تاملی در مفهوم فرهنگ کلاسیک به بهانه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی

جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت<br> (تصویر از خبرگزاری تسنیم)
جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت
(تصویر از خبرگزاری تسنیم)
هنرستان‌های موسیقی ایران، در نبود مراکز آکادمیک جدی مانند کنسرواتوار‌های موسیقی کلاسیک که در سراسر جهان دایر هستند، مهمترین نقش را در تربیت هنرجویان موسیقی کلاسیک بازی می‌کنند. در واقع این مراکز هستند که باید از کودکی تا جوانی هنرجویان موسیقی را با فرهنگ کلاسیک (چه ایرانی چه غیر ایرانی) آشنا کنند و شخصیت‌هایی را عرضه کنند که فرهنگ کلاسیک را درک کرده و در آن بالیده باشند.

پیش از ورود به وضعیت امروزی جامعه موسیقی کلاسیک ایران، لازم است درباره هدف غائی فرهنگ کلاسیک بیشتر بیاندیشیم؛ اگر فرهنگ کلاسیک را تجلی‌گاه جدیت در کمال‌گرایی در همه امور بدانیم، به همین طریق، موسیقی کلاسیک نیز باید در نهایت جدیت و کمال گرایی در مسیر تولید اثر هنری باشد. در نتیجه تمام جوامعی که خواستار گام برداشتن در ساحت فرهنگ کلاسیک هستند، می‌توانند با بهره‌گیری از افراد و سازمان هایی، بستر رشد و توسعه این فرهنگ را فراهم کنند. اصطلاح آکادمیک برگرفته از نام آکادمی، مکتب فیلسوف شهیر یونانی افلاطون است که پس از آن به مراکز آموزشی یونان باستان که در آنجا فلسفه و ریاضیات تدریس می شده اطلاق گشته است. در آکادمی تفکر انتقادی (پرسشگری) در راس توجه بوده است. این شیوه بعدا در دیگر کشورهای جهان به صورت های مختلف ظهور و نمود پیدا کرده و بسترِ فرهنگِ کمالگرایی و یا فرهنگِ کلاسیک فراهم می‌سازد. «در کنار»ِ این فرهنگ، همیشه فرهنگ دیگری نیز فعال بوده که در آن غلبه بر فراغت و شادکامی است؛ فرهنگ پاپ.

این تصور که بخشی از جامعه و به خصوص فرهیختگان تمایل بیشتری به فرهنگ کلاسیک دارند (۱)، دلیل بر این نیست که این جامعه همواره در چنین فضایی نفس می کشند و هیچگاه تمایلی به طنز و سبکی (از جنبه اندیشگی آن) ندارند، در گروه مقابل که عموما شامل بخش عظیمی از اجتماع می‌شود، هم البته با شدت کمتری تمایل به فرهنگ کلاسیک قابل رصد است. از طرف دیگر در هر دو زمینه های فرهنگ کلاسیک و پاپ نیز، فضایی بینابینی وجود دارد که نمود آن را در حوزه موسیقی پاپ به صورت موسیقی پاپ کلاسیک و در موسیقی کلاسیک به عنوان موسیقی کلاسیک سبک می بنیم. این فضای بینابینی باعث می شود که در بسیاری از واقع این دو فرهنگ کاملا متفاوت بیشتر از آستانه منطقی خود به طرف گروه مقابل تمایل پیدا کرده و هدف اصلی آنها مورد غفلت قرار گیرد. خطرناک ترین شکل از این خروج وقتی است که چنین اتفاقی در مرکزِ تجلی فرهنگ کلاسیک یعنی آکادمی ها روی دهد.
***
۲۷ دی‌ماه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی در تالار وحدت برگزار شد. به عقیده صاحب این قلم، شب جشن صدسالگی هنرستان، آینه تمام‌نمایی بود از نوع نگاه مسئولین و مدیران هنرستان موسیقی به مقوله تدریس موسیقی کلاسیک. هنرستانی که به دلیل اختلاط فرهنگ پاپ و کلاسیک، دیگر توان زایش جامعه‌ای از اهالی موسیقی کلاسیک را ندارد؛ نحوه اجرای نمایشی دو هنرمند پیشکسوت موسیقی کلاسیک ایرانی و اجرای یک بیگ بند جز در جشن صدسالگی هنرستانی که چهره‌های مانند مین باشیان ها، وزیری، محمود، غریب، دهلوی، پورتراب، رهبری و… در راس امور آن بوده اند، چراغ‌های هشدار اضمحلالی خطرناک در امر ترویج فرهنگ موسیقی کلاسیک را روشن کرد.

