ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (IX)

از میان ویژگی‌های کار ملی‌گرایان موسیقایی؛ استفاده از مواد و مصالح موجود محلی و مخصوصا موسیقی قومی، گرایش به افسانه‌ها و…، استفاده از نشان‌ها و جاها: نمادهای ملی و مولفه‌های مهمِ جغرافیایی و فرهنگی به عنوان منبع الهام و هویت‌نمون ساختن موسیقی، برجسته است اما به دلیل هویت متمایز موسیقاییِ پیشاپیش دردسترس، ملی‌گرای موسیقایی ایرانی اجباری نداشته تا آنها را در جایی دیگر بجوید و در کار خود حل کند. نزد او منابع موسیقایی، چنان که دیدیم بی هیچ تلاشی، مسلم بوده است. بدین سان، ملی‌گرایی موسیقایی بیش از آن که به سوی ذهنیت آرمانی ملی‌گرایانه پیش برود به سوی سازمان‌دهی ملی‌گرایانه پیش رفت.

افزون بر این، و با توجه به ویژگی‌هایی که ملی‌گرایان در حوزه‌های دیگر، مخصوصا تاریخ و زبان، بدان توجه داشتند، می‌توان دلیلی دیگر را برای تفاوت راه موسیقی از آنان پیش کشید. ایران پیشااسلامی و پادشاهی‌های بزرگ ایرانی، عنصر مورد توجه دوران بود. این عنصر هیچ نمود حقیقی موسیقایی نمی‌توانست داشته باشد (۳۴). زیرا از موسیقی آن دوران حتا یک تک نغمه نیز نمانده بود تا کسی بخواهد آن را دستاویزی برای ساختن یک جهان موسیقایی تخیلی کند (۳۵). اینجا نمونه‌ی بارزی از این امر می‌بینیم که حقایق میدان خود را بر مولفه‌های تخیلی تحمیل کرده‌اند.

سرانجام، خواست دگرگونی با خواست پیوستگی تاریخی در تضاد می‌افتد و بر آن چیره می‌شود زیرا از دو پاره‌ی تجدد و هویت ملی‌گرایانه در پروژه‌ی موسیقایی آن روزگار تجدد است که دست بالا می‌یابد (تا حدودی به نیروی بازیگر تجددخواه اصلی، وزیری).

پی‌نوشت‌
۳۴- روشن است که حتا در حوزه‌های دیگر هم، چنان که رسم ملی‌گرایی رومانتیک است، نمودها گاه تخیلی و برساخته بودند اما در موسیقی همان مقدار نیز میسر نبود.
۳۵- تنها گاهی در نوشته‌های این دوره از سر بی‌دقتی و سهل‌انگاری یا شاید تحت تاثیر هیجانات ملی‌گرایانه سخن از ارتباط مسلم ساختارهای موسیقایی روز (همچون دستگاه) با ساختارهای موسیقایی دوران ساسانی به میان می‌آید؛ یک موضوع سوبژکتیو که چندان جدی گرفته نمی‌شود. برخی نیز بی‌گواه چندانی معتقدند موسیقی در پیش و پس از اسلام دگرگونی بنیادی به خود دیده است؛ دگرگونی‌ای که موجب بروز نکاتی منفی در پاره‌ی پس از اسلام شده است. مجتبی خوش‌ضمیر در پژوهش شناخته‌شده‌ی پیشگامش این استنباط را مطرح می‌کند که از نظر وزیری چنین بوده است اما متاسفانه سندی ارائه نمی‌دهد (Khoshzamir 1979: 71).

منابع
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (۱۳۷۶). ایران تنهائیش. تهران: شرکت سهامی انتشار.
اشرف، احمد. (۱۳۹۵). هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی. ترجمه و تدوین حمید احمدی، تهران: نشر نی.
دوستخواه، جلیل. (۱۳۷۳). «هویت ایرانی وهم یا واقعیت؟»، ایران‌نامه، شماره ۴۷: ۵۲۰-۵۰۹٫
شهرنازدار، محسن. (۱۳۹۵). وطن نزد عارف قزوینی. وبگاه مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
https://cgie.org.ir/fa/news/127284. بازبینی: ۲۰/۱۱/۱۳۹۶٫
عارف قزوینی، میرزا ابوالقاسم. (۱۳۰۳). دیوان. برلین: آزادی شرق.
فاطمی، ساسان و محمد خلیلیان. (۱۳۹۶). «آداب مستقل بودن: موسیقی ایرانی و هویت به روایت ساسان فاطمی». کتاب هفته خبر. شماره‌ی ۱۶۵٫
فروغی، محمدعلی. (۱۳۵۳). پیام من به فرهنگستان.
کسروی، احمد. (۱۳۸۷). در پیرامون ادبیات. نشرالکترونیکی، بی جا: بی نا.
مسکوب، شاهرخ. (۱۳۷۹). هویت ایرانی و زبان فارسی. تهران: پژوهش فرزان روز.
مظفرالدین شاه. (۱۲۸۰). اولین سفرنامه‌ی مبارکه. مطبعه‌ی مبارکه‌ی شاهنشاهی.
نظری، علی‌اشرف. (۱۳۸۶). «ناسیونالیسم و هویت ایرانی: مطالعه‌ی موردی دوره پهلوی اول». حقوق و سیاست. شماره‌ی ۲۲: ۱۷۲-۱۴۲٫
نورمحمدی، مهدی. (۱۳۷۸). عارف قزوینی، نغمه‌سرای ملی ایران. تهران: عبید زاکانی.

Ansari, A. M. (2012). The politics of nationalism in modern Iran (Vol. 40). Cambridge University Press.
Bastaninezhad, A. (2014). A historical overview of Iranian music pedagogy (1905-2014). Australian Journal of Music Education, (2), 5.
Bakhle, J. (2005). Two men and music: nationalism in the making of an Indian classical tradition. Oxford University Press on Demand.
Bithell, C., & Hill, J. (Eds.). (2014). The Oxford handbook of music revival. Oxford University Press (UK). Chehabi, H. E. (1999). From Revolutionary Taṣnīf to Patriotic Surūd: Music and Nation-Building in Pre-World War II Iran. Iran, 37(1), 143-154.
Gat, A. (2017). “persian-iranian national identity”. In Constructing Nationalism in Iran: From the Qajars to the Islamic Republic. (Vol. 25). Taylor & Francis.
Khoshzamir, M. (1979). ALI NAQI VAZIRI AND HIS INFLUENCE ON MUSIC AND MUSIC EDUCATION IN IRAN. PhD. Diss.
Litvak, M. (Ed.). (2017). Constructing Nationalism in Iran: From the Qajars to the Islamic Republic (Vol. 25). Taylor & Francis.
Mohammadi, M. (2017). Modal Modernities: Formations of Persian Classical Music and the Recording of a National Tradition. Amazon.
Nooshin, L. (2014). Two revivalist moments in Iranian classical music. In The Oxford handbook of music revival. Samson, J. (2006). Music and Nationalism: Five Historical Moments’. Nationalism and Ethnosymbolism: History, Culture and Ethnicity in the Formation of Nations: History, Culture and Ethnicity in the Formation of Nations, 55.
Subramanian, L. (1999). The reinvention of a tradition: Nationalism, Carnatic music and the Madras Music Academy, 1900-1947. The Indian Economic & Social History Review, 36(2), 131-163.

فصلنامه پویه
شماره ۳

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

نگاهی به اپرای عاشورا (III)

نگاهی به اپرای عاشورا (III)

با ترمولو های زهی ها و رنگ آمیزی بادی چوبی ها فضای شبی خوف انگیز را ترسیم میکند، همسر شمر در این پرده که در آواز دشتی به همراه شارح داستان، محتشم کاشانی میخواند “… بیا ای شمر بد گوهر بشو آسوده امشب را زمانی بر سر بستر” شمر بدون توجه به صدای همسرش با خود میگوید “نمیدانم شوم فردا به میدان ستم کشته و یا قالب شوم آنگه بر این شاه ملک لشکر…” حرکتهای خارج از گام ارکستر بر روی صدای خواننده نقش شمر، تشویش و اضطراب شیطانی وجود او را که همچون آتش زبانه میکشد را به خوبی به شنونده القا میکند.
درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (IV)

درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (IV)

مشکل اصلی وزن شناسی در تئوری پردازی ها، عدم توجه و تفکیک بین دو مفهوم مهم «ضرب و تاکید» در وزن شناسی است. «ضرب» و «تاکید»، پدیده های وابسته به هم و اغلب در هم ادغام شده هستند؛ آنچنان که تفکیک آنها از هم مشکل است. مشکل دیگر این است که واژه ها تعریف هایِ دقیق و تدوین شده ندارند. واژه «ضرب» در نوشته های موجود به مراتب بیشتر از «تاکید» اما با مفهوم های متفاوت مورد استفاده است.
موسیقی وزیری (I)

موسیقی وزیری (I)

