فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (VI)

در حقیقت دوران کوتاه موجودیت اورگانوم ملیسماتیک نشان از خاستگاه و طبیعت غیر اروپایی آن دارد چرا که موج علاقمندی فرهیختگان غرب به دنیا و فرهنگ ناشناخته ای که توسط جنگنده های صلیبی به ارمغان آورده شده بود، توجه بهترین موسیقی سازان آن زمان را جلب نمود و در عین حال باعث شد که یک عکس العمل غیرقابل اجتناب در جهت نفی ساختاری اورگانوم ملیسماتیک به کار افتد تا به جای آن فرم های دیگری عرضه شوند. این فرم ها هرچند در وهله اول ساده و ابتدائی بودند اما جهت گیری به سمتی بود که در قرون آینده به عنوان کاارئی خاص اروپا شناخته شد.

همانطور که تاریخ نشان داد، نام گذاریِ «شبه آهنگ» برای “clausula” (14م) کاملاً مناسب بود چرا که این فرم به همراهی فرم “Conductus” (15م) نشان دهنده تکوین موسیقی اروپایی به عنوان یک عضو مستقل از خانواده موسیقی جهانی هستند.

اینکه تکوین موسیقی اروپایی مستقل بر پایه یک طغیان بر علیه سرمشق هایش بنا نهاده شد در موسیقی غیر عادی نیست، البته باید توجه داشت که در اینجا طغیان باعث از میان برداشتن تمام سرمشق ها نیست، به خصوص که فرم های رقص که بعد از متروک شدنِ اورگانوم ها اهمیت یافتند، همه شباهت های تام به فرم های خاورمیانه دارند.

جای امیدواری است که نسل جدیدی از محققین موسیقی، با تصوراتی ورای به خود مشغولی و تحول پنداری نسل گذشته و بدون پیش داوری های حاصله از آن، به شناخت دقیق و جامع ابعاد تاثیر گذاری سرمشق های شرقی بپردازند.

توضیحات مترجم: (منبع: “Musiklexikon Bruchkhaus Riemann” چاپ دوم ۱۹۹۸)
۱م– “Alexander L. Ringer”
متولد ۱۹۲۱ موسیقی شناس آمریکائی، هلندی الاصل، دارای تحصیلات دانشگاهی در برلین، آمستردام و پایان نامه در سال ۱۹۵۵ در نیویورک است. از سال ۱۹۵۸ استاد موسیقی شناسی در دانشگاه University of llonois in Champaign-Urbana. USA است.
از میان تالیفات بیشمار او مهمترین آنها در این اواخر:
Schoenberg. The Composer as Jew (Oxford 1990)
کار اساسی او که در مرحله تهیه می باشد:
Amold Schönberg und seine zeit (Laaber)
مقاله حاضر برگرفته از کتاب مجموعه مقاله های او با نام «موسیقی به عنوان سرگذشت» است.
Alexander L. Rigner Musik als Geschichte / Gesammelte Aufsätze Islamische Kultur and die Entstehung der europäischen Mehrstimmigkeit Herausgegeben von Albrecht Riethmüller und Steven M. Whiting Verlag Laaber 1993.

۲م– “Otto Ursprung”
تولد ۱۸۷۹ در آلمان، فوت ۱۹۶۰ همانجا – محقق موسیقی و استاد دانشگاه در سالهای ۱۹۳۲ تا ۱۹۴۹ صاحب تحقیقات با ارزش درباره موسیقی کلیسای کاتولیک، تاریخ ترانه های آلمانی، تولد دوباره پالسترینا در موسیقی کلیسای کاتولیک و همچنین درباره تاثیر موسیقی عربی در موسیقی اروپای قرون وسطی.

