ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

از میان ویژگی‌های کار ملی‌گرایان موسیقایی؛ استفاده از مواد و مصالح موجود محلی و مخصوصا موسیقی قومی، گرایش به افسانه‌ها و…، استفاده از نشان‌ها و جاها: نمادهای ملی و مولفه‌های مهمِ جغرافیایی و فرهنگی به عنوان منبع الهام و هویت‌نمون ساختن موسیقی، برجسته است اما به دلیل هویت متمایز موسیقاییِ پیشاپیش دردسترس، ملی‌گرای موسیقایی ایرانی اجباری نداشته تا آنها را در جایی دیگر بجوید و در کار خود حل کند. نزد او منابع موسیقایی، چنان که دیدیم بی هیچ تلاشی، مسلم بوده است. بدین سان، ملی‌گرایی موسیقایی بیش از آن که به سوی ذهنیت آرمانی ملی‌گرایانه پیش برود به سوی سازمان‌دهی ملی‌گرایانه پیش رفت.

افزون بر این، و با توجه به ویژگی‌هایی که ملی‌گرایان در حوزه‌های دیگر، مخصوصا تاریخ و زبان، بدان توجه داشتند، می‌توان دلیلی دیگر را برای تفاوت راه موسیقی از آنان پیش کشید. ایران پیشااسلامی و پادشاهی‌های بزرگ ایرانی، عنصر مورد توجه دوران بود. این عنصر هیچ نمود حقیقی موسیقایی نمی‌توانست داشته باشد (۳۴). زیرا از موسیقی آن دوران حتا یک تک نغمه نیز نمانده بود تا کسی بخواهد آن را دستاویزی برای ساختن یک جهان موسیقایی تخیلی کند (۳۵). اینجا نمونه‌ی بارزی از این امر می‌بینیم که حقایق میدان خود را بر مولفه‌های تخیلی تحمیل کرده‌اند.

سرانجام، خواست دگرگونی با خواست پیوستگی تاریخی در تضاد می‌افتد و بر آن چیره می‌شود زیرا از دو پاره‌ی تجدد و هویت ملی‌گرایانه در پروژه‌ی موسیقایی آن روزگار تجدد است که دست بالا می‌یابد (تا حدودی به نیروی بازیگر تجددخواه اصلی، وزیری).

پی‌نوشت‌
۳۴- روشن است که حتا در حوزه‌های دیگر هم، چنان که رسم ملی‌گرایی رومانتیک است، نمودها گاه تخیلی و برساخته بودند اما در موسیقی همان مقدار نیز میسر نبود.
۳۵- تنها گاهی در نوشته‌های این دوره از سر بی‌دقتی و سهل‌انگاری یا شاید تحت تاثیر هیجانات ملی‌گرایانه سخن از ارتباط مسلم ساختارهای موسیقایی روز (همچون دستگاه) با ساختارهای موسیقایی دوران ساسانی به میان می‌آید؛ یک موضوع سوبژکتیو که چندان جدی گرفته نمی‌شود. برخی نیز بی‌گواه چندانی معتقدند موسیقی در پیش و پس از اسلام دگرگونی بنیادی به خود دیده است؛ دگرگونی‌ای که موجب بروز نکاتی منفی در پاره‌ی پس از اسلام شده است. مجتبی خوش‌ضمیر در پژوهش شناخته‌شده‌ی پیشگامش این استنباط را مطرح می‌کند که از نظر وزیری چنین بوده است اما متاسفانه سندی ارائه نمی‌دهد (Khoshzamir 1979: 71).

