موضوع زمان پریشی در روایت داستان های مردمی

این متن یک صفحه از پایان نامه کارشناسی ارشد موسیقی شناسی نگارنده با عنوان «بررسی موسیقی عاشیقی در شمالِ شرق ترکیه (کارْص): مسئله ی تغییرات از ۱۹۸۷ تا ۲۰۱۶ میلادی است.»

موضوع زمان پریشی (Anachronism) در روایت داستان های مردمی
در جهان پیشاصنعتی درک انسان ها از زمان و سیر تاریخی وقایع متفاوت از زمانی بوده است که گاه-شماری و زمان سنجی مدرن ایجاد کرد. درک جدید از زمان و اندازه گیری زمان در قرن چهاردهم در اروپا آغاز شد و با کشف حرکت آونگی توسط گالیله و ابداع مکانیزم استفاده از آن توسط کریستین هویتس در قرن هفدهم به دقت بالاتری، در حد دقیقه، رسید (رابینسون ۱۳۹۵: ۷۷ـ ۷۹). این تغییر بر تمامی ابعاد زندگی انسان ها اثر گذاشت.

پس از این زمان بود که کم کم بینش تاریخی دنیوی شد و تعاریف ادیان از گذشته ی کیهان کنار گذاشته شد. در خاورمیانه این نوع زمان سنجی و تاریخ دانیِ مبتنی بر سیر واقعیِ وقایعْ دیرتر صورت گرفت.

به طور مثال اروپایی هایی که از عثمانی و ایران بازدید کرده اند نظرات زیر را داده اند. دِبوسبک در ۱۵۵۴م چنین نوشته: ترک ها هیچ تصوری از گاه شماری و تاریخ ندارند و تمام دوره های تاریخ را به طرز عجیبی با هم قاطی می کنند و یا ژان شاردن در ۱۶۸۳م چنین بیان کرده که ایرانی ها نه ساعت عمومی دارند و نه ساعت شخصی. این موضوع به این معنا نیست که هیچ گونه گاه شماری و زمان سنجی در این مناطق وجود نداشته است.

بلکه مفهوم زمان و گاه شماری مدرن به همراه دانش زمین شناسی و باستان شناسیِ علمی که در واقعیت با وقایع تاریخی هم خوانی بیشتر و دقیق تر داشته باشد موجود نبوده است (اتابکی ۱۳۹۲: ۱۵ـ ۱۶). زمان سنجی محدود به اوقات شرعی و سال شمسی و قمری و ادراک از گذشته ی بشری محدود به روایات دینی و یا اساطیر و افسانه ها بوده است. این فهمِ دقیق تر و منطبق با باستان شناسی، تاریخ نگاری و زمان سنجی مدرن به تمام تجربیات بشر امروزی شکل متفاوتی داده است.

این موضوع اختلاط و پریشانیِ وقایعْ در ادبیات موسیقی عاشیقی و احتمالاً تمامی فرهنگ های مردمیِ کهن وجود دارد. از آنجا که در ادبیات موسیقی عاشیقی به حوادث تاریخیِ گذشته بسیار ارجاع داده می شود لذا دانستن موضوع به هم ریختگیِ سیر تاریخی رخدادها موردی مهم در درک روایات (داستان ها و حکایات) است. داستان هایی که مرتبط با سلسله های مختلف پادشاهی، حکمرانان، پیامبران و یا اقوام مختلف و قهرمانانِ متعدد هستند قطعاً در ازمنه ی متفاوتی روی داده و در واقعیت سیرِ تاریخی معینی را دارند.

این وقایع چه به واقع روی داده باشند و چه در هاله ای از اسطوره ـ افسانهْ رخ داده فرض شوند، در بازآفرینی آنها در غالب حکایات توسط عاشیق ها دچار اعوجاج زمانی ـ مکانی می شوند. بنابراین یکی از خصوصیات مهّم حکایات و داستان های روایت شده در موسیقی عاشیقی زمان پریشی است به گونه ای که تاریخ واقعی و خطی در حکایت اغلب به هم ریخته شده و عناصرِ داستان، افراد و وقایع در بیشتر مواقع دچار جابه جایی زمانی و گاهاً مکانی می شوند. مثلاً قهرمان یک داستان که در واقع چند قرن پیش در مکانی دیگر می زیسته در حکایتی که عاشیق روایت می کند به چند دهه قبل و مکانی که عاشیقْ به آن تعلق دارد منتقل می شود.

پس وقایع و موضوعات لزوماً سیر و روال تاریخی صحیحی ندارند. به همین دلیل با حوادثی که در طی داستان گفته می شود نمی توان برخورد واقع گرایانه ای داشت که سیر تاریخی و همچنین رویدادی حتمی در گذشته را نشان دهد.