۳م– “Henry Georg Farmer”
تولد ۱۸۸۲ در ایرلند، فوت ۱۹۶۵ در انگلیس محقق موسیقی، تحصیل در دانشگاه گلاسگو و در همانجا در سال ۱۹۳۳ دانشیار موسیقی. مهمترین اثر او:
A History of Arabian music to the 13th Cent . 1929
به فارسی با نام «تاریخ موسیقی خاور زمین» توسط بهزاد باشی ترجمه شده (انتشارات آگاه ۱۳۶۶) قسمتهایی از نوشته های او با ترجمه علی محمد حق شناس با نام «موسیقی در ایران و سرزمین های اسلامی» در فصلنامه ماهور شماره های ۱- ۳، منتشر شده است و همچنین نگاه کنید به مقاله نگاهی به نوشته های هنری جرج فارمر در ماهور ۵، و مقاله ۱ «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» ص۲۲

۴م- “Peter Wagner”
تولد ۱۸۶۵ در آلمان، فوت ۱۹۳۱در سوئیس، محقق موسیقی، دکترا از دانشگاه اشتراسبورگ با تز «پالسترینا یک آهنگساز ناسوتی»، ۱۸۹۷ استاد در دانشگاه فریبورگ در سوئیس در سال ۱۹۰۱ در همانجا آکادمی گرگوریان را بنیان گذاشته و صاحب تحقیقات در زمینه موسیقی قرون وسطی، آوازهای گرگوریان و پالسترینا است.

۵م- “Heinrich Husmann”
تولد ۱۹۰۸ در آلمان، محقق موسیقی، دکترا از دانشگاه لیپزیک ۱۹۳۲ درباره «اورگانوم سه صدائی مکتب نتردام»، ۱۹۶۰ استاد دانشگاه گوتینگن، صاحب تالیفات زیادی درباره موسیقی قرون وسطی اروپا می باشد.

۶م– “Organum”
واژه ای است لاتینی از ریشه یونانی به معنی لغوی «ابزار» و در موسیقی ابزار نوازندگی – ساز و به خصوص ارگ یا ارغنون. در موسیقی چند صدائی ابتدایی از این واژه با ساختن اسم صفت های «اورگانیکوس» و «اورگانالیس» به مفهوم طنین هم زمان از صداهائی با نسبت های دقیق و حساب شده (فواصل اکتاو، پنجم و چهارم) به کار برده شده است. اورگانووم موازی قدیمی ترین نوع موسیقی چند صدائی است که به صورت بداهه خوانی در آواز های کلیسا مرسوم بوده است. با این ترتیب که ملودی صدای اول یا صدای اصلی (vox principal) با یک یا چند صدای واخوان (vox organalis) به طور موازی (با همان ملودی) در فاصله های اکتاو و چهارم یا پنجم همراه می شوند. (برای دیدن یک ارگانوم موازی اینجا کلیک کنید.)

اورگانوم مِلیسماتیک (Melismatische Organum)
“Melisma” واژه ای است یونانی به معنی لغوی «آواز و تصنیف» و در موسیقی اروپایی به مفهوم «تحریر» در موسیقی ایرانی، یعنی اجرای یک هجا باچند نت یا صدای مختلف، به کار می رود. به این ترتیب میلیسماتیک به معنی «آواز زینت داده شده» است، مانند آوازهای فلامینگو اسپانیائی. از قرن ۱۲ به بعد در کلیسای اروپا معمول شد، به این ترتیب که صدای اصلی (vox principal) با نت های کشیده و پایین اجرا می شود و صدای واخوان (vox organalis) با تکنیک تحریر دوروبر صدای اصلی آن را تزئین کرده و همراهی می کند. (برای دیدن نمونه یک ارگانوم مِلیسماتیک، اینجا کلیک کنید.)

۷م– “Leoninus”
آهنگساز و نوازنده اورگ فرانسوی در نیمه قرن ۱۲ که در کلیسای نوتردام در پاریس مشغول بوده است. اورگانیوم های ساخته او دو صدائی هستند؛ صدای اصلی یک آواز مذهبی است که از چند نت اصلی تشکیل شده که به طور کشیده با طول اجرا یک وضعیت خاص موسیقائی (یک مقام) را تثبیت می کنند، در حالیکه صدای دوم در روی آن با تحرک و آزاد گرگوریانی توسط گروه کر اجرا می شود. این جابجائی ها معرف ردیف موسیقی مذهبی، مکتب نوتردام در قرن ۱۲ می باشد. (برای دیدن نمونه یک نت نویسی ارگانوم “Haec dies”، اینجا کلیک کنید.)