منابع
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (۱۳۷۶). ایران تنهائیش. تهران: شرکت سهامی انتشار.
اشرف، احمد. (۱۳۹۵). هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی. ترجمه و تدوین حمید احمدی، تهران: نشر نی.
دوستخواه، جلیل. (۱۳۷۳). «هویت ایرانی وهم یا واقعیت؟»، ایران‌نامه، شماره ۴۷: ۵۲۰-۵۰۹٫
شهرنازدار، محسن. (۱۳۹۵). وطن نزد عارف قزوینی. وبگاه مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
https://cgie.org.ir/fa/news/127284. بازبینی: ۲۰/۱۱/۱۳۹۶٫
عارف قزوینی، میرزا ابوالقاسم. (۱۳۰۳). دیوان. برلین: آزادی شرق.
فاطمی، ساسان و محمد خلیلیان. (۱۳۹۶). «آداب مستقل بودن: موسیقی ایرانی و هویت به روایت ساسان فاطمی». کتاب هفته خبر. شماره‌ی ۱۶۵٫
فروغی، محمدعلی. (۱۳۵۳). پیام من به فرهنگستان.
کسروی، احمد. (۱۳۸۷). در پیرامون ادبیات. نشرالکترونیکی، بی جا: بی نا.
مسکوب، شاهرخ. (۱۳۷۹). هویت ایرانی و زبان فارسی. تهران: پژوهش فرزان روز.
مظفرالدین شاه. (۱۲۸۰). اولین سفرنامه‌ی مبارکه. مطبعه‌ی مبارکه‌ی شاهنشاهی.
نظری، علی‌اشرف. (۱۳۸۶). «ناسیونالیسم و هویت ایرانی: مطالعه‌ی موردی دوره پهلوی اول». حقوق و سیاست. شماره‌ی ۲۲: ۱۷۲-۱۴۲٫
نورمحمدی، مهدی. (۱۳۷۸). عارف قزوینی، نغمه‌سرای ملی ایران. تهران: عبید زاکانی.

Ansari, A. M. (2012). The politics of nationalism in modern Iran (Vol. 40). Cambridge University Press.
Bastaninezhad, A. (2014). A historical overview of Iranian music pedagogy (1905-2014). Australian Journal of Music Education, (2), 5.
Bakhle, J. (2005). Two men and music: nationalism in the making of an Indian classical tradition. Oxford University Press on Demand.
Bithell, C., & Hill, J. (Eds.). (2014). The Oxford handbook of music revival. Oxford University Press (UK). Chehabi, H. E. (1999). From Revolutionary Taṣnīf to Patriotic Surūd: Music and Nation-Building in Pre-World War II Iran. Iran, 37(1), 143-154.
Gat, A. (2017). “persian-iranian national identity”. In Constructing Nationalism in Iran: From the Qajars to the Islamic Republic. (Vol. 25). Taylor & Francis.
Khoshzamir, M. (1979). ALI NAQI VAZIRI AND HIS INFLUENCE ON MUSIC AND MUSIC EDUCATION IN IRAN. PhD. Diss.
Litvak, M. (Ed.). (2017). Constructing Nationalism in Iran: From the Qajars to the Islamic Republic (Vol. 25). Taylor & Francis.
Mohammadi, M. (2017). Modal Modernities: Formations of Persian Classical Music and the Recording of a National Tradition. Amazon.
Nooshin, L. (2014). Two revivalist moments in Iranian classical music. In The Oxford handbook of music revival. Samson, J. (2006). Music and Nationalism: Five Historical Moments’. Nationalism and Ethnosymbolism: History, Culture and Ethnicity in the Formation of Nations: History, Culture and Ethnicity in the Formation of Nations, 55.
Subramanian, L. (1999). The reinvention of a tradition: Nationalism, Carnatic music and the Madras Music Academy, 1900-1947. The Indian Economic & Social History Review, 36(2), 131-163.

فصلنامه پویه
شماره ۳

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (II)

به این ترتیب نظام آموزشی دو جزیی با نظام سه جزیی یک اختلاف بنیادین پیدا می کند و آن حضور فرد با توان خودآموزشی است. البته برخی از افراد جامعه خود به خود دارای این استعداد هستند اما در بیشتر موارد این استعداد انسانی باید تحریک شود و استاد نظام سه جزیی چنین می کند. بنابراین روابط او با شاگردانش دیگر نمی تواند نشان روابط استاد در نظامی دو جزیی باشد. در جدول زیر چند تمایز مهم را آورده ایم.

