پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VI)

رضا والی
رضا والی
آهنگساز باید آزادی کامل داشته باشد که به هر نوع استیل و تکنیکی که می خواهد کار کند. در موسیقی معاصر ایران باید بگذاریم که صدها و هزاران گل شکفته شود. ابتدا توضیحی راجع به سیستم می‌دهم.

وقتی می‌گوییم موسیقی ایران، موسیقی ایران یک سیستم هست که همانند چتر بسیار بزرگ است. بخش‌های مختلفی زیر این چتر است. یک بخش سیستم دستگاه است و یک بخش دیگر سیستم مقام است که این دو در کنار همدیگر زندگی می‌کنند. و برخورد من به موسیقی ایران به سیستم موسیقی ایران هست نه‌فقط به دستگاه و نه‌تنها مقام بلکه به هردوشان. این سیستم کاملاً با سیستم موسیقی غرب متفاوت است. موسیقی غرب سیستم مخصوص به خودش دارد و از قرن هجدهم تثبیت‌شده است. تا قبل از قرن هجدهم میلادی سیستم موسیقی اروپا با سیستم موسیقی ایران و خاورمیانه و شمال آفریقا باهم نزدیکی‌های داشته‌اند. احتمالا” سیستم موسیقی ایران از طریق شمال آفریقا به جنوب اسپانیا رفته است. ریشه‌های بسیاری از سازهایی که از در اروپا رواج داشته را می‌توان در موسیقی باستانی ایران پیدا کرد.

اگر ما به قبل‌تر از قرن ۱۸ میلادی برگردیم می‌بینم که سیستم موسیقی اروپا شباهت‌هایی به موسیقی ایران و خاورمیانه داشته است. سیستم مقام موسیقی خاورمیانه بین قرن هشتم میلادی و اوایل قرن نوزدهم میلادی یک سیستم بین‌المللی بوده است. موسیقی که مثلاً در قاهره نواخته می‌شده با موسیقی که در دمشق و اصفهان و استانبول نواخته می‌شد تفاوت‌های آن‌قدر زیادی باهم نداشتند و مقام‌ها تقریباً به هم شبیه بودند. همان‌گونه که در قرن شانزدهم میلادی موسیقیدان‌های ایرانی به دربار عثمانی می‌رفتند و بالعکس موسیقیدان‌های عثمانی به دربار صفوی می‌آمدند و باهم خویشاوندهای زیادی داشتند. دلایل تاریخی اینکه چرا سیستم مقام بعدها به سیستم دستگاه تبدیل شده برایم روشن نیست. و اکنون موسیقی شناسان ایران بر روی این مساله دارند کار می‌کنند. اما خود این مساله که سیستم مقام در یک دوره تاریخی بوده یک سیستم بین‌المللی بسیار مهم است. و به این نتیجه می‌رسیم که موسیقی ایران با کشورهای همسایه خودش به‌خصوص موسیقی ترکیه وابستگی‌های بسیار زیادی دارد. برای اینکه موسیقی قدیم ایران در سنت موسیقی ترکیه حفظ‌شده است. منتها در یک دوره تاریخی هم خود کشور ترکیه و هم ایران مرتب بر این مساله تأکید کرده‌اند که ما باید موسیقی اروپا را ترویج کنیم و یاد بگیریم که این دلایل تاریخی بسیاری دارد.

در هنرستان عالی موسیقی به ما موسیقی ایرانی یاد نمی‌دادند. یعنی من یک کلمه از موسیقی ایران نمی‌دانستم و به ما درس نمی‌دادند؛ به ما باخ و بتهوون و همان چیزهایی که در کنسرواتورهای اروپا درس می‌دهند؛ را هم آنجا درس می‌دادند. درواقع یک کپی بود از کنسرواتورهای اروپا. البته سر این جریان بحث زیادی هست و من نمی‌خواهم واردش شوم. فقط می‌خواستم بگویم وقتی به اروپا رفتم و در وین تحصیلاتم را ادامه دادم همان موسیقی اروپایی خواندم. و بعد حتی وقتی آمدم آمریکا و برای دکتری تحصیل کردم هنوز در ادامه همان تحصیلاتم در سیستم موسیقی اروپایی بود.

پایه سیستم موسیقی اروپا فواصلی هست که بدان می‌گوییم فواصل معتدل که به فواصل معتدل دوازده تن مشهور است. این سیستم فواصل از اوایل قرن هجدهم یعنی زمان یوهان سباستین باخ به وجود آمده است. کاری که اروپایی‌ها کردند این بود که فواصل را جوری تغییر دادند که بتوانند در یک اکتاو دوازده نیم پرده مساوی را بگنجانند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

ویژگی های یک سنتور خوب (VIII)

ویژگی های یک سنتور خوب (VIII)

جدای از مسائل فنی در ساخت ساز، موارد دیگری که می توان به آن اشاره کرد نحوه ی استفاده و نگهداری نوازنده از ساز می باشد. به عبارت دیگر چگونگی کارکرد استفاده کننده در راستای بهبود یک ساز خوب که در شماره ی گذشته کمی به آن پرداختم و حال ادامه ی آن:
جایگاه نوازندگی

