تاملی در مفهوم فرهنگ کلاسیک به بهانه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی

جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت<br> (تصویر از خبرگزاری تسنیم)
جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت
(تصویر از خبرگزاری تسنیم)
هنرستان‌های موسیقی ایران، در نبود مراکز آکادمیک جدی مانند کنسرواتوار‌های موسیقی کلاسیک که در سراسر جهان دایر هستند، مهمترین نقش را در تربیت هنرجویان موسیقی کلاسیک بازی می‌کنند. در واقع این مراکز هستند که باید از کودکی تا جوانی هنرجویان موسیقی را با فرهنگ کلاسیک (چه ایرانی چه غیر ایرانی) آشنا کنند و شخصیت‌هایی را عرضه کنند که فرهنگ کلاسیک را درک کرده و در آن بالیده باشند.

پیش از ورود به وضعیت امروزی جامعه موسیقی کلاسیک ایران، لازم است درباره هدف غائی فرهنگ کلاسیک بیشتر بیاندیشیم؛ اگر فرهنگ کلاسیک را تجلی‌گاه جدیت در کمال‌گرایی در همه امور بدانیم، به همین طریق، موسیقی کلاسیک نیز باید در نهایت جدیت و کمال گرایی در مسیر تولید اثر هنری باشد. در نتیجه تمام جوامعی که خواستار گام برداشتن در ساحت فرهنگ کلاسیک هستند، می‌توانند با بهره‌گیری از افراد و سازمان هایی، بستر رشد و توسعه این فرهنگ را فراهم کنند. اصطلاح آکادمیک برگرفته از نام آکادمی، مکتب فیلسوف شهیر یونانی افلاطون است که پس از آن به مراکز آموزشی یونان باستان که در آنجا فلسفه و ریاضیات تدریس می شده اطلاق گشته است. در آکادمی تفکر انتقادی (پرسشگری) در راس توجه بوده است. این شیوه بعدا در دیگر کشورهای جهان به صورت های مختلف ظهور و نمود پیدا کرده و بسترِ فرهنگِ کمالگرایی و یا فرهنگِ کلاسیک فراهم می‌سازد. «در کنار»ِ این فرهنگ، همیشه فرهنگ دیگری نیز فعال بوده که در آن غلبه بر فراغت و شادکامی است؛ فرهنگ پاپ.

این تصور که بخشی از جامعه و به خصوص فرهیختگان تمایل بیشتری به فرهنگ کلاسیک دارند (۱)، دلیل بر این نیست که این جامعه همواره در چنین فضایی نفس می کشند و هیچگاه تمایلی به طنز و سبکی (از جنبه اندیشگی آن) ندارند، در گروه مقابل که عموما شامل بخش عظیمی از اجتماع می‌شود، هم البته با شدت کمتری تمایل به فرهنگ کلاسیک قابل رصد است. از طرف دیگر در هر دو زمینه های فرهنگ کلاسیک و پاپ نیز، فضایی بینابینی وجود دارد که نمود آن را در حوزه موسیقی پاپ به صورت موسیقی پاپ کلاسیک و در موسیقی کلاسیک به عنوان موسیقی کلاسیک سبک می بنیم. این فضای بینابینی باعث می شود که در بسیاری از واقع این دو فرهنگ کاملا متفاوت بیشتر از آستانه منطقی خود به طرف گروه مقابل تمایل پیدا کرده و هدف اصلی آنها مورد غفلت قرار گیرد. خطرناک ترین شکل از این خروج وقتی است که چنین اتفاقی در مرکزِ تجلی فرهنگ کلاسیک یعنی آکادمی ها روی دهد.
***
۲۷ دی‌ماه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی در تالار وحدت برگزار شد. به عقیده صاحب این قلم، شب جشن صدسالگی هنرستان، آینه تمام‌نمایی بود از نوع نگاه مسئولین و مدیران هنرستان موسیقی به مقوله تدریس موسیقی کلاسیک. هنرستانی که به دلیل اختلاط فرهنگ پاپ و کلاسیک، دیگر توان زایش جامعه‌ای از اهالی موسیقی کلاسیک را ندارد؛ نحوه اجرای نمایشی دو هنرمند پیشکسوت موسیقی کلاسیک ایرانی و اجرای یک بیگ بند جز در جشن صدسالگی هنرستانی که چهره‌های مانند مین باشیان ها، وزیری، محمود، غریب، دهلوی، پورتراب، رهبری و… در راس امور آن بوده اند، چراغ‌های هشدار اضمحلالی خطرناک در امر ترویج فرهنگ موسیقی کلاسیک را روشن کرد.