کتاب سازشناسی کاربردی (سازهای موسیقی کلاسیک ایران) از مجید کولیوند منتشر شد

کتاب سازشناسی کاربردی (سازهای موسیقی کلاسیک ایران) با نویسندگی مجید کولیوند، نوازنده سنتور، آهنگساز و مدرس دانشگاه هنر تهران، با همکاری نشر نای و نی منتشر شد. کتاب در سه بخش نگارش شده است. بخش نخست هوا صداها (سازهای بادی) که ساز نی را در بر می گیرد. بخش دوم، زه صداها که خود به دو بخش زهی مضرابی شامل سازهای سنتور، قانون، تار، سه تار و عود و زهی آرشه ای شامل کمانچه، قیچک سوپرانو، قیچک آلتو، قیچک باس می باشد. در نهایت بخش سوم به پوست صداها (سازهای کوبه ای) اختصاص داده شده که شامل ساز تنبک و دف است.

از روزهای گذشته…

جایگاه نوازندگی

جایگاه نوازندگی

بحث جدایی آهنگساز و نوازنده و ارزش هریک از آنها در اثر هنری، در سالهای اخیر بیشتر شده است و برخی معتقدند که:”در یک اثر موسیقی، آهنگساز اندیشه و احساسات خود را بیان می دارد و نوازنده صرفأ یک راوی است که روایتگر تفکرات و روحیّات آهنگساز است. در این دید، نوازنده دارای درجه هنری پایین تری نسبت به آهنگساز می باشد چراکه او نه یک هنرمند آفریننده، که یک کارگر هنری است. او تنها مجری تفکرات دیگری است”.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

همه ی گوشه های ردیف قابلیت بداهه نوازی ندارند. بعضی گوشه های ریتمیک مانند رنگ ها در حقیقت یک قطعه ی ثابت هستند که معمولن اجرای آنها همیشه یکسان است و تغییر در نوع اجرای آنها تنها محدود به کم و زیاد کردن تکنیک هایی می شود که ملودی را دگرگون نکند (مثلن اجرای دوبل نت به جای تک نت،‌ اجرا در اکتاوی بم تر یا زیرتر یا اجرای یک پاساژ در بین دو ملودی).
گفتگویی با هنک جونز (I)

گفتگویی با هنک جونز (I)

پیانیست بزرگ، هنک جونز، از زمان طلوع جاز مدرن در این سبک فعالیت و پیشرفت کرده است. زمانی که چارلی پارکر (Charlie Parker) و الا فیتزگرالد (Ella Fitzgerald) در اوج خود بودند، جونز نیز درست در امتداد آنان بود. او تقریبا با تمام ستارگان موسیقی جاز نواخته است، از کولمان هاوکینز (Coleman Hawkins) در سالهای ۱۹۴۰ تا جو لووانو (Joe Lovano) در سالهای ۱۹۹۰٫ هنک جونز در سن ۹۰ سالگی همچنان یکی از بهترین پیانیستهای جاز است و او به اجرای کنسرت و ضبط ادامه می دهد.
آیین رونمایی و کنسرت آلبوم آوای ایران

آیین رونمایی و کنسرت آلبوم آوای ایران

آیین رونمایی آلبوم آوای ایران (محلی‌ها)، به آهنگسازی «شریف لطفی» در روز جمعه، ۶ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۸، ساعت ۱۶ الی ۱۸، در فرهنگسرای ارسباران برگزار خواهد شد. اثر حاضر به همراه پارتیتورِ قطعات ضبط شده، به همّت «انجمن فیلارمونیک ایران» طبع شده‌است.
علیرضا میرعلی نقی

علیرضا میرعلی نقی

متولد ۱۳۴۵ تهران mirapril66@yahoo.com روزنامه‌نگار ایرانی، پژوهشگر تاریخ موسیقی معاصر ایران و منتقد موسیقی دستگاهی
موسیقی وزیری (II)

موسیقی وزیری (II)