البته، این موضوع به نظر من، ایراد این نوع از ادبیات نیست بلکه خاصیتی از خواص آن محسوب می شود. مانند بخش های اساطیری و افسانه ایِ شاهنامه ی فردوسی. این مورد موضوعی است که شخصاً به آن توجه کرده و در دیگر تحقیقات کمتر مشاهده کرده ام. بررسی مفصل این موضوع مجالی دیگر می طلبد.

منابع
اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

اتابکی، تورج
۱۳۹۲ دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ترکیه و ایران) ترجمه ی آرش عزیزی، تهران: ققنوس.

رابینسون، اندرو
۱۳۹۶ تاریخچه ی اندازه گیری (از جهان باستان تا عصر اطلاعات) ترجمه ی مریم توفیقی، تهران: سبزان.

Başgöz, Ilhan
۲۰۰۸ Hikaye (Turkish Folk Romance as Performance Art), Blomington: Indiana University Press.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه یی تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه یی در جریانی که اصلامعلوم نیست «مسابقه» باشد.

مروری بر آلبوم «بازشنودی از نی دوره قاجار؛ صفدرخان و نائب اسدالله»

غیر از موسیقی کلاسیک غربی که تنوع در عینِ تناسب را درآن به غایت رسانده‌اند در دیگر موسیقی‌های کلاسیک، سازهای بادی در اقلیت‌اند. در موسیقی ایران این قلت به نهایت رسیده و امروز تنها ساز بادیِ حاضر، نیِ موسوم به هفت‌بند است. نه تنها دیگر سازهای بادیِ ممکن و آزموده مانند کلارینت بلکه سازهایی را که برای خود جایگاهی یافته بودند نیز انگ‌های توتالیتری دهه‌های گذشته از میدان راندند.

از روزهای گذشته…

“ماندگاری کر، ارزش زیادی دارد” (II)

“ماندگاری کر، ارزش زیادی دارد” (II)

چند نفر از مهمترین اعضای کر ما در بخش باس و چند خواننده خوب ما در بخش سوپرانو هنوز هستند و من همچنان امیدوارم که از اعضای قبلی کر، برگردند و مشغول همکاری با ما شوند البته این را هم باید اضافه کنم که مهم نیست که یک نفر تمام عمرش در یک کار بخواند، ممکن است کسی یک سال، دو سال، پنج سال … در کر فعالیت داشته باشد و در واقع این مهم است که تجربیات افراد با سابقه به کسانی که تازه وارد کر شده اند، منتقل شود.
موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (I)

موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (I)

واگنرگوید: شوپنهاوئر نخستین کسی است که با روشن بینی فلسفی وضع موسیقی را درمیان هنرهای زیبای دیگر شناخت و تعیین کرد. آرتور شوپنهاوئر، فیلسوف بزرگ آلمانی، به سال ۱۷۸۸ در دانتزیگ متولد شد و در سال ۱۸۶۰ در فرانکفورت را در سال درگذشت. پس از پایان تحصیلات در رشته فلسفه، شاهکار خود کتاب۱۸۱۸ نوشت و آن را انتشار داد. ولی کتاب وی مورد استقبال قرار نگرفت و پس از سالها فقط چند نسخه آن به فروش رفت. تنها پس از حدود سی سال از انتشار کتاب مزبور در حدود سال ۱۸۴۸ بود که فلسفه او مورد استقبال قرار گرفت و ناگهان به اوج شهرت رسید.
از کافه تا رودکی (I)

از کافه تا رودکی (I)

موسیقی سفره خانه ای موضوع مهجوری است که تا کنون کمتر پژوهشگری نگاهش را به آن معطوف کرده است. در نوشتار پیش رو علل شکل گیری اجراهای شبانه ی موسوم به موسیقی سفره خانه ای، دلایل حضور خوانندگان و نوازندگان مطرح موسیقی کلاسیک، ردیف-دستگاهی و مردمی ایران در سفره خانه ها، اقتصاد موسیقی سفره خانه ای، نقش و نگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به این نوع از موسیقی که بدون حمایت های آنها بصورت کاملا منظم به حیات خود ادامه می دهد، مورد بررسی قرار گرفته است.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

پس از آشنایی با برخی مسایل و تکنیک‌های عمومی که نقدگران با آن دست به گریبانند پای آگاهی میان‌رشته‌ای و مرزبندی شیوه‌های نقد به میان می‌آید. نقدگری موسیقی، اغلب کاری ذوقی، گونه‌ای ادبی و خلاصه بی‌نقشه‌ و مرزبندی مشخص سبکی (جز آنچه به ویژگی‌های فرد و مقلدان احتمالی ربط دارد) شمرده می‌شود. این توصیف‌ها ممکن است در مورد خیلی از نقدها درست باشد اما نمی‌توان چشم پوشید از اینکه نقد موسیقی هم گونه‌هایی دارد و اگر چه در جهان واقعی نقدها ممکن است دقیقاً درون این مرزها نگنجند، مشخصات کلی‌شان را می‌توان آموخت و به‌کار گرفت.
نگاهی به فعالیت ها و آثار مزدک خامدا

