نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

مرور یک خاطره
به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

در آن روزها ارکستر سازهای ملی (که از طرف علی رهبری به عنوان ارکستر واقعی موسیقی ملی معرفی شده بود) در حال برپایی اولین تمرین های خود بود و همزمان ارکستر ملی به رهبری فرهاد فخرالدینی مشغول سازماندهی دوباره اعضای خود. زمانی که در حال تهیه رپرتواری برای ارکستر سازهای ملی بودم دو تن از استادان سابقم در دانشگاه یعنی شهرام توکلی (معلم تئوری ام) و علی اکبر قربانی (معلم نرم افزار سیبلیوسم و البته همکلاسی همان دانشگاهم) را در تالار رودکی دیدم. از آنها دعوت کردم در تمرین ارکستر که به رهبری اسماعیل تهرانی در حال انجام بود، دیدن کنند و در صورت تمایل برای تکمیل رپرتوار این ارکستر همراهی کنند. اما پیشنهاد من از طرف ایشان قبول نشد، چراکه عنوان شد: به چنین ارکستری اعتقاد نداریم. وقتی ماجرای رد دعوت از این هنرمندان را برای همکارانم بازگو کردم، آنها دلیل واقعی رد این پیشنهاد را غیر موسیقایی و در راستای مخالفت با ادعای علی رهبری (که این ارکستر را جایگزینی مناسب برای ارکستر ملی می دانست)، بیان کردند.

«ارکستر سازهای ملی» با همان نام زاده می شود
۳ سال گذشت و در خبرها خواندیم «ارکستر سازهای ملی» ۱۲ تا ۱۵ تیر ماه ۱۳۹۷، به رهبری فرهاد فخرالدینی به قزاقستان رفته است و پس از مدتی در تاریخ ۸ و ۹ شهریور این ارکستر به رهبری علی اکبر قربانی و به تنظیم شهرام توکلی و علی اکبر قربانی در فضای باز پارک آب و آتش کنسرتی مجانی برگزار می کند.

دیشب ۲۵ بهمن ماه مجددا «ارکستر سازهای ملی» به رهبری علی اکبر قربانی در تالار وحدت به روی صحنه رفت و آثاری را که قبلا برای ارکستر بزرگ سازهای موسیقی کلاسیک غربی تنظیم شده بود را به اجرا گذاشت.

تنظیم فست فودی!
مهمترین نقدی که به اجرای دیشب این ارکستر وارد بود، تنظیم ضعیف این آثار برای ارکستر سازهای ملی بود؛ گویی تنها ویولن ها به کمانچه، ویولا ها به قیچک آلتو، ویولنسل به قیچک باس و بادی چوبی ها بین سازهای مضرابی پخش شده بود و البته کم بود های تکنیکی را هم یک پیانو به خوبی پوشش می داد! در واقع آکوردها و پاساژهای مشکل که از نظر صدا دهی قابلیت اجرایی لازم را نداشت به راحتی به پیانو داده شده بود.

موسیقی کلاسیک سبک (تر!)
همانطور که گفته شد، مهمترین مشکلی که ارکستر ملی در دوره حیات یازده ساله خود داشت، توجه بیش از اندازه به موسیقی کلاسیک سبک بود یعنی جایی که آخرین مرزهایِ کلاسیک بودنِ یک ژانر، قابل لمس است. این مسئله یکی از آفت هایی است که در کشورهایی که موسیقی کلاسیکِ شان مرزِ مشخصی با موسیقی مردم پسند ندارد، بسیار دیده می شود؛ مثلا در ترکیه و جمهوری آذربایجان، به راحتی می توانید یک نوازنده ویرتوز را در یک مجلس عروسی در حال نوازندگی بیابید و به طریق اولی نفوذ فضای موسیقی مطربی (مردم پسند) در آثاری که آهنگسازان شان در ژانر کلاسیک می نویسند، بسیار زیاد است. تاثیر پذیری فرهاد فخرالدینی و شاگردانش از فرهنگ موسیقی آذری، گرایش آنها را به موسیقی مردم پسند تشدید کرده و باعث شده، در رپرتوار دو ارکستر ملیِ سابق و ارکستر سازهای ملی فعلی، قطعاتی که در کنسرت های موسیقی کلاسیک تنها در آخر برنامه و به عنوان «بیز» اجرا می شود، تقریبا کل رپرتوار کنسرت هایشان را در بر بگیرد.

…هنریش نیز بگو
شاید تنها نکته قابل تقدیر اجرای دیشب این ارکستر، کنار گذاشتن تعصب های قومی و تنظیم آثار موسیقی غیر ایرانی برای سازهای ملی بود؛ نکته ای که نشان می داد سازهای این ارکستر به واقع بدون مرز دانسته شده است.

