نقد روش های مرسوم در استفاده از الگوهای تراش صفحات ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در سال های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که امیر خمسه آن را گردآوری و تدوین کرده است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

کماکان در میان طیف گسترده ای از سازندگان ویولن، شاهد پدیدۀ استفاده از الگوهای آمادۀ تراش صفحات می باشیم. این الگوها امروزه در کیفیت ها و کمیت های متنوع، بصورت مجموعه ای از فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحات و در انواع چاپی و یا نرم افزاری قابل تهیه می باشند. تهیه کنندگان این الگوها اغلب مدعی اند که الگوبرداری را بواسطۀ ابزارهای دقیق و در مطابقت حداکثری با آثار مرجع (که عموماً از میان آثار ارزشمند دوران طلایی گزینش شده اند) انجام داده اند. لذا برای سازنده این امکان وجود دارد که با استفاده از این الگوها به طرحی کلی از قوس صفحۀ مورد نظر دست پیدا کند. نظر به اینکه این الگوها عموماً بصورت محصولاتی تجاری-تاریخی و دارای خواستگاه اقتصادی و نه الزاماً فنی عرضه می شوند، ضروری است بپرسیم که در اینجا معیارهای دقیق علمی و عملی تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته است و آیا استفاده از اینگونه محصولات بدون در نظر گرفتن معیارهای علمی و به صرف زمینه های تاریخی – که بدون شک در جایگاه مشخص خود ارزشمند است – می تواند به نتیجه ای مطلوب که همان تولید محصولی کامل است منتهی شود؟
نمونه ای از الگوهای تراش صفحات که در آن فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحه در اندازۀ کامل به نمایش در آمده اند

صفحات ویولن همواره تحت اثر نیروهای متمرکز قابل توجهی قرار دارند که در بلند مدت می تواند تغییراتی را در فرم قوس ها، کیفیت اتصالات و سلامت ساختاری اجزاء ساز ایجاد نماید. در بسیاری از ویولن های قدیمی شاهد افت قابل ملاحظۀ صفحه در برابر نیروهای وارده و همچنین آسیب هایی که در مناطق مختلف و گاهاً مشخص بروز می کنند، می باشیم؛ که یکی از عوامل مهم آن عدم برخورداری صفحات از مقاومت استاتیکی کافی در برابر نیروهای وارده است و یا مواردی از این قبیل.

مقاومت یک ماده، توان تحمل آن را در برابر بار اعمالی بدون در هم شکستن تعیین می کند. در مورد صفحات ویولن، علل متفاوتی در سنجش میزان مقاومت استاتیکی مؤثر اند. بطور مثال، چگونگی توزیع ضخامت ها در صفحه، عملکرد اجزاء داخلی (باس بار و ساندپوست) و خارجی ساز، ساختار هندسی قوس صفحه و غیره. اغلب نمی توان این علت ها را به طور کامل از یکدیگر تفکیک کرد. چنانکه بطور مثال از یک نگاه عملکرد مکانیکی باس بار به انضمام ویژگی های فیزیکی، مکانیکی و هندسی خود، مستقیماً وابسته به توزیع ضخامت ها و ساختار هندسی قوس صفحه است. لذا این مهم ایجاب می کند که اصول و قوانین فیزیک و مکانیک از نخستین مراحل خلق اثر توسط سازنده مورد توجه قرار داده شوند.

یک تحلیل سازه ی جامع در مورد سازه های قوسی شکل می باید استحکام، پایداری و مرتعش شوندگی را در بر بگیرد. تحلیل استحکام: تعیین نیروهای داخلی و واکنش قوس تحت کنش نیروهای ایستاست؛ تحلیل پایداری: با بارگذاری بر روی قوس و ایجاد حالت جدیدی از کنش و واکنش، تعادل مکانیکی شکل می گیرد؛ تحلیل ارتعاشی: تعیین فرکانس ارتعاش طبیعی و نیروهای درونی و جابجایی های ناشی از نوسان های واداشته (تحمیلی) است. عناصر اصلی در تحلیل اینگونه سازه ها: فرم هندسی، ابعاد و اندازه ها (دهانه و افراز (بلندی))، تکیه گاه ها و مفاصل، تیرهای رابط افقی و بار خارجی. (۱)

علم مقاومت مصالح با مطالعۀ استحکام مواد و رفتار مکانیکی آنها تحت انواع تنش، کرنش و تغییر در شکل هندسی، امکان پیش بینی تغییرات در بلند مدت و کوتاه مدت را فراهم می کند. نمونه های مشابه از آنچه در ویولن وجود دارد در پدیده های دیگر نیز قابل مشاهده است. در سازه، تاق ها بار عمودی اعمالی را از سقف به تکیه گاه ها انتقال می دهند. ساختار هندسی تاق در تحلیل سازه (و نیز مهندسی نحوۀ توزیع نیرو) یک رکن بنیادی است. در تصویر زیر یک تاق تک کانونی نمایش داده شده است. این گونه تاق ها بدلیل مهار بخش قابل توجهی از نیروهای منجر به خمش در مقایسه با سقف های معمول، همواره مورد استفاده قرار گرفته اند.