نگاهی به فعالیت ها و آثار مزدک خامدا

مزدک خامدا، نوازنده پیانو و آهنگساز ایرانی مقیم آمریکا، در سال ۱۳۵۱ در تهران متولد شد و فراگیری موسیقی را از یازده سالگی آغاز کرد. او همراه با خانواده در سال ۱۳۶۳ ایران را ترک گفت و در کالیفرنیا اقامت گزید.
ویلهلم کمپ

ویلهلم کمپ

ویلهلم کمپ (Wilhelm Walter Friedrich Kempff) در ۲۵ نوامبر سال ۱۸۹۵ و در براندینبورگ آلمان چشم به جهان گشود. در دنیای موسیقی وی بعنوان یک نوازنده متبحر در پیانو و همچنین یک آهنگساز آلمانی تبار شناخته شده است. در کارنامه نوازندگی او میتوان رپرتوار گسترده ای از قطعات مختلف آهنگسازان بنام را مشاهده نمود؛ آثاری از باخ، لیست، شوپن، شومان و برامس که او با استادی تمام در کنسرتهایش به نمایش میگذاشت.
بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (II)

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (II)

کتاب “دنیای سازدهنی” نوشته آقای امیرعباس ابوطالبی (متولد ۱۳۵۵) و در سال ۱۳۸۳ توسط ایشان به چاپ رسیده است. این کتاب به همراه یک CD عرضه شده که به دو شکل Audio CD و فایل های WMA قابل تهیه است. نسخه WMA حاوی فایل های موسیقی زمینه (بدون سازدهنی) است که هنرجو می تواند برای همنوازی از آن استفاده کند. این کتاب هم در اصل برای سازدهنی ترمولو ۲۴ سوراخ تالیف شده ولی بنا بر توضیحی که در قسمت قبلی دادیم در متن کتاب واژه “دیاتونیک” ذکر شده است.
از تحصیل تا تدریس گیتار (II)

از تحصیل تا تدریس گیتار (II)

در اینجاست که متوجه می شویم سیستم آموزش موسیقی در ایران همی شه در حال انجام یک پروسه باطل است یعنی خروجی دانشگاه با چیزی که در واقعیت برای وی مهیا کرده تفاوت بسیاری دارد یک تحصیلکرده موسیقی بهیچ عنوان هیچ مهارتی در آموزش ندارد. بلکه شخصا می بایست طی سالها با قلع و قمع کردن بسیاری از هنرجویان و آموزش های پی در پی دست به آمون و خطا بزند تا مسیر را برای خود هموار کند و دی نتیجه امروز شاهد اساتید بسیاری هستیم که هرکدام شیوه آموزش خود را اصلح تر از دیگری میبینند و اینجا تنها چیزی که قربانی می شود علاقمندان به موسیقی است.
گاهی لازم می‌شود نه های دردناکی بگوییم (IV)

گاهی لازم می‌شود نه های دردناکی بگوییم (IV)

شما یک قطعه‌ی ۵۰ دقیقه‌ای را در ۴۰ سال پیش نمی‌توانستید منتشر کنید. باید فکری می‌کردید که تبدیل به یک قطعه‌ی ۲۲ یا ۲۴ دقیقه‌ای شود. دلم می‌خواست این کارها از کشوهای ذهنی آدم‌ها بیرون بیاید. بعضی‌ از کارها ضبط هم ‌شده بودند. این یک جنبه از آن دوستی‌هاست. و گاه پیش می‌آید که اثر کاملی را از یک دوست نپذیرم. پیتر سلیمانی‌پور آلبومی ارائه داد که از او عذرخواهی کردم و بعد از آن هم ماکت آلبومی را آورد که باز هم گفتم ببخشید! عین همین اتفاق با محمدرضا علیقلی افتاد که یک ببخشید به همراه داشت و او مدتی هم از دست من دلخور شد ولی بعد دوباره حل شد درحالی که پیتر حتی دلخور هم نشد. «در دنیای تو ساعت چند است» هم نزدیک‌ترین نمونه‌اش است.
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

در مقایسه با گفتار، لازم به یاد آورى است که به هنگام گفتار هر جمله یا هر واژه یا هر هجائى داراى حدودى از ارتفاع صورت (زیر یا بمى) است. در واقع هیچ یک از بخش‏هاى یک بافت گفتار طبیعى انسان، بدون استفاده از آهنگ کلام نمى‏تواند باشد.آهنگ گفتار شامل زیر و بمى صورت بنیادین است که از تارهاى صوتى حنجره (تار آواها) ایجاد مى‏شود و این خود نوعى موسیقى محسوب مى‏شود. (۴)