جایگاه نوازندگی

بحث جدایی آهنگساز و نوازنده و ارزش هریک از آنها در اثر هنری، در سالهای اخیر بیشتر شده است و برخی معتقدند که:”در یک اثر موسیقی، آهنگساز اندیشه و احساسات خود را بیان می دارد و نوازنده صرفأ یک راوی است که روایتگر تفکرات و روحیّات آهنگساز است. در این دید، نوازنده دارای درجه هنری پایین تری نسبت به آهنگساز می باشد چراکه او نه یک هنرمند آفریننده، که یک کارگر هنری است. او تنها مجری تفکرات دیگری است”.
رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (IV)

رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (IV)

چنین گفت مولای بزرگ خواجه نصیر الدین طوسی که خداوند خاک بر وی خوش کناد و گور او معطر کناد که: علم موسیقی از دو علم تشکیل شده است.
کنسرتو ویولن سیبلیوس (I)

کنسرتو ویولن سیبلیوس (I)

دریجه آغازین اثر با نواختن تکنواز در میان زمزمه ی خلصه آور ارکستر، گشوده می گردد و این همنوازی برای لحظاتی کوچک، با تنهایی موهوم فاگوت همراه می گردد. مقدمه ی کوتاه آغازین، چنان زیباست که کمتر اثری تصنیف گشته در این فرم، می تواند به تاثیر گذاری آن باشد. بزودی با نقوش منقطعی که تکنواز بر روی بم ترین سیم ویولن، به تصویر می کشد، گذر موسیقی از آرامش آغازین به عبور آشوبگرانه اش از میان ارکستر بدل می گردد و تکنواز با قدم گذاردن بر مسیری پر پیچ و خم، به بهترین شکل حال و هوای موسیقی را پریشان گونه می سازد.
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (V)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (V)

اگر تنها ایرادِ پنهان کردن یا آشکار نکردن سهوی رابطه با یک متن دیگر شبهه‌ی عدم صداقت علمی بود فقط یک نگرانی در ذهن شکل می‌گرفت آن هم همگانی شدن این الگوی تالیف کتاب بود، اما متاسفانه این تنها ایراد نیست. نمونه‌هایی در کتاب وجود دارند که نشان می‌دهد در فرآیند تاثیر گرفتن از یک متن مرجع دیگر، دقت علمی و انتقال مطلب هم دچار اشکالاتی شده است و بدون در نظر گرفتن دل‌مشغولیرعایت اخلاق انتقال مطلب علمی،خود متن‌ها هم معایبی دارند:
مصاحبه با هنری باتلر پیانیست (II)

مصاحبه با هنری باتلر پیانیست (II)

من هریس را وقتی که در نیواولئان زندگی می کرد ملاقات کردم و فکر کردم که او صدای آماده ای دارد. من صدای افراد جوان دیگری را شنیده بودم اما آنها اکثراً سیاه پوست نبودند. من همیشه از اینکه چرا جوانان سیاه پوست وارد موسیقی خود نمی شوند متعجب بودند. من هرگز نتوانستم کشف کنم که چرا آنها نمی توانند با فرهنگ خود روبرو شوند یا قدر آن را بدانند. بنابراین وقتی کار او را شنیدم، فکر کردم ” پسر این یک چیز عالی است!”.
نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (V)

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (V)

حبیب کاشی – خواننده باسلیقه و تنبک نواز ماهری بود که تصنیف و اشعار ضربی بسیار در حفظ داشت. او در زورخانه ای که پهلوان اکبر خراسانی در محله پاچنار تهران دائر کرده و در آن ورزش میکرد تنبک می نواخت و بین همکاران خود استاد شناخته می شد و در حدود سال ۱۳۱۵ شمسی در حدود هفتاد سالگی درگذشت.
موسیقیدانها آستین هایشان را بالا می زنند!

موسیقیدانها آستین هایشان را بالا می زنند!

اهالی موسیقی ایران تا کنون در بسیاری از برنامه های مربوط به امور خیریه، فعالیتی جدی داشته اند؛ مخصوصا در سالهای اخیر بارها و بارها، شاهد اجرای هنرمندان ایرانی در حمایت از سیل دیدگان، زلزله زدگان و… بوده ایم. در تمام این برنامه های خیریه اهالی موسیقی با استفاده از هنرشان سعی در جذب سرمایه های مادی مردمی برای کمک به آسیب دیدگان داشته اند اما هیچ گاه حرکت منسجم و بزرگ حمایتی به صورت مستقیم از اهالی موسیقی ایران دیده نشده است.
Sunrise Sunset

Sunrise Sunset

یکی از قطعات زیبای موسیقی فیلم “ویولن زن روی بام” (fiddler on the roof) قطعه ای است بنام “طلوع و غروب خورشید”. اگر قطعه را شنیده باشید حتمآ متوجه حزن و اندوه نهفته در آن شده اید.
خانواده گوارنری

خانواده گوارنری

گوارنری (Guarneri) نام فامیل گروهی از بزرگترین مدعیان سازنده انواع ویولن (خانواده ویولون) در سده ۱۷ و ۱۸ میلادی در کرمونای ایتالیاست که با سازندگان بزرگی همچون گروههای سازندگان آماتی Amati و استرادیواری Stradivari قیاس شده اند.