ریتم و ترادیسی (III)

در اصل، ریتمِ سرودْ ریتم گفتار عادی لاتین است زیرا قصد رسیتال روشن سازی معنی تا حد امکان است. در عمل، ممکن است استانداردسازی سرودها به گونه ای که بر کلمات مهم تأکید شود مطلوب باشد. گیدو دِ آرِتْزو، یک راهب بِنِدیکْتی قرن یازدهم، اولین فرم نت نویسی سرود را با قابلیت نت نویسی زیرایی و ریتم با استفاده یک حامل چهار خطی ابداع کرد. این نت نویسی اولیه ی موسیقایی (با استفاده از نمادهایی چون لُنگا، بِرِوِس، ماکزیما و سِمیبِرِوِس که در شکل ۱ نشان داده شده است) امکان امتداد واکه های معین و کوتاه سازی دیگر واکه ها را در اختیار قرار داد. به خصوص، هنگام نت برداری از موسیقی غیر شعری، دقت بیشتری مورد نیاز است. روش دِ آرِتْزو در نهایت به نظام امروزی نت نویسی موسیقایی تبدیل شد.

شکل ۱- این بخش کوچکِ یک سرود از یک دست نوشته ی مینیاتوری مُزَین همراه با اشعار قرارگرفته در زیرِ نمادهایی که نشان گر زیرایی و نیز دیرش هستند، به طرز جالب توجهی امروزی به نظر می رسد. اما کلید و میزان نما وجود ندارند، و تنها چهار خط حامل وجود دارد.

نت نویسی های الهام شده ی شعری همچنین در بسیاری از سنت های شفاهی نقش دارند. برای مثال، نوازندگان هندی طبلا به صورت سنتی از مجموعه ای از بولْس ها (هجابندی برای “طبل نوازی دهانی”) برای کمک به یادگیری و برقراری ارتباط با الگوهای پیچیده ی طبل نوازی استفاده می کنند. در طول دوران رنسانس، فنون شیوه ی اجرا مانند زبان زنیِ فلوت ریکوردِرها و کُرنِت ها و کمانه کشی ویولون به صورت هجایی مفهوم سازی می شد. فونتِگارا اثرِ گاناسی سه نوع عمده ی شیوه ی اجرا را نشان می دهد: تاکا، تارا، و لارا (Ganassi 1956)، که هجاهای قوی-قوی، قوی-ملایم، و ملایم-ملایم را در بر دارند. چنین (زیر)آوایه خوانی هایی، به ویژه هنگام تقلای فلوت ریکوردِرها برای تقلید صدا، مفید است. نت نویسی شعری همچنین بر نظریه های نوین ادراک ریتمی مانند [نظریه های] کوپِر و مِیِر که از پنج گروه ریتمی عروضی جدول ۱ به عنوان مبنایی برای سلسله-مراتب وزنی استفاده کرده اند (Cooper and Meyer 1960)، تأثیر داشته است.

۱٫۲- نت نویسی موسیقایی
نت نویسی نوین موسیقایی، در اصل، مجموعه دستورالعمل های معین شده توسط یک آهنگ ساز (یا تنظیم کننده) برای یک اجراکننده با هدف توصیف چگونگی اجرای یک قطعه است. از آنجایی که اجراکنندگان معمولاً اصوات را با نواختن نت ها بر یک ساز (یا با استفاده از صدا ی خودشان) ایجاد می کنند، طبیعی است که نت-نویسی باید در قالب “نت ها” نوشته شود. نت نویسی استاندارد شامل دو بخش است: خطوط حامل که زیرایی [نغمه ها] را بازنمایی می کند، و، روشی برای مشخص کردن دیرش هر نت. در اینجا بحث بر قسمت ریتمی نت نویسی متمرکز شده است.

