پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VI)

رضا والی
رضا والی
آهنگساز باید آزادی کامل داشته باشد که به هر نوع استیل و تکنیکی که می خواهد کار کند. در موسیقی معاصر ایران باید بگذاریم که صدها و هزاران گل شکفته شود. ابتدا توضیحی راجع به سیستم می‌دهم.

وقتی می‌گوییم موسیقی ایران، موسیقی ایران یک سیستم هست که همانند چتر بسیار بزرگ است. بخش‌های مختلفی زیر این چتر است. یک بخش سیستم دستگاه است و یک بخش دیگر سیستم مقام است که این دو در کنار همدیگر زندگی می‌کنند. و برخورد من به موسیقی ایران به سیستم موسیقی ایران هست نه‌فقط به دستگاه و نه‌تنها مقام بلکه به هردوشان. این سیستم کاملاً با سیستم موسیقی غرب متفاوت است. موسیقی غرب سیستم مخصوص به خودش دارد و از قرن هجدهم تثبیت‌شده است. تا قبل از قرن هجدهم میلادی سیستم موسیقی اروپا با سیستم موسیقی ایران و خاورمیانه و شمال آفریقا باهم نزدیکی‌های داشته‌اند. احتمالا” سیستم موسیقی ایران از طریق شمال آفریقا به جنوب اسپانیا رفته است. ریشه‌های بسیاری از سازهایی که از در اروپا رواج داشته را می‌توان در موسیقی باستانی ایران پیدا کرد.

اگر ما به قبل‌تر از قرن ۱۸ میلادی برگردیم می‌بینم که سیستم موسیقی اروپا شباهت‌هایی به موسیقی ایران و خاورمیانه داشته است. سیستم مقام موسیقی خاورمیانه بین قرن هشتم میلادی و اوایل قرن نوزدهم میلادی یک سیستم بین‌المللی بوده است. موسیقی که مثلاً در قاهره نواخته می‌شده با موسیقی که در دمشق و اصفهان و استانبول نواخته می‌شد تفاوت‌های آن‌قدر زیادی باهم نداشتند و مقام‌ها تقریباً به هم شبیه بودند. همان‌گونه که در قرن شانزدهم میلادی موسیقیدان‌های ایرانی به دربار عثمانی می‌رفتند و بالعکس موسیقیدان‌های عثمانی به دربار صفوی می‌آمدند و باهم خویشاوندهای زیادی داشتند. دلایل تاریخی اینکه چرا سیستم مقام بعدها به سیستم دستگاه تبدیل شده برایم روشن نیست. و اکنون موسیقی شناسان ایران بر روی این مساله دارند کار می‌کنند. اما خود این مساله که سیستم مقام در یک دوره تاریخی بوده یک سیستم بین‌المللی بسیار مهم است. و به این نتیجه می‌رسیم که موسیقی ایران با کشورهای همسایه خودش به‌خصوص موسیقی ترکیه وابستگی‌های بسیار زیادی دارد. برای اینکه موسیقی قدیم ایران در سنت موسیقی ترکیه حفظ‌شده است. منتها در یک دوره تاریخی هم خود کشور ترکیه و هم ایران مرتب بر این مساله تأکید کرده‌اند که ما باید موسیقی اروپا را ترویج کنیم و یاد بگیریم که این دلایل تاریخی بسیاری دارد.

در هنرستان عالی موسیقی به ما موسیقی ایرانی یاد نمی‌دادند. یعنی من یک کلمه از موسیقی ایران نمی‌دانستم و به ما درس نمی‌دادند؛ به ما باخ و بتهوون و همان چیزهایی که در کنسرواتورهای اروپا درس می‌دهند؛ را هم آنجا درس می‌دادند. درواقع یک کپی بود از کنسرواتورهای اروپا. البته سر این جریان بحث زیادی هست و من نمی‌خواهم واردش شوم. فقط می‌خواستم بگویم وقتی به اروپا رفتم و در وین تحصیلاتم را ادامه دادم همان موسیقی اروپایی خواندم. و بعد حتی وقتی آمدم آمریکا و برای دکتری تحصیل کردم هنوز در ادامه همان تحصیلاتم در سیستم موسیقی اروپایی بود.

