نگاهی گذرا به جریان بندی های موسیقی ایران؛ به بهانه سالروز درگذشت پرویز مشکاتیان (I)

امروز دهمین سالگرد درگذشت پرویز مشکاتیان است؛ پویان فخرایی دو سال پیش به مناسبت درگذشت این هنرمند مقاله ای نوشته است که امروز می خوانید:

شاید تنها یک جمله باشد؛ ولی نه تنها یک جمله نیست. نهان‌های بسیاری از کنار این جمله بر خواهند گذشت:«مشکاتیان دیگر از خواب بر نخواست.» اگر دنیای مردگان تشریفاتی همچون دنیای زندگان داشته باشد، بسیاری به پیشوازش خواهند آمد. تمام رفتگان موسیقی و بسیاری از مشاهیر ادبیات به احترامش از جا بلند می‌شوند و کلاه از سر بر می‌دارند که کارهای او جزو طلایی‌ترین آثار موسیقی ایران بود. از حافظ و آقا علی اکبر خان فراهانی بگیر تا روح الله خالقی و حتی نورعلی برومند…

اما در دنیای زندگان، مرگ او تنها مرگ یک آهنگساز برجسته و یک نوازنده چیره دست نیست که او اولین فرد از آن گروهی بود که با موسیقی به اهداف پرداختند و هنر موسیقی را نه چون سنت گرایان برای موزه ها و نه مثل اصیل‌اندیشان برای زیبایی که برای اهداف خود خواستند و دیگر روی در نقاب خاک کشیده است.
***
جریان ایدئولوژی‌گرا از دو رودخانه بزرگ موسیقی ایران نوشید و خود در سال ۱۳۵۶ با تاسیس کانون فرهنگی هنری چاووش، هویتی مستقل را به تاریخ موسیقی ایران عرضه کرد.

نوع موسیقی موسسه چاووش از نظر ساختار موسیقایی چیزی است مابین تفکر چندصدایی تدریس شده در هنرستان موسیقی ملی و سعی در پرهیز از بکار گیری تکنیک های موسیقی غربی (چیزی شبیه به خط تفکری مرکز حفظ و اشاعه موسیقی سنتی)؛ پس در اینجا لازم است کمی از این دو نهاد مهم موسیقی ایرانی بگوییم:
پی ریزی هنرستان موسیقی به سال های فعالیت دارالفنون باز می‌گردد. در اواخر دوره‌ی حکومت ناصر الدین شاه در دارالفنون رشته‌ی موسیقی هم به این مدرسه اضافه شد و موسیو لومر از فرانسه به ایران آمد تا موزیک نظامی و کلاسیک غربی را به طور جدی در ایران تاسیس کند. از ارمغان حضور این اروپایی در ایران، آشنایی ایرانیان با نت و قواعد موسیقی کلاسیک بود. بعد از موسیو لومر شاگردانش کار هنرستان را ادامه دادند، تا اینکه مدعی جدیدی پس از سفر اروپا به ایران آمد، کلنل علینقی وزیری. وزیری که یک نوازنده بسیار ماهر در تار بود، دو سال در دو کشورهای اروپایی به تحصیل موسیقی کلاسیک در رشته های مختلف پرداخته بود و پس از بازگشت با حس میهن پرستی‌اش موسیقی ایران را متحول کرد. او موسیقی ایرانی را برای نخستین بار به صورت گسترده با زبان موسیقی (نت) به تحریر درآورد و با بهره گیری از تجربیات موسیقی غربی، سعی کرد موسیقی را از شکل سینه به سینه خارج کند و حتی به صورت چند صدایی بنویسد.

با تغییر سیستم آموزشی موسیقی در هنرستان، او سعی در ترکیب دو سیستم موسیقایی کلاسیک ایرانی و کلاسیک غربی کرد که در آن زمان مخالفان زیادی داشت (چه در قشر تحصیل کرده غربی و چه موسیقیدانان موسیقی دستگاهی ایرانی). وزیری نخست برای یک دوره از سال ۱۳۰۴ تا سال ۱۳۱۳ هنرستان موسیقی (یا مدرسه موسیقی دولتی) را بر عهده داشت اما به علت اختلاف با دربار از کار برکنار شد اما بعد از شهریور ۱۳۲۰ و برکناری رضا خان از سلطنت دوباره ریاست هنرستان را بر عهده گرفت. هرچند ۵ سال بعد یعنی از سال ۱۳۲۵ پرویز محمود به جای او، مدیریت هنرستان را به عهده گرفت.