شکل ۲- شش نوع رایجِ نت و شش نوع سکوت (قرار)، هر یک با دیرِشِ متفاوت وجود دارند. نت گرد کششی به میزان یک واحدِ زمان دارد و دیگر نت ها بر حسب کسری از این زمان سنجیده می شوند. بنابراین اگر نت گرد، یک ثانیه طول کشد، نت سیاه ۲۵۰ میلی ثانیه طول خواهد کشید. به علاوه، اگر یک نت با یک نقطه ی کوچک یا تناوب همراه باشد، دیرش آن به میزان نصف افزایش می یابد. بنابراین، اگر نت سیاه مذکور، نقطه دار باشد، دیرشِ ۳۷۵ میلی ثانیه ای خواهد داشت. دو نت متصل شده به هم با یک خط اتحاد( ͜ ) به عنوان یک نت واحد با دیرشی معادل مجموع دیرش دو نت اجرا می شود. سه بر دو ها امکان سنجش دیرش هایی را که مضرب ۲ نیستند فراهم می کند؛ در نمونه ی موجود در شکل، یک نت سفید به سه بخش مساوی تقسیم شده است در حالیکه در مثالی دیگر یک نت سیاه به سه بخش مساوی تقسیم شده است.

شکل ۲ نواع مختلف نمادهای نت و دیرِش های نسبی آنها را نشان می دهد. طبق تعریف، نت گرد دیرشی به اندازه ی یک واحد زمانی دارد، و دیگر نغمه ها مطابق آن مقیاس بندی می شوند. در کنار خود نت ها، نت نویسی استاندارد یک میزان نما را نیز که شبیه یک کسر، مانند۴/۴ یا ۶/۸، است نشان می دهد. عدد مخرج کسر ارزش نت را که معرّف ضرب است مشخص می کند (۴ ضرب، نت سیاه را مشخص می کند در حالیکه ۸ ضرب، نت چنگ را). عدد صورت کسر تعداد ضرب های موجود در هر میزان را مشخص می کند. (۱) بنابراین در وزن ۴/۴، طول یک میزان برابر با مدت زمان یک نت گرد است (زیرا دیرِشی معادل چهار نت سیاه دارد). در عمل، این [مدت زمان] می تواند به روش های دیگری نیز تقسیم شود: چهار نت سیاه، چهار نت چنگ به علاوه ی یک نت سفید، هشت نت چنگ، و غیره. به طور مشابه، در وزن ۶/۸، شش ضرب نت چنگ در هر میزان وجود دارد. باز هم، هر ترکیبی ممکن است: شش نت چنگ، دو نت سیاه به علاوه ی دو نت چنگ، یک نت سیاه به علاوه ی چهار نت چنگ، و غیره.

شکل ۳- چهار میزان اولِ قطعه ی مِیپِل لیف رَگ از اسکات جاپلین. نت نوشت کامل، طراحی شده توسط جِی. پَتِرسُن.
پی نوشت
۱- میزان ها معمولاً توسط خطوط عمودی از هم جدا می شوند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، آخرین مقاله زنده یاد خسرو جعفرزاده موزیکولوگ، معمار و از نویسندگان ثابت ژورنال گفتگوی هارمونیک است. این نوشته یکی از مهمترین مقالات این نویسنده فقید محسوب می شود که در آن به گسترش نظریه خود (که در کتاب «موسیقی ایرانی شناسی» از انتشارات «هنر موسیقی» منتشر شده است) بر اساس اصلوب تئوری علینقی وزیری می پردازد. (سردبیر)

یادداشتی بر موسیقیِ متنِ فیلم «آشغال‌های دوست‌داشتنی»