پی نوشت
۱- این تعاریف پایه جامعه شناسی ندارند و امروز دیگر متعلق به طبقه خاص اجتماعی نیستند، هرچند در گذشته تاحد زیادی اینگونه بوده است و مثلا فرهنگ کلاسیک به طبقه اقشار ارتباط داشت.

مجله هنر موسیقی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (IV)

در اینجا «تعلق» به‌معنی جنسیت هم نیست و کاملاً بی‌ربط به‌نظر می‌رسد. گام سه‌گاه در مرحلۀ بعدی تئوری‌پردازی در آوازشناسی وزیری و در نظری به موسیقی نوشتۀ روح‌الله خالقی، «متعلق» به چهارگاه نیست و با شاهد به‌عنوان تنیک شروع نمی‌شود و تنیک سه‌گاه «سی کرن» صدای «سل» است؛ و در هر دو حال جنسیت مجنب و همجنس با شور شنیده می‌شود. (۸)

ریتم و ترادیسی (XVI)

طیف نگاره ها با تقسیم یک صدا به بخش های کوچکی از زمان به نامِ پنجره و سپس اِعمال FFT به هر پنجره ایجاد می شود. تمامی FFTها پهلو-به- پهلویِ هم قرار می گیرند؛ مقادیر بزرگ با رنگ تیره نشان داده می شود، مقادیر کوچک کم رنگ تر ند.

از روزهای گذشته…

چند سوال!

چند سوال!

شبکه ی آموزش در برنامه ای تحت عنوان دستان در تاریخ ۱ شهریور ۹۲ میزبان کیوان ساکت بود.* متاسفانه یا خوشبختانه فقط چند دقیقه ی پایانی برنامه را دیدم اما همین مقدار کافی بود تا سوال های بسیاری در ذهنم نقش بندد.
«شوشتری برای ویولون و ارکستر» از نگاه ملاح

«شوشتری برای ویولون و ارکستر» از نگاه ملاح

کتابی معرفی می‏شود که کلمات، بیان ‏کنندهء اندیشهء نویسنده، یا مترجم آن نیستند، بلکه بیانگر فکر آفرینندهء نخستین و نشان‏ دهندهء قدرت آراینده و اراءدهندهء آن به‏ گونهء علمی، نغمات و یا بنا به اصطلاح این روزگار «نوت» های موسیقی هستند. این اثر موسیقی چند صوتی (پولیفنیک) به جای اینکه بالفعل ارائه گردد، به‏ گونهء اثری بالقوه، به نام «شوشتری برای ویلن و ارکستر» توسط موسیقی‏دان معاصر آقای حسین دهلوی‏ (استاد و رئیس پیشین هنرستان عالی موسیقی ملی) چاپ و در دسترس جامعهء موسیقی‏ علمی نهاده شده است.
روایت های دیگری از سیستم دستگاهی

روایت های دیگری از سیستم دستگاهی

ردیف متداول کنونی موسیقی دستگاهی ایران، میراثی ارزشمند و یادگار خاندان فراهانی می‌باشد. شاید اگر میرزاعبدالله و آقاحسینقلی با سخاوت و همت مثال‌زدنی شاگردانِ فراوان، سرشناس و نام آشنای این موسیقی را پرورش نمی‌دادند و اندوخته‌های ارزشمند خود را به ایشان منتقل نمی‌کردند، امروزه از این گنجینه ارزشمند بی بهره بودیم. همچنین در اواسط قرن سیزدهم هجری شمسی (اوایل قرن بیستم میلادی) {همزمان با ورود تکنولوژی های جدید و سرعت زیاد تغییرات در زمینه‌های مختلف}، رپرتوار موسیقی دستگاهی و کلاسیک ایران تدوین یافته و در قالب مجموعه‌ای تحت عنوان ردیف شکل می‌گیرد (اسعدی ۱۳۸۰ :۷۱) که این فرآیند خلاقانه، موسیقی دستگاهی ایران را از گزند هجمه‌های فرهنگی و تغییرات سریع ماهیتی مصون نگه داشت. بنابراین نقش بنیادین و تاثیرگذار خاندان فراهانی در موسیقی دستگاهی ایران پوشیده نیست و هنر ایران زمین وام‌دار ایشان می‌باشد.
گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