مطابق تصویر، بار خارجی (L) در ناحیۀ تاجی تاق (c) بارگذاری شده است. در تاق ها، نسبت دهانه (I) به افراز یا بلندی (f) از اهمیت قاطع برخوردار است. هرچه این نسبت بزرگتر باشد، مؤلفۀ افقی نیرو (t) کوچکتر شده و سقف پایدارتر می گردد؛ و هرچه این نسبت کوچکتر باشد، با افزایش مقدار مؤلفۀ افقی نیرو در پایه های تاق، بر احتمال وقوع رانش (در راستای محور t) افزوده می شود که می باید بواسطۀ تیرهای افقی نگهدارنده مهار شود. نیروهای محوری نیز در تصویر بصورت پیکان هایی مابین سطح داخلی و خارجی تاق ترسیم شده اند.

پی نوشت
[۱] Karnovsky I. A., Theory of Arched Structures – Strength, Stability, Vibration, 2012

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

انتشار آلبوم بیداد با تکنوازی تار استاد غلامحسین بیگجه خانی و پس از آن درگذشت استاد در فروردین ماه سال هزار و سیصد و شصت و شش باعث شد که توجه بسیاری از نوازندگان دوباره به شیوه ایشان جلب شود. من به شیوه نوازندگی ایشان علاقمند بودم و به همین دلیل، وقتی جناب داوود آزاد از تبریز به تهران آمدند حدود یک سال البته به طور پراکنده درخدمت ایشان، بعضی از بخش های ردیف موسیقی و تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی را نواختم که البته فراگیری آثار خیلی برایم مهم نبود؛ بلکه لحن و شیوه نوازندگی ایشان برایم اهمیت بیشتری داشت. پس از آن نیز به تدریج به آوانگاری تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی پرداختم.

از بحران اندیشه تا نااندیشیدگی بحران در موسیقی ایران (IV)

در چنین شرایطی حتی امر هنری که دیگر نقش وجودی خود را از کف داده و با فاصله گرفتن از نقش اثرگذار و هستی بخش خود، تنها به یک ابزار در دست قدرتها و یا حتی یک شیء تزئینی بدل شده است، ناتوان از ایجاد بسترهای یک جریان تاریخی نوشونده و پویا به ورطه های تکرار و فراموشی فرومیغلتد و فرد مصداق جریان کلی جامعه، اندک اندک خود را در مغاک توهم غرقه می یابد: از نگاه اراده گرایانه و کوشش بیهوده برای اعمال آن به واقعیت جریان تاریخی، تا اشکال گوناگون جزم اندیشی و حتی غرقه شدن در بسترهای فروبستۀ تجرید و تفکر محدود انتزاعی، همه و همه به نظر می رسد که محصول چنین وضعی باشند.

از روزهای گذشته…

مروری بر آلبوم «در رگ تاک»

مروری بر آلبوم «در رگ تاک»

نخست از حیث حضور اندیشه‌ی دُوری و تأثیر آن در نحوه‌ی عملِ موسیقاییِ نی. بر خلاف استقلال و سلطه‌ی همیشگی ساز ملودیک در دونوازی‌های اینچنینی که در موسیقی پساقاجاری‌مان شنیده‌ایم، در استفاده از دورهای ایقاعی، ملودی و ریتم، بافته در هم‌اند و بافتارِ دور در حرکتِ ملودی و جمله‌بندیِ موسیقی نقش دارد؛ چه زمانی که پایه‌ی دور در تمامِ طول موسیقی بی هیچ افزوده و کاسته‌ای عیناً تکرار شود (مانند قطعه‌ی نخست آلبوم) و چه زمانی که دور، پس از معرفی و شکل‌گیریِ ملودی بر اساس آن، دگره‌ها و حالت‌های مختلفی در طول قطعه به خود بگیرد (مانند قطعه‌های «از پی» و «بی‌واژه»).
هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد

هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد

هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد. این شماره با همکاری هیئت تحریریه: ساسان فاطمی، محمد موسوی، بابک خضرایی، آرش محافظ، سعید کردمافی و مدیر مسئول: محمد موسوی با مطالبی در حوزه موسیقی شناسی به انتشار رسیده است.
محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