جدیتِ آغاز فیلم از جایی که گوینده‌ی شبکه‌ی ماهواره‌ای، خبری درباره‌ی «منیرخانوم» می‌گوید به یکباره رنگ عوض می‌کند و بیننده وارد خیالات او می‌شود. این اولین نمود موسیقی در فیلم است: یک هفت‌ضربیِ سرخوشانه‌، با پایه‌ای روی سه‌تار به‌صورتِ خفه (Mute) که به یاریِ تغییر فضایِ فیلم می‌آید. روی همین ملودی، طنز فیلم پررنگ‌تر می‌شود. منیر چندین بار با تغییر کانال‌های ماهواره، گیتارنوازی را می‌بیند که ترانه‌ای با کلیدواژه‌ی نام او می‌خواند. این ملودی چند بار دیگر در لحظاتی که بار کمدی فیلم بیشتر است حضور می‌یابد: صحنه‌ای که منیر دنبال بغلیِ شوهر می‌گردد یا آنجا که همه به توصیه‌ی شوهر، ظاهرِ خود را درست می‌کنند تا برای ورود مأمورین آماده باشند.

از روزهای گذشته…

Pet Shop Boys و اجرای کنسرت در ایران

Pet Shop Boys و اجرای کنسرت در ایران

گروه دونفره پت شاپ بویز امیدوارند که بتوانند موسیقی فیلم رزمناو پوتمکین ساخته کلاسیک سرگی آیزنشتاین را در یک تور اجرا کنند.
گفتگویی با جولیان بریم (III)

گفتگویی با جولیان بریم (III)

من همیشه با استرس روی صحنه مواجه بودم وهمیشه به هنگام شروع کنسرت حالت عصبی داشته ام. این طبیعی است. گاهی هم ممکن است این استرس بیشتر از دفعات دیگر به سراغم بیاید. استرس به عوامل خیلی زیادی بستگی دارد. مثلا اینکه اگر قبل از اجرا استراحت کافی نداشته باشم یا از موضوعی ناراحت و غمگین باشم، استرس و فشار عصبی بیشتر خواهد شد. باید سعی کنم تمام آن روز را با چیزهای ملایم و راحت گذرانده باشم. همچنین استرس اجراهایم خیلی به این موضوع بستگی دارد که بعد از ظهر شب اجرا را چگونه گذرانده باشم.
تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا (I)

تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا (I)

بطور کلی چندین روش بعنوان روشهای آموزش موسیقی کودک در دنیا وجود دارد که در حقیقت تدوین این روشها از ابتدای قرن بیستم بنا به ضرورت و نیاز به روشهای موثر و مفید آموزشی و وجود آشفتگی و سردرگمی فراوان در امر آموزش موسیقی کودک بوجود آمده است.
گره‏گشایی از سطوح لکه دار

گره‏گشایی از سطوح لکه دار

«سطوح لکه دار» یا «گره»، بافتی است در مدیوم موسیقی و در قالب سی دی که جریان نوپای موسیقی الکترونیک امروز ایران را پرخروش می‏سازد. این نوشته، غوطه‏ای است در این خروش. گره، دوازده تکه دارد. دوازده قطعه. در این تکه‏ های لایه‏ لایه‏ ی صدا، از صداهای بی‏ عمق، از صداهای بی‏ هارمونیک (۱) به بافتی عمیق می‏رسیم. کاری که انگار ما خودمان هر روز می‏کنیم تا از سطوح وجود به اعماق آن برویم، تا از آنچه انگار هست، به آنچه واقعا هست برسیم. «گره»، به واقع همین سطوحِ ناچیزِ همچون‏ حبابِ کف‏ آلودی‏ بر سطحِ‏ گدازه‏ ی مذابی‏ روان‏ آمده را به لایه‏ های عمیق ذهن پیوند می‏زند.
مروری بر فیلم مستند «چاووش، از درآمد تا فرود»

مروری بر فیلم مستند «چاووش، از درآمد تا فرود»

چاووش، جریان منحصربفردی در تاریخ موسیقی ایران بوده‌است؛ جریانی گره‌خورده به یک انقلاب: همراهی مستقیم موسیقی با وقایع سیاسی، ظهور کاربَری جدیدی برای سازها و نغمات موسیقی کلاسیک ایران، حضور متفاوت شعر، و در سال‌های بعد از انقلاب، تکنوازی‌های مشق‌گونه‌ی چاووشیان در کانون به ابتکار محمدرضا لطفی و جلسات نقدِ بعد از هر اجرا که در نوع خود کار بدیعی در آن سالها بوده‌است و ویژگی‌هایی دیگر.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (VII)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (VII)