پی نوشت
۱- این تعاریف پایه جامعه شناسی ندارند و امروز دیگر متعلق به طبقه خاص اجتماعی نیستند، هرچند در گذشته تاحد زیادی اینگونه بوده است و مثلا فرهنگ کلاسیک به طبقه اقشار ارتباط داشت.

مجله هنر موسیقی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کنسرت «پنجگاه»

گذارِ «نقش» از آغاز، که خود را گروه موسیقی دستگاهی می‌نامید، تا امروز، که به «پنجگاه» رسیده، در نزدیک به ده سال فعالیتِ مداومش شاخصه‌هایی در ذهن شنوندگان پیگیر موسیقی کلاسیک ایرانی به جا گذاشته است: اولویت دادن به دغدغه‌های موسیقی‌شناختی در فرایند آهنگسازی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های موسیقی قدیم ایران پیرو آموزه‌هایی که نخستین بار در آلبوم «سرخانه» به عمل درآمد و در عین حال بهره‌مندی از عناصر موسیقی قاجاری، دقت در گزینش کلام و الگوبرداری از قالب‌های شعری مانند مستزاد در تجربه‌های پیشین یا مخمس در «پنجگاه» و…

میراث منگوری (III)

وقتی «ریچارد ریکو استوور» در سن ۷۳ سالگی (۳ فوریه) بر اثر سرطان در ایالت واشنگتن (ایالت متحده آمریکا) درگذشت، گیتار کلاسیک جهان چهره مهم دیگری را از دست داد. ریکو، مشهورترین فردی است که تمام زندگی خود را وقف مطالعه و ترویج زندگی و آثار آهنگساز و گیتاریست پاراگوئه ایی، «آگوستین باریوس» کرده بود. او نه تنها زندگی نامه ی قطعی، «شش پرتوی نقره ای ماه»، (زندگی و بارهای آگوستین باریوس منگوره) را نوشت، همچنین بیش از هر شخص دیگری مسئولیت پخش گسترده موسیقی باریوس را برای گیتاریست ها به عهده داشت.

از روزهای گذشته…

تولد کنترپوآن

تولد کنترپوآن

در قرن ششم فیلسوفی بنام Cassiodorus برای اولین بار نظریه ای را در موسیقی مطرح و ثبت کرد که در نوع خودش بی نظیر بود. او گفت که امکان این وجود دارد که شما بطور همزمان صداهای متفاوتی را بشنوید و از نتیجه آن راضی باشید.
موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: <br>امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (XI)

موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند:
امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (XI)

حالا که تأکید تحقیقات موسیقی شناسانه از “موسیقی” به فرآیندهای موسیقایی و روش های فهم موسیقی تغییر جهت داده است، محدود شدن تقسیم کار توسط دسته های “موسیقی شناسی تاریخی”، “قوم موسیقی شناسی”، و “مطالعات موسیقی مردم پسند” به نظر زائد می رسد. با این حال، درک حوزه ی موسیقایی، که اساس پا بر جا نگه داشتن این تقسیمات و اندیشه های مردم درباره موسیقی و نیز انتخاب های موسیقایی شان است، در بسیاری از نقاط جهان هنوز هم رایج است. اگرچه اکنون ممکن است کمی بیش از برچسب “مردمی” به نظر رسند، که، به همراه دیگر برچسب ها، در فروشگاه های موسیقی برای کمک به انتخاب های موسیقایی مصرف کنندگان پراکنده شده اند، این نوع موضع گیری شان می تواند بسیار گمراه کننده باشد، چراکه میراث های بسیارِ پدید آورنده ی آنها، بر تصورات مرتبط با ارزش ذاتی گونه های مختلفِ بیانِ موسیقایی متکی هستند.
ایزایی پادشاه ویولون (I)

ایزایی پادشاه ویولون (I)

اوژن ایزایی (Eugène Ysaÿe) ویلنیست، آهنگساز و رهبر بزرگ بلژیکی است. تئو ایزل (۱۸۶۵-۱۹۱۸) برادر وی: آهنگساز و پیانیست بود. اوژن ایزایی به نام “پادشاه ویلن” شهرت دارد. اگرچه ایزل در خانواده ای روستایی به دنیا آمد اما بیشتر اعضای خانواده نسل در نسل ساز می زدند.
ستایش؟