* ارکستر ملی در دوره فعالیت ۱۱ ساله خود به رهبری فرهاد فخرالدینی، بسیاری از آثار آهنگسازان بزرگ موسیقی سمفونیک ایران همچون حسین دهلوی، حسین ناصحی، ثمین باغچه بان، بهمن ریاحی، همایون رحیمیان، هوشنگ کامکار و… را از رپرتوار ارکستر حذف کرده بود و بیشتر تمایل به موسیقی سبک تر دوره گلها داشت. کمبود رپرتوار این ارکستر با تنظیم های فخرالینی و چند تن از شاگردان او از جمله شهرام توکلی و علی اکبر قربانی که دستیاران او در این ارکستر بودند، تامین می شد که شامل آثاری با کیفیت های خوب تا بسیار ضعیف بود.

یک دیدگاه

  • محمدعلی پورخصالیان
    ارسال شده در بهمن ۲۹, ۱۳۹۷ در ۹:۱۱ ب.ظ

    با سلام خدمت آقای پورقناد. ذائقه فست فودی همانطور که به خوبی اشاره کردید صبر و شکیبایی ندارد و تخصص هم در آن ذائقه بی ارزش است. متاسفانه خود موسیقی پاپ هم دچار چنان بلایی است که دیگر حتی نوازنده و خواننده هم در آن جایی نداره بلکه مسئله رو کردن محصولاتی است با عمر دو سال و قراردادی بیشتر از ۲ سال برای خمیر شدن.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیانیه هیات داوران هفتمین جشنواره نوشتارها و وب‌سایت‌ها موسیقی

شکی نیست سلیقه عمومی و شناخت صحیح نسبت به موسیقی در جامعه نیازمند راهبری و هدایت فکری است و این مهم در سایه نگارش و انتشار مقالات، نقدها، یادداشت و گزارش‌های پر مغز در رسانه‌ها تقویت می‌شود. و همین اهمیت بوده است که هر گاه سخن جدی گفتن از موسیقی در رسانه‌ها جدی گرفته شد سطح سلیقه عمومی و دانش شنیداری جامعه نسبت به آنچه به نام موسیقی تولید می‌شود بالاتر رفت و امروز که جدیت این مهم رنگ‌باخته شاهد زوال سلیقه موسیقایی در جامعه هستیم.

بیانیه دبیر هفتمین دوره جشنواره نوشتار ها و وبسایت های موسیقی

هفتمین جشنواره‌ی رقابتیِ سایت‌ها و نوشتارهای موسیقی با تأخیری یک‌ساله، و با تجدیدِ نظر در ساختار و اساسِ جشنواره، سرانجام، جمعه ۲۴ اسفندماه ۱۳۹۷ اختتامیه‌ی خود را پشتِ‌سر گذراند. ازاین‌دوره برمبنای اساس‌نامه‌ی نو-دیوانِ جشنواره هیأتِ محترم اُمنا، به‌نمایندگیِ پژوهش‌گرِ ارجمند، آروین صداقت‌کیش مستقیماً هیأتِ داوران و دبیر هر دوره را انتخاب می‌کنند. امید است برمبنای این اساس‌نامه، جشنواره شاکله‌ی مشخص‌تر و منسجم‌تری به‌خود بگیرد.

از روزهای گذشته…

لورین مازل (I)

لورین مازل (I)

لرین مائسترو مازل (Lorin Maestro Maazel) نزدیک به پنج دهه، یکی از ارجمندترین و پرانگیزه ترین آهنگسازان و موسیقیدانان می باشد. او در حال حاضر رهبری و ریاست دو گروه برجسته موسیقی را برعهده دارد که به همراه جمع زیادی از رهبران مهمان، فعالیتهای وسیعی را انجام می دهند. این ششمین فصلی است که او ریاست موسیقی ارکستر فبلارمونیک نیویورک را برعهده دارد که آن نه تنها قدیمیترین ارکستر سمفونیک در آمریکا است بلکه با دادن ۱۴۰۰۰ کنسرت از آغاز کشف آنجا، از فعالترین ارکسترهای جهان می باشد!
گیتار گروه U2 در حراج بفروش رفت

گیتار گروه U2 در حراج بفروش رفت

۲۳ آوریل ۲۰۰۷- نوازنده گیتار گروه U2 که به نام “اج” (The Edge) شهرت دارد، گیتار گیبسون لس پاول (Gibson Les Paul) محبوبش را در یک حراج به نفع موسیقی دانانی که همه چیز خود را در طوفان کاترینا از دست داده بودند، فروخت. این گیتار به قیمت ۲۴۰ هزار دلار و عینک باب بونو Bob Bono خواننده و رپرست گروه نیز به قیمت ۲۰ هزار دلار به فروش رسید.
مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (I)

مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (I)