در این مرحله از کارگاه چند نقد به‌عنوان نمونه‌هایی از نقد سیاسی بازخوانی شد. نخست بخشی از نوشتار انتقادی «ژاک آتالی» موسیقی‌شناس انتقادی و مارکسیست سرشناس از مجموعه‌ی «مارکس و موسیقی» (به ویراستاری رگولا بورکهارت قریشی) ترجمه‌ی «شهریار خواجیان» به‌عنوان یک نمونه‌ی تاثیرگذار خوانده شد:
مرور آلبوم «پوئم سمفونی تختی»

مرور آلبوم «پوئم سمفونی تختی»

هیچ چیز، دقیقا هیچ چیز، نمی‌تواند اثری را که خودش بر پای خویش نمی‌ایستد استوار کند. نه نام رهبر ارکستر نام‌آور، علی رهبری (احتمالا شناخته‌شده‌ترین رهبر ایرانی)، نه اجرای خوش‌آهنگ و حرفه‌ای «ارکستر فیلارمونیک پراگ»، نه خوش‌صدایی خواننده‌ی مشهور، محمد معتمدی، نه شعر حماسی یادآور پهلوانان شاهنامه، و نه حتا بار عاطفی نام و سرنوشت تراژیک کسی که در ذهن مخاطب ایرانی یکی از اسطوره‌های معاصر است (غلامرضا تختی)، هیچکدام کمکی به «پوئم سمفونی تختی» نمی‌کند.
مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

نوازنده جوان و چیره دست ویولن – مارتا خادم میثاق – در ماه نوامبر سال ۱۹۷۹ در اتریش متولد شده، نوازندگی را از سه سالگی آغاز نموده و اولین اجرای عمومی اش را در سن نه سالگی به عنوان تک نواز ویولن به همراه ارکستر ارائه نموده است.
حمله گلدوف به eBay و اجرای زنده Pink Floyd

حمله گلدوف به eBay و اجرای زنده Pink Floyd

به گزارش خبر گزاری رویترز دلال بزرگ اینترنتی یعنی eBay اعلام کرد که تمامی بلیط های کنسرتهای بزرگ Live 8 را بلوکه کرده و تا اطلاع بعدی آنها را نخواهد فروخت.
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.
پیت فاونتین همچنان مینوازد

پیت فاونتین همچنان مینوازد

نیو اورلینز- خانه پیت فاونتین (Pete Fountain) – نوازنده افسانه ای کلارینت جاز- در نزدیکی خلیج سنت لوییس، تصویری زنده از داستان زندگی او بود – صفحه های طلایی، عکسهایی که با چهار رئیس جمهور دارد، یادداشتهای تشکر آمیز از فرانک سیناترا (Frank Sinatra)، کلارینتهای عزیزش و سازهای قدیمی و کلاسیک دیگر.
ناصر مسعودی: فعالیت در زمان ما بیشتر بر مبنای رفاقت بوده تا دخالت!

ناصر مسعودی: فعالیت در زمان ما بیشتر بر مبنای رفاقت بوده تا دخالت!

این روزها بحث در مورد معضل خواننده سالاری، موضوع بسیاری از نشریات موسیقی است. همیشه یکی از دلایل وجود این مشکل در ایران و خود بزرگ بینی خوانندگان موسیقی ما، بی اطلاعی این گروه از دیگر رشته های موسیقی شمرده شده است؛ چراکه در موسیقی کلاسیک غربی که خوانندگان ارتباط تنگاتنگی با دیگر موسیقیدانان دارند و (بر خلاف خوانندگان موسیقی ایرانی) همچون دیگر موسیقیدانها از تحصیلات زیادی بهره مند هستند، این مشکل وجود ندارد و خوانندگان مانند دیگر سولیست ها و موسیقیدان ها از اعتباری معقول برخوردارند.