نقد روش های مرسوم در استفاده از الگوهای تراش صفحات ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در سال های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که امیر خمسه آن را گردآوری و تدوین کرده است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

کماکان در میان طیف گسترده ای از سازندگان ویولن، شاهد پدیدۀ استفاده از الگوهای آمادۀ تراش صفحات می باشیم. این الگوها امروزه در کیفیت ها و کمیت های متنوع، بصورت مجموعه ای از فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحات و در انواع چاپی و یا نرم افزاری قابل تهیه می باشند. تهیه کنندگان این الگوها اغلب مدعی اند که الگوبرداری را بواسطۀ ابزارهای دقیق و در مطابقت حداکثری با آثار مرجع (که عموماً از میان آثار ارزشمند دوران طلایی گزینش شده اند) انجام داده اند. لذا برای سازنده این امکان وجود دارد که با استفاده از این الگوها به طرحی کلی از قوس صفحۀ مورد نظر دست پیدا کند. نظر به اینکه این الگوها عموماً بصورت محصولاتی تجاری-تاریخی و دارای خواستگاه اقتصادی و نه الزاماً فنی عرضه می شوند، ضروری است بپرسیم که در اینجا معیارهای دقیق علمی و عملی تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته است و آیا استفاده از اینگونه محصولات بدون در نظر گرفتن معیارهای علمی و به صرف زمینه های تاریخی – که بدون شک در جایگاه مشخص خود ارزشمند است – می تواند به نتیجه ای مطلوب که همان تولید محصولی کامل است منتهی شود؟
نمونه ای از الگوهای تراش صفحات که در آن فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحه در اندازۀ کامل به نمایش در آمده اند

صفحات ویولن همواره تحت اثر نیروهای متمرکز قابل توجهی قرار دارند که در بلند مدت می تواند تغییراتی را در فرم قوس ها، کیفیت اتصالات و سلامت ساختاری اجزاء ساز ایجاد نماید. در بسیاری از ویولن های قدیمی شاهد افت قابل ملاحظۀ صفحه در برابر نیروهای وارده و همچنین آسیب هایی که در مناطق مختلف و گاهاً مشخص بروز می کنند، می باشیم؛ که یکی از عوامل مهم آن عدم برخورداری صفحات از مقاومت استاتیکی کافی در برابر نیروهای وارده است و یا مواردی از این قبیل.

مقاومت یک ماده، توان تحمل آن را در برابر بار اعمالی بدون در هم شکستن تعیین می کند. در مورد صفحات ویولن، علل متفاوتی در سنجش میزان مقاومت استاتیکی مؤثر اند. بطور مثال، چگونگی توزیع ضخامت ها در صفحه، عملکرد اجزاء داخلی (باس بار و ساندپوست) و خارجی ساز، ساختار هندسی قوس صفحه و غیره. اغلب نمی توان این علت ها را به طور کامل از یکدیگر تفکیک کرد. چنانکه بطور مثال از یک نگاه عملکرد مکانیکی باس بار به انضمام ویژگی های فیزیکی، مکانیکی و هندسی خود، مستقیماً وابسته به توزیع ضخامت ها و ساختار هندسی قوس صفحه است. لذا این مهم ایجاب می کند که اصول و قوانین فیزیک و مکانیک از نخستین مراحل خلق اثر توسط سازنده مورد توجه قرار داده شوند.

یک تحلیل سازه ی جامع در مورد سازه های قوسی شکل می باید استحکام، پایداری و مرتعش شوندگی را در بر بگیرد. تحلیل استحکام: تعیین نیروهای داخلی و واکنش قوس تحت کنش نیروهای ایستاست؛ تحلیل پایداری: با بارگذاری بر روی قوس و ایجاد حالت جدیدی از کنش و واکنش، تعادل مکانیکی شکل می گیرد؛ تحلیل ارتعاشی: تعیین فرکانس ارتعاش طبیعی و نیروهای درونی و جابجایی های ناشی از نوسان های واداشته (تحمیلی) است. عناصر اصلی در تحلیل اینگونه سازه ها: فرم هندسی، ابعاد و اندازه ها (دهانه و افراز (بلندی))، تکیه گاه ها و مفاصل، تیرهای رابط افقی و بار خارجی. (۱)

علم مقاومت مصالح با مطالعۀ استحکام مواد و رفتار مکانیکی آنها تحت انواع تنش، کرنش و تغییر در شکل هندسی، امکان پیش بینی تغییرات در بلند مدت و کوتاه مدت را فراهم می کند. نمونه های مشابه از آنچه در ویولن وجود دارد در پدیده های دیگر نیز قابل مشاهده است. در سازه، تاق ها بار عمودی اعمالی را از سقف به تکیه گاه ها انتقال می دهند. ساختار هندسی تاق در تحلیل سازه (و نیز مهندسی نحوۀ توزیع نیرو) یک رکن بنیادی است. در تصویر زیر یک تاق تک کانونی نمایش داده شده است. این گونه تاق ها بدلیل مهار بخش قابل توجهی از نیروهای منجر به خمش در مقایسه با سقف های معمول، همواره مورد استفاده قرار گرفته اند.