متاسفانه در ایران خیلی وقتها ناتوان ترین افراد در موسیقی می آیند و کار رهبری انجام میدهند و نوازنده ها هم از آنها تبعیت میکنند فقط به این دلیل که آنها روانشناسهای خوبی هستند و با ارتباطهای خوبی که در سیستم دارند یا پولی که خرج میکنند می آیند و رهبری میکنند. اصولا این افراد فقط روبروی ارکستر دست تکان میدهند و فرق دو چهارمشان را با چهار چهارمشان را نمیفهمید!
La vida breve از دوفایا

La vida breve از دوفایا

مطلبی که پیش رو دارید، ترجمه ای است از کتاب “Opera” نوشته Anderas Batta که دکترای موزیکولوژی و پروفسور ویلنسل از دانشگاه سوربن پاریس و آکادمی Franz Listz مجارستان و اکنون Directeur موسیقی آکادمی Frantz Listz مجارستان است.
صنعت فرهنگ (قسمت اول)

صنعت فرهنگ (قسمت اول)

صنعت فرهنگ از جمله مفاهیمی است که در قرن بیستم توسط تئودور آدورنو برای توضیح چگونگی عملکرد مراکز تولید محصولات فرهنگی که – آدورنو آنها را تولید کنندگان فرهنگ نیز می‌دانست – در ساختمان فرهنگ توده ای مدرن به کار برده شد.
موسیقی شناسی فمنیستی (X)

موسیقی شناسی فمنیستی (X)

زیباشناسی و فلسفه هنر فمینیستی، همچون سایر فلسفه های فمینیستی، بر اساس انتقادهایی که به مفروضات بنیادین و پیش فرض های اساسی که بر این حوزه به طور سنتی حکمفرما بوده است، بنا شده است. اساسا این سبکی ویژه در روش شناسی فمینیستی است که غالبا در طرح مباحث، بنیان فکری و اندیشه ای خود را بر نقد از جریان های اصلی و حاکم می آغازند.
آلبوم «به یاد لطفی» منتشر شد

آلبوم «به یاد لطفی» منتشر شد

آلبوم به یاد لطفی با اجرای گروه نهفت به سرپرستی جهانشاه صارمی و خوانندگی پوریا اخواص از سوی موسسه فرهنگی و هنری آوای گنبد نیلی منتشر گردید. جهانشاه صارمی که علاوه بر ۲۲ سال سرپرستی گروه نهفت، تالیف کتاب های آموزش تار و سه تار، همکاری در چندین کتاب معتبر موسیقی، انتشار چندین آلبوم صوتی و تصویری، تجربه بیش از سی سال آموزش موسیقی به ویژه در گروه سنی کودک و نوجوان را در کارنامه هنری خود دارد، در بخشی از بروشور این آلبوم می نویسد: «این آلبوم با هدف تجلیل از یکی از فرهنگ سازترین موسیقی دانان ایران و نیز ثبت توان اجرایی نسل دوم گروه نهفت منتشر می گردد.»
نیواورلئان برای فستیوال جز آماده میشود

نیواورلئان برای فستیوال جز آماده میشود

نیواورلئان – پس از طوفان کاترینا صحنه موسیقی نیواورلئان، که همراه با خود شهر دچار پژمردگی و خمودگی شده بود، با آغاز فستیوال سالیانه جز و میراث فرهنگی، جان تازه ای گرفت. این فستیوال لحظاتی جادویی از حضور بزرگان موسیقی محلی و ستارگان مشهور این هنر را برای علاقمندان به ارمغان آورده است.
نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی <br>متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت چهارم

نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی
متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت چهارم

در میان کتاب‌هایی که هم کاربردی و هم تحلیلی‌اند [۴] نمونه‌ی جالبی است. با وجود این‌که نام کتاب بر کاربردی بودن‌اش دلالت دارد اما مثال‌های موسیقی با قدمت بیشتر و اشارات سبک‌شناسانه‌ی بیشتری نسبت دیگر کتاب‌های هم گروه‌اش دارد. برای مثال جمله‌ی زیر نشان‌دهنده‌ی روش این کتاب است: «یکی از مشخصه‌های بارز موسیقی در دورۀ رنسانس حرکت سلیس و پی‌درپی آکورد‌های معکوس اول به دنبال هم است. به این تکنیک فاوکس بوردون گفته می‌شود.» ص ۵۷٫
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

مقاله ای که پیش رو دارید، نوشته ویکتور . آدوی بل است در باره وضعیت موسیقی ایران در سال ۱۸۸۵ میلادی که توسط حسینعلی ملاح به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۳۵۳ در مجله «هنر و مردم» به انتشار رسیده که امروز اولین شماره آن را می خوانید.