این مقاله توسط سعدی حسنی، مورخ و موسیقی شناس ایرانی پیش از انقلاب ترجمه شد و پس از سالها، نخستین بار در شماره سوم مجله موسیقایی مقام در سال هفتاد و هفت انتشار یافته و امروز در این سایت بازنشر می شود.
اطلاعیه دوم  مسابقه کشوری گیتار  جَز – بلوز (پاییز ۸۷)

اطلاعیه دوم مسابقه کشوری گیتار جَز – بلوز (پاییز ۸۷)

اطلاعیه دوم مسابقه کشوری جز و بلوز : در این اطلاعیه نحوه ثبت نام و مهلت زمانی مربوط به آن مشخص شده است. زمان ثبت نام یک مرداد ماه الی ۱۵ مرداد ماه سال ۱۳۸۷ میباشد .
شریف؛ مردم سالار موسیقی (III)

شریف؛ مردم سالار موسیقی (III)

هرچند در همان زمان با نگاهی موشکافانه به آثار وی می توان به ذوق و قریحه و با اصطلاح لهجه و زبان شخصی فرهنگ شریف در تار پی برد. البته این نکته را نیز باید در نظر گرفت که سبک تار نوازی خاندان شهنازی با سبک وزیری تفاوت های عمده ای داشته، ولی به هرحال اجرای آثار وزیری توسط فرهنگ شریف نشان دهنده سبک متفاوت نوازندگی وی در آن دوران نسبت به دوره ای است که عموماً از تار شریف شنیده شده است.
از کافه تا رودکی (I)

از کافه تا رودکی (I)

موسیقی سفره خانه ای موضوع مهجوری است که تا کنون کمتر پژوهشگری نگاهش را به آن معطوف کرده است. در نوشتار پیش رو علل شکل گیری اجراهای شبانه ی موسوم به موسیقی سفره خانه ای، دلایل حضور خوانندگان و نوازندگان مطرح موسیقی کلاسیک، ردیف-دستگاهی و مردمی ایران در سفره خانه ها، اقتصاد موسیقی سفره خانه ای، نقش و نگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به این نوع از موسیقی که بدون حمایت های آنها بصورت کاملا منظم به حیات خود ادامه می دهد، مورد بررسی قرار گرفته است.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه نهم (II)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه نهم (II)

در ترکیب فرهنگ‌ها دو نوع فرایند از نظر تئوریک قابل دسته بندی است که به آن‌ها اصطلاحاً ظرف سالاد و دیگ حلیم گفته می‌شود. در شرایط اول خصوصیات دو فرهنگ با هم به گونه‌ای مخلوط می‌شوند که هنوز اجزای اولیه هریک از جنبه‌های فرهنگی به وضوح در ترکیب حاصله قابل روئیت است. در شرایط دوم که به آن در این‌جا اصطلاحاً دیگ حلیم گفته شد، جنبه‌های فرهنگی آن‌چنان در هم ادغام می‌شوند که عناصر اولیه در ترکیب حاصله دیگر قابل بازشناسی نیست. شکل زیر این دو فرایند را به وضوح نمایش می‌دهد:
“من خجالتی نیستم” (II)

“من خجالتی نیستم” (II)

پیر بولز در سال ۱۹۲۵ در مونتبریسون در فاصله ۶۰ مایلی لیون (Lyon) به دنیا آمد. وی در همان سنین پائین استعداد و علاقه خود به موسیقی و ریاضی را نشان داد، اولین رویارویی وی با موسیقی مدرن در سن ۱۳ سالگی بود زمانی که استاد پیانو از او خواست قطعات راول و دبوسی را بنوازد.
نمایان ساختن ارزش موسیقی بی‌کلام

نمایان ساختن ارزش موسیقی بی‌کلام

پژمان اکبرزاده، شنبه شب، سی اوت ٢٠٠٨ در دانشگاه کُلن رسیتالی برای اجرای موسیقی ایرانی با پیانو داشت. برنامه‌ای که در آن آثاری از هنرمندان معاصر ایران برای پیانو بازسازی شده بودند. این دومین برنامه‌ی پژمان اکبرزاده برای شناساندن روایت پیانویی از موسیقی ایران در اروپاست که در ماه‌های آینده در دیگر شهرهای آلمان و بلژیک نیز تکرار خواهد شد. محمود خوشنام که در رسیتال کلن حضور داشته نقدی درباره آن نگاشته است.
میشل پتروسیانی (II)

میشل پتروسیانی (II)

پتروسیانی با گذشت زمان به این نتیجه رسید که قادر است در زمینه های دیگر نیز زندگی عادی داشته باشد. او به شرکت در جشنها و میهمانی های مختلف علاقه بسیار داشت، ازدواج کرد و دارای دو فرزند شد و نیز حزانت یک کودک دیگر را به عهده گرفت. هرچند یکی از فرزندان او نیز همانند پدر به پوکی استخوان مبتلا است که سرپرستی دو فرزند دیگررا به عهده گرفته است.