با گذشت زمان و صاحب شدن خانه ای دائمی تر، ذوق موسیقایی الگار برای باری دیگر فوران نمود: “سوئیت سورن” (Severn Suite op. 87)، “، قسمت دیگری از “رژه ی شکوه و جلال” (Pomp and Circumstance March op. 39)، “سوئیت پرستاران” (Nursery Suite)، و چندین و چند قطعه ی کوچک دیگر. اپرای “زن اسپانیایی” (The Spanish Lady op. 89) و “سمفونی سوم” (Symphony No 3 op. 88) نیز در همین دوران نگاشته شدند. اگرچه، این قطعات ادامه پیدا نکردند چرا که در اکتبر ۱۹۳۳، الگار دچار عارضه ی سرطان شد.
از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (I)

از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (I)

اگر از سالنامهء معروف پاریس، که در سال ۱۳۰۵ ش به همت و مدیریت محمد علی‌ امیر جاهد۱، تصنیف‌سرا و آهنگ‌ساز، بنیاد گرفت و در آن مسائل مربوط به‌ موسیقی ایران و نیز تصنیف‌های ساختهء خود او انتشار می‌یافت، درگذریم مجلهء موسیقی را باید قدیمی‌ترین نشریهء فارسی در قلمرو موسیقی به شمار آورد. این‌ مجله از سال ۱۳۱۷ تا ۱۳۵۷، سه دورهء متفاوت و جدا از هم را بسر آورده است. در دورهء نخست، ۱۲ شماره و دورهء دوم ۸ شماره انتشار یافته و در دورهء سوم‌ تعداد شماره‌های آن از ۱۵۰ نیز درگذشته است.
روزنه ای به اخلاق حرفه ای در وبلاگ نویسی

روزنه ای به اخلاق حرفه ای در وبلاگ نویسی

یکی از مهمترین حامیان فعالیت مجازی اهل موسیقی در این چند ساله، روزنامه نگار، عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران و دبیر و سخنگوی کانون نویسندگان و پژوهشگران خانه موسیقی آقای سید ابوالحسن مختاباد بوده است. ایشان بخاطر مسافرتی که برایشان پیش آمد نتوانستند در همایش شیراز شرکت داشته باشند، به همین خاطر مقاله شان بدون حضور خودشان در همایش خوانده شد، امروز متن این پیام را می خوانید.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (IV)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (IV)

از دیگر دوستان مختاری، «حاج آقا مجرد ایرانی» است که آن سال‌ها منزل او در سه راه آبسردار، محل تجمع همهء آنهایی بود که به طریقی با موسیقی ایرانی ارتباط داشتند. «حاج آقا مجرد» در منزلش ساز مخصوصی برای مختاری داشت که معمولا به دست‌ دیگران نمی‌داد و آن را به شوخی «کاچی» می‌نامید.
چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی برگزار شد

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی شنبه نهم اسفند در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. در این جشنواره به برگزیدگان این مسابقه، هدایایی اهدا شد. در ابتدای این نشست یونس محمودی مجری این برنامه پس از خوش آمد گویی از دبیر جشنواره سجاد پورقناد خواست که به روی صحنه آمده و بیانیه دبیر جشنواره را قرائت کند. پس از سخنرانی دبیر، مجری برنامه سعید یعقوبیان (نوازنده تار)، پیمان ناصح پور (نوازنده دایره) و شایان یزدی زاده (نوازنده تنبک) را برای اجرای موسیقی به روی صحنه دعوت کرد. پس از اتمام این بخش، کلیپ جشنواره به نمایش درآمد و در ادامه از سید عباس سجادی مدیر عامل بنیاد آفرینش های نیاوران دعوت شد تا به ایراد سخنرانی بپردازد.