پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XII)

رضا والی
رضا والی
دوم اینکه آن نوازنده حتی اگر فرض کنیم نت‌نویسی اروپایی را بتواند بخواند اما نمی‌تواند با با یک یا دو تا تمرین با ارکستر سمفونیک روی صحنه بنوازد. این مساله غیرممکن است. برای همین برای آهنگسازی مثل من که مایلم رنگ‌آمیزی‌های ایرانی داشته باشم و به گوشه‌های ایرانی اشاره کنم مجبورم ترومپت دیگری درست کنم. ترومپتی که باید به آن پیستون دیگری اضافه شود تا نوازنده بتواند گوشه‌های ایرانی را بنوازد ضمن اینکه پارت ترومپت را هم دقیقاً نت‌نویسی کنم.

اگر پارتیتور «آوای کهن» را نگاه کنید می‌بینید که تمام پارت ترومپت و پارت ارکستر دقیقاً نت به نت نوشته‌شده است. نوازنده موسیقی کلاسیک غرب نمی‌تواند بداهه‌سرایی کند و باید تمام قسمت سولوی ترومپت نت به نت نوشته شود که نوازنده بتواند آن را تمرین کند.

نکته بیان نشده‌ای در گفتگو مانده یا پیشنهادی که لازم است بفرمایید؟
پیشنهادی که برای موسیقیدانان و آهنگسازان جوان دارم پیشنهاد آزمایش، «اکسپریمنت»، است؛ که به مغناطیسی می‌ماند که موسیقیدان‌های جوان به آن جذب می‌شوند. چراکه مساله آزمایش یا اکسپریمنت بسیار جذاب است. یکی از مسایلی که بسیاری از مدرنیست‌ها به آن زیاد توجه می‌کردند و هنوز هم توجه می‌کنند مساله اکسپریمنت یا آزمایش است. حتی به این نوع موسیقی «اکسپریمنتال» می‌گویند.

بعلاوه صحبتی که دارم این است که آزمایش لازم نیست فقط در محدوده یک زبان و یک استیل خاص صورت بگیرد. شما می‌توانید در محدوده‌های مختلف آزمایش کنید. می‌توانید بروید در محدوده سیستم مقام‌دستگاه آزمایش کنید. من حرکت آزمایش را، یعنی حرکت اکسپریمنت ر،ا از چهارچوب موسیقی اروپا بیرون آورده‌ و روی آورده‌ام به چهارچوب موسیقی ایران و سعی می‌کنم این آزمایش را در چهارچوب موسیقی ایران و سیستم مقام‌دستگاه ادامه بدهم. اگر به دنبال آزمایش بروید و آزمایش‌های مختلفی انجام دهید متوجه می‌شوید که می‌توانید به دستاوردهای زیادی برسید.

یعنی همچنان خود را یک اکسپرمنتالیست می‌دانید یعنی هنوز آزمایش کار شماست؟
بله، من هنوز آزمایش می‌کنم. به عنوان مثال دارم روی موسیقی سیزدهم میلادی ایران کار می‌کنم.

یعنی آزمایش‌های خود را روی موسیقی عبدالقادر مراغی و صفی‌الدین ارموی متمرکز کرده‌اید؟
عبدالقادر موسیقی قرن پانزدهم میلادی است. موسیقی قرن سیزدهم میلادی می‌شود موسیقی صفی‌الدین ارموی. هفته پیش اثرم،«کوارتت زهی شماره چهار»، را در ایالت ورمونت اجرای اول کردند و این قطعه در زمان اجرا ضبط‌ شد. اسم این اثر «ارموی» است. تمام کوارتت روی مقام‌های صفی‌الدین ارموی بنیان‌گزاری شده و مایکروتنال یعنی تماماً ربع پرده است. من با موسیقیدان‌ها کارکردم و به آنها تمام ربع پرده‌ها را نشان دادم. برایشان دقیق فواصل را نت نویسی کردم؛ آنها را روی ساز ارغنون اجرا و و ضبط کرده و برایشان فرستادم و آنها با تمرین‌های متفاوت توانستند تمام این ربع پرده‌ها را بسیار راحت بنوازند. البته زیاد تمرین کردند اما کنسرت آن قدر موفق بود که در نیویورک‌تایمز نیز حتی نقدی برای این کوارتت نوشته شد.

یکی از کارهایی که اکنون در حال انجام آن هستم آزمایش روی کارهای صفی‌الدین ارموی، عبدالقادر مراغی و کمی عقب‌تر دوره فارابی است؛ خصوصا تحقیقاتی که فارابی روی فواصل کرده و در کتاب موسیقی کبیر آنها را توضیح داده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «آواز دوره پهلوی اول، به روایتی دیگر» – بخش دوم و پایانی

در این مجموعه سه نمونه آواز شور وجود دارد که به ویژه ترَک سوم (و نه آنگونه که بارها در دفترچه آمده تراک) می‌تواند بهانه‌ای برای بازاندیشی به موضوعِ اختلاف ردیف‌های آوازی و سازیِ دستگاه شور باشد. (۱)

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (XIV)

استفاده سیاسی از هنر به مثابه یک وسیله در شوروی سابق باعث افت شدید ظهور آثار جاودان در این کشور شد و به همین نحو استفاده همچون یک وسیله از هنر در امریکا و غرب توسط اقتصاد، آن را به اندازه یک وسیله تبلیغی برای حضور یک کالا ساقط کرد و با گرایش به ابزارگرایی در هنر دیگر اثری جاندار چون آثار آلن پو و نظیر آن در امریکا خلق نمی شوند.

از روزهای گذشته…

موسیقی آفریقای جنوبی (IV)

موسیقی آفریقای جنوبی (IV)

در سال ۱۹۵۵، پیشروترین دوستداران موسیقی جز در سوفیا تاون، کلوپ جز مدرنِ سوفیا تاون را پایه ریزی نمودند که آهنگ های نوآوران باپ مانند چارلی پارکر (Charlie Parker) و دیزی گیلسپی (Dizzy Gillespie) را تبلیغ می کردند. کلوپ جز از اجتماعاتی مانند “Jazz at the Odin” که در سینمایی محلی برگزار شد، حمایت می کرد. از دل چنین گردهمایی هایی بود که اولین گروه بیباپ آفریقای جنوبی یعنی گروه بسیار مهم و تأثیرگذار جز اپیسل (Jazz Epistles) برخاست. اعضای نخستین این گروه، موزیسین هایی بودند که شکل دادن به موسیقی جز آفریقای جنوبی در سرنوشتشان نوشته شده بود که از بین آنها می توان به این افراد اشاره نمود: دالر برند (Dollar Brand) (که پس از روی آوردن به اسلام نامش را به عبدالله ابراهیم تغییر داد)، کیپی موکتسی (Kippie Moeketsi)، جوناس گوانگوا (Jonas Gwangwa) و هیوگ مسکالا (Hugh Masekela).
ضرابی: هر قطعه باید به زبان همان ساز دربیاید

ضرابی: هر قطعه باید به زبان همان ساز دربیاید

یکی از دلایل دیگر ساده تر کردن این قطعات بود برای هنرجویان سنتور که بتوانند به راحتی آن را اجرا کنند و در اجرای آن مشکلی نداشته باشند. این قطعات به خاطر زیبایی شان مورد علاقه هنرجویان است ولی اگر نت آنها نباشد شاگرد با گوش به شکل نادرستی آنها را مینوازد.
فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

تک‌نوازی سنتور مشکاتیان؛ چیزی که خیلی‌ها منتظرش بودند، با حال و هوایی شبیه آن‌چه در نوار «مژده‌ی بهار» شنیده بودیم آغاز شد. این شیوه‌ی سنتورنوازی را (از دیدگاه صدادهی، ملودی و همراهی‌ها) آغازگر جریانی می‌دانند که بعدها به سنتورنوازی معاصر شهرت یافت. گونه‌ای از نوازندگی این ساز خوش صدا که در آن سال‌ها سخت تازه بود، اما امروز دیگر این طور نیست. ساز مشکاتیان با آواز «نوربخش» همراهی می‌شد.
به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (II)