۸م- “Gregorianischer Gesang”
آواز گرگوریانی (دستجمعی: کُرال) آوازهای مذهبی براساس موسیقی یک صدائی در کلیسیای کاتولیک که جمع آوری آنها را به پاپ گرگور (قرن هشتم میلادی) نسبت می دهند.

۸م- “Friedrich Ludwig”
تولد ۱۸۷۲، فوت ۱۹۳۰ در آلمان، محقق موسیقی، دکترا از دانشگاه اشتراسبورگ ۱۸۹۶، ۱۹۰۵ دانشیار موسیقی شناسی، ۱۹۲۰ استاد دانشگاه گوتینگن، متخصص در موسیقی قرن های ۱۱ تا ۱۴ صاحب تالیفات زیادی درباره موسیقی قرون وسطی و تاریخ موسیقی. ۱۰م- “Ewald Jammers”
تولد ۱۸۹۷، در آلمان، محقق موسیقی، تحصیل در دانشگاه بن، ۱۹۲۷ تا ۱۹۴۵ در درسدن متصدی کتابخانه دولتی بوده و از ۱۹۳۱ مدیر بخش موسیقی آنجا و از سال ۱۹۵۶ استاد تاریخ موسیقی قدیم، دارای تحقیقات متعدد، به خصوص درباره ریتم در موسیقی قدیم و قرون وسطی.

۱۱ م– “Rudolf von Ficker”
تولد ۱۸۸۶، در مونیخ، فوت ۱۹۵۴ در اطریش، محقق موسیقی، دکترا از دانشگاه وین ۱۹۱۳، ۱۹۲۰ دانشیار موسیقی شناسی و ۱۹۲۳ استاد دانشگاه اینسبروک ۱۹۲۷ عضو هیئت رئیسه سمینارهای موسیقی شناسی در دانشگاه وین، ۱۹۳۱ استاد موسیقی شناسی در دانشگاه مونیخ، صاحب تالیفات زیادی درباره موسیقی قرون وسطی و تاریخ موسیقی.

۱۲م– ‘Plica”
اصطلاحی است قدیمی برای نت نویسی قرون وسطی ای که نت اصلی کشیده و به نت تزئینی کوتاه ختم می شود.

۱۳م- “Michel Lambert”
تولد ۱۶۱۰، فوت ۱۶۹۶ در فرانسه، نوازنده لاته (عود) و خواننده و معلم آواز در پاریس قرن هفدهم و در دربار لوئی چهاردهم که مجموعه هایی برای آواز از او، چاپ شده به جا مانده است.

۱۴م- “Clausula”
واژه لاتینی برای “Klausel” به معنی جمله یا فورمول خاتمه یا همان که بعد ها مفصل تر شده و کادنس نام گرفت، در قرون وسطی ملودی ای است که ارگانوم را با آن خاتمه می دادند. نوع ساده اش به بال کبوتر معمول در موسیقی ایرانی شباهت دارد.

۱۵م- “Conductus”
نوع اولیه ترانه های قرون وسطی که براساس وزن اشعار ساخته می شد و در وهله اول در رابطه با آئین های مذهبی و در کلیسا به وجود آمده اما در همان دوره (قرن ۱۲) به خارج از حیطه مذهب راه پیدا کرده است.
فصلنامه ماهور (چاپ اول در شماره ۷ بهار ۱۳۷۹)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (IX)

در اینجا هشترودی به موضوع تمایز میان هنر غرب و شرق پرداخته و به درستی این تمایز را در نوع پیام اثر هنری جست‌وجو می کند، این موضوع نیز از مباحث مهم جهان معاصر بوده و نقش هنر شرق را در آینده جهان نیز روشن می کند. بد نیست که عین جملاتش را بیاوریم. وی در بحثی که با یک دانشمند باستان شناس داشته می گوید؛ «او مدعی بود که هنر شرق در برابر هنر یونانیان قدیم بی ارزش بوده و فی المثل مانند آثار طفلی که تازه با کاغذ و قلم آشنا شده باشد مجسمه های هندی و چینی در برابر زیبایی مجسمه های یونانی مانند هیاکلی ناموزون و نفرت انگیز جلوه گر می شود.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه ای تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه ای در جریانی که اصلا معلوم نیست «مسابقه» باشد.