پایه سیستم موسیقی اروپا فواصلی هست که بدان می‌گوییم فواصل معتدل که به فواصل معتدل دوازده تن مشهور است. این سیستم فواصل از اوایل قرن هجدهم یعنی زمان یوهان سباستین باخ به وجود آمده است. کاری که اروپایی‌ها کردند این بود که فواصل را جوری تغییر دادند که بتوانند در یک اکتاو دوازده نیم پرده مساوی را بگنجانند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره «سرزمین کلاغ‌های مهاجر»

مؤسسه فرهنگی هنری «آوای ماد» آلبوم «سرزمین کلاغ‌های مهاجر» به آهنگسازی مزدک کوهستانی را روانه بازار موسیقی کرده است. این آلبوم شامل هفت قطعه برای ویولن و ارکستر زهی است که با تفکرات موسیقایی قرن بیستمی و با رگه‌هایی از موسیقی ایرانی هرچند نهفته در لایه‌های موسیقی پلی‌تنال و بعضاً آتنال موسیقی غربی تصنیف شده‌اند. به گفته مزدک کوهستانی او در این آلبوم تلاش داشته که از آنچه موسیقی مدرن گفته می‌شود فاصله بگیرد. بابک کوهستانی در نقش سولیست این اثر حضور داشته است.

درخشش مژگان چاهیان، در چهل و چهارمین فستیوال بین المللی هنر ایتالیا

مژگان چاهیان به عنوان آهنگساز و نماینده ایران در این فستیوال برگزیده و دعوت به آهنگسازی شد و اثر جدیدش در فستیوال بین المللی هنر ایتالیا اجرا خواهد شد. تعامل بین هنرمندان بین المللی و استعدادهای جوان در آهنگسازی از جمله اهداف این فستیوال است.

از روزهای گذشته…

نقدی بر هارمونی زوج (II)

نقدی بر هارمونی زوج (II)

درست پس از این تعریف از ایرانی صدا دادن، یک قانون دیگر مطرح می شود بدون آنکه هیچ سندی برای درستی آن آورده شود: “…هارمونی اصولا جایی برای بازی اصوات است و چون همه بازی ها ناچارا از قوانین فیزیکی تبعیت می کنند، بنابراین… این قوانین فیزیکی هستند که دائما خود را به هارمونی تحمیل می کنند.” (بخش ١) سپس به جای سند یک “مثال” آورده اند از حوزه ای دیگر (ورزش) تا این “قانون” را تایید کنند. این گونه مستند سازی در هیچ نوشته ی علمی وجود ندارد.
مستر کلاس گیتار لیلی افشار

مستر کلاس گیتار لیلی افشار

مستر کلاس گیتار دکتر لیلی افشار در روز های ۲۵ و ۲۶ شهریور در آموزشگاه موسیقی پارت برگزار می شود. شرکت کنندگان در دو گروه فعال (نوازندگانی که قطعه اجرا می کنند) و غیر فعال (علاقمندانی که در کلاس حضور دارند و بیننده هستند) می توانند حضور یابند. همه افراد میتوانند در طی دو روز از تمامی ساعات کلاس استفاده نمایند. افراد فعال میبایست از اثر مورد اجرا سه نسخه تهیه نمایند و بهمراه خود داشته باشند.
عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

شاید بی آنکه خود شجریان و پاواروتی هم بدانند، سه دیدگاه همه جانبه این دو درباره انسان و موقعیت انسان است که آنها را در دل مردم جای داده است. اما درک بنیادی ماهیت و مناسبات انسان معاصر درگیری عجیبی را با زمان، مکان، اب‍ژه و سوژه پدید می آورد. ما فقط میتوانیم به آنچه که خارج و ورای خویشتن مان جای دارد ایمان بیاوریم.
نگاهی به اپرای مولوی (X)

نگاهی به اپرای مولوی (X)

در ادامه این پرده، همانطور که نظاره گر خلسه و سماع مولانا هستیم، ناگهان با تصویری عجیب روبرو می شویم، مولانا در همان حالت سماع ولی در میان کوچه آن هم در میان خنده و تمسخر مردمان! آری، کارگردان و نویسنده این اثر، باز با زیرکی به ما می گوید که تمام این تصاویر دل انگیز در ذهن مولوی روی داده و در این لحظه او را از منظری خارج از ذهن او می نگریم… کودکان با تمسخر او در کنار او می دوند و مریدان سابقش به نصیحت او می پردازند… در این صحنه بهروز غریب پور حتی صحنه را هم تغییر نمی دهد و فقط نورپردازی تغییر می کند!
به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (IV)