به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (II)

در هنگام مقایسه کلیه آثار پارت پس از ۱۹۷۶، یک تم بنیادین مشترک وجود دارد و آن امر ماورائی و الهی است. رویکرد پارت به مذهب، جلوه خاصی به خلوص و بی آلایشی نگاه هنرمندانه وی بخشیده است. بسیاری موسیقی پارت را گذار شنونده به “لحظه بیرون زمان” تعبیر کرده اند. از برجسته ترین آثار این دوره می توان به Fratres، Cantus In Memoriam Benjamin Britten و Tabula Rasa اشاره کرد.
استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد (Steve Gadd) یکی از مشهورترین درامرهای عصر حاضر، در نهم آوریل سال ۱۹۴۵ در شهر روچستر نیویورک متولد شده است. در طول فعالیت هنری اش با افراد صاحب سبک و سرشناسی چون پل سیمون Paul Simon، استیلی دان Steely Dan، جو کوکر Joe Cocker، باب جیمز Bob James، Chick Corea، اریک کلپتون Eric Clapton و ادی گومز Eddie Gomez همکاری داشته است و شاید بتوان گفت عمده شهرت خود را مدیون این قبیل فعالیتهاست. استیو گاد را می توان به جرات یکی از پرکارترین درامرهای تاریخ موسیقی به شمار آورد.
نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار  (I)

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (I)

به هنگام تحقیق پیرامون تنبک نوازان عهد قاجار متوجه می شویم که متاسفانه به غیر از چند نوشته باارزش ٬ هیچ منبع دیگری درباره آنها دردست نیست. به عنوان مثال میرزا حبیب قاآنی شاعر عصر فتحعلیشاه و محمد شاه و اوائل سلطنت ناصرالدینشاه (متوفی ۱۲۷۰ هجری) در اشعار خود از سه تن به نامهای اکبر، احمد و بابائی نام برده است:
یاد استاد بهاری در آلبومی تازه

یاد استاد بهاری در آلبومی تازه

«به یاد استاد بهاری؛ بداهه‌نوازی کمانچه از درویش‌رضا منظمی» از آلبوم‌های شنیدنی موسیقی ایرانی است چندی پیش به‌وسیله کمپانی آوای باربد در تهران منتشر شده است. رادیو زمانه به همین بهانه با درویش‌رضا منظمی (تکنواز کمانچه) گفتگویی کرده است. منظمی در آغاز گفتگو از از چگونگی ضبط این اثر گفت:
حرکت سیال ذهن در آلبوم شش جهت و برون شش

حرکت سیال ذهن در آلبوم شش جهت و برون شش

انسان در آستانه هزاره سوم در حوزه موسیقی میل شگفت انگیزی به جهت مکاشفه ظرفیتهای بومی و ملی به خصوص در تعامل با ملتهای دیگر پیدا کرده است. به گمان من به رغم تلاشهای گسترده تا این مقطع آنچنان که شایسته و بایسته باشد، تلاشی جامع و جهانشمول صورت نگرفته است؛ از یک طرف نیازهای فرهنگی و هنری و از طرف دیگر به حکم ضرورت تاریخ میبایست با رویکردی دیگر گونه با حفظ صیانت از هویت فرهنگی ملی و آئینی به جهت اعتلای موسیقی به بهسازی حیات هنری جامعه پرداخت.
پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XI)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XI)

همانطور که قبلا تاکید کردم، آهنگساز باید آزاد باشد که به هر نوع زبان موسیقایی و به هر نوع استیل که می خواهد آهنگسازی کند. آشنایی با موسیقی ایران افق دید آهنگساز را باز می‌کند صرف نظر از هر استیلی و هر زبان موسیقایی که آهنگساز بخواهد در آن کار کند.
ii-V-I

ii-V-I

یکی از توالی آکوردهای (Progressions) مهم که در سبکهای مختلف موسیقی کاربرد بسیاری دارد به ii-V-I معروف است.