از روزهای گذشته…

موسیقی معاصر با کرانگله

موسیقی معاصر با کرانگله

کارلین هو (Carolyn Hove) نوازنده ابوا و کرانگله (Oboe & English horn) از سال ۱۹۸۸ همراه با ارکستر فیلارمونیک لس آنجلس توانسته است، توانایی های خود را در امر نوازندگی نشان دهد و امروز یکی از برجسته ترین نوازندگان این رشته است. او تحصیلات خود را در زمینه موسیقی در کنسرواتوار موسیقی Oberlin به پایان رسانده و در سال ۱۹۸۶ توانسته جایگاه مناسبی را بعنوان نوازنده در ارکستر سمفونیک San Antonio بدست آورد.
همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (I)

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، گفت و گوی محمدهادی مجیدی با مهدی قاسمی و شهرداد روحانی است پیرامون اجرای ارکستر سمفونیک تهران و گروه کر شهر تهران:
مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

نوازنده جوان و چیره دست ویولن – مارتا خادم میثاق – در ماه نوامبر سال ۱۹۷۹ در اتریش متولد شده، نوازندگی را از سه سالگی آغاز نموده و اولین اجرای عمومی اش را در سن نه سالگی به عنوان تک نواز ویولن به همراه ارکستر ارائه نموده است.
حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

گروه موسیقی دل آوا مقام نخست بخش موسیقی فولکلور را در فستیوال موسیقی رنسانس ارمنستان دریافت کرد. این فستیوال هر سال به مناسبت سالگرد کشتار ارامنه و یادمان این واقعه تاریخی در شهر گیومری از ۱۰ آوریل تا ۱۰ می‌ برگزار می‌گردد و از تمامی‌ دنیا گروه‌های موسیقی در بخش‌های مختلف و سبک‌های گوناگون موسیقی در آن شرکت می‌کنند. این فستیوال بین‌‌المللی، چندی قبل فراخوانی اینترنتی برای شرکتِ گروه‌های مختلف موسیقی از سراسر جهان داده بود که در آن امکان حضور گروه‌های مختلف در سبک هایی مثل جز، راک، کلاسیک، موسیقی کانتری و… وجود داشت.
فرج نژاد: جشنواره موسیقی فجر به سمت تجاری شدن رفته است

فرج نژاد: جشنواره موسیقی فجر به سمت تجاری شدن رفته است

هر زمان دیگری در طول سال هم شما به در حقیقت سالن‌های کنسرت مراجعه کنید یا سایت‌های فروش بلیط خوب این عزیزان هستند مشکل خاصی نیست یعنی به سمت تجاری شدن پیش رفت و از آن اهداف اولیه‌ی جشنواره فجر خوب خیلی فاصله گرفت و این بی‌تفاوتی مدیران جشنواره ما را ناراحت کرد به موسیقی ایرانی و به انواع مختلف موسیقی که در ایران در حال حاضر فعالیت می‌کنند و جریان‌های هنری هستند و رفتن جشنواره از سمت جریان‌های هنری به سمت جریان‌های تجاری برای مؤلفین و کسانی که به صورت حرفه‌ای کار موسیقی را دنبال می‌کنند خوب دلچسب و دلپسند نبود این را هم اضافه بکنم که من اگر به جشنواره فجر ایراد و اشکالی را وارد می‌دانستم به خاطر خودم نبود چون من شاید هیچ وقت در جشنواره فجر شرکت نکنم یا من در تمام این سال‌ها فقط یکبار آن هم در اندازه ۴۵ دقیقه یک تکنوازی را روی صحنه‌ی جشنواره بردم و هیچ وقت نرفتم ولی این را نمی‌توانستم ببینم که یکسری از جوان‌های کشور در شهرستان‌ها در مناطق محروم از آمدن روی صحنه و دیده شدن محروم می‌شوند این دلسردی در جامعه به وجود می‌آورد.
گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