مطابق تصویر، بار خارجی (L) در ناحیۀ تاجی تاق (c) بارگذاری شده است. در تاق ها، نسبت دهانه (I) به افراز یا بلندی (f) از اهمیت قاطع برخوردار است. هرچه این نسبت بزرگتر باشد، مؤلفۀ افقی نیرو (t) کوچکتر شده و سقف پایدارتر می گردد؛ و هرچه این نسبت کوچکتر باشد، با افزایش مقدار مؤلفۀ افقی نیرو در پایه های تاق، بر احتمال وقوع رانش (در راستای محور t) افزوده می شود که می باید بواسطۀ تیرهای افقی نگهدارنده مهار شود. نیروهای محوری نیز در تصویر بصورت پیکان هایی مابین سطح داخلی و خارجی تاق ترسیم شده اند.

پی نوشت
[۱] Karnovsky I. A., Theory of Arched Structures – Strength, Stability, Vibration, 2012

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

خسرو جعفرزاده درگذشت!

متاسفانه با خبر شدیم، خسرو جعفرزاده، موسیقی شناس و معمار و از نویسندگان ثابت سایت گفتگوی هارمونیک، بدورد حیات گفت و جامعه نویسندگان موسیقی ایران را در اندوه و درد باقی گذاشت. ژورنال گفتگوی هارمونیک، این واقعه دردناک را به همسر هنرمند او پروفسور فروغ کریمی و علاقمندان نوشته های او تسلیت گفته و امیدوار است به زودی انتشار آثار منتشر نشده او را از سر بگیرد. در ادامه نوشته ای از علیرضا میرعلی نقی نویسنده نام آشنای عرصه موسیقی و محقق تاریخ معاصر موسیقی ایران را در این باره می خوانید:

دنبال ساز دست دوم می‌گردید؟

گاه از زبانِ آنها که تصمیم گرفته‌اند به دنیای موسیقی گام بگذارند می‌شنویم که دنبال یک «ساز دست دوم» هستند؛ احتمالاً با این ذهنیت که قیمت‌اش ارزانتر باشد یا اینکه اگر از ادامه‌ی راه منصرف شدند، زیاد متضرر نشوند.

از روزهای گذشته…

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

پس از “یاد ایام” تا ۱۰ سال هیچ یک از کارهای شجریان با گروههای کوچک از ساختاری مانند سه گانه های ۶۹ برخوردار نبود، تا اینکه “بی تو به سر نمی شود” به انتشار رسید. سه گانه های شجریان و گروه جدیدش “زمستان است”، “بی تو بسر نمی شود” و “فریاد” مشهورترین کنسرتهای شجریان تا کنون بوده است.
نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان ایران

نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان ایران

متن زیر حاصل گفتگوی وبلاگ مضراب با خانم ارفع اطرایی نوازنده و مدرس با سابقه سنتور و نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان هنرمند ایران است که توسط آقای سعید کمالی دهقان به دست ما رسیده . در این مطلب با سوابق و فعالیتهای این هنرمند آشنا می شوید و در مطلب بعدی مصاحبه ای با ایشان را می خوانید.
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XIV)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XIV)

هدایت در کتاب مجمع‌الادوار یک به یک گوشه‌ها را توضیح داده است. برای نمونه، وقتی در بیات ترکِ دو به گوشۀ شکسته می‌رویم سی بِمُل می‌شود و می‌ کُرُن. الآن آنچه رایج است اینکه هنگام فرود به بیات ترک اول می را بِکار می‌کنند و سپس سی کُرُن می‌شود. در ماهور هم همین‌طور. ولی مهدیقلی هدایت در مجمع‌الادوار نوشته است در فرود گوشۀ شکستۀ بیات ترک ابتدا سی بِکار می‌شود اما می کُرُن می‌ماند و این خیلی جالب است. چند جمله در شکستۀ ماهور با می‌کُرُن و سی‌بِکار داریم و این گامی است که مشابهش را ندیده‌ام (توالی نت‌ها سُل، لا، سی‌بِکار، دو، رِ، می‌کُرُن، فا، سُل) و در مجمع‌الادوار توضیح داده که این یک حالت خاص است ولی الآن در فرود شکستۀ ماهور ابتدا می‌ را بِکار می‌کنند و سپس سی بِمُل می‌شود و به ماهور فرود می‌آییم ولی قبلاً در فرود شکسته به مقام دیگری فرود می‌آمده‌اند که مقام خاصی است که در آن می ‌کُرُن است و سی بِکار. و این فواصل در هیچ‌جای دیگر موسیقی ایرانی تکرار نمی‌شود و در این ردیف هست.
گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گفته شد که اگر این تعریف (یا مشابه آن) مورد قبول باشد تاثیر چنین شاخه‌ای از فلسفه بر نقد بسیار روشن است؛ احکام و گرایش‌های زیباشناختی پایه‌ی ارزیابی‌های نقادانه قرار می‌گیرند و البته گاه هم از طریق کنش نقد دگرگون می‌شوند. گفتمان زیباشناختی با تکیه بر این تعریف‌ها از گفتمان:
نئو تانگو

