تاملی در مفهوم فرهنگ کلاسیک به بهانه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی

جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت<br> (تصویر از خبرگزاری تسنیم)
جشن صدسالگی هنرستان در تالار وحدت
(تصویر از خبرگزاری تسنیم)
هنرستان‌های موسیقی ایران، در نبود مراکز آکادمیک جدی مانند کنسرواتوار‌های موسیقی کلاسیک که در سراسر جهان دایر هستند، مهمترین نقش را در تربیت هنرجویان موسیقی کلاسیک بازی می‌کنند. در واقع این مراکز هستند که باید از کودکی تا جوانی هنرجویان موسیقی را با فرهنگ کلاسیک (چه ایرانی چه غیر ایرانی) آشنا کنند و شخصیت‌هایی را عرضه کنند که فرهنگ کلاسیک را درک کرده و در آن بالیده باشند.

پیش از ورود به وضعیت امروزی جامعه موسیقی کلاسیک ایران، لازم است درباره هدف غائی فرهنگ کلاسیک بیشتر بیاندیشیم؛ اگر فرهنگ کلاسیک را تجلی‌گاه جدیت در کمال‌گرایی در همه امور بدانیم، به همین طریق، موسیقی کلاسیک نیز باید در نهایت جدیت و کمال گرایی در مسیر تولید اثر هنری باشد. در نتیجه تمام جوامعی که خواستار گام برداشتن در ساحت فرهنگ کلاسیک هستند، می‌توانند با بهره‌گیری از افراد و سازمان هایی، بستر رشد و توسعه این فرهنگ را فراهم کنند. اصطلاح آکادمیک برگرفته از نام آکادمی، مکتب فیلسوف شهیر یونانی افلاطون است که پس از آن به مراکز آموزشی یونان باستان که در آنجا فلسفه و ریاضیات تدریس می شده اطلاق گشته است. در آکادمی تفکر انتقادی (پرسشگری) در راس توجه بوده است. این شیوه بعدا در دیگر کشورهای جهان به صورت های مختلف ظهور و نمود پیدا کرده و بسترِ فرهنگِ کمالگرایی و یا فرهنگِ کلاسیک فراهم می‌سازد. «در کنار»ِ این فرهنگ، همیشه فرهنگ دیگری نیز فعال بوده که در آن غلبه بر فراغت و شادکامی است؛ فرهنگ پاپ.

این تصور که بخشی از جامعه و به خصوص فرهیختگان تمایل بیشتری به فرهنگ کلاسیک دارند (۱)، دلیل بر این نیست که این جامعه همواره در چنین فضایی نفس می کشند و هیچگاه تمایلی به طنز و سبکی (از جنبه اندیشگی آن) ندارند، در گروه مقابل که عموما شامل بخش عظیمی از اجتماع می‌شود، هم البته با شدت کمتری تمایل به فرهنگ کلاسیک قابل رصد است. از طرف دیگر در هر دو زمینه های فرهنگ کلاسیک و پاپ نیز، فضایی بینابینی وجود دارد که نمود آن را در حوزه موسیقی پاپ به صورت موسیقی پاپ کلاسیک و در موسیقی کلاسیک به عنوان موسیقی کلاسیک سبک می بنیم. این فضای بینابینی باعث می شود که در بسیاری از واقع این دو فرهنگ کاملا متفاوت بیشتر از آستانه منطقی خود به طرف گروه مقابل تمایل پیدا کرده و هدف اصلی آنها مورد غفلت قرار گیرد. خطرناک ترین شکل از این خروج وقتی است که چنین اتفاقی در مرکزِ تجلی فرهنگ کلاسیک یعنی آکادمی ها روی دهد.
***
۲۷ دی‌ماه جشن صدسالگی هنرستان موسیقی در تالار وحدت برگزار شد. به عقیده صاحب این قلم، شب جشن صدسالگی هنرستان، آینه تمام‌نمایی بود از نوع نگاه مسئولین و مدیران هنرستان موسیقی به مقوله تدریس موسیقی کلاسیک. هنرستانی که به دلیل اختلاط فرهنگ پاپ و کلاسیک، دیگر توان زایش جامعه‌ای از اهالی موسیقی کلاسیک را ندارد؛ نحوه اجرای نمایشی دو هنرمند پیشکسوت موسیقی کلاسیک ایرانی و اجرای یک بیگ بند جز در جشن صدسالگی هنرستانی که چهره‌های مانند مین باشیان ها، وزیری، محمود، غریب، دهلوی، پورتراب، رهبری و… در راس امور آن بوده اند، چراغ‌های هشدار اضمحلالی خطرناک در امر ترویج فرهنگ موسیقی کلاسیک را روشن کرد.

