئی آرامی می شد و جوامع نیز آن را به یک تجربه ی تاریخی مبدل می کردند و نتایج اش هم این بود که این نوع تغییر به یک سنت بدل می گشت. سنت هایی چون صلح، جنگ، توافق ها و قراردادهای اجتماعی و… همه ی این ها در طی یک فرآیند رخ می داد تا این که یک مهاجر بتواند مبدل به یک شهروند درجه ی دو و شاید هم درجه ی یک بشود. مانند سیاه پوستان در آمریکا.
مصاحبه با ری چین، برنده مسابقه منوهین (II)

مصاحبه با ری چین، برنده مسابقه منوهین (II)

معلمان من در استرالیا از خانواده هاوکینگز بوده اند. پنج سال با آنها تمرین کردم. آنها خیلی تحت تاثیر سوزوکی بودند و تاکید داشتند که داشتن سرگرمی بخشی از نواختن موسیقی است. امروزه به نظر می رسد که بیشتر نوازندگان این امر مهم را به فراموشی می سپارند، به وی‍‍ژه هنگامیکه پیرتر و عصبی تر می گردند. همچنین من ۷ سال با کری اسمیت از کوین لند کنسرواتور تمرین کردم و در دو سال آخر نیز با پیتر ژانگ از کنسرواتور سیدنی تمرین کردم.
«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق» اولین آلبوم از مجموعه ای است که بر اساس تصانیف تصنیف سرای نامدار ایران، محمدعلی امیرجاهد با صدای رامین بحیرایی و همکاری گروه صهبای کهن تهیه شده است. در این آلبوم سجاد پورقناد با افزودن جملاتی سازی به بازسازی و چندصدایی نمودن تصانیف امیرجاهد پرداخته است. در ابتدای آلبوم، پورقناد مقدمه ای به نام «ترنم» ساخته که در آن تمام سازهای ارکستر به معرفی خود می پردازند. سجاد پورقناد در این اثر با چندین روش مختلف با استفاده از فنون چندصدایی به بازسازی این قطعات پرداخته است. «پیمان عشق» توسط انتشارات ماهور منتشر شده و اولین آلبوم مستقل پورقناد است.
خرید گیتار (III)

خرید گیتار (III)

در هر حال شما در هنگام خرید یک ساز خارجی با کیفیت و با استاندارد قسمتی از هزینه را بابت نشان تجاری آن نیز پرداخت میکنید و در خرید یک ساز ایرانی از یک سازنده بنام و معتبر حداقل این امیدواری را خواهید داشت که در صورت مشکلات ثانویه میتوانید گیتار را به دستان کسی بسپارید که توانایی تعمیر اساسی و مفید ساز را خواهد داشت و اکثرا این سازندگان، گیتارهایشان را با ضمانت چندین ساله ارائه میدهند و مسلما ضمانت این عده اعتبار آنان نیز میباشد.
شیفراژ

شیفراژ

Figured Bass به معنای باس شماره گذاری شده، که در کشور ما بیشتر با اصطلاح “شیفراژ” بکار برده می شود نوعی روش استفاده از اعداد برای مشخص کردن فاصله های موجود در آکودرها نسبت به نت بخش باس است. این روش معرفی آکوردها بیشتر در دوران باروک بخصوص برای همراهی سازی مانند ارگ با گروه کر، کاربرد داشته است و امروزه نیز در کتب مختلف برای آموزش هارمونی از آن استفاده می شود.
آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.