من از «کارمن» و «فوست» و سایر قطعات اروپائی که احیانا وزیری‏ در ارکستر شبهای پذیرائی خود میگذارد، بدم می آید، برای اینکه گوشم عادت‏ به این سنخ آوازها ندارد. چندان شیفته قطعاتی که خودش ساخته و در میان مردم مشهور به «موسیقی اروپائی» است نیز نیستم. بعضی از آنها حقیقتا قشنگ و جذّاب و دلرباست و بعضی دیگر در سامعه من مطلوب و دلپسند نیست و این هم تقصیر استادی و مهارت وزیری نیست، بلکه نقص در گوش ماست‏ که به آهنگ‏های مخصوصی عادت کرده است زیرا علینقی خان معتقد نیست که‏ موسیقی ایران منحصر به همان آوازهائی که تاکنون پیدا شده و سامعه‏ ما بدآنها مأنوس شده است باشد، بلکه میخواهد مثل دامنه افق نامحدود و مانند موسیقی اروپا، نامحصور بوده و به عقیده او زمینه موسیقی ایران‏ برای اینکار حاضرتر است.
هورن

هورن

هورن سازی بادی برنجی متشکل از یک لوله مارپیچ نسبتا بلند است که قدمت آن به سال ۱۶۵۰ بر می گردد. در آن زمان در کشور انگلستان از چنین وسیله ای به عنوان شیپور شکار استفاده می شد، فرانسوی ها آن را “هورن آلمانی” می نامیدند، آلمانی ها نام “شیپور شکار” را به کار می بردند و انگلیسی ها نیز این ساز را به نام “هورن فرانسوی” می شناختند. در سال ۱۹۶۰ انجمن بین المللی هورن، نام رسمی این ساز را “هورن horn ” اعلام نمود. در حال حاضر نیز اغلب موسیقی دانان این ساز را “هورن” می نامند.
مصاحبه ای با دیلنا جنسون (IV)

مصاحبه ای با دیلنا جنسون (IV)

دیلنا:” اما پس از مدتی از پا نشستم، نباید خودم را به آن سادگی از دست می دادم. یک توصیه بسیار گرانبهایی که برنامه ریز به من کرد این بود که: تو نمی توانی به همه بگویی که ساز نداری چون اینطوری من نمی توانم هیچ کنسرتی برایت رزرو کنم…! حق با او بود، همه چیز خراب شده بود، شرکت ضبط از من عصبانی بود زیرا با آنان قرارداد داشتم که به مدت ۱۰ سال، سالی یکبار با آنان ضبطی انجام دهم. تقریبا همه از من دلگیر بودند زیرا نمی توانستم مشکلم را حل کنم و برای خودم ویلنی تهیه سازم.”
موسیقی الکترونیک

موسیقی الکترونیک

ترکیب ذوق و خلاقیت انسان و امکانات تکنولوژی باعث به وجود آمدن موسیقی الکترونیک می گردد. این تلفیق اجازه تولید صداهایی را به ما خواهد داد که در موسیقی غیر الکترونیک یعنی اکوستیک نمی توان به آنها دست پیدا کرد.
استاد احمد عاشورپور ترانه خوان عشق و امید

استاد احمد عاشورپور ترانه خوان عشق و امید

استاد احمد عاشورپور هنرمند خلاق و ترانه خوان مردم گیلان در آستانه ی نود و یکمین سال زندگی درگذشت. زندگی مهندس احمد عاشورپور جلوه های گوناگونی دارد و نشانگر مجموعه ای از ویژگی های بارز و برجسته در شخصیت والای اوست. در عرصه ی هنر عاشورپور، آهنگ ساز، ترانه پرداز و خواننده ای با صدای گرم و رسا بود. ترانه های او را نه تنها مردم گیلان که بسیاری از مردم در سایر نقاط ایران ورد زبان داشتند. ترانه های او سرود کوهنوردانی بود که به انگیزه ی فتح قله ها پای در راه های صعب العبور می نهادند.