ستایش؟

آیا همیشه باید از ستایش شدن خوشحال باشیم؟ تعریف شنیدن همیشه خوب است؟ سوال عجیبی است. چون همه فکر می‌کنیم جوابش از قبل معلوم است؛ یک بله‌ی محکم و بدون تردید. اگر این طور فکر کنیم قطعا اشتباه کرده‌ایم. بگذارید یک واقعه از تاریخ موسیقی را مرور کنیم تا معلوم شود موضوع به این سادگی‌ها هم نیست. «روبرت شومان» آهنگسازی که در ضمن منتقدی چیره‌دست نیز بود، یک ماه پس از اولین دیدار «یوهانس برامس» جوان را با عنوان مسیحِ موسیقی که «رسالتش بیانِ متعالیِ عصر خود است»، ستود. آهنگسازِ جوان خردمندانه به شومان نوشت: «تمجید آشکار شما از من، شاید چنان انتظار شنوندگان را بالا می‌برد که نمی‌دانم چگونه می‌توانم آن را برآورده کنم.» (۱)
شکل گیری دوباره رولینگ استونز

شکل گیری دوباره رولینگ استونز

اواسط دهه هفتاد گروه استونز به برنامه های جانبی پرداختند، وایمن و وود آلبومهای سولو منتشر کردند. ریچاردز به دلیل همراه داشتن هروئین دستگیر شد و پس از گذراندن دوره بازپروری در سال ۷۸ به گروه بازگشت.
اقدامی نیکو از شجریان (I)

اقدامی نیکو از شجریان (I)

در هر جامعه ای عناصر فرهنگی آن به تبع دیگر جنبه های اجتماعی و اقتصادی به تناسب نیاز روز در حال دگرگونی است. موسیقی هر کشور نیز رفته رفته به حسب تغییر شرایط فرهنگی،تغییر میکند. برای مثال اگر موسیقی کشور خودمان را در صد سال گذشته نگاه کنیم متوجه خواهیم شد در هر دوره گذار فرهنگی و اجتماعی، موسیقی نیز متحول شده و ما اگر به یک آهنگ که در دهه ۴۰یا ۵۰ ساخته شده گوش کنیم شاید آن تأثیری که در زمان ساخت آهنگ بوده امروز نباشد.
ریتم و هارمونی – قسمت اول

ریتم و هارمونی – قسمت اول

در موسیقی “ریتم هارمونی” به میزان یا نرخی گفته می شود که آکوردها – یا همان هارمونی هر قسمت – در طول اجرای قطعه دستخوش تغییر می شوند. به بیان دیگر اگر بتوانیم رفتار تغییرات هارمونی را در یک قطعه تشخیص داده آنرا ترسیم کنیم در نهایت به شکلی می رسیم که از آن می توان ریتم هارمونی را استخراج کرد.
کر فلوت تهران امشب به روی صحنه می رود

کر فلوت تهران امشب به روی صحنه می رود

کر فلوت تهران امشب با حضور دو سولیست ایرانی با رهبری سعید تقدسی و سرپرستی فیروزه نوائی به روی صحنه می رود. سولیست های این برنامه حمید کازرانی (نوازنده ویلنسل) و حسین عبادالهی (نوازنده فلوت) هستند که کازرانی کنسرتو ویلنسل ویوالدی در دو مینور را اجرا می کند و نیز حسین عبادالهی نوازنده فلوت، کارمن فانتزی اثر بیزه را با تنظیم بُرن به روی صحنه می برد. لازم به ذکر است که این اولین بار است که یک سولیست با سازی غیر از فلوت کر فلوت تهران را همراهی می کند.
پروژه موسیقی Era

پروژه موسیقی Era

Era یک پروژه موسیقی است که توسط اریک لوی آغاز شده و غالباً حاوی سرودهایی به زبانی خیالی نزدیک به زبان لاتین است. این موسیقی را میتوان در دسته نیو ایج (عصر نو ) در نظر گرفت با اینهمه ، موسیقی آنها ترکیبی از موسیقی کلاسیک، اپرا، سرودهای مقدس مسیحی و سبک های دیگر معاصر است.
«همه رشته های موسیقی می توانند در جشنواره شرکت کنند»

«همه رشته های موسیقی می توانند در جشنواره شرکت کنند»

شاید بیش از آنکه نام سجاد پورقناد به عنوان موسیقیدان برای اهالی موسیقی آشنا باشد، نام او به عنوان نویسنده مقالات انتقادی موسیقی در اینترنت و مطبوعات دیده میشود. او یکی از قدیمی ترین چهره های فعال موسیقی در اینترنت است و امروز دوازده سال از شروع فعالیت او در این فضا میگذرد. در سال ۱۳۸۶ نشستی با حضور فعالین وب سایتهای موسیقی فارسی زبان در شیراز برگزار شد و پس از آن این نشست با تغییراتی به یک جشنواره جدی تبدیل شد. دبیری این جشنواره سجاد پورقناد است که گفتگوی ما را با او میخوانیم: