نقد روش های مرسوم در استفاده از الگوهای تراش صفحات ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در سال های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که امیر خمسه آن را گردآوری و تدوین کرده است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

کماکان در میان طیف گسترده ای از سازندگان ویولن، شاهد پدیدۀ استفاده از الگوهای آمادۀ تراش صفحات می باشیم. این الگوها امروزه در کیفیت ها و کمیت های متنوع، بصورت مجموعه ای از فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحات و در انواع چاپی و یا نرم افزاری قابل تهیه می باشند. تهیه کنندگان این الگوها اغلب مدعی اند که الگوبرداری را بواسطۀ ابزارهای دقیق و در مطابقت حداکثری با آثار مرجع (که عموماً از میان آثار ارزشمند دوران طلایی گزینش شده اند) انجام داده اند. لذا برای سازنده این امکان وجود دارد که با استفاده از این الگوها به طرحی کلی از قوس صفحۀ مورد نظر دست پیدا کند. نظر به اینکه این الگوها عموماً بصورت محصولاتی تجاری-تاریخی و دارای خواستگاه اقتصادی و نه الزاماً فنی عرضه می شوند، ضروری است بپرسیم که در اینجا معیارهای دقیق علمی و عملی تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته است و آیا استفاده از اینگونه محصولات بدون در نظر گرفتن معیارهای علمی و به صرف زمینه های تاریخی – که بدون شک در جایگاه مشخص خود ارزشمند است – می تواند به نتیجه ای مطلوب که همان تولید محصولی کامل است منتهی شود؟
نمونه ای از الگوهای تراش صفحات که در آن فرم انحناهای طولی و عرضی قوس صفحه در اندازۀ کامل به نمایش در آمده اند

صفحات ویولن همواره تحت اثر نیروهای متمرکز قابل توجهی قرار دارند که در بلند مدت می تواند تغییراتی را در فرم قوس ها، کیفیت اتصالات و سلامت ساختاری اجزاء ساز ایجاد نماید. در بسیاری از ویولن های قدیمی شاهد افت قابل ملاحظۀ صفحه در برابر نیروهای وارده و همچنین آسیب هایی که در مناطق مختلف و گاهاً مشخص بروز می کنند، می باشیم؛ که یکی از عوامل مهم آن عدم برخورداری صفحات از مقاومت استاتیکی کافی در برابر نیروهای وارده است و یا مواردی از این قبیل.

مقاومت یک ماده، توان تحمل آن را در برابر بار اعمالی بدون در هم شکستن تعیین می کند. در مورد صفحات ویولن، علل متفاوتی در سنجش میزان مقاومت استاتیکی مؤثر اند. بطور مثال، چگونگی توزیع ضخامت ها در صفحه، عملکرد اجزاء داخلی (باس بار و ساندپوست) و خارجی ساز، ساختار هندسی قوس صفحه و غیره. اغلب نمی توان این علت ها را به طور کامل از یکدیگر تفکیک کرد. چنانکه بطور مثال از یک نگاه عملکرد مکانیکی باس بار به انضمام ویژگی های فیزیکی، مکانیکی و هندسی خود، مستقیماً وابسته به توزیع ضخامت ها و ساختار هندسی قوس صفحه است. لذا این مهم ایجاب می کند که اصول و قوانین فیزیک و مکانیک از نخستین مراحل خلق اثر توسط سازنده مورد توجه قرار داده شوند.

یک تحلیل سازه ی جامع در مورد سازه های قوسی شکل می باید استحکام، پایداری و مرتعش شوندگی را در بر بگیرد. تحلیل استحکام: تعیین نیروهای داخلی و واکنش قوس تحت کنش نیروهای ایستاست؛ تحلیل پایداری: با بارگذاری بر روی قوس و ایجاد حالت جدیدی از کنش و واکنش، تعادل مکانیکی شکل می گیرد؛ تحلیل ارتعاشی: تعیین فرکانس ارتعاش طبیعی و نیروهای درونی و جابجایی های ناشی از نوسان های واداشته (تحمیلی) است. عناصر اصلی در تحلیل اینگونه سازه ها: فرم هندسی، ابعاد و اندازه ها (دهانه و افراز (بلندی))، تکیه گاه ها و مفاصل، تیرهای رابط افقی و بار خارجی. (۱)

علم مقاومت مصالح با مطالعۀ استحکام مواد و رفتار مکانیکی آنها تحت انواع تنش، کرنش و تغییر در شکل هندسی، امکان پیش بینی تغییرات در بلند مدت و کوتاه مدت را فراهم می کند. نمونه های مشابه از آنچه در ویولن وجود دارد در پدیده های دیگر نیز قابل مشاهده است. در سازه، تاق ها بار عمودی اعمالی را از سقف به تکیه گاه ها انتقال می دهند. ساختار هندسی تاق در تحلیل سازه (و نیز مهندسی نحوۀ توزیع نیرو) یک رکن بنیادی است. در تصویر زیر یک تاق تک کانونی نمایش داده شده است. این گونه تاق ها بدلیل مهار بخش قابل توجهی از نیروهای منجر به خمش در مقایسه با سقف های معمول، همواره مورد استفاده قرار گرفته اند.

مطابق تصویر، بار خارجی (L) در ناحیۀ تاجی تاق (c) بارگذاری شده است. در تاق ها، نسبت دهانه (I) به افراز یا بلندی (f) از اهمیت قاطع برخوردار است. هرچه این نسبت بزرگتر باشد، مؤلفۀ افقی نیرو (t) کوچکتر شده و سقف پایدارتر می گردد؛ و هرچه این نسبت کوچکتر باشد، با افزایش مقدار مؤلفۀ افقی نیرو در پایه های تاق، بر احتمال وقوع رانش (در راستای محور t) افزوده می شود که می باید بواسطۀ تیرهای افقی نگهدارنده مهار شود. نیروهای محوری نیز در تصویر بصورت پیکان هایی مابین سطح داخلی و خارجی تاق ترسیم شده اند.

پی نوشت
[۱] Karnovsky I. A., Theory of Arched Structures – Strength, Stability, Vibration, 2012

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه حق اظهارنظر دارند

با این جمله لابد بارها برخورد کرده‌ایم. وقتی از آن استفاده می‌کنیم که کسی به نظر کس دیگری اعتراض کرده باشد. مثلاً وقتی‌که کسی بگوید «این چه مطلب بیراهی است که فلانی نوشته». جمله‌ی لیبرال‌منشانه‌ای است که این روزها طرفدارهایش از گذشته هم خیلی خیلی بیشتر شده و به‌سختی ممکن است بتوانیم با آن مخالفت کنیم.

مروری بر آلبوم «سایه وار»

مسعود شعاری از آن دسته نوازندگان برجسته‌ای است که بخشی از همِّ حرفه‌ای خود را معطوف سبک‌شناسی و اجرای مجدد آثار دیگر استادان بزرگ موسیقی ایرانی برای سه‌تار کرده است. نتیجه‌ی این کندوکاوِ او را پیش‌تر از یک سو در قالب سمینارها و اجراهای زنده‌ی آشنایی با شیوه‌ی نوازندگان قدیم (این که تا چه اندازه موفقیت‌آمیز بوده جایگاهی دیگر می‌خواهد) و از سوی دیگر دست‌کم یک آلبوم با عنوان «کاروان صبا» با تمرکز بر انتقال به سه‌تار و اجرای آثار صبا دیده‌ایم. آلبوم تازه‌ی «سایه‌وار» تداوم همین راه است و از آن رو که اجرای تفسیرمند و هنرمندانه‌ی آثار کارگان کلاسیک موسیقی ایرانی در برهه‌ی حاضر اهمیت فراوان دارد، شایسته‌ی توجه.

از روزهای گذشته…

حنانه از زبان ملاح (II)

حنانه از زبان ملاح (II)

این ارکستر هم چندان دوام نکرد و رفته رفته اعضای آن از همکاری با آقای محمود، سر باز زدند و خود، ارکستری ترتیب دادند و حنانهء جوان را به رهبری آن گماشتند، حنانه خود گفته است: «با همت و پشتکار هنرجویان پرشوری مانند غلامحسین غریب، حسن شیروانی کنسرتهای مختلفی به صورت آزاد، با کمک انجمن‏های فرهنگی به‏ رهبری من داده شد.»
کارمن پیچار، پدیده جوان ویولونسل

کارمن پیچار، پدیده جوان ویولونسل

کارمن پیچار (Karmen Pečar) متولد ۱۹۸۴ در شهر “لیوبلیانا”، پایتخت اسلوونی، نوازندگی ویولنسل را از پنج سالگی شروع کرد. در نوزده سالگی (۲۰۰۳) موفق به اخذ گواهی پایان نامه ی مدرسه معتبر موسیقی و باله ی ماری بور گردید و همان سال مدرک موسیقی خود را از آکادمی دانشکده موسیقی “زاگرب” نیز اخذ کرد. دو سال بعد مدرک استادی خود را از مستر کلاس پروفسور والتر دسپالی گرفت و همچنین دوره ی مستر کلاس پروفسور رینهارد لاسکو را در دانشگاه هنر وینا با موفقیت به پایان رسانید.
ارسلان کامکار: شاید دیگر جسارت کنسرتو زدن پیدا نکنم!

ارسلان کامکار: شاید دیگر جسارت کنسرتو زدن پیدا نکنم!

برای کنسرتو زدن و سولیست بودن باید نوازنده‌ای توانا بود. من بعد از اجرای کنسرتو ویولون بتهوون، پشت دستم را داغ کردم که دیگر کنسرتو نزنم! چرا که در آن اجرا از لحاظ روانی به من فشار زیادی وارد شد.
صحنه هاى به یادماندنى

صحنه هاى به یادماندنى

چچیلیا بارتولى، پس از موفقیت چشمگیر آلبوم ویوالدى، به اجراى آثار گلوک پرداخت. کریستوف ویلیباد گلوک آهنگساز آلمانى- بوهمى نقش تاثیرگذارى در تاریخ موسیقى داشت. او در سن ۱۴ سالگى خانه اش را براى تحصیل موسیقى به مقصد پراگ ترک کرد و در آنجا به نواختن ارگ پرداخت. مدتى هم در لندن زندگى کرد، در آن زمان شنیدن آثار هندل دید تازه اى به او داد. در سال ۱۷۵۲ مجدداً به وین رفت و در آنجا کنسرت مایستر، ارکستر دربار شد.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XIV)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XIV)

این نکات، صرف نظر از مشکلاتی نظیر استاندارد نبودن سازهای ایرانی برای اجراهای اینچنینی است وگرنه سازهای ایرانی برای اجرا به شیوه اصیل خود دچار نواقص فراوان نیستند؛ گرچه می بایست نهادی متولی این امر، در کنار فرهنگستان موسیقی، با سرمایه و بودجه اساسی برای تحقیق و تکمیل سازهای ایرانی به وجود بیاید(منظور ما از تکمیل سازهای ایرانی نه صرفاً برای استانداردسازی به شیوه غربی برای ایجاد ارکسترهای بزگ، بلکه به منظور بهبود کیفیت ساختمان و مواد به کار رفته در این سازها و قیمت گذاری اصولی و… .
ترومپت (I)

ترومپت (I)

درترومپت نسبت به سازهای دیگر مانند هورن ، ترومبون ، باریتون ، توبا از آلیاژ برنج بیشتری استفاده شده است. افرادی که نوازنده این ساز می باشند را اصطلاحا” Trumpeterیا Trumpet player می نامند. رایج ترین ترومپت اغلب روی سی بمل تنظیم می شوند که نت دو میانه دونت زیر تر از سی بمل می باشد ، گر چه انواع ترومپت های زیادی در این خانواده سازها وجود دارد.
“رازهای” استرادیواری (V)

“رازهای” استرادیواری (V)

آخرین ملاقاتم با Sacconi باعث شگفتی بسیار من شد. Signora Teresita جعبه‌ای بزرگ را به من نشان داد که پس از گشودن آن، تعداد زیادی قطعات کوچک کاغذ به هم پیچیده شده بودند. این کاغذ بی‌شباهت به کاغذهای قرعه‌کشی مؤسسات خیریه نبودند. وقتی یکی از این کاغذها باز شد، متوجه شدم که آن‌ها حاوی قطعات کوچک Varnish سازهایی هستند که Sacconi تا کنون آن‌ها را تعمیر کرده است. او همیشه برای شناخت Varnish ها که مجموعه‌ای مرتبط از کیفیت و زیبایی است ، تحقیقات خستگی‌ناپذیری انجام داده است.
پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (II)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (II)

این ترومپت می‌تواند تمامی فواصل موسیقی ایرانی را بنوازد. و من قطعه اول را برای ترومپت‌نواز خارق‌العاده ارکستر سمفونیک پیتسبورگ آقای «نیل برنتسن» نوشتم و در سال ۲۰۱۴ نوشتنش را تمام کردم؛ در سال ۲۰۱۵ از طرف ارکستر بروارد در فستیوال شهر بروارد در ایالت کارولینای شمالی به رهبری «کیت لاکارد» اجرا شد و آقای نیل برنتسن تک‌نواز آن بود و همان موقع آن را ضبط کردیم و بعداً در یک سی‌دی به نام «آوای کهن» از طرف کمپانی «آلبانی» در آمریکا بیرون آمد. و وقتی «خانه هنر خرد» خواست این مجموعه را منتشر کند از کمپانی آلبانی اجازه گرفت که بتواند ضبط این سی‌دی را در این مجموعه قرار بدهد.
بالشتک نوین (I)

بالشتک نوین (I)

اگر تصور بر این باشد که حد فاصل فضای بین استخوان فک و شانه باید به بهترین شکل ممکن بوسیله قطعه ای کمکی تامین و کنترل شود، زیر چانه ایی (chinrest) و بالشتک (shoulder rest) از بهترین مواردی است که می توان درباره آنها و همچنین ویژگی های آن ها سخن به میان آورد.
گفتگو با سارا چانگ (III)

گفتگو با سارا چانگ (III)

اگر شما موسیقیدان هستید و به مقدار اطلاعاتتان تا حدی اطمینان دارید، وقتی به کنسرتی گوش می دهید متوجه می شوید که نوازنده با تمام وجودش نمی نوازد، شما سریعا این را حس می کنید، برای همین است که تعیین زمان و شرایط مناسب برای اجرای کنسرتتان اهمیت فراوان دارد و باید مطمئن باشید که شدیدا خسته نیستید و خودتان را آماده کنید. اگر می دانید زمانی به آنجا خواهید رسید که تمام روز پرواز داشته اید و هیچ زمانی برای تمرین نداشته اید… من احتمالا در این شرایط روی تختم دراز می کشم و به خواب می روم، حتی در ۱۰ دقیقه مانده به کنسرتم، مادرم معمولا به سراغم می آید و در حالی که در می زند می گوید: “آیا هنوز خوابی؟ نمی توانی خواب باشی در حالی که تا ۱۰ دقیقه دیگر باید روی سن بروی!”