در نگاهی گذرا به شخصیتهای حاضر در هنرستان موسیقی به مدیریت وزیری، می توان به ابوالحسن خان صبا اشاره کرد که به حق یکی از نوابغ موسیقی ایرانی است و دیگری روح الله خالقی است که پس از تفکیک هنرستان های عالی و ملی (که اولی به سبک کنسرواتوار های غربی و دومی به شکل تلفیقی که مبدع آن وزیری بود) او رئیس هنرستان شد و از حسین دهلوی که از شاگردان صبا و نیز تعلیم دیده موسیقی غربی هم بود، دعوت به همکاری شد. حسین دهلوی (از مدیران بعدی هنرستان ملی) با چاپ نخستین پارتیتور ها در موسیقی ایران و ساخت و تنظیم آهنگهایی که توسط ارکستری تلفیقی از سازهای ایرانی و سازهای کلاسیک غربی اجرا شدند نقشی تاریخی را بازی کرد.

از چهره‌هایی دیگر حاضر در تیم استادان هنرستان موسیقی ملی می توان از فرامرز پایور (شاگرد سنتور صبا و در مبانی نظری موسیقی کلاسیک غربی شاگرد دهلوی و اصلانیان) نام برد.

گفت و گو با جان کیج (II)

کربی: شما یکبار گفتید که «من جوری [اجرا] را پیش می برم که مردم بفهمند که خودشان دارند تجربیاتشان را اجرا می کنند نه اینکه که این اجرا بر آنها نازل می شود». آیا هنر به تمامی بر ما نازل نمی شود؟ کیج: اینگونه بوده است اما من فکر می کنم که ما داریم آنرا…
ادامهٔ مطلب »

اختتامیه دومین جشنواره صبا برگزار شد

دومین جشنواره موسیقی صبا در بخش غیررقابتی پنجشنبه ۱۴ آذرماه با اجرای کنسرت دلبر حکیم‌ آوا پیانیست برجسته‌ تاجیکی-روسی بعد از گذشت دو هفته به کار خود پایان داد. بخش دوم این جشنواره از روز دوشنبه ۱۱ آذرماه با برگزاری مسترکلاس‌ و اجرای کنسرت همراه بود و آخرین برنامه اجرای این فستیوال با رسیتال پیانو حکیم‌آوا در تالار رودکی همراه بود.

از روزهای گذشته…

سیسیلیا بارتولی، ملکه هنرمندی!

سیسیلیا بارتولی، ملکه هنرمندی!

سیسیلیا بارتولی (Cecilia Bartoli) متولد ۴ ژوئن ۱۹۶۶ در روم است. او امروزه به عنوان یکی از بزرگترین سولیست های متسو سوپرانوی جهان شناخته میشود. بارتولی برای اجراهایش از آثار موزار و روسینی و همچنین به دلیل اجراهای فوق العاده اش از آثار سبک باروک و موسیقی کلاسیک، همچنین تنوع در اجرای نقشهای هم متسو و هم سوپرانو، شهرت فراوان دارد، عنوان “ملکه هنرمندی” به وی داده شده است.
جوزف تال (II)

جوزف تال (II)

تال از طریق کامپیوتر موفق شد برای چندین ساز قطعاتی کوتاه بسازد، سومین زندگی نامه خود را نیز از این طریق نوشت و نیز نظریه آنالیز آینده موسیقی را تکمیل کرد. سمفونیهای کامل وی در آلبومی با برچسب آلمانی CPO عرضه شد. سبک تال به گذشته اروپایی وی وفادار مانده است. وی تحت تاثیر تمایلات غالب موسیقی اسرائیل دهه های ۴۰ و ۵۰ قرار نگرفته است که به طور وسیعی تحت تاثیر موسیقی فولکلور یهودی و قدیمی اسرائیلی و سنتی خاورمیانه ای بوده است.
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XIII)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XIII)

آقای شجریان گفته اند: «با این سازها اینجا در امریکا چند نوازنده برجسته زیر نظر یک پروفسور موسیقی، صداهای عالی ایجاد کرده اند، این سازها برای اجرای آثار باروک (موسیقی قرن هفدهم اروپا) خیلی عالی هستند. (استاد شجریان قطعاتی را با لپ تاپ خودشان برایم پخش کردند که کوارتت زهی متشکل از همین سازها قطعات باروک میوزیک را مینواختند که صدایی فوق العاده زیبا داشت و کاملا با آن موسیقی همخوانی داشت.» طبیعی است که این ساز برای اجرای موسیقی بدوی تر بهتر صدا می دهد، چراکه سازهای آن دوره نیز مانند امروز تکامل یافته نبوده اند.
ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» در ارسباران به روی صحنه می رود

ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» در ارسباران به روی صحنه می رود

ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» به رهبری مینو رضایی روز پنجشنبه بیست و دوم تیرماه ۹۶ در فرهنگسرای ارسباران قطعاتی از ایشان را اجرا خواهد نمود‌. این ارکستر متشکل از ۴۰ بانوی نوازنده می باشد که در بهمن ماه ۱۳۸۷ توسط مینو رضایی تاسیس و در سال ۱۳۸۹ به ثبت رسیده است.
میرهادی: قبلا ما فکر می کردیم سطح گیتار پایین آمده!