به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (IV)

نوازندگان متناسب با زمان ،امکانات ،شرایط ،ذوق وتوانایی ،محیط و خاطرات ،سلایق و علایق به طور طبیعی دارای لحن خاصی در اجرای قطعات می شوند و چه بسا تحت تاثیر شرایط ویژه ای و یا تحت تاثیر جامعه و نیازهای زمانه ی خود نحوه ی نوازندگی آنها به سوی شیوه ای خاص هدایت می شود که گاهی نوآوری در نوازندگی آنها به مقداری است که در نهایت منجر به شیوه ای کاملاٌ مخصوص می گردد که بعنوان سبکی خاص شناخته و پذیرفته می شود.
درباره علیرضا جواهری

درباره علیرضا جواهری

مهمترین گروهی که اوایل انقلاب در زمینه تولید موسیقی انقلابی فعالیت می کرد گروه چاووش بود که ترکیبی بود از گروهای عارف و شیدا.
برای که می نوازید؟

برای که می نوازید؟

چندیست که خبر اجرای کنسرت موسیقی ایرانی توسط محمدرضا لطفی و محمد قوی حلم به خبر اول محافل هنری تبدیل شده است. مسلما چنین اجرایی آن هم پس از ۳۰ سال فاصله از جذابیت های خاص خود برخوردار خواهد بود. خصوصا شاید این تاخیر ۳۰ ساله باعث زنده شدن بسیاری از خاطرات علاقمندان و شنوندگان اینگونه برنامه ها باشد. به همین دلیل چنین اجراهایی آن هم پس از سه دهه با استقبال مردم مواجه می شود. اما اولین نکته ای در محاورات و صحبت های مردم و مخاطبان به نظر می آید، قیمت بسیار بالای بلیط این برنامه آن هم قیمتی بین ۲۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ تومان می باشد.
نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (I)

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (I)

خسرو جعفرزاده را اهالی موسیقی ایران بیشتر با نقدهای تند و صریحش می‌شناسند، نقدهایی که بدون در نظر گرفتن دوستی‌ها و رفاقت‌هایش با اهالی موسیقی، کاملاً بی‌طرفانه و علمی نوشته شده و در مجله‌های مختلف کاغذی و اینترنتی منتشر شده است. فعالیت اصلی و تحصیلات آکادمیک جعفرزاده اما در رشتۀ معماری است و موسیقی همیشه علاقۀ دوم او بوده، گرچه امروز دیگر ارزش فعالیت او در زمینۀ موسیقی کمتر از فعالیت‌های معماری‌اش نیست. سال‌هاست جعفرزاده در مقالاتش به موضوع عامیانگی (۱) در گفتمانِ (discourse) علمیِ موسیقی ایران پرداخته است و یکی از دلایل عدم توافق نظر تئوری‌پردازان این عرصه و نیز ناکارآمد بودن تئوری‌های مرسوم را در نداشتن یک زبان علمی می‌داند.
موسیقی سمفونیک با الهام از شاهنامه

موسیقی سمفونیک با الهام از شاهنامه

در آبان ماه سال گذشته، در آمریکا رویدادی پرافتخار برای تاریخ موسیقی سمفونیک ایران رقم خورد: سه اثر از بهزاد رنجبران (آهنگساز ایرانی مقیم نیویورک و استاد دانشکده موسیقی جولیارد) با عنوان «سه گانه پارسی» (Persian Trilogy) توسط کمپانی دلوس (Delos) انتشار یافت. این آثار که با الهام از سروده های فردوسی در شاهنامه – حماسه ملی ایران – آفریده شده با ارکستر سمفونیک لندن به رهبری جوان فالتا به ضبط رسید.
نی و قابلیت های آن (XII)

نی و قابلیت های آن (XII)

در قسمت دهم به بررسی محدوده های صوتی نی و حالات متفاوت انگشت گذاری روی ساز پرداختیم. همانطور که ذکر شد از هر وضعیت انگشت گذاری اصلی در نی می توانیم ۴ صدا در محدوده های مختلف نی تولید کنیم، همچنین با وضعیت (نیم انگشت) می توانیم فواصل فرعی و برخی نیم پرده ها و ربع پرده ها را اجرا نماییم.