پی نوشت
۱- این تعاریف پایه جامعه شناسی ندارند و امروز دیگر متعلق به طبقه خاص اجتماعی نیستند، هرچند در گذشته تاحد زیادی اینگونه بوده است و مثلا فرهنگ کلاسیک به طبقه اقشار ارتباط داشت.

مجله هنر موسیقی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختلالات صدای خوانندگان (VII)

انسان برای اینکه بتواند حرف بزند، یاد گرفته است، با تداوم مرحله ی بازدم، صداسازی کند. صحبت کردن و آواز خواندن مستلزم تداوم جریان هوا به طریقی است که تارهای صوتی را به ارتعاش درآورد. گوینده ها یا خواننده ها، هنگام تمرین روی صدایشان، غالبأ به طور آگاهانه، روی کنترل سازوکار تنفس، تمرکز می کنند. ولی این کنترل آگاهانه نباید با نیازهای فیزیولوژیکی شخص به هوا در تضاد باشد.

مروری بر آلبوم «افرا»

«افرا» را اگر با فرهنگ غالبِ نوازندگیِ زمانه‌ی انتشارش بسنجیم باید با شنیدن همان چند مضراب اول در سه‌گاه، در آن کوکِ پایینِ این سازِ فروتن، روی چشم بگذاریم. در این روزگارِ فقیر و حقیرِ گیر کرده روی فواصلِ کوچک، یافتنِ نوازنده‌ای که ادبیات تحریر و آرایه بر سرانگشتانِ چالاک‌اش جاری باشد دشوار است.

از روزهای گذشته…

ارکسترهای جاویدان (I)

ارکسترهای جاویدان (I)

با پیشرفتهایی که جهان غرب در تمامی عرصه های زندگی کرد، کشورهای دیگر سعی در همگون کردن خود با معیارهای غرب نمودند و این همگونی بی تاثیر از سلطه استعماری غرب بر کشورهای عقب مانده نبود. در این بین موسیقی نوین اروپایی که از مظاهر پیشرفت اروپا به شمار می رفت، در کشورهای دیگر از جمله ایران ریشه دواند؛ به مرور زمان با درخواست شاهان قاجار که طعم زرق و برق فرنگ را چشیده و سرمست شده بودند، عده ای برای تعلیم موسیقی و تشکیل ارکستر نظام راهی ایران شدند و این سرآغازی بود برای تعامل موسیقی غربی و ایرانی. از این زمان بود که موسیقیدانان ایرانی به پیروی از سنت غرب سعی در تشکیل ارکسترهای مختلف کردند و تا امروز این ارکسترها همواره در فراز و نشیب به سر می برند.
یادداشتی بر آلبوم «باغ بی باران»

یادداشتی بر آلبوم «باغ بی باران»

ای کاش می‌شد «باغ بی ‌باران» را بدونِ نوشته‌ی احساساتیِ آهنگساز در دفترچه‌ و بدون طراحی جلدِ سبُک و بی‌ربط آن شنید. اما اینها نیز بخشی از این بسته‌ی فرهنگی‌اند. وقتی آهنگساز اظهار می‌کند که در لحظه به لحظه‌ی خلقِ اثرش صادقانه پلاسکو، سانچی و شرف و آبروی ساکنان سرزمین‌اش، که هر لحظه‌ی تاریخ‌اش پاک است! را در ذهن داشته آیا بیراه خواهد بود اگر در موسیقیِ سراسر باکلام‌اش دنبال رد پای این عواطف باشیم؟
اپرای متروپلیتن (III)

اپرای متروپلیتن (III)

اجرای ۴ اپرا برای اولین بار در دنیا و ۲۲ اپرای جدید از برنامه خاص متروپلیتن بود. اجرای آثار جدید در دوره ولپ بیش از دیگر دوران بود. ولپ، والری گرگیف (Valery Gergiev) را در سال ۱۹۹۷ به عنوان رهبر اصلی میهمان منصوب نمود و اجرای قطعات روسی را در اپرا وسعت بخشید.
۸۵ سالگی اسطوره جاز (II)