میرهادی: قبلا ما فکر می کردیم سطح گیتار پایین آمده!

برندگان ما در خارج از کشور هم مستر کلاس دیده اند و آنها می توانند هنرمندانی بین المللی هم باشند و دیده شوند. بنابراین مگتان به عنوان یک مسابقه حرفه ای و مشکل و قدیمی در ایران این مسئله را دارد که رده سنی ندارد، بله، اگر کودک مثلا ۲۰ نفر باشد ما بخشی جداگانه برای آنها در نظر می گیریم ولی ما در رودکی کودک دیدیم – شاید ۹ ساله! – که به او گفتم دختر جان کی با شماست؟ گفت معلم ام نیامده و پدرم هم در ماشین است خودم آمدم بالا… البته ایشان آمد زد و برد! گیتارش را گرفت رفت خانه و هیچکس هم با او نیامد و چه شخصیت قوی ای داشت، خیلی هم تحسین شد.
خالقى از زبان خالقی (III)

خالقى از زبان خالقی (III)

اواخر سال ۱۳۰۳ بود که با دوتن ازشاگردان مدرسه موسیقی، مصطفی ادیب و پرویز ایرانپور روزی نشسته بودیم و قرار گذاشتیم که ازاول سال نو همه کارها را کنار بگذاریم وفقط به موسیقی بپردازیم. پدرم ازاین موضوع اطلاع نداشت و من بدون اجازه به اتفاق پرویز و مصطفی به جای اینکه به مدرسه آمریکایی برویم صبح زود به مدرسه موسیقی رفتیم.
گروه موسیقی چریکه

گروه موسیقی چریکه

گروه موسیقی چریکه به سرپرستی سید سلمان حسینی در ۲۴ آذر ماه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه برنامه اجرا خواهند کرد؛ تمامی عواید این کنسرت به نفع زلزله زدگان کرمانشاه اختصاص خواهد داشت و این کنسرت در دو بخش موسیقی مقامی و سنتی اجرا خواهد شد. نوازنده این گروه عبارتند از سید سلمان حسینی: سرپرست و آهنگساز و نوازنده تنبور، سه تار: سید وصال حسینی، تهمینه طاهر نژاد، بهاره زمانی، شاهین ابراهیمی، نوید مؤدب، عماد محسنی زاده: تنبور، سوفیا نکونام: کمانچه، آناهیتا نصیریان: عود، سپهر بحرایی: سنتور، بهروز قهاری و اشکان کمال: کوبه ای و حامد تمدن: خواننده و در این کنسرت نیز نمایشگاه و ورک شاپ خط محسن اسیری برگزار و تمامی عواید فروش این تابلوها نیز به همین منظور خواهد بود.
صفحه طلایی، پلاتینیوم و…

صفحه طلایی، پلاتینیوم و…

تا مدتها بزرگترین نماد موفقیت یک اثر موسیقی چیزی نبود جز “صفحه طلایی”، یک شاهکار تبلیغاتی که به افتخار گلن میلر از سال ۱۹۴۱ ارائه آن آغاز شد.
انتخاب سبک آهنگسازی، برگ برنده آهنگساز

انتخاب سبک آهنگسازی، برگ برنده آهنگساز

فیلم سینمایی “اینجا کسی نمی میرد” با کارگردانی حسین کندری در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر، در ۶ سینمای تهران به اکران رسیده است. موسیقی این فیلم ساخته مهدی پناهی، آهنگساز، نوازنده و رهبر ارکستر است. امروز نقدی درباره موسیقی این فیلم، به قلم حمید یوسفی را می خوانید:
مروری بر آلبوم «نیلگون»

مروری بر آلبوم «نیلگون»

«نیلگون» از آن دسته است که به درجات می‌خواهند هنگام آفرینش بخش‌های بدون متر به جای گسترش به شیوه‌ی نقش‌مایه‌های موزاییکی (ذخیره‌ی الگوهای متن ردیف) با تم‌ها کار کنند و روابط انسجام‌بخشی جز روابط مدال بیافرینند. خلاصه می‌خواهند بدون اتکای یکسره بر ملودی‌های مدل بتوانند همچنان در فضای مدال دستگاهی چیزی بیافرینند. نمونه‌ی مثالی امروزین این گروه «نجوای ماه» داریوش دولتشاهی است؛ جایی که آهنگساز موفق می‌شود در یک تکنوازی بالای ۵۰ دقیقه‌ای انسجام ساختار و تعادل تم‌ها را در عین روانی ملودی‌ها برقرار نگه‌دارد و پس از سفری طولانی دوباره به آنها بازگردد.