فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (II)

اورشپرونگ این تاثیرگذاری را دقیقاً شناسایی نمود به خصوص که ملودی های وارداتی در اصل به ساز خاصی وابسته نبوده اند. در این چند دهه، بعد از انتشار مقاله شورانگیز و در عین حال دقیق اورشپرونگ، مرتب به حجم نشانه ها و مدارکی که دلالت بر این دارند که سرچشمه هنر اروپایی، هنر شرقی- اسلامی بوده است اضافه شده است.

با وجود این، موسیقی شناسی سنتی اروپا با جنگ و گریز خاصی موفق شده است که این نفوذپذیری تاریخی اروپا را فعلا تا سر حد اسپانیا- فرانسه محدود نماید. در حالیکه اغلب جنگنده های صلیبی قرون وسطی از سواحل مدیترانه نیامده بودند بلکه دقیقا از کشورهای فرانسه و انگلیس و اروپای مرکزی به شرق آمده و به همانجاهای اولیه هم مراجعت نموده اند اما کنجکاوی محققین موسیقی به این مهم توجه نداشته است که این آمد و رفتِ اشخاص از لایه های مختلف اجتماع آن زمان، چگونه و تا چه اندازه می توانسته در تحول موسیقی تاثیر داشته باشد.

به خصوص موسیقی چند صدائی هنوز هم از ابداعات بی بدیل انسان غربی و جوشیده از سرچشمه زیبا شناختی انحصاری او محسوب می شود. سی سال بعد از اورشپرونگ هاینریش هوسمن (۵ م) به امکان نقش آمد و رفت های جنگنده های صلیبی در تحول موسیقی اشاره کرده است. (۲)

اما برداشت منفی او از تحقیق در اتنوموزیکولوژی، برای شناخت بهتر تحولات تاریخی موسیقی در اروپا، نشان از آن داردکه او در این آمد و رفت ها بیشتر به نقش تاثیرگذاری موسیقی اروپا در شرق توجه دارد.

هرچند من در جای دیگری هم (۳) در رد بنیادهای اصلی موقعیت به خود مشغول اروپائی کوشیده ام، بی فایده نیست که در اینجا فشرده ای از دلایل عمده آن را بیاورم:
۱- نگرش سنتی به تاریخچه موسیقی چند صدائی مبتنی بر تحول از اورگانوم موازی به اورگانوم مِلیسماتیک (۶ م)، هم از دیدگاه اساسی فرهنگی و سیستم های زیباشناختی و هم از دیدگاه استنادی (استناد به علت ها) مردود است. اینکه در به وجود آمدن شیوه های متفاوت اورگانوم ها، سنت های محلی هم نقشی داشته اند – یا آنچنان که ل. تریتلر (۴) می پندارد نداشته اند- در هر حال که تحول مستقیم از ارگانوم موازی ساده و بدوی به اورگانوم های غنی از انبوه تزئینات، قابل تصور نیست.

در حالیکه ساختار و دامنه تزئینات مِلیسماتیک شباهت تام به بداهه سرائی های مقامی ای دارند که تا امروز هم در خاورمیانه معمول می باشند، آنچنانکه باید منبع تحول و ایجاد ارگانوم های مِلیسماتیک را در تبادلات فرهنگی قرن ۱۲ با خاورمیانه جستجو نمود. این فرضیه در حیطه سبک شناسی در مورد ساختار مورد تایید قرار می گیرید. چرا که آن نوع ردیف خاص اورگانوم های لِه اونینوس (۷م)، یعنی جابجایی بین تزئینات آزاد مِلیسماتیک و صدای اصلی که تابع سیستم «معین» (مقامی) است. دقیقا با یک سنت متداول در شرق میانه مطابقت دارد.

پی نوشت
۲- “H. Husmann” در مقاله:
Das Organum vor und außerhalb der Noter-Dams-Schule , in: Bericht über den neunten internationalen Kongress Salzburg 1964 Bd. 1 , Kassel 1964 , S.30.
۳- “A. L. Ringer” در مقاله:
Eastem Elements in Medieval Polyphony , in: Studies in Medieval Cultur , Bd. 2 , Kalamazoo , 1966 , S. 75- 83
۴- “L. Treitler” در سمپوزیوم:
Organumu vor und ausserhalb der Noter-Dame-Schule , in: Bericht über den neunten intemationalen Kongress Salzburg 1964 Bd. 2 , Kassel 1966 , S.72.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (VIII)

به نظر می رسد همزمان با ظهور عصر فضا، در موسیقی نیز فناوری جدیدی متناسب با آن ظهور کرده است تا موسیقیدانان بتوانند احساسات خود را با آن بیان کنند. همین احساس بعدها (۱۹۸۳) هنوز در برایان انو زنده است و در پشت جلد آلبوم «آپولو» از شیفتگی خود برای خلق آثاری که در راستای دستاوردهای نوین علمی بشر باشد می نویسد.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XIX)

بیشتر آثار پرویز مشکاتیان برای گروه ساز های ایرانی تنظیم شده اند و تعدادی معدودی از آنها توسط هنرمندانی چون محمدرضا درویشی و کامبیز روشن روان برای ترکیب ساز های ایرانی و جهانی تنظیم شده اند. این آثار به شرح زیر هستند:

از روزهای گذشته…

بی احترامی به موسیقی (I)

بی احترامی به موسیقی (I)

آنچه در زیر می خوانید ترجمه ایست توسط محبوبه خلوتی، از مقاله ای نوشته لوسی جونز که چند روز پیش در سایت روزنامه تلگراف به چاپ رسید.
مصائب اجرای دوباره (VI)

مصائب اجرای دوباره (VI)