نئو تانگو

توسعه و پیشرفت تانگو در همین جا متوقف نمیشود. مثالهایی که خواهد آمد، در گروه تانگو جدید یا Tango Nuevo قرار داده نشده اند زیرا چنین دسته بندیهایی معمولا با شناسایی امری که انجام یافته و تمام شده صورت میگیرد نه زمانی که چیزی همچنان در حال رشد و توسعه باشد. این گرایشها و سبکهای جدید را –که در آنها تاثیرات موسیقی الکترونیک در طیفهای مختلفی از بسیار نامحسوس تا کاملا غالب، وجود دارد- میتوان با عنوان “الکترو تانگو” electro tango یا “تانگو فیوژن” tango fusion توصیف کرد.
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت اول)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت اول)

به جرأت می توان ادعا نمود که در بستر شرایط تاریخی و اجتماعی ویژه ی ایران، مسأله ی تعامل فرهنگ ها به سبب معضل فرهنگ پذیری جوامع زیر سلطه، به گونه ای به رابطه ای یک سویه بدل گشت و در این میان موسیقی غرب تأثیر بسیار قوی تر و پاینده تری را بر موسیقی ایرانی داشته است.
بررسی اجمالی آثار شادروان<br> روح الله خالقی (قسمت دوم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت دوم)

این اثر را که برخی آنرا آهنگ آذربایجان نیز نامیده اند نباید با سرود “آذربادگان” که کلام آن از دکتر حسین گل گلاب است اشتباه گرفت. این ترانه حماسی پر شور حاصل طبع لطیف رهی معیری است که در عین سویه سیاسی، آثار قریحه شاعرانه رهی را نیز در بر دارد.
مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

کمبود یا نبود رپرتوار معتبر و تحسین‌شده اولین چیزی است که پس از سه نوبت کنسرت (در دو شب) با عنوان «چند شب دونوازی همساز» در خاطر می‌مانَد. گویی مهم‌ترین حکمت چنین کنسرت‌هایی بازنمودن جای خالی است و انگشت گذاشتن بر ناداری ما. رپرتوار کم‌شمار به جای خود، اغلب اجراها بیش از آن، در حکم تاباندن نور بر فقدان یا ناآشنایی با تکنیک‌های آفرینش همنوازانه (یا همان فن تصنیف‌کردن همساز) در موسیقی کلاسیک ایرانی بودند. آنها به درجات پیام می‌دادند؛ برخلاف تکنوازی که خواه به صورت بداهه خواه به صورت ازپیش‌ساخته، مجموعه‌ای از فن‌هایش نزد موسیقیدانان ما کاملا درونی شده و گاه به بیان لفظی نیز درآمده، هم‌نوازی حتا به قدر کافی تجربه هم نشده است. و این پیام تا حدودی درست است اما فقط تا حدودی.
گزارشی از نشست اولین سالگرد سایت زنان موسیقی

گزارشی از نشست اولین سالگرد سایت زنان موسیقی

یکم اسفند ۱۳۹۱، خانه ی هنرمندان میزبان نشستی با عنوان “زنان موسیقی” بود. این برنامه که با همت گردانندگان و همکاران “سایت زنان موسیقی” برگزار شده بود، جشنی بود به مناسبت تولد یک سالگی این سایت. نخست دکتر اردشیر صالح پور به عنوان مجری، دقایقی در معرفی برنامه و نقش زنان در موسیقی سخن گفت:
سلطانی: مردم عادی درک و فهم موسیقی جدی را ندارند

سلطانی: مردم عادی درک و فهم موسیقی جدی را ندارند

از زمانی که یاد گرفتم دور و برم را به تنهایی نگاه کنم، دوره ی مجله آدینه بود و دنیای سخن و این چیزها که من و امثال من هم با افتخار می خریدیم و پُز روشنفکری می دادیم و سعی می کردیم خودمان را به جلوی صف بکشانیم، ولی آن جلو همیشه پیکر تعدادی از روشنفکران روی هم انباشته شده بود، عین گلادیاتورها پس از مبارزه، مردم از دیدن این صحنه ها، این که یک عده به هم فحش می دهند و یقه ی هم دیگر را می-گیرند ـ تا بالاخره یکی از آن ها از گود بیرون رود ـ اظهار خوشحالی می کردند و لذت می بردند(البته هنوز هم این رویه ادامه دارد). از آن زمان تا حالا هرچه جلوتر می آیم می بینم که این رویه ساحتِ نظامِ روشنفکری است. میدانی است پُر از زور و خون و هر کس می خواهد به زور سایه ی معاصرین و نسل بعدی را مطابق استیل و معیارهای خودش در بیاورد.