۸۵ سالگی اسطوره جاز (II)

سال ۱۹۴۵، نورمبرگ محل تجمع سالیانه نازیها بود و آدولف هیتلر (Adolph Hitler) در طی آنها پیام نفرت خود را پخش میکرد و به همین خاطر شهرت بسیار بدی داشت. اما بعد از پایان جنگ، بروبک با گروه خود به نام Wolf Pack سالن اپرای نورمبرگ را بازگشایی کرد و در اول جولای ۱۹۴۵، پیام صلح و دوستی را به گوش همگان رسانید.
لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

من تعداد بیشماری از افراد را دیده ام که کارشان حتی سخنرانی است ولی در بخش حنجره و گلو دچار درد هستند. معلمینی بوده اند که هر روز در کلاس صحبت می کنند و نزد من می آیند و می گویند صدایشان خسته است یا درد دارند. همه اینها برمیگردد به تکنیک تولید صدای آنها.
دو نمود از یک تفکر (III)

دو نمود از یک تفکر (III)

در معماری ایرانی نیز چنین وضعیتی کمابیش وجود دارد؛ تنها با یک تفاوت؛ معماری بنا به ذات کاربردی خود و وابستگی اش به علوم فنی، در صد و چند ده ساله ی اخیر چاره ای جز تغییر نداشته است. با تغییرات بنیادین فنی در معماری و ورود تکنولوژی های جدید، آن چارچوب های همیشگی –که رابطه ای انکارناپذیر با مسائل به اصطلاح نیارشی نیز داشته اند– ناچار به کنار گذاشته شدن بوده اند.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (II)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (II)

“مسعودی روایت بسیار جالب‌توجهی دارد، می‌گوید: اردشیر اول که تمام جزییات تشکیلات اداری را به او نسبت می‌دادند، رجال دولت را بر هفت دسته تقسیم کرده بود و خوانندگان و نوازندگان را در ردیف عالی‌ترین مأموران دولت قرار داده بود.” (راهگانی، ۱۳۷۷: ۸۵)
ویژگی های یک سنتور خوب (V)

ویژگی های یک سنتور خوب (V)

کیفیت مواد به کار رفته: مواردی که در این شماره می خوانید شاید کمتر به درد یک هنرجوی تازه کار می آید چون برای او هیچ یک از موارد ذیل به درستی قابل بررسی و تشخیص نیست مگر اینکه از قبل اطلاعاتی مثلا راجع به چوب یا دیگر اجزاء ساز داشته باشد. با این حال ذکر این موارد حداقل هنرجو را با شمای کلی ماجرا آشنا می کند تا شاید مثلا هنگام خرید بتواند در مورد موضوعاتی که یاد دارد سوالاتی بکند یا اگر اشاره ای به او در قالب این موضوعات کردند لااقل یک بار آنها را شنیده باشد و مثل یک فرد بی اطلاع، کاملا مبهوت نگردد.
فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (I)

فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (I)

همواره افرادی بر این عقیده بوده اند که موسیقی از دسته ی علوم ریاضی بشمار میرود و گرچه نوع بیان موسیقی و ریاضی با یکدیگر متفاوت بوده اما روح و حقیقتی که در موسیقی وجود دارد، در ریاضیات قابل مشاهده است؛ بنابراین همواره وجود داشته اند افرادی که بخواهند ریاضیات و موسیقی را به زبان دیگری تعریف کرده و یا از این علوم قدرتمند جهت غنا بخشیدن به دیگری استفاده کنند. آن طور که در تاریخ آمده شروع بررسی موسیقی از دیدگاه ریاضی به یونان باستان بازمیگردد و فیثاغورثیان در پانصد سال قبل از میلاد، اولین افرادی بودند که فواصل موسیقی را متناسب با اعداد بیان کرده و ارتباط موسیقی و ریاضیات را توجیه کردند.
اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

سفارت آفریقای جنوبی در تهران به مناسبت روز میراث (۲۳ سپتامبر) و جشن بیست سالگی آزادی و دموکراسی این کشور برنامه فرهنگی دو روزه ای را ترتیب داده است. این برنامه در روزهای چهارشنبه و پنج شنبه، دوم و سوم مهرماه در خانه هنرمندان برگزار می گردد و ورود برای عموم آزاد و رایگان است.