تکنوازی‌ها نیز در اجرای اوکراین همان حالت را داشت، جدای از نوازنده‌ی نی که نی نوا را به خوبی می‌شناسد تکنوازی ویلن و ویولا و ویلنسل راضی کننده نبود (ناکوکی‌های واضح، بی‌دقتی در جمله‌بندی- ریتم و عدم توجه به مساله‌ی تداوم الگوها در طول قطعه) دلیل، اکثر اوقات همان بود که در مورد قبل هم دیده شد. از میان اجراهایی که مورد بررسی است، تکنوازی ویلن کوارتت، ویولای پارسیان و ویلنسل اجرای ضبط شده از بقیه بهتر بود.
رمانتیک و ناسیونالیسم

رمانتیک و ناسیونالیسم

تقدان موسیقی معتقدند که آهنگسازان دوره رمانتیک به نگرش و دریافت خاصی از موسیقی دست پیدا کرده بودند که تا آن زمان هیچ یک از موسیقیدانها به آن حد از درک و بیان احساسات در موسیقی دست پیدا نکرده بودند.
آرشه خمیده، بدعتی از تلمانی (I)

آرشه خمیده، بدعتی از تلمانی (I)

نام امیل تلمانی برای ویولونیست های امروزی نام آشنایی نیست، هرچند تلمانی در دوره فعالیت هنریش موضوع بحث بسیاری از جوامع هنری، بخصوص نوازندگان و سازندگان ویولون بوده است. حرکت انقلابی تلمانی در استفاده از آرشه ای خاص با وجود اینکه در آن روزها موج بزرگی از موافقان این طرح را بوجود آورد ولی به مرور این موج فروکش کرد؛ شاید امروز آنالیز این مسئله برای ما بیشتر از روی منطق باشد تا نوازندگانی که آن دوره با اختراع این آرشه مواجه شدند و گاه نظرات احساسی در مورد این آرشه می دادند. همچنین نگاهی دوباره به آثار اجرا شده و داستان ساخت این آرشه تلمانی میتواند ایده هایی جدید را برای صدا گیری سازهای آرشه ای برای نوازندگان این سازها بوجود آورد.
هندرسون، رهبر ارکستر و پیانیست درگذشت

هندرسون، رهبر ارکستر و پیانیست درگذشت

نیوهاون- اسکیچ هندرسون (Skitch Henderson)، رهبر ارکستر و برنده جایزه گرمی که توانایی های خود را ابتدا در اختیار فرانک سیناترا (Frank Sinatra) و بینگ کرازبی (Bing Crosby) قرار داد و سپس گروه پاپ نیویورک (New York Pops) را به وجود آورد و اولین رهبر گروه موسیقی در برنامه تلویزیونی (Tonight Show) بود، روز دوشنبه گذشته، در سن ۸۷ سالگی، درگذشت.
حنانه و هزاردستان

حنانه و هزاردستان

همانطور که در مطلب قبل گفته شد، “آتشی در سینه دارم جاودانی” که از آثار با ارزش مرتضی نی داوود است، در اجرای جدیدش صرفنظر از آواز، اجرایی بی نقص نبود!
گفتگو با مائوریزو پُلینی (III)

گفتگو با مائوریزو پُلینی (III)

ارتباط برقرار کردن با موسیقی در هر دو یکی است. در کار ضبط در استودیو، تماشاگر غایب است و این باعث مصنوعی شدن کار می شود. اما شما باید در نظر بگیرید که تماشاگران به آن گوش خواهند داد، تنها در زمانی متفاوت از آن لحظه…
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (VI)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (VI)

خیام در شیوه ثبت ذو الاربع‏هاى عصر خود از روش حکیم سلف خود ابو نصر فارابى که در کتاب جامع موسیقى کبیر بیادگار مانده است، پیروى کرده است. در بعضى موارد مانند ذو الاربع‏هاى شماره ۳-۵-۱۳۸ خود خیام آنها را با انواعى که فارابى آورده است، مقایسه کرده است. نگارنده این مقاله با تعجب ملاحظه نمود که ترتیب توالى شماره ذو الاربع‏هاى ارجاعى به فارابى (توسط خیام) برحسب تصادف! با اعداد سرى فیبوناچى ریاضى دان مشهور ایتالیائى (درگذشت حدود ۱۲۵۰ میلادى) مطابقت دارد! در اعداد فیبوناچى هر عدد مساوى حاصل جمع دو عدد ماقبل خود است.
غلامرضا مین باشیان، مرد اولین ها (II)

غلامرضا مین باشیان، مرد اولین ها (II)

غلامرضا خان از روی کتابهایی که با کمک مزین الدوله از فرانسه به فارسی ترجمه شده بود به هنرجویان سازشناسی و ارکستراسیون موسیقی نظامی و هارمونی درس می داد. جزوه هایی نیز از او نوشته شد در باب سلفژ و تعلیم سازهای بادی که منتشر نشده است.
بوطیقای ریتم (I)

بوطیقای ریتم (I)

پیش از این اگر جایی صحبت از ویژگی آثار پرویز مشکاتیان به میان می‌آمد یکی از مهم‌ترین نکاتی که بر زبان اهل فن جاری می‌گشت توانایی او در آفرینش ریتم‌های بدیع بود. آن‌ها که زبانی و حالی داشتند گاه حتا به وجود «نوعی شعور خدادادی ریتمیک» -که می‌توان آن را معادل نوعی وحی در ساحت ریتم گرفت- شهادت می‌دادند. این ویژگی چنان با نام وی گره خورده و خصلتی اسطوره‌ای پیدا کرده است که کمتر کسی نیاز می‌بیند در این مورد توصیف عمیق‌تری به‌دست دهد؛ چون و چرا که البته جای خود دارد. اما به راستی چرا «ریتم» آثار مشکاتیان تا این حد شهره‌ است؟