«اگر محور اصلی این شعر را ترس بگیریم و لحظه‌ای به خاطر بیاوریم که در تاریکی ظلمات قدم‌زنان در معبر یک باغ حرکت می‌کنیم و درک و استنباط ما از محیط اطرافمان فقط و فقط به واسطه‌ی حس شنیداری برقرار می‌باشد و این به همراه خود توهمات و تصویرهایی از آنچه دور ماست در ذهنمان می‌سازد که می‌تواند اضطرابی در خود نهفته داشته باشد. اینجا ترمولوی کمانچه را می‌شنویم که بسیار آرام نواخته می‌شود و در لایه‌های دیگر کمانچه طراحی سوال و جواب‌هایی را به عهده می‌گیرد که در نهایت فیگور استیناتویی را به آهستگی طرح می‌کند. همان ضرباهنگ رو به تندی و کندی با ضربه‌ی آرشه روی سیم‌های کمانچه […]» (ص ۲۳)
موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: <br>امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (I)

موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند:
امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (I)

مقاله ای که پیش رو دارید نوشته سوزل آنا ریلی (Suzel Ana Reily) که هادی سپهری (نوازنده، خواننده و موسیقی شناس) و حامد قنواتی (نوازنده و موسیقی شناس) ترجمه آن را به زبان فارسی به عهده داشته اند.
تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (I)

تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (I)

آنچه به‌عنوان شیوه‌های آموزش و پداگوژی (علم آموزش و پرورش) در موسیقی مطرح است، بیشتر ریشه در تفکر و فرهنگ اروپایی دارد. تفکر امروز فارغ از سرچشمه‌های غربی‌اش در جای‌جای جهان همگام با ویژگی‌های بومی مسبب رشد و تکامل شده است. در حوزه‌ی هنر و آموزشِ موسیقی شرایط به‌گونه‌ای است که دسترسی به اطلاعات در سطوح مختلف برای علاقه‌مندان امکان‌پذیر است و اگر موانع اقتصادی و ایدئولوژیک را در نظر نگیریم بعید به‌نظر می‌رسد که در یادگیری موسیقی حد و مرزی برای افراد از کشورهای غیر‌غربی و در حال توسعه وجود داشته باشد. تفکر در کنار متد (روش) و نقد می‌تواند در هرسیستم آموزشی نتایج مطلوبی به‌بار بیاورد. دانشگاه‌ها، کنسرواتوارها و آموزشگاه‌های موسیقی با گرایش‌های مختلف، نظیر نوازندگی، آموزش موسیقی، رهبری ارکستر، موسیقی‌شناسی و غیره در جهان امروز به مراکزی مهم، هم از نظر دولت‌ها و هم خانواده‌ها، تبدیل شده‌اند. مانند دیگر آموزش‌ها، رویکردها و اهداف مختلفی پیشِ روی آموزش موسیقی قرار دارد که با توجه به جغرافیا و خصایص فرهنگی هراقلیم این رو‌ش‌ها انتخاب می‌شوند.
آلبوم «انگاره‌ها»؛ به‌آهنگ‌سازی و نوازندگیِ مهران بدخشان منتشر شد

آلبوم «انگاره‌ها»؛ به‌آهنگ‌سازی و نوازندگیِ مهران بدخشان منتشر شد

این اثر که نخستین آلبوم مهران بدخشان به‌عنوان آهنگ‌ساز و نوازنده است؛ شامل مجموعه‌ای از قطعات پیانوییِ آهنگ‌ساز است که تحتِ عناوین پرلود در می‌بمل مینور، واریاسیون‌ بر روی تمی عاشقانه، شش‌قطعه کوتاه برای پیانو، دو قطعه تغزلی، امپرومتو و سونات پیانو شماره ۱ (در دو موومان) عرضه شده‌است.
اپرای آیدا (I)

اپرای آیدا (I)

آیدا (Aida) اپرایی است در چهار پرده که توسط جوزپه وردی (Giuseppe Verdi) بر لیبرتویی ایتالیایی از آنتونیو گیسلانسونی(Antonio Ghislanzoni) و بر اساس سناریویی از آگوست مریت (Auguste Mariette)، مصر شناس فرانسوی، ساخته شده است. آیدا برای نخستین بار در خانه اپرای خدیوال (Khedivial Opera House) در ۲۴ دسامبر ۱۸۷۱ در قاهره اجرا شد و رهبری آن را جیوانی بوتسینی (Giovanni Bottesini) بر عهده داشت.