مطلبی که پیش رو دارید سندی است مربوط به ۸۶ سال پیش که نظر یکی از بینندگان کنسرت وزیری را در اولین سالهای اجرای موسیقی ارکسترال در ایران نشان می دهد. این نوشته در مجله «آینده» در سال ۱۳۰۴ به قلم شخصی به نام دشتی (نام کوچک قید نشده است) نوشته شده است که خواندن آن برای شناخت اوضاع موسیقی در آن دوره خالی از لطف نیست؛ لازم به یاد آوری است که عده زیادی هم خطابه های تندی در رد موسیقی ونگاه وزیری در همان دوره نوشته اند و حتی با صفت هایی مانند «گوش خراش» از اجرای ارکستری او یاد کرده اند؛ هرچند جدا از کیفیت اثر نوشته شده توسط وزیری، نباید فراموش کرد که بیشتر نوازندگان ارکستر اولین تجربیات اجرای صحنه خود را پشت سر میگذاشته اند. (سردبیر)
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VII)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VII)

در سال ۱۸۷۳ ساختن یک قطعه سرود ملی به هموطن ما مسیو لومر تکلیف می شود. این سرود جالب و همچنین مارش تاجگذاری توسط لومر ساخته می شود و بوسیله مؤسسه انتشاراتی شودن (۱۶) {یا شودنس} واقع در کوچه سنت انوره (۱۷) پاریس به طبع میرسد و هزینه سنگین چاپ آن از طرف دولت ایران پرداخت می گردد.
تعزیه خوانی (I)

تعزیه خوانی (I)

“تعزیه گردانی”، “شبیه خوانی” یا “تعزیه” ریشه در مراسم “سوگ سیاوش” دارد. این نمایش در اصل مربوط به مصیبت هایی است که بر خاندان پیغمبر و خاص امام حسین (ع) در عاشورا رفته است. ولی به زودی گسترش می یابد. به طوری که در دوره قاجار تعزیه های کمیک و شاد هم اجرا می شد.
داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

این سئوال را پرسیدم به این دلیل که کنسرتو فرمی خاص است که میتواند تواناییهای آهنگسازی و موسیقایی زیادتری داشته باشد نسبت به فرم های دیگر. یک تصور عمومی هست در موسیقیدانان که اعتقاد دارند، کاملترین فرم سمفونی است ولی به اعتقاد من کنسرتو کاملترین فرم است، چراکه هم امکانات موسیقایی سمفونیک و هم امکانات موسیقایی تکنوازی در آن وجود دارد.
محمد رضا درویشی و کلیدر (V)

محمد رضا درویشی و کلیدر (V)

در قسمت قبلی این نوشتار اشاره ای شد به وضعیت منتقدین و نویسندگان موسیقی در ایران و اینکه هنوز در این بخش کمتر شاهد مطالب و مقالات و نقد های جدی و درخور توجه هستیم. در مورد نقد ها و مطالبی که در مورد کلیدر نوشته شد کمتر به ویژگی های ساختاری این اثر اشاره شد و بیشتر نویسندگان به بررسی ویژگی های ظاهری این اثر از دیدگاه عموم پرداخته اند.
دو خبر موسیقی

دو خبر موسیقی

پس از موفقیت شوریده، کار گروه دستان و پریسا و انتخاب این اثر بعنوان بهترین موسیقی سال ۲۰۰۳ از طرف وزارت فرهنگ فرانسه، گروه دستان این بار با اثر تازه خود” گل بهشت” در آمریکای شمالی در راه است.
یکصد و هفتادمین زادروز آفریننده «سمفونی دنیای نو»

یکصد و هفتادمین زادروز آفریننده «سمفونی دنیای نو»

هشتم سپتامبر ۲۰۱۱، یکصد و هفتادمین سالروز تولد آنتونین دورژاک (Antonín Leopold Dvořák) آهنگساز افسانه‌ای چک است. شهرت عمده او به عنوان یکی از آخرین آهنگسازان دوره رومانتیک، به‌ویژه به خاطر کاربرد نغمه‌های بومی چک در آثارش است.
موسیقی فلیپ گلس

موسیقی فلیپ گلس

فیلیپ گلس را میتوان یکی از مشهورترین آهنگسازان زنده جهان دانست. او به عنوان یکی از بنیان گذاران مینی مالیسم (Minimalism) با سبک روان و نافذ خود موفق شده است تا تقریبا در تمام جنبه ها و نمودهای موسیقی مدرن از آهنگسازی علمی گرفته تا موسیقی تبلیغاتی برای تلویزیون وارد شود.